mardubai-by-james-thirasak

เอกสารดาวน์โหลดการใช้สารกำจัดศัตรูพืชทุเรียน

Tue, 02 Dec 2025 14:45:58 GMT

เอกสารดาวน์โหลด "การใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืชอย่างเหมาะสมและปลอดภัย และการป้องกันกำจัดโรค แมลงและไรศัตรูพืชในทุเรียน"

คลิก " ดาวน์โหลดเอกสาร "

เอกสารดาวน์โหลดธาตุอาหารพืชและการลำเลียง

Tue, 02 Dec 2025 14:28:50 GMT

เอกสารดาวน์โหลด "ธาตุอาหารพืชและการลำเลียงภายในต้นพืช"

คลิก " ดาวน์โหลดเอกสาร "

เอกสารดาวน์โหลด เทคนิคการฟื้นต้นถึงการสร้างดอกทุเรียน

Tue, 02 Dec 2025 14:19:58 GMT

เอกสารดาวน์โหลด "เทคนิคฟื้นต้น-สร้างดอกทุเรียน ในสภาพอากาศแปรปรวน"

คลิก " ดาวน์โหลดเอกสาร "

กลไกออกฤทธิ์ยาแมลง กลุ่ม 1

thirasak.chuchoet@gmail.com (Thirasak Chuchoet) — Wed, 11 Jun 2025 06:08:12 GMT

กลไกออกฤทธิ์ยาแมลง กลุ่ม 1

สารกำจัดแมลง (Insecticide)

กลุ่ม 1 : ออกฤทธิ์ต่อระบบประสาทและกล้ามเนื้อ (Nerve and Muscle action)

กลไกยับยั้งเอนไซม์อะซีทิลโคลีนเอสเทอเรส (AChE inhibitors)

ยาในกลุ่ม 1 แบ่งออกเป็น 2 กลุ่มย่อย คือ กลุ่ม 1A สารประกอบคาร์บาเมท และกลุ่ม 1B สารประกอบออร์กาโนฟอสเฟต

คลิก.. ดูข้อมูล " รายชื่อกลุ่มยาแมลง "

ยาแมลงกลุ่ม 1 ออกฤทธิ์ต่อเซลล์ประสาทภายใน (Interneurons) และเซลล์ประสาทสั่งการ (Motoneurons) ที่เชื่อมต่อกับกล้ามเนื้อของแมลง ตำแหน่งโปรตีนเป้าหมายของยาอยู่บริเวณปลายเซลล์เส้นประสาทส่วนเดนไดรต์ (Dendrites) ที่เรียกว่า "โพสต์ไซเนปส์ (Postsynaptic neuron /เส้นประสาทหลังไซแนปส์)" เป็นส่วนที่เชื่อมต่อกับเซลล์เส้นประสาทที่อยู่ก่อนหน้า บริเวณปลายเซลล์เส้นประสาทที่อยู่ก่อนหน้านี้จะหันส่วนแอกซอน (Axon) เข้าหา โดยส่วนปลายแอกซอนที่เป็นจุดเชื่อมต่อจะเรียกว่า "พรีไซเนปส์ (Presynaptic neuron /เส้นประสาทหน้าไซเนปส์)" หรือบางครั้งเรียกว่า "Synaptic knob" (ดูภาพ 1 ประกอบ)

ภาพ 1: รูปฝั่งซ้าย เงาสีขาวของเพลี้ยไฟที่จำลองให้เห็นเส้นสีชมพู คือระบบประสาทของแมลงแบบทอดยาวระนาบไปกับส่วนท้อง (Ventral Nerve Cord), รูปบน จำลองเซลล์เส้นประสาทส่วนกลาง (เส้นซ้ายสุด) เซลล์เส้นประสาทภายใน (เส้นกลาง) และเซลล์เส้นประสาทสั่งการ (เส้นขวาสุด) และมีจุดแสงสีฟ้าเป็นตัวแทนกระแสประสาท โดยการถ่ายทอดกระแสประสาทจะส่งไปในทิศทางเดียวเสมอ จนเมื่อไปถึงกล้ามเนื้อจะทำให้กล้ามเนื้อหดตัว (เคลื่อนไหว) และมีระบบยับยั้งกระแสประสาทเพื่อให้กล้ามเนื้อคลายตัว, รูปกลาง ตำแหน่งของยาแมลงที่ออกฤทธิ์บนเซลล์เส้นประสาทส่วนต่างๆ ในธรรมชาติจะมีเซลล์เส้นประสาทจำนวนมหาศาล

ภาพ 2: รูปบนซ้าย คือเซลล์เส้นประสาทแต่ละเส้นและส่วนต่างๆ ของเซลล์เส้นประสาท, รูปล่างซ้าย คือส่วนปลายของเซลล์ประสาทพรีไซแนปส์ (ซ้าย) และโพสต์ไซแนปส์ (ขวา) และรูปฝั่งขวา การทำงานของตัวรับนิโคตินิกอะซิทิลโคลีนเพื่อกระตุ้นกระแสประสาทที่โพสต์ไซแนปส์ โดยมีสารสื่อประสาท "อะซิทิลโคลีน" เป็นตัวกระตุ้นการเปิดช่องตัวรับ (วงกลมสีน้ำตาลตัดสีส้ม)

จุดเชื่อมต่อระหว่างเซลล์เส้นประสาทจะไม่ได้เชื่อมติดกัน แต่อยู่ห่างกันเกิดเป็นช่องว่าง เรียกว่า "ช่องว่างไซแนปส์ (Synaptic cleft)" หรือหากเป็นจุดเชื่อมต่อของเซลล์เส้นประสาทกับเซลล์กล้ามเนื้อจะเรียกว่า "นิวโรมัสคูลาร์ จังค์ชั่น (Neuromuscular junction /จุดประสานเส้นประสาทและกล้ามเนื้อ [ราชบัณฑิตยสถาน เรียกว่า แผ่นเชื่อมประสาทสั่งการและกล้ามเนื้อ])" เมื่อเซลล์เส้นประสาทแต่ละเซลล์ไม่ได้เชื่อมต่อติดกัน ดังนั้น กระแสประสาท (Nerve impulse) จากเซลล์เส้นประสาทหนึ่งจะถูกส่งต่อไปยังอีกเซลล์หนึ่งโดยตรงไม่ได้ จึงจำเป็นต้องใช้สารตัวกลางเป็นตัวเชื่อมกระแสประสาทแต่มิได้เป็นการนำส่งกระแสประสาทโดยตรง (ดูภาพ 2 ประกอบ)

สารตัวกลางนี้เรียกว่า "สารสื่อประสาท (Neurotransmitters)" ทำหน้าที่ถ่ายทอดกระแสประสาทจากเซลล์หนึ่งไปสู่อีกเซลล์หนึ่งข้ามผ่าน ช่องว่างไซแนปส์ โดยสารสื่อประสาทจะไปจับกับ โปรตีนตัวรับ ที่แทรกตัวอยู่ในเยื้อหุ้มเซลล์ประสาท โพสต์ไซแนปส์ กระตุ้นเปิดช่อง โปรตีนตัวรับ ให้แคตไอออน (ประจุบวก) ไหลผ่านเข้าไปเพื่อเพิ่มศักย์ไฟฟ้า จากนั้นจึงเกิด กระแสประสาท ขึ้นใหม่ที่เซลล์ประสาท โพสต์ไซแนปส์ หรือหากเป็น โปรตีนตัวรับ ที่เป็นช่องผ่านของแอนไอออน (ประจุลบ) ไหลผ่านเข้าไปจะเป็นการลดศักย์ไฟฟ้าเพื่อยับยั้ง กระแสประสาท สารสื่อประสาทที่พบ เช่น อะซิทิลโคลีน (Acetylcholine) กาบา (GABA) กลูตาเมต (Glutamate) โดพามีน (Dopamine) เป็นต้น

กระแสประสาท (Nerve impulse) คือสัญญาณไฟฟ้าที่เคลื่อนที่ไปตามเซลล์เส้นประสาท (neuron) ทำหน้าที่เป็นตัวกลางหลักในการสื่อสารภายในระบบประสาท โดยนำส่งข้อมูลการรับรู้ความรู้สึกต่างๆ ของร่ายกาย ทั้งจากภายนอกและภายในร่างกาย เช่น ตา หนวด ปาก ผิวหนัง ขา ปีก ไปยังระบบประสาทส่วนกลางเพื่อให้ร่างกายรับรู้ถึงสิ่งเร้าภายนอก เช่น แสง เสียง กลิ่น รส สัมผัส อุณหภูมิ และสิ่งเร้าภายใน เช่น ความเจ็บปวด ตำแหน่งของร่างกาย แรงโน้มถ่วง แล้วรับคำสั่งเพื่อสั่งการไปยังกล้ามเนื้อหรืออวัยวะภายใน เพื่อตอบสนองต่อภาวะต่างๆ หรือการเคลื่อนไหว ซึ่งรวมไปถึงการตอบสนองแบบอัตโนมัติอย่างรวดเร็วโดยไม่ต้องผ่านการคิดวิเคราะห์จากสมอง เช่น การกระตุกขา หรือการกระโดด/บินหนีเมื่อสัมผัสของร้อน

ภาพ 3: "โปรตีนตัวรับที่กระตุ้นการเปิดช่องด้วย "อะซิทิลโคลีน (nAChR)" หลังกระตุ้นเปิดช่องจะถูกย่อยสลายเป็นอะซิเตท และโคลีน ด้วยเอนไซม์ "อะซิทิลโคลีนเอสเทอเรส (AChE)" เพื่อยับยั้งการส่งกระแสประสาท ซึ่งเอนไซม์นี้เป็นโปรตีนเป้าหมายของยาแมลงกลุ่ม 1

โปรตีนเป้าหมายยาแมลงกลุ่ม 1 ( ดูรายละเอียดเพิ่มเติมกด )

โปรตีนเป้าหมายของยาแมลง กลุ่ม 1 คือ เอนไซม์ อะซิทิลโคลีน ( A cetyl ch olinesterase e nzyme ตัวย่อ AChE ) เอนไซม์นี้ทำหน้าที่ย่อยสลายสารสื่อประสาทอะซิทิลโคลีน (Acetylcholine) ที่บริเวณช่องว่างไซแนปส์ และรอยต่อระหว่างเซลล์เส้นประสาทกับกล้ามเนื้อ เมื่ออะซิทิลโคลีนถูกปล่อยออกมาจากปลายเซลล์ประสาทหน้าไซแนปส์ (presynaptic neuron) ข้ามช่องว่างไซแนปส์และจับกับตัวรับอะซิทิลโคลีน ( a cetyl ch oline r eceptors ตัวย่อ AChR ) ซึ่งเป็นโปรตีนที่แทรกตัวอยู่ในเยื่อหุ้มเซลล์เส้นประสาทหลังไซแนปส์ (postsynaptic neuron) เพื่อกระตุ้นการส่งกระแสประสาท หรือเซลล์กล้ามเนื้อเพื่อสั่งการหดตัวของกล้ามเนื้อ

หลังจากนั้นอะซิทิลโคลีนจะถูกย่อยสลายโดยเอนไซม์อะซีทิลโคลีนเอสเตอเรส เพื่อยับยั้งกระแสประสาท และทำให้ตัวรับอะซิทิลโคลีนกลับสู่สภาวะปกติ (ปิดช่อง)

กลไกออกฤทธิ์ของยากลุ่ม 1 จะเข้าไปจับกับเอนไซม์อะซีทิลโคลีนเอสเตอเรส มีผลยับยั้งการทำงานของเอนไซม์หรือทำให้เอนไซม์ไม่สามารถจับกับสารสื่อประสาทอะซิทิลโคลีนได้ จึงไม่สามารถย่อยสลายสื่อประสาทได้ เป็นผลให้เกิดการคั่งของสารสื่อประสาทอะซีทิลโคลีนบริเวณหลังไซแนปส์ และเกิดการกระตุ้นเปิดโปรตีนตัวรับต่อเนื่องและเกิดการส่งกระแสประสาทมากเกินไป (hyperexcitation)

ทำให้กล้ามเนื้อของแมลงเกิดอาการหดเกร็ง สั่น หลังสารคัดหลั่ง เคลื่อนไหวผิดปกติ ชัก เป็นอัมพาตกล้ามเนื้อเกร็ง (spastic paralysis) การหายใจล้มเหลวและลาโลกแบบไม่สมัครใจ

โดยปกติหลังจากแมลงได้รับยาที่ออกฤทธิ์ต่อระบบประสาทจะลาโลกแบบไม่สมัครใจภายใน 1-3 วัน

ยาในกลุ่ม 1 แบ่งออกเป็น 2 กลุ่มย่อย คือ กลุ่ม 1A สารประกอบคาร์บาเมท และกลุ่ม 1B สารประกอบออร์กาโนฟอสเฟต

คลิก.. ดูข้อมูล " รายชื่อกลุ่มยาแมลง "

โรคราปื้นดำบนผลมะม่วง (Fruit Footy Blotch)

thirasak.chuchoet@gmail.com (Thirasak Chuchoet) — Tue, 03 Jun 2025 03:16:05 GMT

โรคราปื้นดำบนผลมะม่วง (Fruit Footy Blotch หรือ Sooty Blotch)

โรคราปื้นดำบนผลมะม่วง (FFB) เป็นโรคที่พบได้ทั่วไปในแหล่งปลูกมะม่วง โดยเฉพาะอย่างยิ่งในสภาพแวดล้อมที่มีความชื้นสูง โรคนี้แม้จะไม่ทำให้เนื้อผลมะม่วงเน่าเสียโดยตรง แต่ส่งผลกระทบต่อคุณภาพภายนอกของผล ทำให้ผิวมีลักษณะเป็นปื้นดำ สกปรก ไม่น่ารับประทาน และส่งผลให้ราคาตกต่ำ

ลักษณะอาการ (Symptoms)

อาการของโรคราปื้นดำจะปรากฏเด่นชัดบนผิวของผลมะม่วง มีลักษณะสำคัญคือ

เกิดปื้นสีดำหรือรอยด่างคล้ำ: ปื้นเหล่านี้มีลักษณะคล้ายเขม่าหรือฝุ่นผงสีดำปกคลุมผิวผล อาจเป็นหย่อมเล็กๆ หรือแผ่ขยายเป็นบริเวณกว้างได้
รูปร่างไม่แน่นอน: ปื้นดำอาจมีรูปร่างกลม รี หรือไม่แน่นอน ขึ้นอยู่กับชนิดของเชื้อราสาเหตุและการกระจายตัวของสปอร์
สามารถเช็ดออกได้ (ในระยะแรก): ในระยะเริ่มแรกหรือเมื่ออาการไม่รุนแรง ปื้นดำบางส่วนอาจสามารถเช็ดออกได้ด้วยผ้า แต่เมื่ออาการรุนแรงขึ้นจะติดทนและเช็ดออกได้ยาก
ไม่ทำลายเนื้อผลโดยตรง: โดยทั่วไป เชื้อราสาเหตุโรคจะเจริญอยู่บนผิวของผล และไม่ได้แทงทะลุเข้าไปทำลายเนื้อผลมะม่วง อย่างไรก็ตาม หากมีอาการรุนแรงและร่วมกับการเข้าทำลายของเชื้อราชนิดอื่น อาจส่งผลต่อการสุกของผลและการเก็บรักษาได้ เช่น โรคแอนแทรคโนส
มักพบในช่วงใกล้เก็บเกี่ยว: อาการของโรคจะเริ่มปรากฏในช่วงที่ผลมะม่วงเริ่มแก่หรือใกล้เก็บเกี่ยว ซึ่งเป็นช่วงที่สภาพแวดล้อมมีความชื้นเหมาะสม

เชื้อก่อโรค (Causal Organisms)

โรคราปื้นดำไม่ได้เกิดจากเชื้อราชนิดเดียว แต่เป็นกลุ่มของเชื้อรา (complex of fungi) ที่สามารถก่อให้เกิดอาการคล้ายคลึงกันได้ เชื้อราสาเหตุที่พบบ่อยและเป็นที่รู้จัก ได้แก่:

เชื้อราอัลเทอนาเรีย ( Alternaria sp.)
เชื้อราคลาโดสปอเรียม ( Cladosporium sp.)
เชื้อราไนโกรสปอร่า ( Nigrospora sp.)
เชื้อราเพสตาโลเทีย ( Pestalotia sp.)

เชื้อราเหล่านี้มักจะเจริญเติบโตได้ดีในสภาพแวดล้อมที่มีความชื้น และอากาศถ่ายเทไม่ดี สปอร์ของเชื้อราสามารถแพร่กระจายไปกับลมและฝน

การจัดการโรค (Disease Management):

การจัดการทรงพุ่ม: ตัดแต่งกิ่งให้โปร่ง แสงแดดส่องถึง และอากาศถ่ายเทได้สะดวก เพื่อลดความชื้นสะสมบนผิวผล
การจัดการวัชพืช: กำจัดวัชพืชในแปลงปลูก เพื่อลดแหล่งสะสมเชื้อและความชื้น (วัชพืชหลายชนิดเป็นที่อาศัยพักตัวของเชื้อรา)
การให้น้ำ: หลีกเลี่ยงการให้น้ำแบบสปริงเกอร์แล้วสัมผัสผลในช่วงที่ผลเริ่มแก่ หรือให้น้ำในช่วงเช้าเพื่อให้ใบและผลแห้งเร็ว
การใช้สารป้องกันกำจัดโรคพืช:

พ่นเมื่อพบการแพร่ระบาด โดยพ่น ทวินโป (azoxystrobin + difenoconazole 32.5% เนื้อครีม) อัตรา 100-150 ซีซี. ร่วมกับ พีโคล70 (propineb 70% ผงละเอียดสีขาว) อัตรา 300-500 กรัม ต่อน้ำ 200 ลิตร พ่นทุก 5-7 วัน จำนวน 2-3 ครั้ง

หรือ พ่นป้องกันเมื่อผลใกล้เก็บเกี่ยวหรือระยะผลแก่ โดยพ่น ทวินโป อัตรา 50-100 ซีซี. ร่วมกับ พีโคล70 อัตรา 250-300 กรัม ต่อน้ำ 200 ลิตร พ่นทุก 10-14 วัน พ่นให้ทั่วทรงพุ่มทั้งนอและใน และหยุดใช้สารก่อนการเก็บเกี่ยว (Pre-Harvest Interval: PHI) 7-9 วัน

กลไกออกฤทธิ์ยาแมลง กลุ่ม 14

thirasak.chuchoet@gmail.com (Thirasak Chuchoet) — Wed, 28 May 2025 12:11:00 GMT

กลไกออกฤทธิ์ยาแมลง กลุ่ม 14

สารกำจัดแมลง (Insecticide)

กลุ่ม 14 : ออกฤทธิ์ต่อระบบประสาทและกล้ามเนื้อ (Nerve and Muscle action)

กลไกขัดขวางตัวรับนิโคตินิกอะซิทิลโคลีน (Nicotinic acetylcholine receptor (nAChR) channel blockers)

ยาในกลุ่มนี้ที่มีจำหน่ายในประเทศไทย มีเพียงชนิดเดียว คือ คาร์แทปไฮโดรคลอไรด์ (Cartap hydrochloride)

คลิก.. ดูข้อมูล " ประโยชน์ สูตรยาที่มีจำหน่ายและอัตราการใช้ "

ยาแมลงกลุ่ม 14 ออกฤทธิ์ต่อเซลล์ประสาทภายใน (Interneurons) และเซลล์ประสาทสั่งการ (Motoneurons) ที่เชื่อมต่อกับกล้ามเนื้อของแมลง ตำแหน่งโปรตีนเป้าหมายของยาอยู่บริเวณปลายเซลล์เส้นประสาทส่วนเดนไดรต์ (Dendrites) ที่เรียกว่า "โพสต์ไซเนปส์ (Postsynaptic neuron /เส้นประสาทหลังไซแนปส์)" เป็นส่วนที่เชื่อมต่อกับเซลล์เส้นประสาทที่อยู่ก่อนหน้า บริเวณปลายเซลล์เส้นประสาทที่อยู่ก่อนหน้านี้จะหันส่วนแอกซอน (Axon) เข้าหา โดยส่วนปลายแอกซอนที่เป็นจุดเชื่อมต่อจะเรียกว่า "พรีไซเนปส์ (Presynaptic neuron /เส้นประสาทหน้าไซเนปส์)" หรือบางครั้งเรียกว่า "Synaptic knob" (ดูภาพ 1 ประกอบ)

จุดเชื่อมต่อระหว่างเซลล์เส้นประสาทจะไม่ได้เชื่อมติดกัน แต่อยู่ห่างกันเกิดเป็นช่องว่าง เรียกว่า "ช่องว่างไซแนปส์ (Synaptic cleft)" หรือหากเป็นจุดเชื่อมต่อของเซลล์เส้นประสาทกับเซลล์กล้ามเนื้อจะเรียกว่า "นิวโรมัสคูลาร์ จังค์ชั่น (Neuromuscular junction /จุดประสานเส้นประสาทและกล้ามเนื้อ [ราชบัณฑิตยสถาน เรียกว่า แผ่นเชื่อมประสาทสั่งการและกล้ามเนื้อ])" เมื่อเซลล์เส้นประสาทแต่ละเซลล์ไม่ได้เชื่อมต่อติดกัน ดังนั้น กระแสประสาท (Nerve impulse) จากเซลล์เส้นประสาทหนึ่งจะถูกส่งต่อไปยังอีกเซลล์หนึ่งโดยตรงไม่ได้ จึงจำเป็นต้องใช้สารตัวกลางเป็นตัวเชื่อมกระแสประสาทแต่มิได้เป็นการนำส่งกระแสประสาทโดยตรง (ดูภาพ 2 ประกอบ)

สารตัวกลางนี้เรียกว่า "สารสื่อประสาท (Neurotransmitters)" ทำหน้าที่ถ่ายทอดกระแสประสาทจากเซลล์หนึ่งไปสู่อีกเซลล์หนึ่งข้ามผ่าน ช่องว่างไซแนปส์ โดยสารสื่อประสาทจะไปจับกับ โปรตีนตัวรับ ที่แทรกตัวอยู่ในเยื้อหุ้มเซลล์ประสาท โพสต์ไซแนปส์ กระตุ้นเปิดช่อง โปรตีนตัวรับ ให้แคตไอออน (ประจุบวก) ไหลผ่านเข้าไปเพื่อเพิ่มศักย์ไฟฟ้า จากนั้นจึงเกิด กระแสประสาท ขึ้นใหม่ที่เซลล์ประสาท โพสต์ไซแนปส์ หรือหากเป็น โปรตีนตัวรับ ที่เป็นช่องผ่านของแอนไอออน (ประจุลบ) ไหลผ่านเข้าไปจะเป็นการลดศักย์ไฟฟ้าเพื่อยับยั้ง กระแสประสาท สารสื่อประสาทที่พบ เช่น อะซิทิลโคลีน (Acetylcholine) กาบา (GABA) กลูตาเมต (Glutamate) โดพามีน (Dopamine) เป็นต้น

กระแสประสาท (Nerve impulse) คือสัญญาณไฟฟ้าที่เคลื่อนที่ไปตามเซลล์เส้นประสาท (neuron) ทำหน้าที่เป็นตัวกลางหลักในการสื่อสารภายในระบบประสาท โดยนำส่งข้อมูลการรับรู้ความรู้สึกต่างๆ ของร่ายกาย ทั้งจากภายนอกและภายในร่างกาย เช่น ตา หนวด ปาก ผิวหนัง ขา ปีก ไปยังระบบประสาทส่วนกลางเพื่อให้ร่างกายรับรู้ถึงสิ่งเร้าภายนอก เช่น แสง เสียง กลิ่น รส สัมผัส อุณหภูมิ และสิ่งเร้าภายใน เช่น ความเจ็บปวด ตำแหน่งของร่างกาย แรงโน้มถ่วง แล้วรับคำสั่งเพื่อสั่งการไปยังกล้ามเนื้อหรืออวัยวะภายใน เพื่อตอบสนองต่อภาวะต่างๆ หรือการเคลื่อนไหว ซึ่งรวมไปถึงการตอบสนองแบบอัตโนมัติอย่างรวดเร็วโดยไม่ต้องผ่านการคิดวิเคราะห์จากสมอง เช่น การกระตุกขา หรือการกระโดด/บินหนีเมื่อสัมผัสของร้อน

ภาพ 3: "ตัวรับนิโคตินิกอะซิทิลโคลีน (nAChR) ที่เป็นโปรตีนเป้าหมายของยาแมลงหลายกลุ่ม แต่ตำแหน่งจับ (Binding site) คนละตำแหน่งกัน จึงจำแนกอยู่คนละกลุ่มการออกฤทธิ์

โปรตีนเป้าหมายยาแมลงกลุ่ม 14 ( ดูรายละเอียดเพิ่มเติมกด )

โปรตีนเป้าหมายของยาแมลง กลุ่ม 14 คือ ตัวรับนิโคตินิกอะซิทิลโคลีน ( N icotinic a cetyl ch oline r eceptor ตัวย่อ nAChR ) เป็นกลุ่มโปรตีนที่มีลักษณะเป็นพู แต่ละพูเรียกว่า หน่วยย่อย (sub-unit) มีจำนวน 5 พู โดยแต่ละพูมีชื่อเรียกเป็น อัลฟ่า 2 พู, เบต้า, เดลต้า และแกมม่า อย่างละ 1 พู การรวมกันของหน่วยย่อยแต่ละพูทำให้เกิดโครงสร้างที่มีช่องอยู่ตรงใจกลาง โดยมี สารสื่อประสาทอะซิทิลโคลีน ( A cetyl ch oline ตัวย่อ ACh ) เป็นตัวกระตุ้น (Agonist) อะซิทิลโคลีน จะถูกปลดปล่อยออกมาจาก พรีไซแนปส์ เมื่อกระแสประสาทถูกถ่ายทอดต่อๆ กันมาจนถึง พรีไซแนปส์ เนื่องจากกระแสประสาทไม่สามารถกระโดดข้าม ช่องว่างไซแนปส์ ไปได้ อะซิทิลโคลีน จะเข้าจับกับตำแหน่งอัลฟ่าของ ตัวรับนิโคตินิกอะซิทิลโคลีน และกระตุ้นให้ช่องเปิด หลังจากนั้นโซเดียมไอออนและแคลเซียมไอออนจะไหลเข้าสู่ โพสต์ไซแนปส์ ของเซลล์เส้นประสาทที่อยู่ถัดไป โดยไอออนของทั้งคู่เป็นประจุบวกเมื่อไหลเข้าไปแล้วจะเพิ่มศักย์ไฟฟ้าประจุบวกให้สูงขึ้นจนถึงระดับประมาณ 30 มิลลิโวลต์ (+30 mV) ซึ่งเป็นการกระตุ้นเซลล์เส้นประสาทบริเวณ โพสต์ไซแนปส์ ให้เกิดศักย์ไฟฟ้า (Action potential) และเป็นการสร้างกระแสประสาทขึ้นใหม่ (แต่คำสั่งกระแสประสาทคงเดิม) หลังจากนั้นบริเวณถัดไปจะเกิดการกระตุ้นสร้างกระแสประสาทขึ้นใหม่อีกครั้งคล้ายละลอกคลื่นและถ่ายทอดกระแสประสาทไปจนถึงปลายทาง คือเซลล์กล้ามเนื้อ และมีผลให้กล้ามเนื้อหดตัว

หลังจากสารสื่อประสาท อะซิทิลโคลีน กระตุ้นการส่งกระแสประสาทแล้ว จะถูกย่อยสลายอย่างรวดเร็วโดย เอนไซม์อะซิทิลโคลีนเอสเทอเรส ( A cetyl ch olin e sterase ตัวย่อ AChE ) เพื่อยับยั้งกระแสประสาท และทำให้ ตัวรับนิโคตินิกอะซิทิลโคลีน กลับสู่สภาวะปกติ (ปิดช่อง)

ยาแมลงกลุ่ม 14 เช่น คาร์แทปไฮโดรคลอไรด์ เมื่อเข้าไปจับกับ ตัวรับนิโคตินิกอะซิทิลโคลีน จะทำให้เกิดการ ขัดขวางหรือปิดกั้น (blockers) ช่องของ ตัวรับนิโคตินิกอะซิทิลโคลีน อย่างต่อเนื่อง จึงทำให้โซเดียมไอออนและแคลเซียมไอออนไม่สามารถไหลเข้าสู้ โพสต์ไซแนปส์ ได้ เมื่อไอออนทั้ง 2 ไม่สามารถไหลเข้าไปได้จึงไม่ทำให้เกิดการกระตุ้น กระแสประสาท การ ขัดขวาง ช่องต่อเนื่องและยาวนานจึงเป็นการยับยั้งกระแสประสาทมากเกินไป (hyperpolarization) แมลงเกิดภาวะกล้ามเนื้ออ่อนแรง-ปวกเปียก เนื่องจากกล้ามเนื้อไม่สามารถหดตัวได้สุดท้ายนำไปสู่ภาวะเป็นอัมพาตอ่อนแรง (Flaccid Paralysis) และลาโลกไปในที่สุด

โดยปกติหลังจากแมลงได้รับยาที่ออกฤทธิ์ต่อระบบประสาทจะลาโลกแบบไม่สมัครใจภายใน 1-3 วัน

ยาในกลุ่มนี้ที่มีจำหน่ายในประเทศไทย มีเพียงชนิดเดียว คือ คาร์แทปไฮโดรคลอไรด์ (Cartap hydrochloride)

คลิก.. ดูข้อมูล " ประโยชน์ สูตรยาที่มีจำหน่ายและอัตราการใช้ "

เรื่องควรทราบเกี่ยวกับกลไกออกฤทธิ์ยาแมลง-ยาไร

thirasak.chuchoet@gmail.com (Thirasak Chuchoet) — Tue, 27 May 2025 13:53:44 GMT

เรื่องที่ควรทราบเกี่ยวกับกลไกออกฤทธิ์ของสารกำจัดแมลงและไรศัตรูพืช

นิยามและความหมายคำศัพท์ที่เกี่ยวข้อง

กลไกออกฤทธิ์ (Mode of Action ตัวย่อ MoA)

กลไกออกฤทธิ์ หมายถึง วิธีการหลักที่สารเคมีหรือสารพิษจากสารสกัดใดๆ ตลอดจนสารที่ได้จากจุลินทรีย์ เข้าไปรบกวนกระบวนการทางชีวเคมีหรือสรีรวิทยาที่สำคัญต่อการดำรงชีวิตของแมลง จนทำให้แมลงตายหรือหยุดการเจริญเติบโต ซึ่งการรบกวนนั้นเกิดจากสารเข้าไปจับกับโปรตีนชนิดต่างๆ โดยการจับจะมีความจำเพาะต่อชนิดของโปรตีนและตำแหน่งบนโปรตีน (Binding site หรือ Action site) แล้วมีผลรบกวนหรือขัดขวาง (Blockers) ปรับการทำงาน (Modulators) แข่งขันหรือแย่งจับโปรตีนกับสารกระตุ้นตามธรรมชาติที่อยู่ในแมลง (Competitive modulators) และกระตุ้นการทำงาน (Activators หรือ Agonists)

ความจำเพาะต่อชนิดของโปรตีนและตำแหน่งบนโปรตีนของสารแต่ละชนิดเป็นที่มาของการแบ่งกลุ่มสารกำจัดศัตรูพืช ทั้งแมลง ไรและสัตว์ศัตรูพืช (ใช้แบ่งกลุ่มร่วมกัน เป็น สารกำจัดแมลง - Insecticides หรือสารกำจัดไร - Acaricides) โรคพืชที่เกิดจากเชื้อแบคทีเรีย เชื้อราและเชื้อสาเหตุอื่นๆ (สารป้องกันกำจัดโรคพืช - Fungicides) และสารกำจัดวัชพืช (Herbicides)

โปรตีนที่สารกำจัดแมลงเข้าไปจับ เรียกว่า "โปรตีนเป้าหมาย (Target site) ซึ่งอยู่ในระบบสรีรวิทยาของแมลงและแบ่งออกได้เป็น 5 ระบบ ได้แก่

1. ระบบประสาทและกล้ามเนื้อ (Nervous and Muscle system)

2. ระบบย่อยอาหารหรือทางเดินอาหาร (Digestive system - midgut)

3. ระบบหายใจระดับเซลล์ (Cellular respiration)

4. ระบบการเจริญเติบโตและพัฒนา (Growth regulation)

5. การสังเคราะห์โปรตีน (Protein synthesis)

ภาพจำลองโปรตีนเป้าหมายของสารกำจัดแมลง ส่วนมากโปรตีนเหล่านี้อยู่ที่เยื้อหุ้มเซลล์หรือเยื้อหุ้มอวัยวะระดับเซลล์

โปรตีนที่เป็นเป้าหมาย (Target site): โปรตีนที่เป็นเป้าหมายของสารกำจัดแมลง เช่น

1. ช่องเปิด-ปิดด้วยลิแกนด์ (Ligand gated channel) เป็นโปรตีนที่แทรกตัวอยู่ในเยื้อหุ้มเซลล์หรือเยื้อหุ้มอวัยวะระดับ เป็นช่องทางให้ไอออนของธาตุไหลเข้าสู่ภายในเซลล์ การเปิดช่องจะมีตัวกระตุ้น (Agonists) เข้ามาจับแล้วกระตุ้นให้ช่องเปิด ปกติจะเปิดเพียงเสี้ยววินาทีและตัวกระตุ้นจะถูกสลายไป ช่องโปรตีนนี้ได้แก่

- ช่องกาบาคลอไรด์ (GABA-gated Chloride channel ตัวย่อ GABA-Cl )

- ช่องกลูตาเมตคลอไรด์ (Glutamate-gated Chloride channel ตัวย่อ Glu-Cl )

2. ช่องเปิด-ปิดด้วยความต่างศักย์ไฟฟ้า (Voltage-gated channel) เป็นโปรตีนที่แทรกตัวอยู่ในเยื้อหุ้มเซลล์หรือเยื้อหุ้มอวัยวะระดับ เป็นช่องทางให้ไอออนของธาตุไหลเข้าสู่ภายในเซลล์ การเปิด-ปิดของช่องอาศัยความต่างศักย์ของไฟฟ้า ช่องโปรตีนนี้ได้แก่

- ช่องโซเดียมไอออน (Sodium channel หรือ Voltage-dependent sodium channel ตัวย่อ Na⁺ Channel )

- ช่องแคลเซียม-โพแทสเซียมปั้ม (Calcium-activated potassium channel ตัวย่อ KCa2 )

3. โปรตีนตัวพา หรือโปรตีนขนส่ง (Carrier protein) เป็นโปรตีนที่ทำหน้าที่นำสารบางอย่างเข้าสู่ภายในเซลล์ เช่น นำสารสื่อประสาทอะซิทิลโคลีนเข้าไปเก็บในถุงเก็บเวสิเคิล (Vesicular acetylcholine) ช่องโปรตีนนี้ได้แก่

- โปรตีนขนส่งเวสิเคิลอะซิทิลโคลีน (Vesicular acetylcholine transporter ตัวย่อ VAChT )

4. โปรตีนตัวรับ (Receptor protein) เป็นโปรตีนที่แทรกตัวอยู่ในเยื้อหุ้มเช่นกัน โดยมีบทบาทหลายด้าน เช่น เป็นช่องทางผ่านของไอออน การจดจำระหว่างเซลล์ การยึดเกาะของเซลล์ การส่งสัญญาณเข้าสู่เซลล์ การตอบสนองทางภูมิคุ้มกัน เป็นต้น ช่องโปรตีนนี้ได้แก่

- ตัวรับนิโคตินิกอะซิทิลโคลีน (Nicotinic acetylcholine receptor ต่อย่อ nAChR )

- ตัวรับฮอร์โมนจูเวไนล์ (Juvenile hormone receptor ตัวย่อ JHR )

- ตัวรับทีอาร์พีวี (Transient Receptor Potential Vanilloid ตัวย่อ TRPV )

- ตัวรับแคดฮีรีน (Cadherin protein receptor ตัวย่อ CPR )

- ตัวรับเอคไดโซน (Ecdysone receptor ตัวย่อ EcR )

- ตัวรับออคโตพามีน (Octopamine receptor ตัวย่อ OcR )

- ตัวรับไรยาโนดีน (Ryanodine receptor ตัวย่อ RyR )

5. เอนไซม์ (Enzyme) เป็นโปรตีนที่ทำหน้าที่เร่งปฏิกิริยาเคมี (Catalysis) ต่างๆ ของสิ่งมีชีวิตให้เกิดขึ้น ช่วยลดพลังงานกระตุ้นปฏิกิริยาเคมี จึงทำให้ปฏิกิริยาก็จะเกิดขึ้นได้ง่ายและเร็วขึ้น เอนไซม์ที่เป็นเป้าหมายของสารกำจัดแมลงนี้ ได้แก่

- เอนไซม์อะซิทิลโคลีนเอสเทอเรส (acetylcholinesterase ตัวย่อ AChE )

- เอนไซม์ไคติน ซินเทส 1 (Chitin Synthase 1 ตัวย่อ CHS1 )

- เอนไซม์เอทีพี ซินเทส (ATP synthase)

- คอมเพล็กซ์วัน หรือเอ็นเอดีเอช ดีไฮโดรจีเนส หรือยูบิควิโนน ออกซิโดรีดักเทส หรือเอ็นเอดีเอช-คิว ออกซิโดรีดักเทส หรือ เอ็นเอดีเอช-คิว รีดักเทส สามารถเรียกได้หลายชื่อ แต่เรียกรวมๆ และเป็นที่นิยมคือ คอมเพล็กซ์วัน (Complex I)

- คอมเพล็กซ์ทู หรือซักซิเนต ดีไฮโดรจีเนส ที่นิยมเรียกคือ คอมเพล็กซ์ทู (Complex II)

- คอมเพล็กซ์ทรี หรือกลุ่มโปรตีนไซโตโครมบีซีวัน ที่นิยมเรียกคือ คอมเพล็กซ์ทรี (Complex III) ตำแหน่งจับของสารกำจัดแมลงกลุ่ม 20 จะจับคอมเพล็กซทรี ตำแหน่ง คิวโอไซด์ (Qo site) ซึ่งยื่นออกมานอกเยื้อหุ้มชั้นในของไมโตคอนเดรีย ส่วนสารกำจัดแมลง กลุ่ม 34 จับที่ตำแหน่ง คิวไอไซด์ (Qi site) อยู่ภายในเยื้อหุ้มชั้นในของไมโตคอนเดรีย

- คอมเพล็กซ์โฟร์ หรือไซโตโครม ซี ออกซิเดส ที่นิยมเรียกคือ คอมเพล็กซ์โฟร์ (Complex IV)

- เอนไซม์อะซิทิล-โคเอ คาร์บอกซิเลส (acetyl-CoA carboxylase)

ภาพ: การเป็นพิษของสารกำจัดแมลง

การเป็นพิษของสารกำจัดแมลง

1. ระบบประสาทและกล้ามเนื้อ (Nervous and Muscle system): ระบบประสาทมีผลโดยตรงต่อการทำงานของกล้ามเนื้อ ดังนั้น ความเป็นพิษของสารกำจัดแมลงจึงทำให้การทำงานของกล้ามเนื้อผิดปกติ การสั่งงานของระบบประสาทเป็นการส่งกระแสประสาท (Nerve impulse) คล้ายกระแสไฟฟ้าเป็นละลอกคลื่น โดยปกติแล้วกระแสประสาทเมื่อเกิดขึ้นแล้วจะต้องถูกยับยั้งเพื่อลดกระแสประสาทไม่เช่นนั้นกล้ามเนื้อจะหดตัวตลอดเวลา

การเป็นพิษจะส่งผลต่อแมลง 2 ด้าน คือ กระตุ้นส่งกระแสประสาทมากเกินไปหรือตลอดเวลา เรียกภาวะนี้ว่า Hyperexcitation ซึ่งนำไปสู่การหดเกร็งของกล้ามเนื้อ เป็นตะคริว ชักกระตุกและเป็นอัมพาต (Paralysis) และยับยั้งกระแสประสาทมากเกินไปหรือต่อเนื่อง เรียกภาวะนี้ว่า Hyperpolarization ซึ่งนำไปสู่ภาวะกล้ามเนื้ออ่อนปวกเปียก การเคลื่อนไหวผิดปกติและเป็นอัมพาตอ่อนแรง (Flaccid Paralysis) ดังภาพสรุปด้านบน

2. ระบบย่อยอาหารหรือทางเดินอาหาร (Digestive system - midgut): เกิดขึ้นที่ระบบทางด้านอาหารส่วนกลางของแมลง โดยสารกำจัดแมลงทำให้เกิดภาวะเยื้อบุผนังทางเดินอาหารเกิดแผลทะลุ ของเหลวและเลือด (Hemolymph) ไหลเข้าสู่ทางเดินอาหาร และเกิดการติดเชื้อในกระแสเลือดเนื่องจากเชื้อแบคทีเรียในทางเดินอาหารไหลเข้าสู่กระแสเลือด ทำให้แมลงป่วยและลาโลกไป

3. ระบบหายใจระดับเซลล์ (Cellular respiration): การหายใจระดับเซลล์เป็นการสร้างพลังงานในรูป ATP ซึ่งให้พลังงานแก่เซลล์และทำให้แมลงทำกิจกรรมต่างๆ ได้ การเป็นพิษของสารกำจัดแมลงเกิดขึ้นจากการไปยับยั้งกระบวนการสร้างพลัง จึงทำให้แมลงขาดพลังงาน อ่อนเพลีย ปวดเมื่อย ไร้เรี่ยวแรง และลาโลก

4. ระบบการเจริญเติบโตและพัฒนา (Growth regulation): ส่วนใหญ่เกี่ยวข้องกับการสร้างผนังลำต้นที่เป็นเปลือกในขณะลอกคราบ แมลงเป็นสัตว์ข้อปล้องเมื่อจะเจริญวัยเติบโตขึ้นจะมีการลอกคราบและสร้างผนังลำตัวใหม่ ซึ่งมีไคตินเป็นองค์ประกอบหลัก การพิษของสารกำจัดแมลงเกิดขึ้นเนื่องจากการยับยั้งการสร้างไคติน จึงทำให้แมลงลอกคราบไม่สำเร็จ ผนังลำตัวอ่อนนิ่ม บาง หรือเปราะ ทำให้ร่างกายสูญเสียน้ำ หรือพิการและลาโลก

5. การสังเคราะห์โปรตีน (Protein synthesis): สารกำจัดแมลงจะเข้าไปกดหรือลดการสังเคราะห์โปรตีนของแมลง ซึ่งโปรตีนมีบทบาทต่อการเจริญเติบโตและการดำรงชีวิต การลดการสังเคราะห์โปรตีนจึงทำให้การเจริญเติบโตและการดำรงชีวิตผิดปกติไป แมลงขาดโปรตีน ซึ่งความเป็นพิษนี้มักเกิดขึ้นและเป็นไปอย่างช้า ๆ ใช้เวลานานกว่าที่แมลงจะลาโลก

ภาพ: กลไกออกฤทธิ์ต่อระบบประสาทและกล้ามเนื้อ

ภาพ: กลไกออกฤทธิ์ต่อระบบทางเดินอาหารส่วนกลาง

ภาพ: กลไกออกฤทธิ์ต่อระบบการหายใจระดับเซลล์

ภาพ: กลไกออกฤทธิ์ต่อระบบการเจริญเติบโต โดยเกี่ยวข้องกับการลอกคราบของแมลง

คำศัพท์เกี่ยวกับกลไกออกฤทธิ์

เป็นคำศัพท์ที่ระบุในกลุ่มกลไกการออกฤทธิ์ มีดังนี้

1. Blockers: สารกำจัดแมลงจะมีผลขัดขวางหรือปิดกันช่องโปรตีนโดยสมบูรณ์ จนไอออนไม่สามารถไหลผ่านเข้าไปได้

2. Modulators: สารกำจัดแมลงมีผลปรับการทำงาของช่องโปรตีน อาจเป็นการเปิดช่องนานกว่าปกติ หรือเปิดช่องซ้ำๆ ต่อเนื่อง

3. Agonists: สารกำจัดแมลงเข้าไปทำหน้าที่กระตุ้นการทำงานของโปรตีนตัวรับหรือช่องโปรตีนโดยสมบูรณ์แทนทีสารกระตุ้นทางธรรมชาติ

4. Competitive modulators: สารกำจัดแมลงเข้าไปแข่งหรือแย่งจับโปรตีนเป้าหมายกับสารที่เป็นตัวกระตุ้น เช่น สารสื่อประสาทอะซิทิลโคลีน แล้วปรับการทำงานของช่อง (Modulators)

5. Disruptors หรือ Disruption: สารกำจัดแมลงเข้าไป "ก่อกวน ขัดขวาง" หรือ "ทำลาย" โปรตีนภายในตัวแมลง

6. Inhibitors: สารกำจัดแมลงเข้าไปยับยั้งการทำงานของโปรตีน ซึ่งส่วนใหญ่จะเป็นเอนไซม์ จึงทำให้เอนไซม์ไม่สามารถทำงานได้ตามปกติและบางครั้งอาจมีผลทำให้เอนไซม์เสื่อมสภาพไม่สามารถกลับมาทำงานได้อีก

7. Suppressors: กดหรือลดการทำงานของโปรตีน ทำให้การทำงานลดลง มักเป็นไปอย่างช้า ๆ

ภาพแสดงตัวอย่างคำศัพท์ Modulators, Competitive, Blockers และ แอลโลสเตอริก (Allosteric)

แอลโลสเตอริก มีความหมายว่า สารกำจัดแมลงเข้าจับกับโปรตีนเป้าหมายในตำแหน่งที่ไม่ใช่ตำแหน่งกระตุ้นการทำงานของโปรตีน ซึ่งการจับที่ตำแหน่งกระตุ้นของโปรตีนจะเป็นการจับแบบ ออร์โธสเตอริก (Orthosteric)

ยากลุ่ม 19: อะมิทราซ ทางเลือกสลับยาไร

thirasak.chuchoet@gmail.com (Thirasak Chuchoet) — Tue, 29 Apr 2025 08:55:01 GMT

ยากลุ่ม 19: อะมิทราซ ทางเลือกสลับกลุ่มยาไร.!!

กลไกการออกฤทธิ์ (Mode of Action; MoA) ที่นำเสนอในบทความนี้ จะนำเสนอยากลุ่ม 19 ซึ่ง ทำให้แมลงเกิดอาการตื่นตัว ใจเต้นแรง และความดันขึ้นสูงจนนำไปสู่อาการชักเกร็งกระตุกและเป็นอัมพาต คล้ายการเสพยาเสพติดประเภทกระตุ้นประสาท

กลไกออกฤทธิ์ของสารกำจัดไรศัตรูพืช (Mode of Action; MoA)

การจำแนกกลุ่มสารกำจัดแมลงและไรศัตรูพืช โดยจำแนกตาม กลไกการออกฤทธิ์ ณ ตำแหน่ง (active site) หรือ จุดจับ (binding site) ที่โปรตีนเป้าหมาย ของสารกำจัดแมลง มีวัตถุประสงค์หลักเพื่อลดหรือชะลอการดื้อยาของแมลงและไรศัตรูพืช โดยควบคู่ไปกับการสลับกลุ่มสารตามกลไกการออกฤทธิ์

กลุ่ม 19: สารกำจัดไรศัตรูพืช

สารในกลุ่มนี้มีเพียงชนิดเดียว คือ อะมิทราซ (amitraz) อยู่ในกลุ่มสารเคมี อะมิดีน (amidine) หรือ ฟอร์มามิดีน (formamidine)

ปัจจุบันจำหน่ายในประเทศไทยเพียง 1 ความเข้มข้น คือ อะมีทราซ 20% W/V EC

คุณสมบัติ

อะมิทราซ มีฤทธิ์ทาง สัมผัสตาย (contact action) กินตาย และ การหายใจ (respiratory action) ไม่ดูดซึมเข้าสู่พืช (non-systemic)

ประโยชน์และการใช้

อะมิทราซ ใช้ควบคุมกำจัดไรศัตรูพืชหลายชนิดและทุกระยะการเจริญเติบโต ได้แก่

1. วงศ์ไรแดง-ไรแมงมุม (วงศ์ Tetranychidae) เช่น ไรแดงแอฟริกัน ไรแดงมะม่วง ไรแดงส้ม ไรแดงมันสำปะหลัง ไรแมงมุมคันซาวา เป็นต้น

2. ไรในวงศ์ไรสี่ขา (วงศ์ Eriophyidae) ไรวงศ์นี้มีรูปร่างคล้ายตัวหนอน ได้แก่ ไรสนิมส้ม ไรกำมะหยี่ลำไย-ลิ้นจี่ ไรกระเทียม ไรสี่ขามะพร้าว เป็นต้น

3. ไรขาว วงศ์ Tarsonemidae เช่น ไรขาวพริก ไรขาวมะพร้าว

4. ใช้กำจัดไข่และตัวอ่อนในระยะแรก ของหนอนผีเสื้อกลางคืน เช่น หนอนชอนใบ และมีผลต่อเพลี้ยหอย เพลี้ยอ่อน แมลงหวี่ขาวและเพลี้ยจักจั่นบางชนิด

อะมิทราซ มีความเป็นพิษต่อตัวอ่อนและตัวเต็มวัยของไรศัตรูพืชมากกว่าระยะไข่ แต่ก็ยังมีฤทธิ์ในการยับยั้งการวางไข่และการฟักไข่ได้

อัตราการใช้:

พ่น อะมิทราซ 20% EC อัตรา 40 ซีซี.ต่อน้ำ 20 ลิตร เมื่อพบการแพร่ระบาดของไร

กลไกการออกฤทธิ์ (Mode of Action; MoA)

สารกลุ่ม 19 กลไกออกฤทธิ์ต่อระบบประสาทส่วนกลาง: กระตุ้นการทำงานของ ตัวรับออกโตพามีน (Octopamine receptors (OA) agonists) ในระบบประสาทส่วนกลางของแมลงและไรศัตรูพืช

ตัวรับออกโตพามีน เทียบได้กับ ตัวรับอะดรีนาลีน (adrenaline receptors) ในสัตว์มีกระดูกสันหลังหรือมนุษย์ ที่มีสาร อะดรีนาลีนเป็นสารสื่อประสาท สำหรับกระตุ้นตัวรับอะดรีนาลีน

ตัวรับออกโตพามีน (Octopamine receptors) มีสารสื่อประสาท คือ ออกโตพามีน ทำหน้าที่เป็นตัวกระตุ้นการทำงาน (จึงมีชื่อว่า ตัวรับออกโตพามีน) ตัวรับจะตอบสนองและสั่งการระบบการทำงานของประสาทส่วนกลางเพื่อควบคุมร่างกายและตอบสนองต่อสภาพแวดล้อม เมื่ออะมิทราซเข้าสู่ร่างกายแมลงหรือไรศัตรูพืช จะเข้าไปจับกับตัวรับออกโตพามีนทำให้แมลงเกิดการตื่นตัว ตื่นตระหนก สั่น และความดันสูงอยู่ตลอดเวลา เนื่องจาก ปกติสารสื่อประสาทเมื่อกระตุ้นตัวรับแล้วจะหลุดออกหรือสลายไปทำให้แมลงและไรตื่นตัวชั่วคราว

การกระตุ้นตัวรับออกโตพามีนตลอดเวลาของอะมิทราซนำไปสู่อาการสั่น ควบคุมตัวเองไม่ได้ หยุดกินอาหาร ช็อค และลาโลกไปในที่สุด

ภาพ: ตำแหน่งที่ "อะมีทราซ" เข้าไปจับกับ "ตัวรับออกโทพามีน" ซึ่งเป็นโปรตีนที่แทรกตัวอยู่ในเยื้อหุ้มเซลล์ประสาทตัวรับของระบบประสาทส่วนกลาง โดยอะมิทราซจะกระตุ้นการทำงานของตัวรับออกโทพามีนตลอดเวลา ทำให้ตัวรับปลดปล่อยอัลฟ่า-ฟอสโฟลิพิด ออกมาและถูกเปลี่ยนเป็นสารประกอบอนุพันธุ์ของน้ำตาลกลูโคสที่ชื่อ "อิโนซิทอลไตรฟอสเฟต (inositol triphosphate)" ไปกระตุ้นช่องโปรตีนของถุงเวสิเคิล (vesicle) ที่กักเก็บ แคลเซียมไอออนให้ไหลออกมา แล้วไปกระตุ้นกระแสประสาทให้เกิดความตื่นตัวต่อเนื่องมากเกินไป (hyperarousal)

กลไกการดื้อยา (Resistance)

เกิดขึ้นจากการใช้สารต่อเนื่องโดยไม่สลับกลุ่มยา จึงทำให้ไรสามารถสร้างความต้านทานต่อสารอะมิทราซ โดยส่วนใหญ่แมลงและไรศัตรูพืชสามารถพัฒนาเอนไซม์ที่ใช้ในการย่อยสลายสารพิษ (detoxification enzymes) เช่น เอนไซม์ไซโตโครม P450 โมโนออกซี่จีเนส , เอสเตอเรส และ กลูตาไทโอน เอส-ทรานส์เฟอเรส เป็นต้น โดยเอนไซม์เหล่านี้สามารถเปลี่ยนแปลงโครงสร้างของอะมิทราซให้ไม่สามารถจับกับตัวรับออกโทพามีน ทำให้อะมิทราซไม่เกิดความเป็นพิษ

กลุ่มสารกำจัดไรศัตรูพืช กลุ่มอื่นๆ ที่ใช้สลับกลุ่ม เช่น กลุ่ม 1A และ 1B บางชนิด, กลุ่ม 2B ฟิโพรนิล (เฉพาะไรขาว), กลุ่ม 6 อะบาเม็กติน, กลุ่ม 12, กลุ่ม 13, กลุ่ม 20, กลุ่ม 21A, กลุ่ม 23 และกลุ่ม 25 เป็นต้น

ข้อมูลจำเพาะของอามิทราซ

โครงสร้างสูตรโมเลกุล

ประกอบด้วย คาร์บอน 19, ไฮโดรเจน 23 และ ไนโตรเจน 3 อะตอม ( C₁₉H₂₃N₃)

น้ำหนักโมเลกุลของสาร

ประมาณ 293.4 กรัม/โมล

ชื่อ IUPAC

N,N'-[(Methylimino)dimethylidyne]di-2,4-xylidine

ชื่อไอโซเมอร์ PIN (Preferred Identification Name)

N'-(2,4-dimethylphenyl)-N-{[(2,4-dimethylphenyl)imino]methyl}-N-methylmethanimidamide

ความสามารถในการละลายในน้ำและตัวทำละลายอินทรีย์ต่างๆ

อะมิทราซ ถือว่าไม่ละลายในน้ำหรือละลายได้น้อยมาก (organic sovent at 20 ํc) เท่ากับ 0.08-0.10 มิลลิกรัมต่อลิตร (mg l ⁻¹ )

อะมิทราซ ละลายได้ดีในตัวทำละลายอินทรีย์ (organic sovent at 20 ํc) เช่น

1. ตัวทำละลายโพรติกอะโพลาร์ เช่น DMF (30 มิลลิกรัม/มิลลิลิตร) และ DMSO (20-58 มิลลิกรัม/มิลลิลิตร)

2. เอทานอล (2 มิลลิกรัม/มิลลิลิตร)

3. ละลายได้เล็กน้อยในบัฟเฟอร์ที่เป็นน้ำ (0.33 มิลลิกรัม/มิลลิลิตร)

*คุณสมบัติเหล่านี้มีความสำคัญต่อการเลือกตัวทำละลายที่เหมาะสมสำหรับการผลิตอะมิทราซเป็นยา EC

ความคงตัว (ต่อความร้อน แสง และการสลายตัวด้วยน้ำ (hydrolysis))

- มีความคงตัวต่อความร้อนภายใต้สภาวะปราศจากความชื้น แต่สามารถสลายตัวอย่างช้าๆ ได้เมื่อมีความชื้น

- แสง UV มีผลกระทบน้อย หรือมีความคงตัวต่อแสง UV

- ความคงตัวต่อการไฮโดรไลซิสขึ้นอยู่กับค่า pH อย่างมาก อะมิทราซไม่เสถียรในน้ำ โดยเฉพาะอย่างยิ่งภายใต้สภาวะที่เป็นกรด จะเกิดการไฮโดรไลซิสอย่างรวดเร็วที่ pH 5 มีค่าครึ่งชีวิต 2 ชั่วโมง โดยมีความเสถียรเพิ่มขึ้นที่สภาวะ pH เป็นกลาง (pH 7, ค่าครึ่งชีวิต 1 วัน) และเป็นด่าง (pH 9, ค่าครึ่งชีวิต 1.1 วัน)

- การเติมแคลเซียมไฮดรอกไซด์ (เพิ่มความเป็นด่างของน้ำ) สามารถช่วยให้อะมิทราซมีความเสถียรมากขึ้น

ATP สารให้พลังงานขับเคลื่อนพืช-เพิ่มผลผลิต

thirasak.chuchoet@gmail.com (Thirasak Chuchoet) — Fri, 25 Apr 2025 04:10:32 GMT

"เอทีพี (ATP)" สารให้ให้พลังงานขับเคลื่อนพืช-เพิ่มผลผลิต

Sorbitol sugar กุญแจสำคัญสู่พลังงาน ATP เพื่อการพัฒนาดอกและผลทุเรียนที่สมบูรณ์และลดการหลุดร่วง

ATP กุญแจสำคัญสู่ผลผลิตคุณภาพ

ATP หรือ “เอทีพี” ย่อมาจาก อะดีโนซีนไตรฟอสเฟต (Adenosine Triphosphate) เป็นสารชีวเคมีที่กักเก็บและปลดปล่อยให้พลังงานสูงที่สำคัญต่อการเจริญเติบโตและให้ผลผลิตของพืชทุกชนิด โดยเฉพาะทุเรียน “ราชาแห่งผลไม้” การได้มาซึ่งผลทุเรียนที่มีคุณภาพนั้น ต้องอาศัยการดูแลเอาใจใส่อย่างพิถีพิถัน โดยเฉพาะอย่างยิ่งการจัดการเรื่องของพลังงานที่จำเป็นต่อการเจริญพัฒนาของดอกและผล แม้ในธรรมชาติทุเรียนสามารถสังเคราะห์สารตั้งต้นในการสร้างพลังงาน ATP ได้เอง แต่ในสภาวะอากาศที่แปรปรวนผันแปรตลอดเวลา กิจกรรมการสร้างสารตั้งต้นของพลังงาน ATP อาจไม่เหมือนเดิมอีกต่อไป หรือมีไม่เพียงพอและส่งผลต่อการผลิตทุเรียนคุณภาพและการเพิ่มผลผลิต

ภาพ: โครงสร้างทางเคมีของสาร ATP (Adenosine Triphosphate)

ภาพ: การให้พลังงานของ ATP โดยมีน้ำเป็นตัวช่วยปลดปล่อยพลังงานออกมา 7.3 กิโลแคลอรี่ (-7.3 kcal/mol) ทำให้ได้สารใหม่คือ ADP และการเติมหมู่ฟอสเฟต (Pi) กับโปรตอน (H ⁺ ) เพื่อสร้าง ATP ขึ้นใหม่

ภาพ: อวัยวะระดับเซลล์ที่ใช้สร้างพลังงาน ATP ของพืช (ขวาบน) อวัยวะคลอโรพลาสต์ สร้าง ATP ขึ้นมาเพื่อใช้เกี่ยวกับการสังเคราะห์แสงให้ได้น้ำตาล, (ขวาล่าง) อวัยวะไมโตคอนเดรีย มีบทบาทสลายน้ำตาลให้ได้พลังงาน ATP ผ่านกระบวนการหายใจ เพื่อใช้ดำรงชีวิตและเจริญพัฒนา ตลอดจนให้ผลผลิต

ภาพ: เปรียบเทียบกระบวนการสร้างพลังงานของพืชจาก 2 อวัยวะระดับเซลล์, (ภาพซ้าย) คลอโรพลาสต์ สร้างพลังงาน ATP เพื่อใช้สังเคราะห์แสง, (ภาพขวา) ไมโตคอนเดรีย สร้างพลังงาน ATP เพื่อแจกจ่าย

ภาพ: การสังเคราะห์แสงโดยอวัยวะระดับเซลล์ที่ชื่อ "คลอโรพลาสต์" ภายในมีสารสีเขียว "คลอโรฟิลล์" ทำหน้าที่เก็บเกี่ยวพลังงานจากแสง โดยใช้น้ำและก็าซคาร์บอนไดออกไซด์เป็นวัตถุดิบสร้างน้ำตาล และคายออกซิเจนออกมา

ภาพ: อวัยวะไมโตคอนเดรีย ที่ใช้ในการหายใจระดับเซลล์ เพื่อสร้างพลังงานในการดำรงชีวิต เจริญเติบโต และให้ผลผลิต

Sugar จากการสังเคราะห์แสงสู่การผลิต ATP

Sugar หรือน้ำตาล ผลิตผลจากการสังเคราะห์แสงของพืช เกิดขึ้นที่ใบแก่ที่ได้รับแสงอย่างเพียงพอ โดยอาศัยน้ำและคาร์บอนไดออกไซด์ในอากาศแพร่เข้าสู่พืชผ่านปากใบและเปลี่ยนเป็นน้ำตาลไตรโอส (น้ำตาล 3 คาร์บอน: 3C) ผ่านขั้นตอนต่างๆ ภายในคลอโรพลาสต์ ซึ่งเป็นส่วนสีเขียวของพืช ดังนี้

1. ปฏิกิริยาแสง (light reaction)

คลอโรฟิลล์เก็บเกี่ยวพลังงานแสงและถ่ายทอดอิเล็กตรอน (e ¯ ) ออกจากคลอโรฟิลล์ โดยมี NADH ⁺ มารับอิเล็กตรอนเปลี่ยนเป็น NADPH ขณะเดียวกันน้ำจะถูกสลายตัวโดยมีแสง แมงกานีส (Mn ⁺ ) และคลอไรด์ (Cl ¯ ) เป็นตัวกระตุ้นการสลาย (การสลายน้ำนี้เรียกว่า photolysis) ได้โปรตอน (H ⁺ ) กับอิเล็กตรอน (e ¯ ) ซึ่ง e ¯ จะเข้าไปแทนที่ e ¯ ของคลอโรฟิลล์ที่ถ่ายทอดออกไป

ผลิตผลสุดท้ายจะได้ สารถ่ายทอดอิเล็กตรอน NADPH และ สารให้พลังงาน ATP เพื่อใช้ในขั้นตอนปฏิกิริยาคาร์บอน

2. ปฏิกิริยาคาร์บอน (carbon reaction)

ปฏิกิริยาคาร์บอน เป็นขั้นตอน สร้างน้ำตาล 3 คาร์บอน (3C) ก่อนจะเปลี่ยนเป็น น้ำตาล 6 คาร์บอน (6C) โดยใช้คาร์บอนไดออกไซด์ (CO ₂ ) เป็นสารตั้งต้น เรียกว่า “การตรึงคาร์บอนไดออกไซด์” ซึ่งใช้ NADPH และ ATP จากปฏิกิริยาแสงและเกิดขึ้นวนเป็นวัฏจักร เรียกว่า “วัฏจักรคาลวิน” ทั้งนี้ 1 รอบวัฏจักรคาลวินจะได้ น้ำตาล 3 คาร์บอน 1 โมเลกุล

ดังนั้น โดยสมการ 2 รอบวัฏจักรคาลวินจะได้น้ำตาล 3 คาร์บอน 2 โมเลกุล แล้วจึงนำมาสร้างน้ำตาล 6 คาร์บอน (glucose : 6C)

ผลิตผลจากการสังเคราะห์แสงได้น้ำตาล 6 คาร์บอน เพื่อใช้ในการเจริญเติบโตและให้ผลผลิตมากกว่า 90% ของพืช อีกราว 10% ประกอบด้วยกรดอะมิโน 4-5% และธาตุอาหารพืช 5-6% (โดยประมาณ) ขึ้นอยู่กับชนิดพืช นอกจากนี้น้ำตาลยังเป็นสารตั้งต้นในการสร้างพลังงาน ATP โดยผ่านกระบวนการหายในของพืชในระดับเซลล์

ภาพ: กระบวนการสังเคราะห์แสง โดยแบ่งออกเป็น 2 ปฏิกิริยา คือ 1) ปฏิกิริยาแสง เป็นการดูดกลืนคลื่นแสงเพื่อเปลี่ยนเป็นพลังงาน ATP และสารถ่ายทอดอิเล็กตรอน NADPH และ 2) ปฏิกิริยาคาร์บอน หรือวัฏจักรคาลวิน เดิมเคยเรียกว่า "ปฏิกิริยามืด" เป็นการเปลี่ยนก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์เป็นน้ำตาล

ซอร์บิทอล พลังงานทาง (ต้อง) เลือกสำหรับทุเรียน

ผลิตภัณฑ์สารไบโอสติมูแลนท์ หรือสารกระตุ้นเชิงชีวภาพ ซูก้าร์บีท เป็นน้ำตาลทางด่วนซอร์บิทอลเข้มข้น 30% (Sorbitol 30%) จัดเป็นสารตั้งต้นที่ใช้สร้างพลังงาน ATP ของพืชอีกชนิดหนึ่ง เป็นน้ำตาลแอลกอฮอล์ 6 คาร์บอน

ในภาวะปกติพืชจะกักเก็บน้ำตาลกลูโคสส่วนหนึ่งในรูปของซอร์บิทอลและบางครั้งก็ใช้ซอร์บิทอลในการลำเลียงไปยังส่วนต่างๆ ที่เป็นผู้ใช้สารอาหาร (Sink) เช่น ดอก ผล รากและใบอ่อน รวมถึงใช้เป็นสารสื่อสัญญาณต่างๆ ภายในพืช เช่น ใช้แจ้งเตือนการรุกรานของศัตรูพืช โรคพืช หรือสภาพแวดล้อมไม่เหมาะสม เพื่อกระตุ้นเปิดระบบการทำงานของภูมิคุ้มกันและระบบป้องกันภัย อีกทั้งซอร์บิทอลเป็นน้ำตาลในรูปที่เชื้อราไฟท็อปธอร่าหรือเชื้อราหลายชนิด ไม่สามารถนำไปใช้เป็นสารอาหารได้ เนื่องจากเชื้อราไม่มีเอนไซม์ที่ใช้ย่อยซอร์บิทอล

การฉีดพ่น ซูก้าร์บีท อัตรา 10-30 ซีซี.ต่อน้ำ 20 ลิตร ขึ้นอยู่กับสภาพอากาศและระยะการเจริญเติบโตของพืช โดยพ่นทุก 7-14 วัน ครั้ง

ซูก้าร์บีท สามารถพ่นได้ทุกระยะการเจริญเติบโตของพืชและช่วงวิกฤตของพืชควรเพิ่มความถี่ในการฉีดพ่นเป็นทุก 7-9 วัน

ซูก้าร์บีท น้ำตาลซอร์บิทอลเข้มข้น

ภาพ: กระบวนการหายใจระดับเซลล์ในไมโตคอนเดรีย ผ่าน 4 ขั้นตอนคือ 1) ไกลโคไลซีส 2) ไพรูเวทออกซิเดชั่น 3) วัฏจักรเครบส์ หรือวัฏจักรกรดซิตริก และ 4) การถ่ายทอดอิเล็กตรอน เพื่อสร้างพลังงาน ATP โดยมีออกซิเจนมารับอิเล็กตรอนเป็นตัวสุดท้าย จึงเรียกว่า การหายใจระดับเซลล์

เจาะลึกกระบวนการสร้างพลังงาน ATP จากซอร์บิทอล

ล้วงลึกกระบวนการสร้างพลังงาน ATP จากซอร์บิทอลผ่านกระบวนการหายใจระดับเซลล์พืช (cellular respiration) ซึ่งมีความสำคัญต่อการเจริญพัฒนาของดอกและผลอ่อนทุเรียน เนื่องจากเป็นช่วงที่พืชต้องการพลังงานสูงเพื่อการพัฒนาที่สมบูรณ์ของรังไข่-เกสร การผสมเกสร การแบ่งเซลล์ ขยายขนาดและกิจกรรมเมตาบอลิซึมต่างๆ ที่เกิดขึ้นอย่างรวดเร็วในระยะดอกและผลอ่อน

ทุเรียนและพืชอื่นๆ สามารถเปลี่ยนซอร์บิทอลเป็นพลังงาน ATP ได้ ผ่านกระบวนการหายใจระดับเซลล์ที่ซับซ้อน 4 ขั้นตอน ดังนี้

ขั้นตอนที่ 1: ไกลโคไลซีส (glycolysis)

กระบวนการ “ไกลโคไลซีส” เป็นการสลายซอร์บิทอล (น้ำตาล 6 คาร์บอน) เป็นสารไพรูเวต (3 คาร์บอน) จำนวน 2 ตัว เพื่อนำส่งไปขั้นตอนที่ 2 และได้พลังงาน 2 ATP พลังงานส่วนนี้พืชนำไปใช้ในการเจริญพัฒนาและได้ 2 NADH เพื่อนำไปสร้างพลังงาน ATP ในขั้นตอนที่ 4

สำหรับขั้นตอนไกลโคไลซีสจะมีขั้นตอนย่อย 10 ขั้นตอน คือ

ขั้นตอนย่อยที่ 1: เริ่มจากเปลี่ยน “กลูโคส” เป็น “กลูโคส-6-ฟอสเฟต (G6P)” โดยเอนไซม์เฮกโซไคเนส

ขั้นตอนย่อยที่ 2: เปลี่ยน “กลูโคส-6-ฟอสเฟต” เป็น “ฟรุกโตส-6-ฟอสเฟต (F6P)” โดยเอนไซม์ฟอสโฟกลูโคไอโซเมอเรส

สำหรับซอร์บิทอล ขั้นตอนย่อยที่ 1 เริ่มจากเปลี่ยน “ซอร์บิทอล” เป็น “ฟรุกโตส” โดยเอนไซม์ซอร์บิทอล ดีไฮโดรจีเนส (SDH), ขั้นตอนย่อยที่ 2 เปลี่ยน “ฟรุกโตส” เป็น “ฟรุกโตส-6-ฟอสเฟต (F6P)” โดยเอนไซม์เฮกโซไคเนส

ขั้นตอนย่อยที่ 3-10: ทั้งกลูโคสและซอร์บิทอล จะถูกเปลี่ยนไปเรื่อย ๆ เหมือนกัน จนถึงขั้นตอนที่ 10 และได้ผลิตผลเป็นสารไพรูเวต จำนวน 2 ตัว, พลังงาน 2 ATP และ NADH จำนวน 2 ตัว

ขั้นตอนที่ 2: ออกซิไดซ์สารไพรูเวต (Pyruvate oxidation)

โดยเปลี่ยนสารไพรูเวต 3 คาร์บอน (จากขั้นตอนไกลโคไลซีส) เป็น “อะซีทิลโคเอ” ที่มี 2 คาร์บอน เพื่อเข้าสู่ขั้นตอนที่ 3 พร้อมกับปลดปล่อยคาร์บอนไดออกไซด์ และได้ผลิตผลเป็น NADH จำนวน 2 ตัว แล้วส่ง NADH ไปขั้นตอนที่ 4

ขั้นตอนที่ 3) วัฏจักรเครบส์ (Krebs cycle)

วัฏจักรเครบส์ หรือ วัฏจักรกรดซิตริก เป็นการเปลี่ยนอะซิทิลโคเอเป็นคาร์บอนไดซ์ออกไซด์โดยสมบูรณ์ (complete oxidation of glucose) ซึ่งจะได้พลังงาน 2 ATP นำไปใช้เพื่อการเจริญเติบโต กับ NADH จำนวน 6 ตัวและ FADH ₂ จำนวน 2 ตัว เพื่อส่งต่อไปขั้นตอนที่ 4

ขั้นตอนที่ 4) ถ่ายทอดอิเล็กตรอน (e ¯ ) และสร้างพลังงาน ATP

เป็นการถ่ายทอดอิเล็กตรอน โดยรับอิเล็กตรอนจาก NADH และ FADH ₂ จากขั้นตอนที่ 1-3 ส่งผลให้เกิดการสร้างพลังงาน ประมาณ 26-28 ATP

สรุป ซอร์บิทอล 1 โมเลกุลสามารถให้พลังได้ถึง 30-32 ATP ดังนี้ คือ

1) กระบวนการ ไกลโคไลซีส ในขั้นตอนแรก ได้พลังงาน 2 ATP

2) วัฏจักรเครบส์ หรือ วัฏจักรกรดซิตริก ในขั้นตอนที่ 3 ได้พลังงาน 2 ATP

3) การถ่ายทอดอิเล็กตรอน ในขั้นตอนที่ 4 ได้พลังงาน 26-28 ATP

[เพิ่มเติม] การถ่ายทอกอิเล็กตรอนจะได้พลังงาน ATP เท่ากับ 26 ATP หรือ 28 ATP ขึ้นอยู่กับการขนส่ง NADH 2 ตัว จากกระบวนการไกลโคไลซีส ว่าพืชใช้ระบบขนส่ง (shuttle system) พืชใช้สารตัวใดเป็นตัวรับอิเล็กตรอน

ภาพ: ขั้นตอนไกลโคไลซีส เป็นการสลายน้ำตาล 6 คาร์บอน ให้เป็นสารไพรูเวต 3 คาร์บอน, ขั้นตอนย่อย 1-5 จาก 10 ขั้นตอน

ภาพ: ขั้นตอนไกลโคไลซีส เป็นการสลายน้ำตาล 6 คาร์บอน ให้เป็นสารไพรูเวต 3 คาร์บอน, ขั้นตอนย่อย 6-10 จาก 10 ขั้นตอน, น้ำตาล 6 คาร์บอน จำนวน 1 โมเลกุล ถูกเปลี่ยนเป็นสารไพรูเวต 3 คาร์บอน จำนวน 2 โมเลกุล

ภาพ: วัฏจักรเครบส์ หรือวัฏจักรกรดซิตริก, ในขั้นตอนไพรูเวตออกซิเดชั่น ซึ่งเป็นขั้นตอนเปลี่ยนสารไพรูเวต 3 คาร์บอน เป็นสาร 2 คาร์บอน และส่งสาร 2 คาร์บอนเข้าสู่วัฏจักรเครบส์ เพื่อเปลี่ยนสาร 2 คาร์บอน เป็นก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ จะได้พลังงาน ATP กับสารถ่ายถอดอิเล็กตรอน NADH

ภาพ: การถ่ายทอดอิเล็กตรอน (e ¯ ) ที่บริเวณเยื้อหุ้มไมโตคอนเดรียชั้นใน ในขั้นตอนนี้จะได้สารให้พลังงาน 26-28 ATP และมีออกซิเจนมารับอิเล็กตรอนเป็นตัวสุดท้าย

ATP พลังงานขับเคลื่อนการพัฒนาดอกและผลทุเรียน

ซูก้าร์บีท เป็นน้ำตาลแอลกอฮอล์ซอร์บิทอลเข้มข้น 30% จึงเป็นแหล่งสารให้พลังงานแก่พืชในยามฉุกเฉิน เช่น

1. ภาวะเครียดจากแดดแรง ร้อนจัดความชื้นสัมพัทธ์ต่ำและพืชคายน้ำน้อย

2. ภาวะเครียดขาดน้ำ

3. ภาวะเครียดน้ำท่วมขัง ฝนตกชุก ฟ้าปิด ดินน้ำขัง

ซึ่งภาวะเหล่านี้ก่อให้เกิดการชะงักงันของการลำเลียงน้ำและสารอาหารภายในต้น

นอกจากนี้ซูก้าร์บีท ยังเป็นสารกระตุ้นเชิงชีวภาพเพิ่มการเจริญเติบโต เพิ่มผลผลิตและส่งเสริมคุณภาพผลผลิต ลดการแข่งขันของผู้ใช้ (Sink) ในช่วงเวลาที่มีผู้ใช้มากกว่าหนึ่ง เช่น

✦ การแก่งแย่งน้ำตาลของใบอ่อนกับดอกหรือผลอ่อน

✦ การแก่งแย่งของดอกหลายรุ่นในต้น

✦ ช่วยลดหรือชะลอการหลุดร่วงของดอกและผล

✦ ช่วยลดความเป็นพิษของสารบางชนิดที่ฉีดพ่น

✦ เพิ่มการดูดซึมธาตุอาหารหรือสารกำจัดศัตรูพืชได้ดียิ่งขึ้น

ATP พลังงานขับเคลื่อนดอกและผลทุเรียน

การสร้างและพัฒนาของดอก: ATP เป็นแหล่งพลังงานที่จำเป็นต่อการสร้างเซลล์ดอกใหม่ การแบ่งเซลล์ และการพัฒนาโครงสร้างต่างๆ ของดอก เช่น กลีบเลี้ยง กลีบดอก เกสรตัวผู้ และเกสรตัวเมีย หากขาดพลังงาน ATP ดอกทุเรียนอาจไม่สมบูรณ์ ร่วงหล่นง่าย หรือไม่สามารถผสมเกสรได้

การผสมเกสรและปฏิสนธิ: ATP เป็นพลังงานที่ใช้ในการงอกของละอองเรณู การเคลื่อนที่ของเกสรเพศผู้ไปยังรังไข่ และการปฏิสนธิ เมื่อการปฏิสนธิสำเร็จ จะนำไปสู่การพัฒนาของผลทุเรียน

การเจริญเติบโตของผล: ATP เป็นพลังงานที่จำเป็นต่อการขยายขนาดของเซลล์ผล การสะสมสารอาหารต่างๆ การสร้างเปลือก และการพัฒนาเนื้อทุเรียน หากขาดพลังงาน ATP ผลทุเรียนอาจมีขนาดเล็ก เนื้อน้อย หรือมีรสชาติไม่ดี

การจัดการสวนควบคู่กับพลังงาน ATP

เพื่อให้ได้ผลผลิตทุเรียนที่มีคุณภาพ นอกจากการฉีดพ่น ซูก้าร์บีท แล้ว ควรมรการจัดการสวนที่เหมาะสมควบคู่ไปด้วย เช่น

✦ การจัดการน้ำและธาตุอาหารพืชอย่างเหมาะสม

✦ การควบคุมโรคและแมลง

✦ การตัดแต่งกิ่งและทรงพุ่ม ให้แสงแดดส่องถึงใบได้อย่างทั่วถึง

[เพิ่มเติม]

NADH ย่อมาจาก nicotinamide adenine dinucleotide (reduced form)

NADPH ย่อมาจาก nicotinamide adenine dinucleotide phosphate (reduced form)

FADH₂ ย่อมาจาก flavin adenine dinucleotide (reduced form)

ผสมปุ๋ยเกล็ดใช่เอง.!! สูตรสะสมอาหาร-บล็อกใบอ่อน

thirasak.chuchoet@gmail.com (Thirasak Chuchoet) — Wed, 23 Apr 2025 12:59:36 GMT

ผสมปุ๋ยเกล็ดใช่เอง.!! สูตรสะสมอาหาร-บล็อกใบอ่อน

แจกสูตร.!! ผสมปุ๋ยเกล็ดพ่นทางใบโดยใช้แม่ปุ๋ยเกรด G-grade จากปุ๋ยดวงตะวันเพชร สำหรับใช้พ่นทางใบสูตรสะสมอาหารก่อนเปิดตาดอก และสูตรเบรกใบอ่อน-บล็อกใบอ่อน

1. สูตรปุ๋ยสะสมอาหาร

ปุ๋ยเกล็ดสูตร 8-20-42 บวก TE ปุ๋ยสูตรโยกหลัง สัดส่วน ไนโตรเจน (N) ต่อ ฟอสฟอรัส (P) ต่อ โพแทสเซียม (K) เท่ากับ 1:2:4 สำหรับผสมน้ำ 200 ลิตร พ่นทางใบ โดยพ่นให้ทั่วทรงพุ่มเมื่อใบชุดสุดท้ายเข้าสู่ระยะใบเพสลาดหรือใบพวง พ่นต่อเนื่องทุก 7-10 วัน จนใบชุดสุดท้ายมีอายุ 75-90 วัน แล้วจึงเริ่มเปิดตาดอก

แม่ปุ๋ยเกล็ด และธาตุรอง-จุลธาตุ ประกอบด้วย

1.1) ไฮโดรเมทมิกซ์-อีดีทีเอ ดวงตะวันเพชร ปริมาณ 100 กรัม

1.2) ไฮโดรเมทแคลเซียม 9% อีดีทีเอ ดวงตะวันเพชร ปริมาณ 200 กรัม

1.3) ปุ๋ยเกล็ด สูตร 0-52-34 ดวงตะวันเพชร ปริมาณ 300 กรัม

1.4) ปุ๋ยเกล็ด สูตร 13-0-46 ดวงตะวันเพชร ปริมาณ 500 กรัม

ผสมปุ๋ยที่กำหนดทีละตัวและคนให้ละลายน้ำก่อนผสมปุ๋ยตัวถัดไป (เรียงลำดับจาก 1.1 ถึง 1.4) ในน้ำ 140-160 ลิตร เมื่อผสมปุ๋ยครบแล้วจึงเติมน้ำให้ครบ 200 ลิตร แล้วนำไปฉีดพ่นให้ทั่วทรงพุ่มและใบ

สูตรปุ๋ยสะสมอาหาร 8-20-42 บวก TE ปริมาณ 1,100 กรัม ประกอบไปด้วยธาตุอาหาร ดังภาพ

2. สูตรปุ๋ยเบรกใบอ่อน-บล็อคใบอ่อน

ปุ๋ยเกล็ดสูตร 0-20-44 บวก TE ปุ๋ยสูตรโยกหลัง สัดส่วน ไนโตรเจน (N) ต่อ ฟอสฟอรัส (P) ต่อ โพแทสเซียม (K) เท่ากับ 0:1:2 สำหรับผสมน้ำ 200 ลิตร พ่นให้ทั่วทรงพุ่มเมื่อแตกใบอ่อนในระยะที่ไม่พึ่งประสงค์ พ่นต่อเนื่องทุก 4-5 วัน ในช่วงมีฝนตกต่อเนื่อง หรือพ่นทุก 5-7 วัน ในระยะไม่มีฝน โดยพ่นต่อเนื่องจนใบอ่อนหยุดไหล

แม่ปุ๋ยเกล็ด และธาตุรอง-จุลธาตุ ประกอบด้วย

1.1) ไฮโดรเมทมิกซ์-อีดีทีเอ ดวงตะวันเพชร ปริมาณ 200 กรัม

1.2) ไฮโดรเมทแคลเซียม 9% อีดีทีเอ ดวงตะวันเพชร ปริมาณ 100 กรัม

1.3) ปุ๋ยเกล็ด สูตร 0-52-34 ดวงตะวันเพชร ปริมาณ 300 กรัม

1.4) ปุ๋ยเกล็ด สูตร 0-0-50 ดวงตะวันเพชร ปริมาณ 500 กรัม

สูตรปุ๋ยสะสมอาหาร 0-20-44 บวก TE จะประกอบไปด้วยธาตุอาหาร ดังภาพ

เพิ่มเติม

[1] เกรดปุ๋ย G-grade หมายถึง ปุ๋ยที่มีคุณสมบัติละลายน้ำหมดจด โดยอักษร G ย่อมาจาก Greenhouse มีนิยามหมายถึงระดับความสามารถการละลายของปุ๋ย ซึ่งนิยมใช้เป็นแม่ปุ๋ยระบบน้ำ แม่ปุ๋ยเกล็ดสูตรต่างๆ แม่ปุ๋ยน้ำ-ปุ๋ยเหลว หรือแม่ปุ๋ยน้ำในระบบปลูกไฮโดรโพนิกส์ (การปลูกพืชไม่ใช้ดิน)

[2] TE ย่อมาจาก Trace Elements หมายถึงปุ๋ยจุลธาตุหรือธาตุเสริม (Micronutrients) ในที่นี้จะหมายรวมถึงปุ๋ยธาตุรองบางตัวด้วย

[3] ไฮโดรเมทมิกซ์-อีดีทีเอ เป็นธาตุรอง-จุลธาตุ 7 ชนิดที่เป็นคีเลตในรูป คีเลต-อีดีทีเอ ได้แก่ แมกนีเซียม 4%, เหล็ก 3%, แมงกานีส 3%, ทองแดง 1%, สังกะสี 1%, โบรอน 0.5% และโมลิบดินั่ม 0.1% ช่วยป้องกันการจับตัวกันของปุ๋ยแล้วตกตะกอนก้นถังยา หรือเป็นคราบติดตามใบ ซึ่งพืชดูดใช้ประโยชน์ไม่ได้

[4] ไฮโดรเมทแคลเซียม 9% อีดีทีเอ เป็นธาตุรองแคลเซียม คีเลต-อีดีทีเอ (Ca-EDTA) ช่วยป้องกันการจับตัวกันของปุ๋ยแล้วตกตะกอนก้นถังยา หรือเป็นคราบติดตามใบ ซึ่งพืชดูดใช้ประโยชน์ไม่ได้

[5] ใบพวง คือระยะใบเพสลาด มักนิยมใช้กับมะม่วง

เลือกใช้แมกนีเซียม (Mg) ตัวไหนดี?

thirasak.chuchoet@gmail.com (Thirasak Chuchoet) — Tue, 22 Apr 2025 06:41:04 GMT

เลือกใช้แมกนีเซียม (Mg) ตัวไหนดี.?

เมื่อจะเลือกใช้แมกนีเซียม (Mg) ระหว่าง แมกนีเซียมไนเตรท (Mg(NO₃)₂), แมกนีเซียมซัลเฟตเฮพตะไฮเดรต (MgSO₄•7H₂O) และแมกนีเซียมคีเลต (Mg-chelating) เพื่อเร่งใบแก่หรือทำให้ใบพืชเขียวเข้ม จะพิจารณาจากอะไรได้บ้าง.. ไปดู

ปุ๋ยแมกนีเซียมไนเตรท 10-0-0

ปุ๋ยแมกนีเซียมไนเตรท ; สูตรโครงสร้าง Mg(NO₃)₂

ปุ๋ยแมกนีเซียมไนเตรท หรือ ปุ๋ยสูตร 10-0-0 + Mg 9% เป็นปุ๋ยเกรดละลายน้ำ (G-grade) ใช้ผสมน้ำพ่นทางใบ หว่าน และเป็นปุ๋ยระบบน้ำหรือปุ๋ยน้ำไฮโดรโพนิกส์

ปุ๋ยแมกนีเซียมไนเตรท มีปริมาณปุ๋ยไนโตรเจน (N) ราว 10-11% (โดยมากบนฉลากระบุ 10%) ไม่มีฟอสฟอรัส (P) และโพแทสเซียม (K) เป็นส่วนประกอบ และมีปริมาณแมกนีเซียมระบุ 2 รูปแบบ คือ แมกนีเซียมออกไซด์ (MgO) 15-16% หรือ แมกนีเซียมที่เป็นประโยชน์ (Mg) ไม่รวมออกไซด์ (O) ซึ่งมีแมกนีเซียม 9-9.5% (ปัจจุบันระเบียบการขึ้นทะเบียนให้ระบุเฉพาะแมกนีเซียม ไม่รวมออกไซด์)

แมกนีเซียมไนเตรท ดวงตะวันเพชร ประกอบด้วยไนโตรเจน 10% ในรูปไนเตรท ซึ่งไนเตรทมีสมบัติกระตุ้นการแตกตาดอก เมื่อสัดส่วน C:N เรโช โดยมี C มากกว่า N และพืชสามารถดูดซึมเปลี่ยนเป็นโครงสร้างสารสีเขียวในพืช (คลอโรฟิลล์) ได้รวดเร็วและปลอดภัยกว่าแอมโมเนียม และมีแมกนีเซียมละลายน้ำที่เป็นประโยชน์ 9% ดังนั้น การเปลี่ยนจากใบระยะเพสลาดเป็นใบแก่จึงทำได้ดี เนื่องจากใบพืชจะมีสีเขียวเพิ่มขึ้นต้องอาศัยสัดส่วนของไนโตรเจน 4 ต่อ 1 แมกนีเซียม

พ่น แมกนีเซียมไนเตรท ดวงตะวันเพชร เพื่อกระตุ้นตาดอก ใช้อัตรา 200 กรัม ผสมกับปุ๋ยเกล็ด 13-0-46 (ปุ๋ยโพแทสเซียมไนเตรท สูตร G-grade ดวงตะวันเพชร) อัตรา 1,000-1,500 กรัม ต่อน้ำ 200 ลิตร พ่นบริเวณตำแหน่งเกิดตาดอกในไม้ผลได้ทุกชนิด โดยพ่นต่อเนื่องทุก 5-7 วัน ราว 2-4 ครั้ง หลังสะสมอาหารและต้นพร้อม หรือหลังจากใบอ่อนชุดสุดท้ายมีอายุ 75-90 วัน, ควรผสมไฮโดรเมทซีวีด อัตรา 200 กรัม ต่อน้ำ 200 ลิตรด้วย

*ไฮโดรเมทซีวีด สาหร่ายทะเลสีน้ำตาล สกัดด้วยเอนไซเมติกและสเปรย์ดรายเทคโนโลยี

หว่าน แมกนีเซียมไนเตรท ดวงตะวันเพชร ทางดินกระตุ้นการแตกรากใหม่ เนื่องจากไนเตรทมีคุณสมบัติคล้ายกลุ่มฮอร์โมนพืช และจัดเป็นสารกระตุ้นการเจริญเติบโต จึงส่งเสริมการสร้างรากใหม่ โดยหว่านแมกนีเซียมไนเตรท อัตรา 100-200 กรัม ร่วมกับปุ๋ยไฮทาวเวอร์ 29-9-9 อัตรา 700-1,000 กรัม ต่อต้น (สำหรับไม่ผลอายุ 6-7 ปี ขึ้นไป หรือมีขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางทรงพุ่ม 7-8 เมตรขึ้นไป) และพ่นดินหรือราดดินตามด้วย แบล็กเอิร์ธ โพแทสเซียมฮิวเมท อัตรา 300-500 กรัมต่อน้ำ 200 ลิตร

การพ่นทางใบเร่งใบแก่เร็วขึ้น โดยใช้อัตรา 200 กรัม ต่อน้ำ 200 ลิตร พ่นร่วมกับ ปุ๋ยเกล็ดดวงตะวันเพชร 0-52-34 (สูตร G-grade) อัตรา 250-300 กรัม และ ปุ๋ยเกล็ดดวงตะวันเพชร 0-0-50 (สูตร G-grade) อัตรา 500 กรัม พ่นเมื่อใบเริ่มคลี่กาง ทุก 4-7 วัน ต่อเนื่อง 2-3 ครั้ง

การเปลี่ยนสีใบจากสีเขียวอ่อนของระยะใบอ่อน-เพสลาด เป็น ใบแก่สีเขียวเข้ม คือการเพิ่มปริมาณคลอโรฟิลล์ โดยสีเขียวที่เรามองเห็นก็คือคลอโรฟิลล์นั้นเอง เมื่อคลอโรฟิลล์มีมากก็จะเห็นเป็นสีเขียวเข้ม

โครงสร้างหลักของคลอโรฟิลล์ ประกอบด้วย 2 ส่วน คือ ส่วนหัวและส่วนหาง ซึ่งส่วนหัวตรงใจกลางจะเป็นการเข้าคู่กันของแมกนีเซียมกับไนโตรเจนในสัดส่วน แมกนีเซียม 1 ต่อ 4 ไนโตรเจน และใช้ส่วนหางยึดจับกับเยื้อหุ้มไทลาคอยด์ ภายในคลอโรพลาสต์ของอวัยวะระดับเซลล์พืช ดังนั้น แมกนีเซียมไนเตรท ดวงตะวันเพชร จึงส่งเสริมให้ใบแก่เร็วขึ้นได้ดี

แมกนีเซียมซัลเฟตเฮพตะไฮเดรต

แมกนีเซียมซัลเฟตเฮพตะไฮเดรต ; สูตรโครงสร้าง MgSO₄•7H₂O

แมกนีเซียมซัลเฟตเฮพตะไฮเดรต ดวงตะวันเพชร เป็นแมกนีเซียมซัลเฟตชนิดเม็ดเกล็ดละลายน้ำ สูตร G-grade (คนละชนิดกับปุ๋ยแมกนีเซียมซัลเฟตที่ใช้หว่านทางดิน)

ถอดความ ปุ๋ยแมกนีเซียมซัลเฟตเฮพตะไฮเดรต ดวงตะวันเพชร คือปุ๋ยแมกนีเซียมซัลเฟตที่มีน้ำเป็นองค์ประกอบ 7 โมเลกุล (magnesium sulphate heptahydrate) ดังนี้

เฮพตะ หรือบางครั้งออกเสียงว่า เฮปตะ (hapta) หมายถึง จำนวน 7

ไฮเดรต (hydrate) หรือ ไฮโดร หมายถึง เกี่ยวกับน้ำ หรือมีน้ำเป็นส่วนประกอบ

ฉนั้น เฮพตะไฮเดรต จะเท่ากับมี น้ำ 7 โมเลกุล ในโครงสร้างแมกนีเซียมซัลเฟต สูตรโครงสร้าง คือ MgSO₄•7H₂O

Mg ย่อมาจาก แมกนีเซียม

SO₄ คือ ซัลเฟต ประกอบด้วยกำมะถัน 1 (S) และออกซิเจน 4 (O₄)

H₂O คือโครงสร้างเคมีของน้ำ โดยมีเลข 7 กำกับด้านหน้าจะหมายถึง มีน้ำ 7 โมเลกุล (7H₂O)

ฉลากบนกระสอบปุ๋ยจะระบุเปอร์เซ็นต์ แมกนีเซียมที่เป็นประโยชน์ (Mg) 9% หรือบางครั้งอาจยังพบเห็นระบุเป็น แมกนีเซียมออกไซด์ (MgO) 16% และมีกำมะถันหรือซัลเฟอร์ ในรูปซัลเฟต (SO₄) 12%

ปุ๋ยแมกนีเซียมซัลเฟต จะไม่มีไนโตรเจน ดังนั้น สำหรับท่านที่กังวลเรื่องไนโตรเจนจะส่งผลให้แตกใบอ่อน แมกนีเซียมซัลเฟตเฮพตะไฮเดรต ดวงตะวันเพชร จึงเป็นคำตอบ อีกทั้งยังได้ซัลเฟต ซึ่งเป็นส่วนประกอบของกรดอะมิโนพืชหลายชนิด

การใช้พ่นเร่งใบแก่เร็วด้วย แมกนีเซียมซัลเฟตเฮพตะไฮเดรต ดวงตะวันเพชร ใช้อัตรา 200-300 กรัม ต่อน้ำ 200 ลิตร โดยพ่นร่วมกับ ปุ๋ยเกล็ดดวงตะวันเพชร 0-52-34 (สูตร G-grade) อัตรา 250-300 กรัม และ ปุ๋ยเกล็ดดวงตะวันเพชร 0-0-50 (สูตร G-grade) อัตรา 500 กรัม พ่นเมื่อใบเริ่มคลี่กาง ทุก 4-7 วัน ต่อเนื่อง 2-3 ครั้ง

แมกนีเซียมซัลเฟตเฮพตะไฮเดรต ดวงตะวันเพชร มีชื่อเรียกอีกอย่างว่า “ดีเกลือฝรั่ง”

ปุ๋ยแมกนีเซียมคีเลต ; Mg-chelating

ไฮโดรเมทแมกนีเซียมคีเลต ดวงตะวันเพชร เป็นปุ๋ยธาตุรองในรูปคีเลต-อีดีทีเอ แท้ 100% (Mg-EDTA) มีแมกนีเซียม 6%

คีเลตแท้ 100% คำตอบการการผสมปุ๋ยพ่นทางใบและปุ๋ยระบบน้ำ เสริมแมกนีเซียมธาตุอาหารพืช แก้ไขการขาดธาตุเร่งด่วน เร่งใบแก่เพิ่มใบเขียวเข้ม และเพิ่มการสังเคราะห์แสงของพืช

คำตอบของการผสมปุ๋ยพ่นทางใบ เมื่อใช้ร่วมกับปุ๋ยฟอสฟอรัสหรือฟอสเฟต: ไฮโดรเมทแมกนีเซียมในรูปคีเลต ช่วยลดปัญหาการตกตะกอนของธาตุระหว่างแมกนีเซียมกับฟอสฟอรัส เมื่อผสมร่วมกันในถังพ่นยาหรือป้องกันการเกิดคราบขาวที่ใบ ดอกและผลหลังพ่น อีกทั้งยังช่วยให้พืชได้รับธาตุอาหารทั้ง 2 ได้อย่างมีประสิทธิภาพ (คราบขาวที่เกิดขึ้นพืชไม่สามารถนำไปใช้ได้หรือดูดซึมได้)

นอกจากนี้ การใช้ ไฮโดรเมทแคลเซียม-อีดีทีเอ 9% ทดแทนการใช้ปุ๋ยแคลเซียมโบรอน เมื่อต้องผสมร่วมกับปุ๋ยฟอสฟอรัส ก็ช่วยป้องกันการตกตะกอนและเกิดคราบเช่นกัน

ไฮโดรเมทแมกนีเซียมคีเลต ดวงตะวันเพชร อัตราใช้ 150-200 กรัม ต่อน้ำ 200 ลิตร พ่นได้ทุกระยะการเจริญเติบโตของพืช พ่นเร่งใบแก่ พ่นสะสมอาหาร โดยผสมร่วมกับปุ๋ยหรืออาหารเสริมอื่นๆ ร่วมด้วย (เช่นเดียวกับแมกนีเซียมก่อนหน้า)

แคลเซียมคลอไรด์ปุ๋ยร้อนจริงหรือ

thirasak.chuchoet@gmail.com (Thirasak Chuchoet) — Mon, 21 Apr 2025 06:54:19 GMT

แคลเซียมคลอไรด์ปุ๋ยร้อนจริงหรือ.?

การเกิดความร้อนหรือเย็น เมื่อละลายปุ๋ยในน้ำ

ปุ๋ยแคลเซียมคลอไรด์ เมื่อผสมน้ำแล้วทำให้น้ำร้อนขึ้น (ชั่วขณะ) ส่วนปุ๋ยแคลเซียมไนเตรทผสมน้ำทำไมไม่ร้อน.!!

แคลเซียมคลอไรด์ (Calcium chloride ตัวย่อ CaCl ₂ )

แคลเซียมคลอไรด์ปุ๋ยคายความร้อน [ เพิ่มการละลายของปุ๋ยตัวอื่นและร้อนชั่วขณะ ไม่ส่งผลกระทบต่อพืช ]

แคลเซียมคลอไรด์คายความร้อนเมื่อละลายน้ำ การละลายแคลเซียมคลอไรด์ในน้ำจะเกิด การแตกตัวของปุ๋ยแคลเซียม (Ca ²⁺ ) กับ คลอไรด์ (Cl ⁻ ) ออกจากกัน (สลายพันธะไอออนิกที่ยึดแคลเซียมเข้ากับคลอไรด์)
การแตกตัวของปุ๋ยแคลเซียมคลอไรด์ จะเกิดการคายความร้อนเมื่อแคลเซียมและคลอไรด์แยกออกจากกัน
น้ำร้อนขึ้น การคายความร้อนจากการแตกตัวนี้ ทำให้น้ำได้รับความร้อนและดูดซับความร้อน สักระยะอุณหภูมิน้ำจะลดลง
น้ำที่ทำละลายปุ๋ย จะล้อมรอบแคลเซียมกับคลอไรด์ที่แยกออกจากกัน เป็นการห่อหุ้มปุ๋ยด้วยน้ำ เรียกว่า ไฮเดรชัน (hydration)

การคายความร้อน

การแตกตัวหรือสลายพันธะไอออนิก ระหว่างแคลเซียมกับคลอไรด์ ใช้พลังงานต่ำกว่าแรงห่อหุ้มของน้ำที่ใช้ล้อมรอบปุ๋ยที่แตกตัวออกมา (intermolecular force)
เมื่อใช้พลังงานในการแยกแคลเซียมออกจากคลอไรด์น้อยกว่า (Exothermic dissolution) จึงเกิดการปลดปล่อยความร้อนออกมา จึงทำให้อุณหภูมิน้ำเพิ่มขึ้นชั่วคราว

การดูดซับความชื้นของแคลเซียมคลอไรด์

แคลเซียมคลอไรด์ มีสมบัติดูดความชื้นสูง และปล่อยความร้อน 19.0 กิโลแคลอรี/โมเลกุล ระหว่างการละลาย

ความสามารถละลายในน้ำ

สามารถละลายได้ 745-908 กรัมในน้ำ 1 ลิตร ที่อุณหภูมิ 20 องศา (ขึ้นอยู่กับสูตรเคมีของปุ๋ย)

แคลเซียมคลอไรด์ ปุ๋ยเกรดผสมอาหาร ใช้สำหรับพ่นและหว่านทางดิน

แคลเซียมไนเตรต หรือ ปุ๋ย 15-0-0 บวก แคลเซียม 18% (Calcium nitrate ตัวย่อ CaNO ₃ ¯ )

ปุ๋ยดูดความร้อน [ แคลเซียมไนเตรทไม่คายความร้อนเมื่อละลายน้ำ ]

การละลายแคลเซียมไนเตรท ในน้ำจะเกิดการแตกตัวของปุ๋ยแคลเซียม (Ca ²⁺ ) กับ ไนเตรท (NO₃ ¯ ) ออกจากกัน (สลายพันธะไอออนิกที่ยึดแคลเซียมเข้ากับไนเตรท)
การแตกตัวของปุ๋ยแคลเซียมไนเตรท จะเกิดการดูดความร้อนเมื่อแคลเซียมและไนเตรทแยกออกจากกัน
น้ำเย็นลง การดูดความร้อนจากการแตกตัวนี้ ทำให้น้ำเย็นตัวลงเนื่องจากน้ำสูญเสียความร้อนที่ดูดซับไว้
น้ำที่ทำละลายปุ๋ย จะล้อมรอบแคลเซียมกับไนเตรทที่แยกออกจากกัน (hydration)

การดูดความร้อน

การแตกตัวหรือสลายพันธะไอออนิกระหว่างแคลเซียมกับไนเตรท ใช้พลังงานมากกว่าแรงห่อหุ้มของน้ำที่ใช้ล้อมรอบปุ๋ยที่แตกตัวออกมา (intermolecular force)
เมื่อใช้พลังงานในการแยกแคลเซียมออกจากไนเตรทมากกว่า (Endothermic dissolution) จึงเกิดการดึงพลังงานความร้อนจากน้ำ (ตามกฎ “เดอ ชาเตอลีเยร์ [Le Chatelier]” ความสามารถละลายเพิ่มขึ้นเมื่ออุณหภูมิสูงขึ้น) จึงทำให้อุณหภูมิน้ำลดลงชั่วคราว

ความสามารถในการละลายของปุ๋ยไนเตรท [เพิ่มเติม]

ปุ๋ย 13-0-46 สามารถละลายได้ 316 กรัมในน้ำ 1 ลิตร ที่อุณหภูมิ 20 องศา
ปุ๋ย 15-0-0 สามารถละลายได้ 1,212-1,290 กรัมในน้ำ 1 ลิตร ที่อุณหภูมิ 20 องศา
ปุ๋ย 34-0-0 สามารถละลายได้ 1,920 กรัมในน้ำ 1 ลิตร ที่อุณหภูมิ 20 องศา

สรุปคือ ปุ๋ย 13-0-46, 15-0-0 และ 34-0-0 ละลายน้ำดีทุกตัว เมื่ออุณหภูมิน้ำสูงขึ้นการละลายจะเพิ่มขึ้น ( แต่ไม่มีความจำเป็นต้องเอาน้ำไปต้ม.. นะครับ )

*อัตราการใช้พ่นทางใบ-ดอกและผล: ปุ๋ยแคลเซียมคลอไรด์ และแคลเซียมไนเตรท (ปุ๋ย 15-0-0) ใช้อัตรา 100-200 กรัม ต่อน้ำ 200 ลิตร พ่นทุก 7-14 วันครั้ง

เอกสาร "การดูดซึมปุ๋ยและอาหารเสริมทางใบ"

Sat, 04 Jan 2025 05:03:00 GMT

เอกสาร " การดูดซึมปุ๋ยและอาหารเสริมทางใบ "

คลิ๊ก.!! ดาวน์โหลดเอกสารประกอบการบรรยาย

ปฏิสัมพันธ์ธาตุอาหารพืช “Mulder's Chart"

Tue, 03 Dec 2024 06:33:30 GMT

ปฏิสัมพันธ์ของธาตุอาหารพืช: “Mulder's Chart: Nutrient Interactions”

ปฏิสัมพันธ์ของธาตุอาหารพืช Ep.1 : ธาตุที่เป็นปรปักษ์ต่อกัน และธาตุที่เสริมประโยชน์ต่อกัน

แผนผัง Mulder’s Chart of Nutrient Interactions หรือแผนผังปฏิสัมพันธ์ของธาตุอาหารพืชโดยนักวิทยาศาสตร์ชาวดัตช์ (Nederland) ที่ชื่อ “มิลเดอร์” แสดงให้เห็นถึงความสัมพันธ์ระหว่างธาตุอาหารพืช (plant nutrients) โดยเฉพาะอย่างยิ่งในแง่ของผลกระทบที่ธาตุอาหารมีผลต่อการดูดซึมและการใช้ประโยชน์ของพืชในกระบวนการเจริญเติบโต

หลักการสำคัญของแผนผังนี้คือ ธาตุอาหารแต่ละชนิดไม่ได้ทำงานแยกกันอย่างโดดเดี่ยว แต่จะมีปฏิสัมพันธ์ซึ่งกันและกัน ซึ่งอาจส่งผลเสริมความเป็นประโยชน์ (Synergism; ผลบวก) หรือขัดขวางการทำงานของกันและกันก็ได้ (Antagonism; ผลเสียหรือเป็นปรปักษ์ต่อกัน) โดยที่ต้องคำนึงถึงปัจจัยด้านต่างประกอบการเสริมประโยชน์หรือเป็นปรปักษ์ของธาตุต่างๆ

การแบ่งปฏิสัมพันธ์ธาตุอาหารพืช

แผนผังของมิลเดอร์ในอดีต (ค.ศ.1953 หรือ พ.ศ.2496) ประกอบด้วยธาตุอาหารพืช 11 ตัว ในปัจจุบันมีการเพิ่มเติมธาตุต่างๆ ทั้งที่เป็นธาตุอาหารพืชและธาตุเสริมประโยชน์ รวม 23 ธาตุ โดยแบ่งปฏิสัมพันธ์ของธาตุอาหารออกเป็น 2 ลักษณะ ซึ่งในที่นี้จะกล่าวถึงแผนผังเดิมในปี ค.ศ.1953 ดังนี้

ธาตุอาหารในแผนผังของมิลเดอร์

1. ธาตุอาหารหลัก (Macronutrients): ธาตุหลัก ได้แก่ ไนโตรเจน (N), ฟอสฟอรัส (P), โพแทสเซียม (K) และ ธาตุรอง ได้แก่ แคลเซียม (Ca) และแมกนีเซียม (Mg) ในแผนผังไม่ระบุกำมะถัน (S)

2. จุลธาตุหรือธาตุอาหารเสริม (Micronutrients): ได้แก่ เหล็ก (Fe), แมงกานีส (Mn), ทองแดง (Cu), สังกะสี (Zn), โบรอน (B), และโมลิบดีนัม (Mo) ในแผนผังไม่ระบุคลอรีนหรือคลอไรด์ (Cl)

ปฏิสัมพันธ์ธาตุอาหารพืช แบ่งออกเป็น 2 ลักษณะคือ

1. ปฏิสัมพันธ์ด้านปฏิปักษ์ (Antagonism): เกิดขึ้นเมื่อธาตุอาหาร 2 ชนิดขึ้นไปแข่งขันกันในการดูดซึม ทำให้พืชดูดซึมธาตุอาหารชนิดใดชนิดหนึ่งได้น้อยลง หรืออาจทำให้เกิดสารประกอบที่ไม่ละลายน้ำ ทำให้พืชดูดซึมไม่ได้ ตัวอย่างเช่น

1.1) ขนาดไอออนใกล้เคียงกันและมีประจุเหมือนกัน; เช่น

ธาตุไนโตรเจนในรูปแอมโมเนียม (NH ₄ ⁺ ) ที่มีปริมาณมากจะลดการดูดซึมของธาตุโพแทสเซียม (K ⁺ )

1.2) ประจุเหมือนกันผลักกัน; เช่น

ธาตุโซเดียม (Na ²⁺ ) หากมีปริมาณมากจะผลักธาตุโพแทสเซียม (K ⁺ ) จนทำให้พืชแสดงอาการขาดธาตุอาหารที่ใบแก่และลุกลามไปยังใบอ่อน

ธาตุแคลเซียม (Ca ²⁺ ) หากมีปริมาณมากจะผลักธาตุโพแทสเซียม (K ⁺ ) ธาตุแมกนีเซียม (Mg ²⁺ ) ธาตุเหล็ก (Fe ²⁺ , Fe ³⁺ ) ธาตุสังกะสี (Zn ²⁺ ) และธาตุแมงกานีส (Mn ²⁺ ) จนทำให้พืชแสดงอาการขาดธาตุ

ธาตุแมกนีเซียม (Mg ²⁺ ) กับธาตุโพแทสเซียม (K ⁺ ) หากธาตุใดธาตุหนึ่งมีปริมาณที่มากกว่าอีกธาตุมากๆ จะผลักอีกธาตุหนึ่ง (พวกมากรังแกพวกน้อย)

ธาตุแมงกานีส (Mn ²⁺ ) หากมีปริมาณมากจะผลักธาตุเหล็ก (Fe ²⁺ , Fe ³⁺ ) ทำให้พืชแสดงอาการขาดธาตุอาหารที่ใบอ่อน

ธาตุสังกะสี (Zn ²⁺ ) หากมีปริมาณมากจะผลักธาตุเหล็ก (Fe ²⁺ , Fe ³⁺ ) ทำให้พืชแสดงอาการขาดธาตุอาหารที่ใบอ่อน

ธาตุคอปเปอร์ หรือทองแดง (Cu ²⁺ ) หากมีปริมาณมากจะผลักธาตุเหล็ก (Fe ²⁺ , Fe ³⁺ ) และธาตุแมงกานีส (Mn ²⁺ ) ทำให้พืชแสดงอาการขาดธาตุอาหารที่ใบอ่อน

1.3) ประจุต่างกันเกิดแรงดึงทำให้เกิดสารประกอบที่ไม่ละลายน้ำ; เช่น

ธาตุฟอสฟอรัสในรูปสารประกอบฟอสเฟต (H ₂ PO ₄ ^- , HPO ₄ ^2- , PO ₄ ^3- ) สภาพดินมีค่า pH ตั้งแต่ 6.8 ขึ้นไปจะรวมตัวกับธาตุแคลเซียม (Ca ²⁺ ) 3 ธาตุ เกิดเป็นสารประกอบไตรแคลเซียมฟอสเฟตที่ไม่ละลายน้ำและพืชดูดซึมได้ยาก

ธาตุฟอสฟอรัสในรูปสารประกอบฟอสเฟต (H ₂ PO ₄ ^- , HPO ₄ ^2- , PO ₄ ^3- ) ในสภาพดินเป็นกรดจะรวมตัวกับธาตุเหล็ก (Fe ²⁺ , Fe ³⁺ ) เกิดเป็นสารประกอบหินฟอสเฟตที่ไม่ละลายน้ำและพืชดูดซึมได้ยาก

ธาตุฟอสฟอรัสในรูปสารประกอบฟอสเฟต (H ₂ PO ₄ ^- , HPO ₄ ^2- , PO ₄ ^3- ) หากมีปริมาณมากจะรวมตัวกับธาตุสังกะสี (Zn ²⁺ ) หรือธาตุทองแดง (Cu ²⁺ ) เกิดเป็นสารประกอบหินฟอสเฟตที่ไม่ละลายน้ำและพืชดูดซึมได้ยาก

1.4) ธาตุใดมีมากลดบทบาทธาตุอื่น (ประจุต่างกันหรือเหมือนกัน); เช่น

ธาตุฟอสฟอรัส (P) ลดบทบาทหรือความเป็นประโยชน์ของธาตุโพแทสเซียม (K)

ธาตุไนโตรเจน (N) หากมีในประมาณมากเกินไปจะลดบทบาทหรือความเป็นประโยชน์ของธาตุโพแทสเซียม (K) ธาตุทองแดง (Cu) และธาตุโบรอน (B)

ธาตุโพแทสเซียม (K) และธาตุแคลเซียม (Ca) หากมีในประมาณมากเกินไปจะลดบทบาทหรือความเป็นประโยชน์ของธาตุโบรอน (B)

2. ปฏิสัมพันธ์ด้านเสริมประโยชน์ (Synergism): เกิดขึ้นเมื่อธาตุอาหาร 2 ชนิดขึ้นไปช่วยเสริมประสิทธิภาพในการทำงานหรือความเป็นประโยชน์ของธาตุซึ่งกันและกัน ส่งเสริมให้พืชดูดซึมและใช้ประโยชน์จากธาตุอาหารได้ดียิ่งขึ้น ตัวอย่างเช่น

2.1) เมื่อพืชได้รับธาตุไนโตรเจน (N) ในปริมาณที่เพียงพอ จะช่วยส่งเสริมการดูดซึมธาตุแมกนีเซียม (Mg)

2.2) เมื่อพืชได้รับธาตุโมลิบดินั่ม (Mo) ในปริมาณที่เหมาะสม จะส่งเสริมการดูดซึมธาตุไนโตรเจน (N) และธาตุทองแดง (Cu)

2.3) เมื่อพืชได้รับธาตุแมงกานีส (Mn) ในปริมาณที่เหมาะสม จะส่งเสริมการดูดซึมธาตุโพแทสเซียม (K) และในขณะเดียวกันเมื่อพืชได้รับธาตุโพแทสเซียม (K) อย่างเพียงพอ จะส่งเสริมการดูดซึมธาตุเหล็ก (Fe)

2.4) การมีธาตุฟอสฟอรัส (P) หรือ มีธาตุแมกนีเซียม (Mg) ในปริมาณที่เหมาะสม จะส่งเสริมความเป็นประโยชน์ซึ่งกันและกัน

ธาตุเหล่านี้ถูกจัดเรียงในแผนผังภาพวงกลมเพื่อแสดงความสัมพันธ์ระหว่างกัน โดยมีเส้นและลูกศรที่อธิบายความสัมพันธ์ ดังนี้

เส้นสีเขียว (Synergism): แสดงความสัมพันธ์ที่เสริมประโยชน์ โดยธาตุที่อยู่ต้นทางของเส้นหรือหัวลูกศร จะเป็นธาตุที่ช่วยส่งเสริมให้อีกธาตุทางฝั่งปลายหัวลูกศรมีความประโยชน์เพิ่มขึ้น

เส้นสีแดง (Antagonism): แสดงความสัมพันธ์ที่ขัดขวางหรือเป็นปรปักษ์ต่อกัน โดยธาตุที่อยู่ต้นทางของเส้นหรือหัวลูกศร จะเป็นธาตุที่ขัดขวางหรือลดความเป็นประโยชน์ของอีกธาตุที่อยู่ฝั่งปลายหัวลูกศร

ปัญหาดินเค็มและน้ำเค็มทางการเกษตร

Sat, 09 Nov 2024 15:38:32 GMT

ปัญหาดินเค็มและน้ำเค็มทางการเกษตร

ความเค็มของดินและน้ำที่ใช้รดพืช ในบทความนี้หมายถึง ดินที่มีปริมาณเกลือที่ละลายน้ำได้อยู่ในปริมาณมากจนกระทบต่อการเจริญเติบโตและผลผลิต เกลือที่พบมักเป็นสารประกอบของเกลือโซเดียม คลอไรด์และซัลเฟต เช่น โซเดียมคลอไรด์ (NaCl ^- )โซเดียมซัลเฟต (NaSO ₄ ^- ) แคลเซียมคลอไรด์ (CaCl ^- )และแมกนีเซียมซัลเฟต (MgSO ₄ ^- )

น้ำชลประทานหรือน้ำรดพืช จะหมายถึง น้ำที่มีเกลือละลายปะปนกับน้ำในปริมาณมาก อาจมีที่มาจากดินชั้นล่างมีเกลืออยู่มาก น้ำกร่อยหรือน้ำทะเล การปล่อยน้ำจากการทำนาเกลือไหลลงสู่แหล่งน้ำ และน้ำเสียที่ปล่อยจากโรงงานลงสู่แหล่งน้ำ ซึ่งเกลือมีคุณสมบัติละลายน้ำได้ดี น้ำที่มีเกลือปะปนจึงแพร่กระจายเกลือไปสู่พื้นที่ต่างๆ ได้ และส่งผลกระทบต่อพืช

การเกิดดินเค็ม

1) การสลายตัวหรือผุพังของหินเกลือ (Rocksalt) : หินเกลือเหล่านี้อยู่ในชั้นใต้ดิน น้ำที่ซึมซาบไปถึงหินเกลือและเกลือจะละลายน้ำได้เนื่องจากเกลือมีคุณสมบัติละลายน้ำได้ดี เมื่อหน้าดินเกิดการระเหยของน้ำจะเกิดแรงดึงน้ำ (capillary force) น้ำใต้ดินจึงแพร่ขึ้นมาสู่หน้าดินพร้อมด้วยเกลือที่ละลายน้ำ ทำให้หน้าดินมีความเค็มเพิ่มขึ้น ต่อเมื่อหน้าดินแห้งจากการระเหยของน้ำจึงหลงเหลือคราบเกลือไว้บริเวณหน้าดินและผิวดิน อาจเห็นเป็นคราบเกลือสีขาว

2) มีน้ำใต้ดินเค็มอยู่แล้ว : น้ำเค็มที่ระดับตื้นใกล้ผิวดิน น้ำนี้สามารถซึมแพร่ขึ้นสู่ชั้นหน้าดินและนำเกลือติดขึ้นมาด้วยโดยอาศัยแรง capillary force เมื่อน้ำระเหยแห้งก็จะทำให้มีเกลือสะสมอยู่บนหน้าดิน

3) พื้นที่บางแห่งเป็นที่ต่ำ : พื้นที่ต่ำบางครั้งจะเป็นแห่งรับน้ำที่มีความเค็ม เช่น พื้นที่ที่น้ำทะเลท่วมถึง หรือมีน้ำกร่อยหนุนเข้าพื้นที่ ซึ่งอาจเข้าปะปนกับแหล่งน้ำธรรมชาติและทำให้แหล่งน้ำมีการสะสมเกลือเพิ่มสูงขึ้น

โดยทั่วไปใน ฤดูฝนหรือช่วงที่มีฝนตกชุก ในพื้นที่ดินเค็มอาจมีความเค็มลดลงได้มากกว่า 1 mS/cm แต่เมื่อฝนทิ้งช่วงหรือฤดูแล้ง ดินจะกลับมามีความเค็มเพิ่มสูงขึ้น

ผลกระทบที่มีต่อพืชจากความเค็มของเกลือ

ผลกระทบของดินและน้ำที่มีความเค็มต่อพืช หลายประการ คือ 1) ทำให้พืชขาดน้ำ การเจริญเติบโตลดลง หรืออาจตายได้ 2) พืชขาดธาตุบางชนิดหรือได้รับธาตุบางชนิดมากเกินไปจนเป็นพิษ และ 3) ผลกระทบต่อโครงสร้างดิน กายภาพของดินเลวลง น้ำซึมซาบได้น้อยหรือช้าลง รากพืชชอนไชได้ยากและคุณสมบัติทางเคมีของดินเปลี่ยนไป

แหล่งพื้นที่ดินเค็ม

พื้นที่ดินเค็มส่วนใหญ่มักเกิดจากธรรมชาติ เช่น ในชั้นใต้ดินมีภูเขาหินเกลือ (Salt dome) ใต้พื้นดิน โดยเฉพาะของภาคตะวันออกเฉียงเหนือมีกระจายอยู่ทั่วไปและเป็นแหล่งของหินเกลือ (Rocksalt) ตั้งแต่พื้นที่ อ.บำเหน็จณรงค์ อ.จัตุรัส จ.ชัยภูมิ, อ.ด่านขุนทด อ.โนนสูง จ.นครราชสีมา, อ.บรบือ อ.วาปีปทุม จ.มหาสารคาม เชื่อมต่อทุ่งกุลาร้องไห้ อ.ธวัชบุรี อ.เสลภูมิ อ.สุวรรณภูมิ จ.ร้อยเอ็ด จนถึง จ.ยโสธร, อ.เขื่องใน อ.ม่วงสามสิบ จ.อุบลราชธานี, จ.หนองคาย และจ.อุดรธานี เป็นต้น

พื้นที่ที่มีน้ำทะเลหรือน้ำกร่อยหนุนตามพื้นที่ชายฝั่งทะเล และแม่น้ำที่มีทางออกสู่ทะเล

การจำแนกดินเค็มและน้ำที่มีเกลือละลายปะปน

การจำแนกดินเค็มอาศัยคุณสมบัติของดิน มาพิจารณา ดังนี้

1) ค่าการนำไฟฟ้าของดินและน้ำ เรียกว่า “ค่า EC (Electrical conductivity)” เป็นการวัดปริมาณหรือความเข้มข้นของเกลือที่ละลายในดินหรือน้ำ

ค่าการนำไฟฟ้า มีหน่วยเป็น “mS/cm (มิลลิซีเมน ต่อเซนติเมตร)” หรือ “dS/m (เดซิซีเมน ต่อเมตร)” และ “mmho/cm (มิลลิโมห์ ต่อเซนติเมตร)” ซึ่งทั้ง 3 หน่วยมีค่าตัวเลขเท่ากัน และ “ µ S/cm (ไมโครซีเมน ต่อเซนติเมตร)”

โดยตัวเลขค่า EC 1,000 µ S/cm เท่ากับ 1 mS/cm หรือเท่ากับ 640 ppm และ โดยทั่วไปนิยมใช้หน่วยวัดเป็น mS/cm

ค่าความเค็มของน้ำ สามารถใช้เครื่องมือวัดได้ค่า EC โดยตรง เครื่องมือวัดนิยมเรียกว่า “ปากกาวัดค่า EC (EC, pH water proof)” ส่วนการวัดค่าความเค็มของดินใช้เครื่องมือวัดแบบเดียวกันกับที่ใช้วัดค่าความเค็มของน้ำ สำหรับการวัดความเค็มของดินจะใช้วิธี “การสกัดค่า EC จากดินที่อิ่มตัวด้วยน้ำ (Electrical conductivity at Saturation extract; ECe)” ซึ่งเป็นการใช้น้ำเป็นตัวทำละลายเกลือที่อยู่ในดินให้ละลายออกมา ปกติจะใช้อัตราส่วนของดินต่อน้ำ เช่น 1:1, 1:2 หรือ 1:5 ในทางวิชาการจะกำหนดให้ต้องระบุอัตราส่วนของดินต่อน้ำด้วย แต่ในทางปฏิบัติของเกษตรกรอาจระบุหรือไม่ก็ได้

ค่า EC จะสัมพันธ์กับอุณหภูมิของสารละลายน้ำในดินหรือน้ำที่วัดค่า EC กล่าวคือ ช่วงระหว่างอุณภูมิ 15-30 องศาเซลเซียส ค่า EC ที่วัดได้จะเปลี่ยนแปลงไปตามอุณหภูมิที่เพิ่มขึ้นหรือลดลงจากค่ากลางของอุณหภูมิที่ 25 องศาเซลเซียส โดยอุณหภูมิทุก 1 องศาเซลเซียส ค่า EC จะเพิ่มขึ้นหรือลดลง 2% เช่น วัดค่า EC ของดินที่อุณหภูมิ 30 องศาเซลเซียสได้เท่ากับ 4.00 mS/cm ดังนั้น ค่า EC ที่อุณหภูมิ 25 องศาเซลเซียส จะเท่ากับ 3.64 mS/cm

2) ค่า SAR (Sodium Absorption Ratio ; SAR) คือ อัตราส่วนของโซเดียมต่อแคลเซียมและแมกนีเซียมซึ่งมีอยู่ในน้ำ หน่วยที่ใช้วัดไอออนบวกเหล่านี้ คือ มิลลิกรัมสมมูลย์ต่อลิตร (geq.wt.)

ดังสมการ

3) ค่า ESP (exchangeable sodium percentage ; ESP) คือ เปอร์เซ็นต์ของโซเดียมที่แลกเปลี่ยนได้ในดินเมื่อเทียบกับค่า CEC ของดิน มีหน่วยเป็นเปอร์เซ็นต์ของประจุบวกที่แลกเปลี่ยนได้ (cation exchange capacity ; CEC) ซึ่งมีหน่วยเป็นมิลลิกรัมสมมูลย์ต่อดิน 100 กรัม เพื่อจำแนกความเป็นโซดิกของดินได้ เมื่อค่า ESP มีค่ามากกว่า 15

ดังสมการ

4) ค่า pH ของดิน โดยปกติดินที่มีความเค็มมักจะมีค่า pH เป็นด่าง

การวัดค่าความเค็มของดินมีหลายวิธี แต่ที่นิยมและเกษตรกรสามารถตรวจสอบได้เองเบื้องต้น จะใช้ค่า EC โดยพิจารณาร่วมกับค่า pH ซึ่งปัจจุบันปากกาวัดค่า EC และ pH แบบดิจิตอล (EC, pH water proof) ทีใช้งานได้ดีมีราคาเพียง 400-600 บาท

ระดับความเค็มของดินตามคุณสมบัติเคมีและกายภาพ

ประเภทความเค็มของดิน สามารถแบ่งตามคุณสมบัติเคมีและกายภาพ ได้เป็น 3 ลักษณะ ดังนี้

1) ดินเค็ม (saline soil) คือ ดินที่มีเกลือที่ละลายน้ำได้อยู่ในสารละลายดินมากจนส่งผลกระทบต่อการเจริญเติบโตของพืช มีค่า EC มากกว่า 2 mS/cm ที่อุณหภูมิ 25 องศาเซลเซียส ค่าเปอร์เซ็นต์ของโซเดียมที่แลกเปลี่ยนได้ (ESP) น้อยกว่า 15 และค่า pH มักจะน้อยกว่า 8.5 หรืออยู่ในสภาพ pH เป็นกลาง

2) ดินโซดิก (sodic soil) คือ ดินที่มีค่าเปอร์เซ็นต์ของโซเดียมที่แลกเปลี่ยนได้ (ESP) ปริมาณมาก จนส่งผลกระทบต่อการเจริญเติบโตและผลผลิตของพืช โดยมีค่า ESP มากกว่า 15 ค่า EC ต่ำกว่า 2 mS/cm ที่อุณหภูมิ 25 องศาเซลเซียส และมีค่า pH อยู่ ระหว่าง 8.5-10 เกลือที่ละลายน้ำได้มักเป็นเกลือคาร์บอเนตและเกลือไบคาร์บอเนตของโซเดียม เมื่อ pH ของดินสูงเกิดจากการตกตะกอนของแคลเซียมและแมกนีเซียมที่ละลายได้ทำให้แคลเซียมและแมกนีเซียมในสารละลายดินมีค่าต่ำ การที่มีปริมาณโซเดียมที่แลกเปลี่ยนได้สูงมากเกินไปทำให้ดินมีสมบัติกายภาพเลว คือ ดินฟุ้งกระจายและมีโครงสร้างที่ไม่อยู่ตัว ฝุ่นดินนี้จะแทรกตัวอยู่ตามช่องว่างของดิน จึงทำให้ดินแน่นน้ำไม่ค่อยซึมผ่านและการไถพรวนยาก และส่งผลต่อความเป็นประโยชน์ของธาตุอาหารหลายชนิดต่อพืชโดยเฉพาะธาตุ สังกะสี แมงกานีส เหล็ก ทองแดง โบรอน เป็นต้น

3) ดินเค็มโซดิก (saline-sodic soil) เป็นดินเค็มที่เป็นดินโซดิกด้วย คือ ดินที่มีเกลือปริมาณมากเกินไป มีค่า EC มากกว่า 2 mS/cm ที่อุณหภูมิ 25 องศาเซลเซียส ค่าเปอร์เซ็นต์ ESP มากกว่า 15

ระดับค่าความเค็มของดิน ที่ส่งผลกระทบต่อการเจริญเติบโตของพืช

1) ดินไม่เค็ม : ค่า EC น้อยกว่าหรือเท่ากับ 2 mS/cm (มีสารละลายเกลือ น้อยกว่า 0.1%) ไม่มีผลกระทบต่อพืช

2) ดินเค็มเล็กน้อย : ค่า EC ระหว่าง 2-4 mS/cm (มีสารละลายเกลือ น้อยกว่า 0.1-0.2%) มีผลกระทบต่อพืชไม่ทนเค็ม เช่น บวบ พริกหวาน หอมใหญ่ กุหลาบ ทานตะวัน ข้าวโพด มะกอก องุ่น

3) ดินเค็มปานกลาง : ค่า EC ระหว่าง 4-8mS/cm (มีสารละลายเกลือ น้อยกว่า 0.2-0.4%) มีผลกระทบต่อพืชหลายชนิด เช่น กะหล่ําดอก กระเทียม หอมแดง แตงโม ข้าวทนเค็ม ฝรั่ง กระถินณรงค์ มะม่วงหิมพานต์ สะเดาอินเดีย ยูคาลิปตัส มะยม

4) ดินเค็มมาก : ค่า EC ระหว่าง 8-16 mS/cm (มีสารละลายเกลือ น้อยกว่า 0.4-0.8%) พืชทนเค็มเท่านั้นที่เจริญเติบโตได้ เช่น ผักโขม ผักกาดหัว คะน้า ชบา เฟื่องฟ้า ละมุด มะขาม มะขามเทศ สน สะเดาไทย พุทรา มะพร้าว สมอ

5) ดินเค็มจัด : ค่า EC มากกว่า 16 mS/cm (มีสารละลายเกลือ น้อยกว่า 0.8%) พืชทนเค็มน้อยชนิดที่เจริญเติบโตได้

ผลกระทบของดินเค็มและน้ำเค็มต่อพืช

1) พืชขาดน้ำ

ในดินที่มีเกลือปะปนอยู่มากหรือ ดินเค็มพืชจะขาดน้ำได้ง่ายแม้ในดินจะมีน้ำอยู่ เป็นภาวะความเครียดแรงดันออสโมติก (Osmotic pressure stress) การรดน้ำสู่ดิน ณ บริเวณใดบริเวณหนึ่ง น้ำจะแพร่ออกไปทุกทิศทางไปยังดินบริเวณที่มีน้ำน้อยกว่าหรือความชื้นในดินต่ำกว่า เมื่อน้ำแพร่เข้าสู่บริเวณเขตรากพืช น้ำจะแพร่ผ่านเยื้อหุ้มเซลล์เข้าสู่รากพืชโดยอาศัยความต่างศักย์ของค่าชลศักย์ (Water Potential ; WP) โดยปกติค่าชลศักย์ หรือค่า WP ในดินจะมีค่าสูงกว่าภายในรากพืช หรืออีกนัยหนึ่งคือ น้ำในดินมีความเข้มข้นของสารละลายน้อยกว่าความเข้มข้นของสารละลายภายในรากพืช น้ำและแร่ธาตุต่างๆ จึงออสโมซีส (แพร่ผ่านเยื้อหุ้มเข้าสู่ราก)

ในดินระดับความเค็มมากถึงระดับดินเค็มจัดมีเกลือที่สามารถละลายน้ำได้มาก เมื่อเกลือละลายน้ำจึงส่งผลให้ความเข้มข้นของสารละลายเกลือในน้ำมีมากขึ้น ค่า WP ของน้ำจึงลดต่ำลง เมื่อถึงจุดที่ค่า WP ลดต่ำลงจนมีค่า WP ต่ำกว่ารากพืช จะ เกิดการเคลื่อนที่ของน้ำภายในรากพืชออกสู่ภายนอก (ไปสู่ดินที่มีสารละลายเกลือเข้มข้น) เรียกปรากฎการณ์นี้ว่า “พลาสโมไลซีส (Plasmolysis)” ซึ่งจะทำให้เซลล์ภายในรากพืชเกิดการสูญเสียน้ำ น้ำจากเซลล์ข้างเคียงจะเคลื่อนที่เข้ามาทดแทนน้ำที่สูญเสียไปและเกิดขึ้นต่อเป็นลูกโซ่ไปยังเซลล์อื่นๆ เมื่อถึงระดับหนึ่งเซลล์จะหดตัวและเหี่ยว

หากสารละลายในดินยังมีความเค็มสูง ในระยะสั้นพืชจะสูญเสียน้ำจากการเคลื่อนที่ของน้ำย้อนกลับสู่ดินอาจทำให้รากตาย เกิดอาการใบไหม้ที่ปลายใบหรือขอบใบได้ หากเหตุการณ์ดำเนินต่อไปอาจทำให้พืชตายเหี่ยวแห้งตายได้

2) พืชแสดงอาการขาดธาตุ

เกลือที่ละลายในดินจะมีโซเดียมไอออน (Na ²⁺ ) คลอไรด์ไอออน (Cl ^- ) หรือคาร์บอเนต (CO ₃ ) เข้มข้นมากเกินไป ส่งผลทำให้พืชขาดแคลนธาตุโพแทสเซียม (K) ได้ง่าย เนื่องจาก โซเดียมไอออน (Na ²⁺ ) เป็นปรปักษ์กับธาตุประจุบวกและมีศักย์ไฟฟ้าสูงกว่าโพแทสเซียมไอออน (K ⁺ ) พืชจึงสูญเสียโพแทสเซียมและแสดงอาการขาดธาตุโพแทสเซียม ทำให้เกิดอาการขอบใบเหลืองจากปลายใบไปตามขอบใบ (ขอบใบเหลืองเป็นรูปตัว V) ในบางพืชอาจเกิดอาการใบไหม้ร่วมด้วย ส่งผลต่อการเจริญเติบโตลดลง

3) ความเป็นพิษของการได้รับธาตุเกลือ

เกลือที่ละลายจะแตกตัวได้โซเดียมไอออน (Na ²⁺ ) และคลอไรด์ไอออน (Cl ^- ) มาก ส่งผลให้พืชได้รับธาตุทั้ง 2 มากเกินไปและก่อให้เกิดความเป็นพืชต่อพืช การได้รับโซเดียมมากเกินไปทำให้เอนไซม์ทำงานผิดปกติและเซลล์ถูกทำลาย ทำให้เกิดอาการใบไหม้ที่ขอบใบ ใบเหลือง ร่วง การเจริญเติบโตชะงักงัน และผลผลิตลดลง อาการเป็นพิษของคลอไรด์จะคล้ายความเป็นพิษของโซเดียม บางครั้งใบอาจมีสีบรอนซ์ตามขอบใบ

4) ความเครียดที่เกิดจากการสร้างและสะสมสารอนุมูลอิสระ

ความเครียดจากการได้รับโซเดียมและคลอไรด์มากเกินไป ส่งผลให้ พืชเกิดภาวะเครียด (Plant stress) ชักนำให้เกิดการสร้างและสะสมสารอนุมูลอิสระมากเกินไป เช่น อนุมูลอิสระซุปเปอร์ออกไซด์ (superoxide radicals ; O2 ^● ^- ) ไฮโดรเจนเพอร์ออกไซด์ (hydrogen peroxide ; H ₂ O ₂ ) และ อนุมูลอิสระไฮดร็อกซิล (hydroxyl radicals ; OH ^● ) ซึ่งจะทำลายส่วนต่างๆ ของเซลล์ เช่น โปรตีน กรดนิวคลีอิก ไขมันในเยื่อหุ้มเซลล์ เกิดอาการใบเหลือง ใบไหม้ และใบร่วง

นอกจากนี้จากงานวิจัยยังพบว่า พืชจะได้รับไนโตรเจนในรูปแอมโมเนียม (NH ₄ ⁺ ) ได้ลดน้อยลง มีการสะสมไนเตรท (NO ₃ ^- ) มากขึ้น

การแก้ไขดินเค็ม

แก้ดินเค็มด้วยแคลเซียม

การแก้ไขดินที่มีความเค็มอันเนื่องมากจากมีหินเกลืออยู่ชั้นใต้ดิน หรือมีน้ำเค็มในชั้นดิน และพื้นที่ที่มีน้ำทะเลและน้ำกร่อยหนุน จะต้องแก้ไขปัญหาต่อเนื่องยาวนาน และอาจต้องปฏิบัติตลอดเวลาหากพืชปลูกเป็นพืชที่ไม่ทนความเค็ม ซึ่งความเค็มเกิดจากเกลือที่ละลายน้ำโดยส่วนใหญ่จะเป็นเกลือของโซเดียมคลอไรด์ เมื่อเกลือละลายน้ำจะแตกตัวให้โซเดียมไอออน (Na ²⁺ ) ซึ่งมีศักย์ไฟฟ้าสองบวก และคลอไรด์ไอออน (Cl ^- ) ที่มีศักย์ไฟฟ้าลบ ดังนั้น ตาม หลักประจุไฟฟ้าการใช้ประจุไฟฟ้าบวกที่มีศักย์สูงกว่าโซเดียมไอออนย่อมสามารถไล่หรือผลักโซเดียมไอออนออกไปจากดินบริเวณเขตรากพืชได้ โดยใช้แคลเซียมไอออน (Ca ²⁺ ) ซึ่งมีศักย์ไฟฟ้าสูงกว่า

แม้การใช้ แคลเซียมสามารถผลักโซเดียมไอออนออกไปได้ แต่เป็นการผลักลงไปสู่ชั้นดินด้านล่างเท่านั้น จึงมีความจำเป็นต้องรักษาความชื้นของหน้าดินสม่ำเสมอ และในช่วงฤดูแล้งที่น้ำระเหยออกจากดินได้มาก น้ำจะเป็นตัวขับเคลื่อนเกลือจากชั้นดินด้านล้างขึ้นมาอีกครั้ง ดังนั้น ในฤดูแล้งจึงจำเป็นต้องหมั่นสำรวจความเค็มและผลักดันโซเดียมไอออน นอกจากนี้ไอออนแคลเซียม (Ca ²⁺ ) และยังช่วยเพิ่มความโปร่งและร่วนซุยของดิน เพิ่มการระบายน้ำและถ่ายเทอากาศของดิน

ส่วน คลอไรด์ไอออนจะถูกชะล้างออกไปจากดินได้ง่ายโดยใช้น้ำปริมาณมากหรือช่วงฝนตกชุก

ชนิดของปุ๋ยแคลเซียม

1) ปุ๋ยแคลเซียมไนเตรท หรือปุ๋ยสูตร 15-0-0 +(18-19%Ca)

ปุ๋ยแคลเซียมไนเตรทเมื่อละลายน้ำจะแตกตัวได้ไนโตรเจนไอออนประจุลบในรูปไนเตรท (NO ₃ ^- ) และแคลเซียมไอออนประจุบวกสอง (Ca ²⁺ ) โดยเป็นไอออนแคลเซียมที่สามารถเคลื่อนย้ายจากชั้นดินบนลงสู่ชั้นดินล่างได้ดี และลึกไม่น้อยกว่า 75 ซม. (ถึงระดับรากฝอยของพืชเกือบทุกชนิด) ปุ๋ยแคลเซียมไนเตรทเป็นปุ๋ยที่ละลายเร็ว เมื่อหว่านแล้วลดน้ำตามจะสามารถละลายได้ทันที

2) ปูนยิปซั่ม (CaSO ₄ ^2- )

ยิปซั่มทางการเกษตร เป็นแหล่งของแคลเซียมที่สำคัญอีกชนิดหนึ่ง เมื่อละลายน้ำจะได้แคลเซียมไอออน (Ca ²⁺ ) และกำมะถันในรูปของซัลเฟตไอออน (SO ₄ ^2- ) ยิปซั่มที่นำมาใช้ในทางการเกษตรเป็นผลพลอยได้จากอุตสาหกรรมต่างๆ เช่น อุตสาหกรรมผลิตปุ๋ย (ต่างประเทศ), การทำเหมืองถ่านหินลิกไนต์ เช่น โรงไฟฟ้าแม่เมาะ และการทำเหมืองแร่ที่เกิดจากการตกตะกอนของทะเลในพื้นที่ จ.พิจิตร จ.นครสวรรค์และภาคใต้

ข้อดีของยิปซั่ม คือ ละลายและแตกตัวได้แคลเซียมไอออนได้เร็วกว่าปูนโดโลไมท์ (แต่ก็ใช้เวลาเป็นเดือนหรือมากกว่า) และสามารถเคลื่อนย้ายลงสู่ดินชั้นล่างได้ดีกว่าปูนโดโลไมท์ โดยสามารถเคลื่อนย้ายลงดินชั้นล่างได้ไม่น้อยกว่า 75 ซม.

3) ปูนโดโลไมท์ (แคลเซียมคาร์บอเนต ; CaCO ₃ ^2- )

เป็นแหล่งแคลเซียมและแมกนีเซียม ปัจจุบันมีการนำมาปั้นเม็ดเพื่อสะดวกต่อการใช้งาน หว่านง่ายไม่ฟุ่งกระจาย แต่มีราคาสูงกว่าแบบฝุ่นผง ราว 100-250 บาท/กระสอบ เช่น กรีนลีฟMIC แม้มีราคาที่เพิ่มขึ้นแต่ก็ได้แร่ธาตุและสารเพิ่มประโยชน์พืชอื่นๆ ด้วย เช่น แร่ภูเขาไฟที่ประกอบด้วยจุลธาตุที่สำคัญต่าง ฮิวมิค เกาลีนไนท์ ซิลิก้า และกรดอะมิโน

โดโลไมท์ มีคุณสมบัติในการปรับดินกรดให้เป็นกลาง (acid-neutralizing substance) แต่มีข้อจำกัด คือ ละลายช้า แตกตัวให้แคลเซียมไอออนและแมกนีเซียมไอออนช้ากว่าปูนยิปซั่ม ซึ่งอาจใช้เวลานาน 5-6 เดือน แต่ กรีนลีฟMIC ปรับแก้ไขจุดอ่อนของปูนโดโลไมท์ด้วยการบดด้วยเครื่องบดเจ็ทมิลล์ จนได้ความละเอียดไม่น้อย 325 เมซ ก่อนนำมาปั้นขึ้นเม็ด เพื่อให้สะดวกต่อการหว่านและช่วยให้การแตกตัวของแคลเซียมเร็วขึ้น

แคลเซียมไอออนจากปูนโดโลไมท์เคลื่อนย้ายลงชั้นดินล่างได้น้อย ส่วนใหญ่จะอยู่ในชั้นหน้าดินลึกไม่เกิน 30-40 ซม. เนื่องจากถูกดูดซับโดยดินเหนียวได้ง่าย (แต่ทำให้ดินเหนียวโปร่ง และร่วงซุยเพิ่มขึ้น) การใส่โดโลไมท์อย่างต่อเนื่องเป็นระยะเวลานานก็จะแก้ไขปัญหาดังกล่าวได้

วิธีการใช้ปุ๋ยแคลเซียมผลักเกลือโซเดียม

สำหรับไม้ผล ใช้แคลเซียมไนเตรท 15-0-0 หว่านในอัตรา 100 กรัม ต่อเส้นผ่านศูนย์กลางทรงพุ่ม 2 เมตร โดยหว่านให้ทั่วทรงพุ่มและเลยออกมานอกทรงพุ่มราว 50-80 ซม. ให้น้ำตามในปริมาณปกติหรือเพียงพอให้ปุ๋ยละลาย และรักษาความชื้นของดินตลอดระยะเวลา 3-5 วัน หลังจากนั้นจึงกระแทกน้ำในปริมาณมาก โดยให้น้ำวันเว้นวัน ราว 3 ครั้ง หลังจากกระแทกน้ำครบ 3 ครั้งแล้ว ภายใน 7-10 วัน ให้ทำซ้ำตามขั้นตอนเดิมอีกครั้ง หลังจากทำซ้ำครั้งที่ 2 แล้ว ราว 25-30 วัน ให้หว่านโดโลไมท์ หรือ กรีนลีฟMIC ในอัตรา 100-150 กรัม ต่อเส้นผ่านศูนย์กลางทรงพุ่ม 1 เมตร ให้รอบทรงพุ่ม โดยหว่านเดือนละครั้ง

สำหรับพืชผัก เช่น แตงกวา เมล่อน พริก มะเขือเทศ ใช้แคลเซียมไนเตรท 15-0-0 หว่านในอัตรา 35-40 กก.ต่อไร่ (หว่านเฉพาะบนร่องที่เตรียมขึ้นแปลงปลูก) ให้น้ำตามในปริมาณปกติหรือเพียงพอให้ปุ๋ยละลาย และรักษาความชื้นของดินตลอดระยะเวลา 3-5 วัน หลังจากนั้นจึงกระแทกน้ำในปริมาณมาก โดยให้น้ำวันเว้นวัน ราว 3 ครั้ง สำหรับดินทรายจัดให้น้ำทุกวันต่อเนื่อง 3 วัน หลังจากนั้นจึงย้ายต้นกล้าลงปลูกหรือหยอดเมล็ด หลังจากย้ายกล้าปลูก 25-30 วัน ให้หว่านโดโลไมท์ หรือ กรีนลีฟMIC ในอัตรา 50 กก. ต่อไร่ ให้ทั่วแปลงปลูก โดยหว่านทุก 20-25 วัน ครั้ง

* หมายเหตุ: สำหรับแปลงพืชผัก การยกร่องแปลงปลูกในลักษณะเป็นร่องและให้น้ำด้วยระบบน้ำหยดจะช่วยลดการสะสมของคราบเกลือบริเวณเขตรากของพืชผักได้ (ตามภาพ)

ผักใบ เช่น กะหล่ําดอก กระเทียม หอมแดง แตงโม ผักกาดหัว คะน้า ค่อนข้างทนต่อดินเค็มปานกลาง-ดินเค็มมาก (ค่า EC 4-8 mS/cm) สำหรับพื้นที่ดินเป็นกรดหว่านด้วย กรีนลีฟMIC อัตรา 50-75 กก.ต่อไร่ ก่อนเตรียมแปลงปลูก 14-21 วัน และหว่านซ้ำทุก 21-28 วัน ในอัตรา 50 กก.ต่อไร่ สำหรับพื้นที่ดินด่างหว่านด้วยยิปซั่ม อัตรา 40-50 กก.ต่อไร่ ก่อนเตรียมแปลงปลูก 14-21 วัน และหว่านซ้ำทุก 21-28 วัน ในอัตรา 50 กก.ต่อไร่

สำหรับนาข้าว หว่าน กรีนลีฟMIC หรือโดโลไมท์ หว่านครั้งแรกก่อนไถคราดกลบตอฟางหรือไถทำเทือก ในอัตรา 50-75 กก.ต่อไร่ และหว่านครั้งที่ 2 ในระยะก่อนข้าวตั้งท้อง อัตรา 25-30 กก.ต่อไร่

แหล่งสืบค้น :

วิชิตพล มีแก้ว, ณัฐพล ขันธปราบ, สุรศักดิ์ ละลอกน้ํการปรับตัวของพืชภายใต้ภาวะที่มีความเค็ม(Adaptation of Plants under Salinity).ก้าวทันโลกวิทยาศาสตร์ ปีที่ 10 (2): 2553, หน้า 28-37.
เฉลิมพล เกิดมณีและคณะ.โครงการวิจัยพื้นฐานและพัฒนาพันธุ์ไม้ป่าทนเค็มโดยใช้เทคโนโลยี่ชีวภาพ.โครงการพัฒนาองค์ความรู้และศึกษานโยบายการจัดการทรัพยากรชีวภาพในประเทศไทย.87 หน้า.

สมบุญ เตชะภิญญาวัฒน์.2544.สรีรวิทยาของพืช Plant physiology.พิมพ์ครั้งที่ 4; กรุงเทพฯ.สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์.237 หน้า.
เอิบ เขียวรื่นรมย์.2550.ดินเค็มในประเทศไทย.ภาควิชาปฐพีวิทยา คณะเกษตร มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์.28 หน้า.
เอกสารเผยแพร่มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.ภาวะความเสี่ยงต่อการเกิดปัญหาดินเค็ม. www.archive.lib.cmu.ac.tb. สืบค้น 5 พ.ย. 2567
Arunee Yuvaniyama et al. Effect of saline water on soil property and salt tolerance of plant.p 450-460.
Suputtra Sarasaen et al.Potential for Salinity Tolerance of some Perennial Plants.J Sci Technol MSU.Vol 37. No 2, March-April 2018.
Saffan, S.E.S. (2008). Effect of salinity and osmotic stresses on some economic plants.Research Journal of Agriculture and Biological Sciences, 4(2): p. 159-166.

แมลงบั่วมะม่วงโอกินาวา.. ภัยร้ายที่อาจหลงคิดว่าเป็นโรคแอนแทรคโนส

Tue, 22 Oct 2024 14:59:23 GMT

แมลงบั่วมะม่วงโอกินาวา.. ภัยร้ายที่อาจหลงคิดว่าเป็นโรคแอนแทรคโนส

ทำความรู้จักกับศัตรูพืชชนิดใหม่

นอกจากบั่วปมมะม่วง (Mango gall midge ; Procontarinia matteiana ) ที่เป็นศัตรูพืชของมะม่วงแล้ว ในช่วง 4-5 หลายปีนี้ประเทศไทยเริ่มมีรายงานแมลงบั่วในมะม่วงชนิดใหม่ของบ้านเรา แต่ในหลายประเทศเช่น ญี่ปุ่น เกาะกวม ต่างรายงานถึงบั่วชนิดนี้นานกว่า 20 ปี ในญี่ปุ่นมีชื่อสามัญว่า “Okinawa Mango gall midge” แปลเป็นไทยได้ว่า “แมลงบั่วมะม่วงโอกินาวา”

เท่าที่พบในไทย และจากรายงานในญี่ปุ่น หรือเกาะกวม บั่วมะม่วงโอกินาวา เข้าทำลายใบอ่อนถึงระยะใบพวง (ใบเพสลาด) ของมะม่วง ทำให้เกิดจุดช้ำ เป็นวงค่อนข้างกลม ต่อมาจุดช้ำจะบุ๋มลงเข้าไปในเนื้อใบ และเริ่มเปลี่ยนเป็นแผลช้ำสีดำ บางจุดตรงกลางกลางแผลจะทะลุเป็นรูโบ๋ หากถูกทำลายรุนแรงใบจะร่วงหล่น

แมลงบั่วมะม่วงโอกินาวา (Okinawa Mango gall midge)

แมลงบั่วมะม่วงโอกินาวา (Okinawa Mango gall midge) มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Procontarinia mangicola (Shi) อยู่ในจีนัสเดียวกับบั่วปมมะม่วง และอยู่ วงศ์ Cecidomyiidae , อันดับ Diptera

มีชื้อพ้อง (Syn.) คือ Procontarinia schreineri Harris เป็นศัตรูพืชในมะม่วงที่มีรูปร่างคล้ายยุง โดยตัวเต็มวัยมีลำตัวสีเหลือง วัยที่เป็นศัตรูพืชที่สำคัญคือ ระยะวัยตัวหนอน (instar)

แม้ในประเทศไทยเริ่มมีการรายงานบั่วชนิดนี้เมื่อไม่นานมานี้ แต่ตัวอย่างภาพบางภาพถ่ายเมื่อ พ.ศ. 2557 กว่า 7 ปีมาแล้ว ส่วนภาพอื่นๆ ถ่ายเมื่อ พ.ศ. 2562 ที่ จ.กาญจนบุรี ในมะม่วงพันธุ์ R2E2

จากลักษณะแผลที่เกิดจากการทำลายของบั่วมะม่วงโอกินาวาเมื่อแผลเริ่มเปลี่ยนเป็นสีน้ำตาลเข้มหรือดำ อาจทำให้เข้าใจว่าเกิดจากการเข้าทำลายของโรคแอนแทรคโนส สาเหตุจากเชื้อ Colletotrichum gloeosporioides ซึ่งมีลักษณะแผลที่คล้ายคลึงกันแต่มีความแตกต่างกัน

ลักษณะอาการใบที่ถูกทำลาย

ใบมะม่วงที่ถูกทำลายส่วนใหญ่จะพบในใบอ่อนจนถึงระยะใบพวง (ใบเพสลาด) ในระยะแรกเมื่อใบถูกทำลายจะเป็นจุดกลม ขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง ราว 2-4 มิลลิเมตร มีสีซีดเหลือง ตรงกลางแผลมีสีซีดมากกว่าขอบแผล จุดแผลนูนบวมขึ้นเล็กน้อย แผลด้านหลังใบลักษณะจุดบวบเช่นกัน

ต่อมาจุดแผลดังกล่าวบริเวณหน้าใบจุบุ๋มเว้าลงเข้าใบในเนื้อใบ และเริ่มเปลี่ยนเป็นสีน้ำตาลอ่อน ขอบแผลมีสีน้ำตาลดำเด่นชัดขึ้น และเริ่มเกิดรูโบ๋ในบางแผล ลักษณะแผลในระยะนี้เมื่อสังเกตุจะมีลักษณะคล้ายแผลที่เกิดจากน้ำร้อนลวกในลักษณะน้ำร้อนกระเด็นใส่เป็นจุดๆ

เมื่อแผลมีอายุมากขึ้น แผลจะมีสีดำฉ่ำน้ำ บางแผลอาจมีจุดสีขาวอมเทา ตั้งแต่เริ่มเกิดแผลจุดจนถึงแผลเปลี่ยนสีอาจกินระยะเวลาสั้นๆ ราว 5-9 วัน ในระยะนี้แผลที่เปลี่ยนเป็นสีดำหรือเมื่อแผลแห้งและมีสีดำ จะแลดูคล้ายอาจการของโรคแอนแทรคโนส

นอกจากนี้ การเข้าทำลายของบั่วมะม่วงโอกินาวาจะทำให้เกิดโรคซ้ำซ้อนได้ง่าย โดยเฉพาะโรคแอนแทรคโนส ที่เข้าทำลายซ้ำตรงแผลดังกล่าว

วงจรชีวิตของบั่วมะม่วงโอกินาวา

เนื่องจากยังไม่พบเอกสารเกี่ยวกับวงจรชีวิตของบั่วมะม่วงโอกินาวา หากแต่อ้างอิงถึงวงจรชีวิตของบั่วปมมะม่วงได้ ซึ่งเป็นแมลงที่มีความใกล้ชิดทางชีววิทยามาก นอกจากนี้ K.M. Harris และ I.H. Schreiner (ค.ศ. 1992) รายงานว่า ระยะตัวหนอนของบั่วมะม่วงโอกินาวา มีการเจริญพัฒนาที่เร็วมาก โดยใช้เวลาเพียง 5 วัน หลังฟักออกจากไข่ ก่อนจะเข้าสู่ระยะพักและเข้าดักแด้

รายละเอียดเพิ่มเติมเกี่ยวกับวงจรชีวิตของ “บั่วปมมะม่วง” คลิ๊ก.!!

การป้องกันกำจัดบั่วมะม่วงโอกินาวา

1. เมื่อพบใบที่เกิดตุ่มปมที่เกิดจากการเข้าทำลาย ควรตัดไปทำลาย

2. พ่นสารกำจัดแมลงเป็นระยะๆ โดยเฉพาะในช่วงฤดูแล้ง เช่น

สารกำจัดแมลง กลุ่ม 6 : อีมาแมกติน 1.92% (เช่น แพ็คกิ้งอี และ แพ็คติน ) อัตรา 20-30 ซีซี.

สารกำจัดแมลง กลุ่ม 1B : ไดคลอร์วอส 50% อัตรา 30-40 ซีซี., ไตรอะโซฟอส 40% (ชื่อการค้า เช่น แพ็คฟอส ) อัตรา 30 ซีซี., โพรฟีโนฟอส 50% (ชื่อการค้า เช่น พีโป้ ) อัตรา 30 ซีซี.

สารกำจัดแมลง กลุ่ม 4A : อะซีทามิพริด 20% SP (ชื่อการค้า เช่น แพ็คมอร์ ) อัตรา 10-15 กรัม

สารกำจัดแมลง กลุ่ม 15 : ลูเฟนนูรอน 5% อัตรา 20 ซีซี., โนวาลูรอน 5% อัตรา 20 ซีซี., หรือคลอร์ฟลูอะซูรอน และไดฟลูเบนซูรอน เป็นต้น

*หมายเหตุ : อัตราแนะนำต่อน้ำ 20 ลิตร

แหล่งสืบค้น :

K.M. Harris and I.H. Schreiner. A new species of gall midge (Diptera: Cecidomyiidae) attacking mango foliage in Guam, with observations on its pest status and biology. Bulletin of Entomological Research , Volume 82 , Issue 1 , March 1992 , pp. 41 - 48.

M. Q. Memon, A. G. Lanjar, M. K. Lohar, M. A. Rustamani, A. Bukero, G. M. Khushk, A. W. Solangi and N. A. Khuhro. THE BIOLOGY OF MANGO LEAF GALL MIDGE, PROCONTARINIA MATTIENA KIEFFER AND CECCONI (DIPTERA: CECIDOMYIIDAE). Sci.Int.(Lahore),29(1),p. 267-269,2017

N. Uechi, F. Kawamura, J. Yukawa. “A mango pest, Procontarinia mangicola (Shi) comb. nov. (Diptera: Cecidomyiidae), recently found in Okinawa, Japan”. Published 1 November 2002. Biology, Environmental Science. Applied Entomology and Zoology. DOI:10.1303/AEZ.2002.589

Waqar Ahmed, Muhammad Azher Nawaz, Basharat Ali Saleem, Muhammad Asim .INCIDENCE OF MANGO MIDGE AND ITS CONTROL IN DIFFERENT MANGO GROWING COUNTRIES OF THE WORLD. 20th to 23rd June, 2005. Conference: First International Conference on Mango and Date palm At: Institute of Horticultural Sciences University of Agriculture, Faisalabad- Pakistan.

บั่วปมมะม่วง (Mango gall midge) ศัตรูพืชในมะม่วง

thirasak.chuchoet@gmail.com (Thirasak Chuchoet) — Tue, 22 Oct 2024 07:45:42 GMT

บั่วปมมะม่วง (Mango gall midge) ศัตรูพืชในมะม่วง

แมลงบั่วปมมะม่วง คืออะไร..?

บั่วปมมะม่วง เป็นแมลงขนาดเล็กมากรูปร่างเหมือนยุง มีหนวดและขายาว ซึ่งพบได้บ่อยในมะม่วงที่ขาดการดูแลป้องกัน (พ่นสารกำจัดแมลง) ตัวอ่อนของบั่่มปมมะม่วงเป็นตัวหนอนที่สร้างความเสียหายกับใบมะม่วงทั้งใบอ่อนและใบแก่ ในฤดูช่วงออกดอก-ติดผลอ่อนระหว่างช่วงเดือนธันวาคม-มีนาคม ซึ่งสภาพอากาศแห้ง ความชื้นสัมพัทธ์ในอากาศต่ำเป็นสภาพแวดล้อมที่เหมาะสมต่อการแพร่ระบาดของบั่วปมมะม่วงและพบความเสียหายอันเนื่องมาจากตัวหนอนซึ่งเป็นตัวอ่อนของบั่วปมมะม่วงเจาะเข้าทำลายกัดกินดอกและผลอ่อนอยู่ภายใน ทำให้ดอกและผลอ่อนร่วงหล่นได้

การแพร่ระบาดของบั่วปมมะม่วง

บั่วปมมะม่วง เป็นศัตรูพืชมะม่วงที่แพร่ระบาดได้ตลอดทั้งปี โดยเฉพาะในช่วงสภาพอากาศแห้ง ความชื้นสัมพัทธ์ต่ำ (ความชื้นในอากาศ) หรือฝนทิ้งช่วง โดยพบว่าในช่วงผลมะม่วงใกล้สุกจะพบการแพร่ระบาดเพิ่มขึ้น เช่น ช่วงเดือนสิงหาคม-กันยายน และเมษายน-พฤษภาคม สำหรับประเทศไทยพบการแพร่ระบาดของบั่วปมมะม่วงได้ทุกภาคของประเทศ

ลักษณะการเข้าทำลายของบั่วปมมะม่วง

บั่วปมมะม่วง ตัวเต็มวัยมีรูปร่างคล้ายยุงมีปากแบบซับดูด สามารถทำลายได้ตั้งแต่ใบ ดอก และผลอ่อน โดยดูดกินน้ำเลี้ยงจากมะม่วง ลักษณะอาการที่เด่นชัดที่มะม่วงถูกเข้าทำลายจะปรากฏที่ใบเป็นสำคัญ ทั้งใบอ่อนและใบแก่ โดยพบตุ่มเม็ดทรงกลมบนหน้าใบ ตุ่มมีขนาดเล็ก ประมาณ 1-3 มิลลิเมตร ในระยะแรกจะเป็นตุ่มนูนขึ้นมาจากเนื้อใบเล็กน้อย มีสีเหลือง ต่อมาตุ่มนูนนั้นจะพัฒนาขึ้นมาเป็นก้อนเม็ดทรงกลมมีสีเหลือง หลังจากนั้นตุ่มเม็ดจึงเปลี่ยนเป็นสีน้ำตาลอ่อนและเป็นสีดำในที่สุด ในตุ่มเม็ดดังกล่าวจะมีตัวหนอนของบั่วปมมะม่วงอาศัยอยู่ ซึ่งตุ่มเม็ดเกิดขึ้นจากเนื้อเยื้อพืชมีกลไกต่อต้านสิ่งแปลกปลอมและมีลักษณะคล้ายตุ่มหูด ในระยะตุ่มเม็ดมีสีน้ำตาลเข้มถึงดำจะพบรูที่ตุ่มด้านบนซึ่งเป็นรูที่เกิดจากการเจาะออกมา

หากตัวหนอนเจาะเข้าดอกมะม่วง ดอกจะมีลักษณะบวมโป่งพอง ขนาดของดอกโตกว่าดอกปกติ เมื่อผ่าดอกจะพบตัวหนอนสีครีมใสหรือสีเหลืองอยู่ภายใน ในผลอ่อนจะพบตุ่มนูนโป่งพองและพบจุดสีน้ำตาลหรือดำที่ผลเป็นร่องรอยการเจาะออกของบั่วปมมะม่วง

ชีววิทยาของบั่วปมมะม่วง

บั่วปมมะม่วง (Mango gall midge)

ชื่อวิทยาศาสตร์ : Procontarinia matteiana Kieffer & Cecconi

ชื่อพ้อง :

Erosomyia mangiferae Felt

Dasineura mangiferae Felt

Erosomyia indica Grover & Prasad

Mangodiplosis mangiferae Tavares

Procystiphora mangiferae (Felt)

วงศ์ (Family) : Cecidomyiidae

อันดับ (Order) : Diptera

วงจรชีวิตของบั่วปมมะม่วง

วงจรชีวิตจากระยะไข่จนถึงเป็นตัวเต็มวัย มีอายุเฉลี่ย 7-12 วัน และตลอดอายุขัยเพศผู้มีอายุได้ราว 17-20 วัน ส่วนเพศเมียมีอายุขัยราว 20-25 วัน ดังนี้

ตัวเต็มวัย (adults) : ตัวเต็มวัยของบั่วปมมะม่วง มีรูปร่างคล้ายยุง ลำตัวสีเหลืองอมเขียว หรือสีเขียว มีขนาดเล็กมาก ปีกคู่หน้าโปร่งใส มีขนเล็กๆ จำนวนมากที่ขอบ ปีกคู่หลังลดรูปเป็นติ่ง ขาคู่หลังใหญ่กว่าขาคู่หน้าและขาคู่กลาง ส่วนท้องมีสีเหลืองมองเห็นได้ชัดเจน ในเพศผู้ ส่วนท้องยาวและเรียว และมีขนเล็กๆ อยู่ที่ปลาย ในขณะที่เพศเมีย ส่วนท้องจะทู่มน มีอวัยวะวางไข่อยู่ที่ปลายท้อง

ความยาวจากส่วนหัวจรดปลายของบั่วปมมะม่วงเพศผู้ เฉลี่ย 1.3 มิลลิเมตร ความกว้างเมื่อกางปีกออก เฉลี่ยกว้าง 2.8 มิลลิเมตร เพศเมียมีความยาวโดยเฉลี่ย 1.4 มิลลิเมตร ในขณะที่ความกว้างของปีกที่กางออกเฉลี่ย 3 มิลลิเมตร

ตัวเต็มวัยของบั่วปมมะม่วง จะมีอายุขัยเฉลี่ยราว 2-4 วัน โดยเพศผู้จะมีอายุขัยสั้นกว่าเพศเมีย เพศเมียหลังจากเจริญเป็นตัวเต็มวัยราว 1 วัน จะเริ่มวางไข่ โดยเพศเมียแต่ละตัวสามารถวางไข่ได้ราว 8-10 ฟอง

ไข่ (eggs) : บั่วปมมะม่วงเพศเมียวางไข่ทีละฟอง โดยมักวางไข่ที่บริเวณหน้าใบของใบอ่อนมะม่วงมากกว่าวางไข่บริเวณใต้ใบหรือที่ช่อดอกมะม่วง

ไข่ที่เพิ่งวางใหม่ๆ มีขนาดเล็ก โปร่งแสง รูปร่างยาวรี และมีสีเหลืองอ่อน ความยาวของไข่เฉลี่ย 0.2 มิลลิเมตร กว้างเฉลี่ย 0.15 มิลลิเมตร ในขณะที่ความกว้างอยู่ระหว่าง 0.10 ถึง 0.17 มม. ไข่ของบั่วปมมะม่วงมีระยะฟักตัวเฉลี่ย 2.5 วัน และมีอัตราการฟักไข่เป็นตัวหนอนเฉลี่ย 55%-60%

ตัวหนอน (instar) : บั่วปมมะม่วงระยะตัวหนอน มี 3 ช่วงวัย และมีอายุขัยเฉลี่ย 5-9 วัน แต่ละช่วงวัยจะลอกคราบเพื่อเจริญเป็นวัยถัดไป โดยลอกคราบทั้งสิ้น 3 ครั้ง ก่อนเข้าดักแด้

ตัวอ่อนวัยที่ 1 (first instar) : เมื่อฟักออกจากไข่จะเจาะเข้าไปในเนื้อเยื่อพืช หลังจากนั้นคาดว่ามีสารเคมีบางชนิดที่อาจเกิดจากตัวเต็มวัยเพศเมียฉีดเข้าไปขณะวางไข่หรือตัวอ่อนภายในไข่สร้างขึ้น มีผลกระตุ้นให้เนื้อเยื่อเพื่อเกิดการสร้างตุ่มปมขึ้นที่ใบ (หูด) โดยตัวอ่อนจะอาศัยอยู่ภายในตุ่มปมนั้น ตัวหนอนในระยะนี้มีขนาดเล็ก บอบบาง ลำตัวเป็นรูปทรงกระบอก ไม่มีขา ปลายทั้งสองข้างมน และมีสีขาว มีความยาวลำตัวเฉลี่ย 0.35 มิลลิเมตร และความกว้างเฉลี่ย 0.15 มิลลิเมตร ตัวหนอนใช้เวลาเจริญเติบโตเฉลี่ย 1-1.5 วัน จึงลอกคราบเป็นตัวหนอนวัยถัดไป

ตัวหนอนวัยที่ 2 (second instar) : หนอนวัยนี้เริ่มมีสีเหลืองอ่อน และกินอาหารมาก โดยตัวหนอนมีความยาวตั้งแต่ 0.50- 0.7 มิลลิเมตร และความกว้าง 0.3 ถึง 0.5 มม. ซึ่งมีระยะเจริญเติบโตราว 1.5-2.5 วัน ก่อนลอกคราบ

ตัวหนอนวัยที่ 3 (third instar) : ตัวหนอนวัยนี้มีลักษณะลำตัวแบน รูปทรงกระบอก มีสีเหลือง ส่วนหัวมีลักษณะเป็นก้อนกลม และมีสีเหลืองหม่น หนอนในระยะที่ 3 สามารถแยกแยะได้ง่ายจากหนอนในระยะที่ 2 โดยพิจารณาจากพัฒนาการของส่วนปาก ซึ่งมีลักษณะคล้ายตะขอ และแผ่นแข็งบริเวณส่วนหัว

โดยมีความยาวเฉลี่ย 1 มิลลิเมตร และความกว้าง 0.6-0.7 มิลลิเมตร โดยมีระยะเวลาเจริญเติบโตเฉลี่ย 2.5-4.5 วัน

ดักแด้ (pupa) : เมื่อการเจริญเติบโตของระยะตัวหนอนเสร็จสมบูรณ์ หนอนจะหยุดกินอาหาร มีสีเข้มขึ้น เคลื่อนไหวน้อยลง และหยุดการเคลื่อนไหว ซึ่งถือว่าเป็นระยะก่อนเข้าดักแด้ ในระหว่างระยะก่อนเข้าดักแด้ สีจะเปลี่ยนเป็นสีเหลืองเข้ม ระยะเวลาก่อนเข้าดักแด้จะกินเวลาอยู่ราว 0.5-1.5 วัน

บั่วปมมะม่วงจะเข้าดักแด้ภายในตุ่มปม ดักแด้มีสีเหลืองอมน้ำตาล โดยมีความยาวเฉลี่ย 1-1.2 มิลลิเมตร ความกว้าง 0.7-0.9 มิลลิเมตร โดยเข้าดักแด้นานราว 5.0-8.5 วัน ก่อนเป็นตัวเต็มวัย

การป้องกันกำจัดบั่วปมมะม่วง

1. เมื่อพบใบที่เกิดตุ่มปมที่เกิดจากการเข้าทำลาย ควรตัดไปทำลาย

2. พ่นสารกำจัดแมลงเป็นระยะๆ โดยเฉพาะในช่วงฤดูแล้ง เช่น

สารกำจัดแมลง กลุ่ม 6 : อีมาแมกติน 1.92% (ชื่อการค้า เช่น แพ็คกิ้งอี และ แพ็คติน ) อัตรา 20-30 ซีซี.

*หมายเหตุ: อัตราแนะนำต่อน้ำ 20 ลิตร

แหล่งสืบค้น :

สำนักวิจัยและพัฒนาการเกษตรเขตที่ 1 กรมวิชาการเกษตร

Erosomyia mangiferae (mango gall midge).PlantwisePlus Knowledge Bank 21845. https://doi.org/10.1079/pwkb.species.21845

MB Zala and TM Bharpoda. Biology of mango leaf gall midge, Procontarinia matteiana Kieffer & Cecconi (Diptera: Cecidomyiidae). The Pharma Innovation Journal 2023; 12(12): 3757-3762.

M. Hasnain, M. N. Aslam, M. A. Sangi, S. KhanAuthors Info & Affiliations. “Mango midge: Erosomyia mangiferae”. PlantwisePlus Knowledge Bank Factsheets for Farmers 20157800168. https://doi.org/10.1079/pwkb.20157800168

โรคไวรัสวงแหวนมะละกอ : ภัยร้ายที่ชาวสวนต้องทราบ.!!

Mon, 07 Oct 2024 14:24:57 GMT

โรคไวรัสวงแหวนมะละกอ : ภัยร้ายที่ชาวสวนต้องทราบ.!!

(Papaya Ringspot Virus : A Threat Papaya Growers Must Understand)

โรคไวรัสวงแหวนมะละกอ เป็นหนึ่งในโรคที่สร้างความเสียหายร้ายแรงที่สุดต่อการปลูกมะละกอทั่วโลก สำหรับประเทศไทยพบครั้งแรกในปี พ.ศ. 2519 และได้แพร่กระจายไปทั่วประเทศอย่างรวดเร็ว เชื้อไวรัสก่อโรคสามารถเข้าทำลายมะละกอได้ทุกระยะการเจริญเติบโต โดยทำให้ต้นมะละกอแคระแกร็น ใบด่าง ใบเรียวแหลม มีจุดวงแหวนที่ผล ผลมีขนาดเล็กลง ส่งผลกระทบต่อคุณภาพของผลมะละกออย่างมาก ผู้ปลูกมะละกอจึงจำเป็นต้องทำความเข้าใจเกี่ยวกับโรคนี้ สาเหตุ อาการ วิธีการแพร่ระบาด และวิธีการป้องกันกำจัด เพื่อลดความเสียหายและเพิ่มผลผลิต

เชื้อไวรัสสาเหตุโรคไวรัสวงแหวน

โรคไวรัสวงแหวนมะละกอ สาเหตุเกิดจากเชื้อไวรัส : ปาปาย่า ริงค์สปอต ไวรัส (Papaya ringspot virus ชื่อย่อ PRSV) เชื้อไวรัสเป็นอนุภาคกึ่งสิ่งมีชีวิต โดยไวรัสก่อโรคชนิดนี้เป็นไวรัสชนิดอาร์เอ็นเอ (RNA) จัดอยู่ใน วงศ์โพไทไวริดี้ (Family : Potyviridae) สกุลโพไทไวรัส (Genus : Potyvirus) อนุภาคไวรัสมีลักษณะเป็นแท่งยาว ขนาด 780x12 นาโนเมตร เป็นเชื้อไวรัสที่สามารถถ่ายทอดผ่านการสัมผัสด้วยมือหรืออุปกรณ์การเกษตรจากต้นที่ติดเชื้อไปยังต้นปกติได้ โดยเฉพาะทางบาดแผลและถ่ายทอดโดยมีเพลี้ยอ่อนหลายชนิดเป็นพาหะ

โรคไวรัสวงแหวนมะละกอ มีชนิดย่อย (biotype) ที่สำคัญ 3 ชนิด คือ

เชื้อไวรัสวงแหวน ชนิด T (PRSV-T) พบในมะละกอ
เชื้อไวรัสวงแหวน ชนิด P (PRSV-P ; Papaya biotype) พบติดเชื้อในมะละกอและพืชตระกูลแตง
เชื้อไวรัสวงแหวน ชนิด W (PRSV-W ; Watermelon biotype) พบติดเชื้อในพืชตระกูลแตง แต่ไม่พบในมะละกอ

การแพร่ระบาด

การแพร่เชื้อโดยแมลงพาหะ : โรคไวรัสวงแหวนมะละกอมีเพลี้ยอ่อนหลายชนิดเป็นแมลงพาหะถ่ายทอดเชื้อไวรัส เพลี้ยอ่อนที่สำคัญ ได้แก่ เพลี้ยอ่อนฝ้าย ( Aphis gossypii ), เพลี้ยอ่อนถั่ว ( A. craccivora ) และเพลี้ยอ่อนยาสูบ ( Myzus persicae ) โดยเพลี้ยอ่อนจะดูดกินน้ำเลี้ยงจากต้นมะละกอที่ติดโรคทำให้เชื้อไวรัสติดไปกับน้ำลายของเพลี้ยอ่อน แล้วถ่ายทอดเชื้อไวรัสไปสู่ต้นมะละกอต้นอื่นๆ ซึ่งเพลี้ยอ่อนสามารถรับเชื้อและแพร่เชื้อได้อย่างรวดเร็ว โดยใช้เวลาเพียงไม่กี่นาทีในการติดเชื้อและกลายเป็นแมลงพาหะ

การแพร่เชื้อโดยการสัมผัสและอุปกรณ์การเกษตร : เชื้อไวรัสยังสามารถแพร่ระบาดผ่านการสัมผัส โดยการใช้อุปกรณ์การเกษตรสัมผัสต้นที่ติดเชื้อและไปสัมผัสต้นอื่นๆ โดยไม่ได้ทำการล้างเชื้อก่อน เช่น มีด กรรไกร หรือติดไปกับมือผู้ปฏิบัติงาน

การแพร่เชื้อโดยเมล็ด : เอกสารบางแหล่งระบุว่า อาจพบเชื้อไวรัสปะปนบนผิวของเมล็ดได้ แต่การแพร่เชื้อผ่านทางเมล็ดยังไม่มีหลักฐานยืนยันแน่ชัด

อาการของโรคไวรัสวงแหวนมะละกอ

มะละกอสามารถติดเชื้อไวรัสได้ทุกระยะการเจริญเติบโต อาการของโรคไวรัสวงแหวนมะละกอจึงอาจแตกต่างกันไปขึ้นอยู่กับสายพันธุ์ของมะละกอ ระยะการเจริญเติบโต และสภาพแวดล้อม โดยทั่วไปจะพบอาการ ดังนี้

การติดเชื้อไวรัสในระยะต้นกล้า : ทำให้เกิดอาการใบด่างเหลือง ใบมีขนาดเล็กกว่าปกติ รูปทรงของใบผิดรูป ใบเรียวแหลม ต้นมะละกอจะชะงักการเจริญเติบโตและหากเจริญต่อไปได้จนถึงระยะให้ผลผลิต การออกดอกและติดผลจะลดลง และอาจมีอาการใบยอดหงิก ยอดกุด คุด หรือด้วน และอาจยืนต้นตายได้

การติดเชื้อในระยะออกดอกติดผล : ส่วนใหญ่มะละกอมักติดเชื้อในระยะที่เริ่มให้ผลผลิต โดยจะพบอาการยอดอ่อนเหลือง ใบรองๆ ลงมา จะมีอาการแต้มสีเหลืองกระจาย และต่อมาใบจะมีลักษณะใบด่างเหลือง ใบบิดเบี้ยว งอ ปลายใบเรียวผิดปกติ

อาการที่ก้านใบ : จะพบอาการจุดช้ำ หรือเป็นทางยาวสีเขียวเข้ม โดยเฉพาะบริเวณก้านที่อยู่ติดลำต้น

อาการที่ผล : ผลจะเป็นจุดวงคล้ายวงแหวน เป็นรอยช้ำ ในระยะแรกๆ ของการติดเชื้อจะพบอาการจุดวงแหวนในผลแก่ใกล้สุก และเห็นจุดได้ชัดกว่าในผลอ่อน ผลจะมีขนาดเล็กกว่าต้นที่ไม่ติดเชื้อ เมื่อผ่าผลจะพบว่า บริเวณที่เป็นจุดวงแหวนเนื้อผลจะแข็งเป็นไต มีสีคล้ำลงเล็กน้อย เมื่อผลสุกเนื้อจะมีรสขม

การป้องกันและกำจัด

เนื่องจากยังไม่มีวิธีการรักษาโรคไวรัสวงแหวนมะละกอให้หายขาดได้ การป้องกันจึงเป็นสิ่งสำคัญที่สุด โดยมีวิธีการดังนี้

การป้องกัน

1. ใช้พันธุ์มะละกอที่ต้านทานโรค : ปัจจุบันมีการพัฒนาพันธุ์มะละกอที่ต้านทานโรคไวรัสวงแหวน เช่น มะละกอสายพันธุ์ดัดแปลงพันธุกรรม (GM Papaya) ซึ่งสามารถช่วยลดความเสียหายจากโรคได้ หรือการปรับปรุงพันธุ์โดยนำมะละกอพันธุ์ต้านทาน ( Vasconcella quercifolia ) มาผสมข้ามกับพันธุ์อื่นทำให้ได้พันธุ์มะละกอใหม่ที่มีความสามารถต้านทานไวรัสได้บ้าง แต่ผลผลิตและคุณภาพไม่เหมาะแก่การบริโภค

2. กำจัดต้นที่เป็นโรค : เมื่อพบต้นมะละกอที่แสดงอาการของโรค ควรถอนและทำลายทันที เพื่อป้องกันการแพร่ระบาดของโรคไปยังต้นอื่นๆ โดยการขุดรากถอนโคนต้นมะละกอไปกลบฝั่ง เป็นอีกวิธีการหนึ่งที่ช่วยลดความรุนแรงของการแพร่ระบาดลงได้ แต่ได้เพียงชั่วระยะเวลาหนึ่งซึ่งอาจลดความรุนแรงของการแพร่ระบาดได้ราว 1-2 ปี สาเหตุอาจเพราะการกำจัดเศษซากของต้นที่ติดเชื้อได้ไม่หมด

3. การป้องกันและกำจัดเพลี้ยอ่อน : โดยพ่นสารกำจัดแมลง เพื่อควบคุมประชากรเพลี้ยอ่อนซึ่งเป็นแมลงพาหะนำโรคที่สำคัญ เนื่องจากเพลี้ยอ่อนมีความสามารถในการถ่ายทอดเชื้อไวรัสได้สูง และเชื้อไวรัสยังมีพืชอาศัยที่เป็นวัชพืชตามแปลงปลูกหรือแปลงหญ้ารกร้าง เช่น ตำลึง หรือวัชพืชในตระกูลแตงชนิดอื่นๆ อย่างไรก็ตามการใช้สารเคมีกำจัดแมลงควรคำนึงถึงผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมและสุขภาพของผู้ใช้พ่นสารด้วย ตัวอย่างสารกำจัดแมลงที่แนะนำใช้กำจัดเพลี้ยอ่อน เช่น ไดโนทีฟูแรน 20% WG อัตรา 10-15 กรัม ต่อน้ำ 20 ลิตร (เช่น ฟูเรนโน่ ), ฟิโพรนิล 5% SC อัตรา 30 ซี.ซี. ต่อน้ำ 20 ลิตร (เช่น แพ็คโปรนิล ), ไพมีโทรซีน 50% WG อัตรา 15-20 กรัม ต่อน้ำ 20 ลิตร (เช่น แพ็คโทรซีน ) เป็นต้น

* หมายเหตุ: ห้ามใช้สาร "คลอฟีนาเพอร์" พ่นมะละกอเนื่องจากอาจทำให้เกิดอาการไหม้ที่ใบ ดอกหรือผลได้ง่าย

4. การใช้วัคซีนหรือการชักนำให้มะละกอสร้างภูมิต้านทาน : เป็นหลักการเดียวกันกับการใช้วัคซีนในคน โดยภาควิชาโรคพืช มหาวิทยาลัยเกษตร (จารุรัตน์, 2537; วิชัยและคณะ, 2542) ได้มีการนำไวรัสก่อโรคที่มีความรุนแรงมาทำให้เชื้ออ่อนแอลง แล้วปลูกถ่ายเชื้อให้กับต้นกล้ามะละกอช่วยลดความรุนแรงของเชื้อไวรัสวงแหวนที่ติดเชื้อหลังจากปลูกมะละกอลงได้ แต่วิธีการนี้มีข้อจำกัดอยู่มาก กล่าวคือ ต้นมะละกอที่ติดเชื้อไวรัสวงแหวนภายหลังจากปลูกถ่ายวัคซีน แม้จะแสดงอาการติดโรคลดลงแต่ยังคงมีเชื้อไวรัสอยู่ และสามารถถ่ายทอดไปยังต้นอื่นได้ นอกจากนี้ วัคซีนยังมีความจำเพาะต่อเชื้อไวรัสบางชนิดเท่านั้น ซึ่งไม่สามารถต้านทานเชื้อไวรัสได้ทุกชนิด

สำหรับการใช้สารบางชนิดเพื่อชักนำภูมิต้านเชื้อไวรัสแม้ต้นมะละกอจะไม่แสดงอาการติดเชื้อหรือลดการแสดงอาการของโรค แต่ต้นมะละกอยังคงติดเชื้อและสามารถแพร่เชื้อได้ ตัวอย่างผลิตภัณฑ์สารที่ชักนำภูมิต้านทานเชื้อไวรัส เช่น คอรัส โดยมีคำแนะนำพ่นในอัตรา 10-15 ซี.ซี.ต่อน้ำ 20 ลิตร พ่นเมื่อพบอาการโรคไวรัสวงแหวนมะละกอ และต้องพ่นต่อเนื่องทุก 7-10 วัน

5. หลีกเลี่ยงการปลูกพืชอาศัยของเชื้อไวรัส : ไม่ควรปลูกพืชตระกูลแตง เช่น แตงกวา มะระ บวบ ฟักทอง แคนตาลูป และแตงโม ใกล้กับแปลงมะละกอ เนื่องจากพืชเหล่านี้เป็นพืชอาศัยของเชื้อไวรัสวงแหวนมะละกอ

6. กำจัดวัชพืช : วัชพืชหลายชนิดเป็นพืชอาศัยของโรคไวรัส เช่น ตำลึง วัชพืชเถาว์เลื้อย และวัชพืชตระกูลแตง เป็นต้น

มะละกอสายพันธุ์ดัดแปลงพันธุกรรม (GM Papaya)

มะละกอสายพันธุ์ดัดแปลงพันธุกรรม (GM Papaya) ได้รับการพัฒนาขึ้นเพื่อต้านทานโรคไวรัสวงแหวน โดยนำยีนที่สร้างโปรตีนห่อหุ้มไวรัส (coat protein gene) จากเชื้อไวรัส PRSV มาตัดต่อลงในยีนของมะละกอ ทำให้มะละกอสร้างภูมิคุ้มกันต่อโรคได้ มะละกอสายพันธุ์นี้มีชื่อเรียกว่า “UH SunUp” และ “UH Rainbow” ซึ่งได้รับการรับรองให้ปลูกและจำหน่ายในบางประเทศ อย่างไรก็ตาม ยังคงมีข้อกังวลเกี่ยวกับความปลอดภัยทางชีวภาพของมะละกอ GMO ดังนั้น ควรศึกษาข้อมูลและทำความเข้าใจอย่างถี่ถ้วนก่อนนำมาปลูก

สรุป

โรคไวรัสวงแหวนมะละกอเป็นโรคที่สำคัญและสร้างความเสียหายรุนแรงมากต่อผู้ปลูกมะละกอ การป้องกันแมลงพาหะและการจัดการด้วยวิธีผสมผสานเป็นวิธีการที่ดีที่สุดในการลดความเสียหาย ต้นมะละกอที่ติดโรคไวรัสวงแหวนไม่สามารถรักษาให้หายขาด การปล่อยต้นติดเชื้อเก็บไว้เป็นการสะสมเชื้อและเป็นแหล่งแพร่เชื้อไวรัสสู่ต่ออื่นๆ ต่อไป

แพคโคลบิวทราโซลผสมเหล้าขาว40ดีกรี..?

Mon, 07 Oct 2024 09:32:15 GMT

แพคโคลบิวทราโซลผสมเหล้าขาว40ดีกรี..?

เกี่ยวกับสารแพคโคลบิวทราโซล

"แพคโคลบิวทราโซล" เป็นสารเคมีอินทรีย์สังเคราะห์ที่อยู่ในกลุ่มโครงสร้างสารเคมี: ไตรอะโซล (Triazole chemical structure) มีฤทธิ์ทางยา 2 ลักษณะ คือ เป็นสารป้องกันกำจัดโรคพืช (Fungicide) และเป็นสารควบคุมการเจริญเติบโต (Plant growth regulator มีชื่อย่อว่า PGR หรือ พีจีอาร์)

คุณสมบัติทางยา

แพคโคลบิวทราโซล แม้มีฤทธิ์ทางยาเป็นสารป้องกันกำจัดโรคพืช แต่ไม่เป็นที่นิยมเนื่องจากมีฤทธิ์ทางการรักษาและปกป้องโรคพืชต่ำมากแม้ใช้ในอัตราที่สูง ส่วนสารในกลุ่มเคมีไตรอะโซลที่มีฤทธิ์ทางป้องกันและกำจัดโรคพืช เช่น ไดฟิโนโคลนาโซล, โพรพิโคนาโซล, เฮกซะโคลนาโซล, ทีบูโคนาโซล, ไซโปรโคนาโซล, อีพ็อกซี่โคนาโซล, ฟลูซิลาโซล, มัยโคลบิวทานิล, เตตระโคนาโซล, ไตรอะดิมีฟอน เป็นต้น

คุณสมบัติควบคุมการเจริญเติบโต

แพคโคลบิวทราโซล มีคุณสมบัติหลักคือ เป็นสารควบคุมการเจริญเติบโต หรือ PGR มีกลไกออกฤทธิ์ยับยั้งการสังเคราะห์ฮอร์โมน “จิบเบอเรลลิน” ของพืช ซึ่งส่งผลต่อการเจริญเติบโตด้านการเจริญของกิ่ง ก้าน ลำต้น ใบ (ความเยาว์วัย) ในกระบวนการแบ่งเซลล์ของพืช (Vegetative growth - cell division) โดยชะลอหรือยับยั้งการเจริญ จึงจัดอยู่ในหมวดหมู่ “สารควบคุมการเจริญเติบโต กลุ่มย่อย ; สารชะลอการเจริญเติบโตของพืช”

ด้วยคุณสมบัติดังกล่าว จึงนิยมใช้เพื่อชะลอหรือยับยั้งการเจริญเติบโต เช่น

1. การลดขนาดทรงพุ่มในไม้ดอกไม้ประดับ

2. ชะลอการเจริญของบอนไซ

3. ใช้ในองุ่น ฝ้าย

4. พริก มะเขือเทศ (หลักๆ ผมใช้ในการควบคุมการเจริญระยะต้นกล้าไม่ให้สูงเกินไป เมื่อยังไม่พร้อมย้ายกล้าปลูกและอายุต้นกล้ามากกว่า 22-25 วัน)

5. ข้าว พ่นเพื่อลดความสูงของต้นข้าว โดยพ่นก่อนข้าวตั้งท้อง 19-21 วัน

6. ไม้ผล พ่นเพื่อส่งเสริมการออกดอกนอกฤดูหรือเพื่อการออกดอกที่สม่ำเสมอและพร้อมเพรียงกันของไม้ผล เช่น มะม่วง ทุเรียน ส้ม ส้มโอ มะนาว โดยพ่นในระยะใบเพสลาด ซึ่งเป็นช่วงที่ใบยังพัฒนาไม่สมบูรณ์ ไขเคลือบผิวใบ (แว๊กซ์ ; Wax) ยังอ่อนนิ่ม ไม่หนา และมีช่องว่างระหว่างชั้นไขเคลือบผิวใบหลวมๆ สารแพคโคลฯ จึงซึมซาบเข้าสู่ใบได้ดีกว่าในใบแก่ สำหรับในมะม่วงการใช้สารแพคโคลฯ ดั้งเดิมใช้ราดทางดิน เนื่องจากดูดซึมได้ดีกว่าการพ่นทางใบ ส่วนในทุเรียนการราดทางดินจะทำให้รากชะงักงัน เป็นปม และทำให้ต้นทรุดโทรมได้ง่าย จึงนิยมใช้พ่นทางใบ

การผสมสารแพคโคลร่วมกับแอลกอฮอล์

มีคำถามสอบถามเข้ามาว่า การพ่นสารแพคโคลฯ โดยผสมร่วมกับแอลกอฮอล์ หรือจะกล่าวให้ถูกคือ มีการประยุกต์ใช้เหล้าขาวผสมไปด้วย จะให้ผลในการส่งเสริมการออกดอกของทุเรียนดีกว่านั้นจริงหรือไม่.?

โดยส่วนตัวไม่มีประสบการณ์การใช้ลักษณะนี้ และไม่เคยทดสอบ ดังนั้นจึงกล่าวได้ไม่เต็มปากนัก แต่ให้ข้อสังเกตุดังนี้

"แพคโคลบิวทราโซล 10% และ 15% : เป็นชนิดผงละเอียด เมื่อละลายน้ำพ่นจะเป็นสารแขวนลอย และอาจมีสารบางส่วนละลายแตกตัวออกมา โดยมีน้ำเป็นตัวทำละลาย"

แพคโคลบิวทราโซล 25% : เป็นชนิดน้ำครีม ซึ่งอาจเข้าใจกันว่า “สารเนื้อครีมเป็นสารละลาย” เมื่อละลายในน้ำจะได้เป็นสารละลายหรือสารเนื้อเดียวกับน้ำ แต่นั้นเป็นความเข้าใจที่คลาดเคลื่อน

สารเนื้อครีม อันที่จริงคือสารในรูปผงที่ละเอียดกว่าสารผงทั่วไป และแขวนลอยอยู่ในของเหลว (ของเหลวส่วนใหญ่เป็นน้ำ) ซึ่งบางผลิตภัณฑ์อาจเติมสารช่วยให้แขวนลอย เพื่อกันสารตกตะกอนนอนก้นขวด

เมื่อผสมกับน้ำ สารเนื้อครีมก็ยังคงได้ลักษณะเหมือนสารผง คือ เป็นสารแขวนลอยอยู่ในน้ำ และอาจมีสารบางส่วนละลายน้ำได้

แอลกอฮอล์ และเหล้าขาว (35 และ 40 ดีกรี) : มีคุณสมบัติเป็นตัวทำละลาย เช่นเดียวกับสารทำละลายบางชนิด เช่น ไซลีน, คีโตน, เอสเทอร์, อีเทอร์, ไกลคอลอีเทอร์, ไวท์ออยล์ หรือพาราฟินออยล์

ดังนั้น หากผู้ที่ใช้แพคโคลบิวทราโซลผสมกับเหล้าขาว แล้วพบว่า ส่งเสริมการออกดอกได้ดีกว่าไม่ผสมเหล้าขาว นั้นอาจเป็นเพราะแอลกอฮอล์ในเหล้าขาวช่วยทำละลายสารแพคโคลบิวทราโซล ให้ละลายน้ำได้ดีขึ้น ออกฤทธิ์ได้ดีขึ้นก็เป็นไปได้

แล้วทำไมผลิตภัณฑ์แพคโคลบิวทราโซลไม่ใช้แอลกอฮอล์หรือไขมันจากพาราฟินออลย์เป็นตัวทำละลาย

นั้นอาจเพราะคุณสมบัติทางกายภาพของสารแพคโคลบิวทราโซล อาจไม่คงตัวได้นานในสภาพสารละลายในน้ำมัน ซึ่งไม่ได้หมายความว่า การใช้แพคโคลบิวทราโซล มาผสมกับแอลกอฮอล์แล้วพ่นทางใบทันทีจะทำให้สารเสื่อมสภาพ แต่ในที่นี้หมายถึง ผสมแล้วจัดเก็บไว้นานเป็นสัปดาห์ เป็นเดือน เป็นปี ไม่เหมาะสม ผลิตภัณฑ์แพคโคลบิวทราโซล จึงนิยมทำออกมาในรูปสารผงและสารเนื้อครีม (ก็เป็นได้)

* หมายเหตุ: พาราฟินออยล์ และไวท์ออยล์ เป็นไขมันที่ได้จากการกลั่นน้ำมันปิโตรเลียม มีลักษณะใส ไม่มีสี ไม่มีกลิ่น

อัตราใช้แพคโคลบิวทราโซลพ่นทุเรียน :

การใช้แพคโคลบิวทราโซลพ่นทุเรียนเพื่อส่งเสริมการออกดอกจะพ่นในช่วงเวลาคล้ายกับพืชอื่น คือ พ่นในระยะใบเพสลาด (ใบพวง ในภาษาชาวสวนมะม่วง) ของใบชุดสุดท้ายก่อนการออกดอก ปกติหลังพ่นแพคโคลฯ ในไม้ผล ราวๆ 45-60 วัน ไม้ผลจะออกดอก แต่ในบางครั้ง บางฤดู บางพืช หลังพ่นแพคโคลบิวทราโซล 21-30 วัน ก็สามารถออกดอกได้

อัตราใช้ในทุเรียน : (จำไม่ได้ว่าอัตราดังกล่าวมาจากงานวิจัยของศูนย์วิจัยพืชสวนฯ จันทบุรีหรือไม่)

อัตราแนะนำจากงานวิจัยฯ แนะนำพ่นสารแพคโคลบิวทราโซล ที่ระดับความเข้มข้น 1,000-1,500 ppm (หรือ 1,000-1,500 มิลลิกรัมของสารแพคโคลฯ ต่อน้ำ 1 ลิตร) โดยพ่นให้เป็นละอองฝอยให้ทั่วใบเพสลาด ไม่พ่นจนเปียกโชก และควรพ่นในระยะแดดไม่แรง หรือไม่พ่นในสภาพอากาศร้อนจัดจนเกินไป

แพคโคลบิวทราโซล 10% : ความเข้มข้น 1,000-1,500 ppm จะเท่ากับการผสมแพคโคลฯ 10% ในอัตรา 2-3 กก.ต่อน้ำ 200 ลิตร

แพคโคลบิวทราโซล 15% : ความเข้มข้น 1,000-1,500 ppm จะเท่ากับการผสมแพคโคลฯ 15% ในอัตรา 1.3-2 กก.ต่อน้ำ 200 ลิตร

แพคโคลบิวทราโซล 25% : ความเข้มข้น 1,000-1,500 ppm จะเท่ากับการผสมแพคโคลฯ 25% ในอัตรา 800-1,200 ซี.ซี.ต่อน้ำ 200 ลิตร

**นอกจากนี้ ยังมีการประยุกต์ใช้แพคโคลบิวทราโซล ในอัตราต่ำกว่าคำแนะนำดังกล่าว ซึ่งอาจเป็นผลมาจากพฤติกรรมการพ่นสารในลักษณะเปียกโชก (จนสารย้อยไหลเป็นทางตกลงพื้นดิน) เช่น แพคโคลฯ 25% อัตรา 400-600 ซี.ซี.ต่อน้ำ 200 ลิตร เป็นต้น

โรคใบจุดในมะละกอ

Sat, 05 Oct 2024 08:11:05 GMT

โรคใบจุดในมะละกอและการป้องกัน

โรคใบจุดในมะละกอ (Papaya Leaf Spot Disease)

โรคใบจุดในมะละกอเป็นโรคที่เกิดจากเชื้อราหลายชนิด ซึ่งส่งผลกระทบต่อการเจริญเติบโตของพืชและคุณภาพของผลผลิต การแพร่ระบาดของโรคนี้มักเกิดขึ้นในพื้นที่ที่มีความชื้นสูง หรือในช่วงที่ฝนตกหนัก ซึ่งเชื้อรามักเจริญเติบโตได้ดี

สาเหตุของโรคใบจุดในมะละกอ

โรคใบจุดในมะละกอมักเกิดจากเชื้อราในสกุล คอรีนีสปอร่า (Corynespora) เซอคอสปอร่า (Cercospora) และ แอสโคไคต้า (Ascochyta) ซึ่งมีลักษณะการเจริญเติบโตที่ทำให้ใบมะละกอเกิดเป็นจุดสีน้ำตาลหรือดำ และบางครั้งอาจมีลักษณะเป็นวงกลมสีเหลืองล้อมรอบ การระบาดของโรคนี้สามารถเกิดขึ้นได้อย่างรวดเร็วในสภาพแวดล้อมที่เหมาะสมสำหรับการเจริญเติบโตของเชื้อรา เช่น ความชื้นสูงและอุณหภูมิที่เหมาะสม

โรคใบจุดมะละกอที่พบบ่อย (ในประเทศไทย)

โรคใบจุดคอรีนีสปอร่า ในมะละกอ (Brown spot diseases)

เชื้อราสาเหตุ: คอรีนีสปอร่า แคสไซอิคอล่า ( Corynespora cassiicola )

ลักษณะอาการ

โรคสามารถเกิดขึ้นได้ทั้งที่ใบและผลของมะละกอ เป็นโรคที่สำคัญและพบได้บ่อย ในระยะแรกอาการที่ปรากฏบนใบจะเป็นแผลจุดขนาดเล็ก เท่าปลายปากกา แผลเป็นจุดช้ำสีขาว เนื้อใบรอบจุดมีอาการเหลืองล้อมรอบ เมื่อแผลขนายขนาดขึ้นจะเริ่มเห็นขอบแผลชัดเจนขึ้นและมีสีน้ำตาล ตรงกลางแผลยังคงเป็นสีขาวหรือสีเทา แผลกระจายตามหน้าใบมะละกอ เมื่อแผลพัฒนาขึ้นตรงกลางแผลจะแตกทะลุ

โรคใบจุดตากบ หรือโรคใบจุดสีน้ำตาล (Cercospora black spot)

เชื้อราสาเหตุ: เซอคอสปอร่า ปาปายี้ ( Cercospora papayae )

ลักษณะอาการ

โรคเกิดขึ้นได้ทั้งที่ใบและผล พบได้บ่อยเช่นเดียวกับโรคใบจุดคอรีนีสปอร่า ในระยะแรกแผลที่ปรากฏเป็นจุดขนาดเล็กเท่าปลายปากกา จุดมีสีน้ำตาลอ่อนและเนื้อใบรอบแผลจุดมีสีเหลือง ต่อมาเมื่อแผลขยายขนาดขึ้นตรงกลางแผลจะมีสีน้ำตาล ขอบแผลช้ำสีเข้ม เมื่อแผลพัฒนามากขึ้นจะมีขนาดใหญ่กลางแผลเป็นจุดกลมสีขาว ครอบด้วยวงแผลสีน้ำตาล และขอบแผลช้ำสีคล้ำ บางครั้งแผลจุดอาจครอบด้วยวงแผลสีน้ำตาล 3-6 ชั้น

การป้องกันและการจัดการโรค

1. การดูแลพื้นที่ปลูก: การจัดการพื้นที่ปลูกให้มีการระบายอากาศที่ดี จะช่วยลดความชื้นที่เป็นสาเหตุหลักของการเจริญเติบโตของเชื้อรา การตัดแต่งใบที่หนาแน่นเกินไปจะช่วยให้แสงแดดส่องถึงและลดโอกาสในการเกิดโรค

2. การใช้สารป้องกันและกำจัดเชื้อรา:

การป้องกัน

พ่นด้วยสารป้องกันกำจัดโรคพืช กลุ่ม 11+3 เช่น ทวินโป (อะซอกซี่สะโตรบิน+ไดฟิโนโคนาโซล 20%+12.5% SC) สารเนื้อครีมไม่ทำให้เกิดอาการใบไหม้ หรือใบและผลแพ้ยา พ่นในอัตรา 10 ซี.ซี.ต่อน้ำ 20 ลิตร ควรผสมร่วมกับ พีโคล70 (โพรพิเนบ 70% WP) สารผงละเอียดสีขาว เนื้อฟู ละลายน้ำง่าย ไม่เป็นตะกอน และมีธาตุสังกะสีส่งเสริมให้ผลผิวนวล ใบเขียว อัตรา 30-50 กรัม ต่อน้ำ 20 ลิตร พ่นอย่างน้อย 2 ครั้ง แล้ว สลับพ่นด้วย พีโคล70 จำนวน 1 ครั้ง แล้วจึงวนกลับไปพ่น ทวินโป ผสม พีโคล70 เช่นเดิม และวนสลับสารเช่นนี้เรื่อยๆ โดยการพ่นแต่ละรอบห่างกัน 10-14 วัน นอกจากป้องกันโรคแล้วยังป้องกันการดื้อยาของโรคอีกด้วย

การกำจัด

เมื่อพบการระบาดของโรค แนะนำพ่นด้วยสารกลุ่ม 11+3 เช่นกัน โดยพ่น ทวินโป อัตรา 15-20 ซี.ซี. ผสม พีโคล70 อัตรา 50-60 กรัม ต่อน้ำ 20 ลิตร พ่นต่อเนื่อง 2-3 ครั้ง ห่างกัน 4-5 วัน

3. การกำจัดใบที่ติดโรค: ควรทำการตัดใบที่ติดเชื้อออกจากต้นอย่างรวดเร็วและนำไปทำลายเพื่อลดการแพร่กระจายของโรค

4. การปลูกพันธุ์ที่ต้านทานโรค: การเลือกใช้พันธุ์มะละกอที่มีความต้านทานต่อโรคใบจุด จะช่วยลดปัญหานี้ในระยะยาว

สรุป

โรคใบจุดในมะละกอเป็นปัญหาที่เกิดขึ้นบ่อยในพื้นที่ที่มีความชื้นสูง การป้องกันและจัดการโรคนี้ต้องใช้ความใส่ใจในการดูแลรักษาและควบคุมสภาพแวดล้อมให้เหมาะสม การใช้สารป้องกันเชื้อราอย่างเหมาะสม การกำจัดใบที่ติดเชื้อ และการเลือกพันธุ์ที่ต้านทานโรค ล้วนเป็นปัจจัยที่สำคัญในการรักษาและป้องกันโรคนี้ให้ได้ผลดี

เตือน.!! โรคใบไหม้ในมะเขือเทศ

Sat, 05 Oct 2024 05:39:16 GMT

เตือน.!! โรคใบไหม้ในมะเขือเทศ แพร่ระบาดรุนแรงในฤดูเพาะปลูกช่วงปลายปีต่อต้นปี

โรคใบไหม้ในมะเขือเทศ (Late blight)

โรคใบไหม้ (Late blight) เป็นหนึ่งในโรคที่สร้างความเสียหายให้กับมะเขือเทศมากที่สุดในหลายประเทศทั่วโลก รวมถึงประเทศไทย โรคนี้มีสาเหตุจากเชื้อราไฟท็อปธอร่า อินเฟสเทนส์ ( Phytophthora infestans ) ซึ่งเป็นเชื้อราที่สามารถแพร่กระจายได้อย่างรวดเร็ว โดยเฉพาะในสภาพแวดล้อมที่มีความชื้นสูงและอุณหภูมิเย็นอย่างในช่วงปลายฤดูฝนต่อเข้าฤดูหนาว โรคใบไหม้ไม่เพียงแค่ส่งผลกระทบต่อใบของมะเขือเทศ แต่ยังสามารถลุกลามไปยังผล ลำต้นและกิ่ง ผลที่ติดเชื้อจะไม่สามารถจำหน่ายหรือบริโภคได้ การป้องกันกำจัดไม่ทันท่วงทีจะก่อให้เกิดความเสียหายทางเศรษฐกิจอย่างมาก

เชื้อราไฟท็อปธอร่า ยังก่อโรคใบไหม้ที่สำคัญในพืชอีกหลายชนิด อาทิ โรคใบไหม้ในมันฝรั่ง โรคใบจุดตาเสือในเผือก หรือโรคใบไหม้สีดำในทุเรียน

อาการของโรคใบไหม้ในมะเขือเทศ

โรคใบไหม้สามารถเกิดขึ้นได้ในทุกส่วนของต้นมะเขือเทศ ไม่ว่าจะเป็นใบ ลำต้น หรือผล อาการที่พบบ่อย ได้แก่

1. ใบ: บนใบจะปรากฏอาการแผลช้ำน้ำคล้ายถูกน้ำร้อนลวก แผลเป็นสีเทาหรือสีน้ำตาลอมสีเทา ต่อมาแผลจะขยายตัวอย่างรวดเร็ว เปลี่ยนเป็นสีน้ำตาลเข้มหรือดำและทำให้ใบไหม้แห้ง

2. กิ่งและลำต้น: บนกิ่งและลำต้นจะเกิดรอยแผลสีน้ำตาลเข้มหรือดำ มีลักษณะช้ำน้ำคล้ายที่ใบ ซึ่งแผลเหล่านี้หากเกิดขึ้นบริเวณโคนกิ่งจะทำให้ยอดเหี่ยวและแห้งตายได้ แผลที่ลำต้นหากอาการรุนแรงสามารถทำให้ลำต้นหักพับและต้นหยุดการเจริญเติบโต

3. ผล: ผลที่ติดเชื้อจะมีรอยแผลสีน้ำตาลหรือดำที่ขยายตัวเป็นวงกว้าง บางครั้งผลอาจเน่าเสียหรือแข็งตัวเมื่อเชื้อราลุกลาม ผลที่ติดเชื้อจะไม่สามารถเก็บเกี่ยวหรือบริโภคได้ เนื่องจากเนื้อภายในเสียหาย

สภาพแวดล้อมที่เหมาะสมสำหรับการเกิดโรค

โรคใบไหม้จะระบาดหนักในสภาพอากาศที่มีความชื้นสูงและอุณหภูมิต่ำ (18-22 องศาเซลเซียส) เชื้อราจะเจริญเติบโตได้ดีเมื่อมีน้ำค้างหรือฝนตกต่อเนื่องเป็นระยะเวลานานเนื่องจากเชื้อราสามารถแพร่กระจายไปกับฝนและน้ำได้ดี นอกจากนี้ การปลูกมะเขือเทศในพื้นที่ที่มีการระบายอากาศไม่ดีจะเพิ่มโอกาสให้เกิดการระบาดของโรคได้มากขึ้น

การแพร่กระจายของเชื้อโรค

เชื้อรา ไฟท็อปธอร่า อินเฟสเทนส์ ( P. infestans ) สามารถแพร่กระจายได้ผ่านทางลม น้ำ และดินที่มีเชื้อเจือปน สปอร์ของเชื้อราสามารถลอยไปในอากาศและตกลงบนต้นมะเขือเทศ หรือสามารถแพร่กระจายผ่านการสัมผัสโดยตรง เช่น การรดน้ำ หรือการใช้เครื่องมือทางการเกษตรที่ปนเปื้อน เชื้อรานี้ยังสามารถแพร่กระจายได้ผ่านทางเมล็ดหรือผลที่ติดเชื้อ นอกจากนี้เชื้อรา ไฟท็อปธอร่า อินเฟสเทนส์ ( P. infestans ) ยังสะสมในดินอยู่ได้นานหลายปี

การจัดการและควบคุมโรคใบไหม้

1. การใช้พันธุ์ที่ทนทานต่อโรค: ปัจจุบันมีพันธุ์มะเขือเทศที่ถูกพัฒนาให้มีความต้านทานต่อโรคใบไหม้ การเลือกใช้พันธุ์เหล่านี้จะช่วยลดความเสี่ยงของการระบาด

2. การปลูกในสภาพแวดล้อมที่เหมาะสม: หลีกเลี่ยงการปลูกมะเขือเทศในพื้นที่ที่มีความชื้นสูงหรือมีน้ำขัง การปลูกในพื้นที่ที่มีการระบายอากาศดีจะช่วยลดโอกาสการเกิดโรค หรือการเพาะปลูกไม่แน่นทึบเกินไปจะช่วยลดโอกาสการเกิดโรคได้

3. การใช้สารป้องกันกำจัดโรค: การพ่นสารป้องกันกำจัดโรคก่อนการเกิดโรคจะสามารถช่วยป้องกันและลดการระบาดของโรคใบไหม้ได้ อย่างไรก็ตาม ควรใช้อย่างถูกต้องตามคำแนะนำของผู้เชี่ยวชาญหรือกรมวิชาการเกษตร สารป้องกันกำจัดโรคพืชที่แนะนำ เช่น ทวินโป (สาร: ไดฟิโนโคนาโซล + อะซ็อกซี่สโตรบิน 12.5%+20% SC ) อัตรา 10-15 ซี.ซี.ต่อน้ำ 20 ลิตร ควรผสมร่วมกับ พีโคล70 (สาร: โพรพิเนบ 70% WP ) อัตรา 30-40 กรัมต่อน้ำ 20 ลิตร หรือ พีเทน80 (สาร: แมนโคเซบ 80% WP ) อัตรา 50-60 กรัมต่อน้ำ 20 ลิตร พ่น 1-2 ครั้ง แล้วสลับสารด้วย ดีโฟร่า (สาร: ไซมอกซานิล+แมนโคเซบ 8%+64% WP ) อัตรา 30-50 กรัมต่อน้ำ 20 ลิตร

หากพบอาการระบาดของโรค พ่นด้วย ทวินโป อัตรา 20 ซี.ซี. ร่วมกับ ดีโฟร่า อัตรา 30-50 กรัม ผสมน้ำ 20 ลิตร พ่น 2-3 ครั้ง ห่างกันไม่เกิน 5-7 วัน

นอกจากนี้สารป้องกันกำจัดโรคพืชชนิดอื่นๆ ที่ใช้พ่นสลับเพื่อป้องกันการเกิดโรค อาทิเช่น พีท็อป 35 ( เมทาแลกซิล 35% DS ) อัตรา 40-60 กรัมต่อน้ำ 20 ลิตร, พีมูเร่ ( ไดฟีโนโคนาโซล + โพรพิโคนาโซล 15%+15% EC ; ควรพ่นเมื่อมะเขือเทศมีอายุมากกว่า 50-55 วันขึ้นไป ) อัตรา 8-15 ซี.ซี.ต่อน้ำ 20 ลิตร, แพ็คทวิน ( ไดเมโทมอร์ฟ + ไพราโคลสโตรบิน 12%+6.7% WG ) อัตรา 40-50 กรัมต่อน้ำ 20 ลิตร, แพ็คสโตรบิน ( ไพราโคลสโตรบิน 25% EC ) อัตรา 10-15 ซี.ซี.ต่อน้ำ 20 ลิตร หรือ โพรพาโมคาร์บ + เมทาแลกซิล ( โพรพาโมคาร์บไฮโดรคลอไรด์ + เมทาแลกซิล 10%+15% WP ) อัตรา 40-60 กรัมต่อน้ำ 20 ลิตร เป็นต้น

4. การกำจัดเศษซากพืชที่ติดเชื้อ: การเผาทำลายใบหรือลำต้นที่ติดเชื้อเป็นวิธีที่มีประสิทธิภาพในการลดแหล่งสะสมของเชื้อรา หรือนำไปฝังกลบลึก 1.5-2 เมตร

สรุปโรคใบไหม้มะเขือเทศ

โรคใบไหม้เป็นโรคที่สำคัญสำหรับการปลูกมะเขือเทศ เนื่องจากสามารถทำให้เกิดความเสียหายอย่างรุนแรงทั้งในด้านผลผลิตและคุณภาพของผล การจัดการโรคนี้ต้องอาศัยการปฏิบัติทางเกษตรที่เหมาะสม และการควบคุมเชื้อราผ่านการใช้สารป้องกันกำจัดโรคพืชร่วมกับวิธีเขตกรรมที่เหมาะสม ชาวสวนควรตระหนักถึงปัจจัยเสี่ยงต่างๆ และเตรียมพร้อมเพื่อป้องกันและลดผลกระทบจากโรค

แหล่งสืบค้น :

อรพรรณ วิเศษสังข์ และจุมพล สาระนาค.2558.โรคพืชผักและการป้องกันกำจัด.พิมพ์ครั้งที่ 1.กรุงเทพฯ : บริษัทสยามคัลเลอร์พริน จำกัด.164 หน้า.

โรคแอนแทรคโนสในมะละกอ: ปัญหาและการป้องกัน

Mon, 30 Sep 2024 06:06:18 GMT

โรคแอนแทรคโนสในมะละกอ: ปัญหาและการป้องกัน

โรคแอนแทรคโนสในมะละกอ เป็นหนึ่งในโรคที่ทำให้ผลผลิตเสียหายอย่างมาก โดยเฉพาะในพื้นที่ที่มีความชื้นสูงหรือมีฝนตกบ่อย (พื้นที่อื่นก็เกิดขึ้นได้ง่ายเช่นกัน) โรคนี้เกิดจากเชื้อราที่ชื่อว่า คอลเล็ตโตทริคั่ม ( Colletotrichum gloeosporioides ) ซึ่งสามารถทำลายผลมะละกอทั้งในช่วงที่ยังอยู่บนต้นและหลังการเก็บเกี่ยวได้ ในแปลงมะละกอที่พบการระบาดของโรคแอนแทรคโนสรุนแรงหรือบ่อยครั้งอาจเกิดจากแปลงปลูกสะสมโรคและ/หรือเชื้อราพัฒนาเข้าสู่ระยะสืบพันธุ์แบบอาศัยเพศ (ระยะเทเลโอมอฟ; teleomorph) เรียกง่าย ๆ คือ ร่างที่สองของเชื้อโรค ในระยะนี้เชื้อราจะมีชื่อเรียกว่า กลอเมอเรลล่า ( Glomerella cingulata ) คล้ายเชื้อรา ฟิวซาเรียม ( Fusarium sp.) ในระยะสืบพันธุ์แบบอาศัยเพศจะเรียกว่า เนคเทรีย (Nectria; ร่างสอง)

อาการของโรคแอนแทรคโนสในมะละกอ

อาการของโรคแอนแทรคโนสในมะละกอ เริ่มแรกมักปรากฏเป็นจุดสีน้ำตาลดำเล็ก ๆ บนผิวของผลมะละกอ หากปล่อยทิ้งไว้ จุดดังกล่าวจะขยายขนาดใหญ่ขึ้นและลึกลงในเนื้อผล ทำให้ผลเน่าเสีย บ่อยครั้งจะพบว่ารอบขอบเน่าจะเป็นวงเรียงซ้อนกัน มีจุดเม็ดสีดำเล็ก ๆ เรียงซ้อนตามวงนั้น และนอกจากนี้ยังอาจพบคราบสีชมพูหรือสีขาวบนแผลเน่านั้นด้วย

เมื่อเชื้อแพร่กระจายอย่างรวดเร็วในสภาวะที่มีความชื้น จุดที่เกิดจะรวมตัวกันเป็นแผลใหญ่ ส่งผลให้ผลมะละกอเสียหายอย่างรุนแรงและไม่สามารถจำหน่ายได้

การเข้าทำลายของเชื้อแอนแทรคโนสในรูปแบบ เชื้อแฝง ในมะละกอและพืชอื่น ๆ

หนึ่งในลักษณะสำคัญของ เชื้อโรคแอนแทรคโนส ( Colletotrichum gloeosporioides ) คือการเข้าสู่ผลมะละกอในรูปแบบของ เชื้อแฝง ซึ่งหมายถึงการที่เชื้อราสามารถเข้าทำลายพืชโดยที่ยังไม่แสดงอาการใด ๆ บนผลมะละกอในช่วงเวลาหนึ่ง ซึ่งช่วงเวลานี้เชื้อจะหยุดการเจริญเติบโตและรอจนกว่าสภาวะแวดล้อมจะเหมาะสมก่อนที่จะเริ่มทำลายผลมะละกออย่างเต็มที่ โดยผลมะละกออาจติดเชื้อตั้งแต่ระยะผลอ่อนจนถึงระยะเก็บเกี่ยว (ก่อนผลสุกแก่) ต่อเมื่อผลสุกแก่หรือเกิดกระทบกระเทือนจนผลช้ำหรือเกิดแผล เชื้อโรคแอนแทรคโนสจึงเข้าทำลายผลและเกิดแผลเน่า

การทำลายของเชื้อในลักษณะนี้จะเป็นปัญหาอย่างยิ่งสำหรับการควบคุมโรค เนื่องจากผลมะละกออาจดูเหมือนปกติดีในช่วงที่เก็บเกี่ยว แต่เมื่อเวลาผ่านไปหรือเมื่อผลมะละกอเข้าสู่ช่วงการขนส่งหรือการเก็บรักษา เชื้อราจะเริ่มทำลายและทำให้เกิดแผลเน่าได้ในระยะเวลาอันสั้น

สาเหตุและการแพร่กระจายของเชื้อแฝง

การเจริญแบบแฝงตัว: เชื้อโรคแอนแทรคโนสสามารถเจริญเติบโตภายในผลมะละกอโดยไม่แสดงอาการเมื่อสภาพแวดล้อมไม่เอื้ออำนวย เช่น ในช่วงอุณหภูมิและความชื้นต่ำ เมื่อผลมะละกอสุกและเริ่มเกิดการเปลี่ยนแปลงทางสรีระวิทยา เช่น การสะสมของน้ำตาลหรือการเปลี่ยนแปลงของผิวผล เชื้อโรคจึงจะเริ่มทำลายผลและเกิดแผลเน่า

ปัจจัยที่กระตุ้นการระบาดของโรคแอนแทรคโนส

ความชื้นสูง: เชื้อราสามารถเจริญเติบโตได้ดีในสภาพอากาศที่มีความชื้นสูง โดยเฉพาะในช่วงฤดูฝน

ฝนตกต่อเนื่อง: การที่ฝนตกอย่างต่อเนื่องทำให้เชื้อแพร่กระจายได้ง่าย และสร้างสภาพแวดล้อมที่เหมาะสมต่อการขยายตัวของเชื้อ

ความสมบูรณ์ของต้นและผล: สำหรับมะละกอที่มีการใช้ปุ๋ยไนโตรเจนสูงมากกว่าปุ๋ยโพแทสเซียมมาก ๆ จะทำให้ต้นและผลมะละกออ่อนแอ่ แม้จะแลดูต้นเติบโตดี ใบมาก ดอกดก แต่นั้นคืออาการโรคอ้วนของมะละกอ หรือในพืชเรียกว่าอาการ บ้าใบ

มีแผลที่ผล: ผลที่ถูกแมลงศัตรูพืชเข้าทำลาย ทั้งจากเพลี้ยไฟและไรแมงมุมเทียม จะเป็นตัวเร่งการเกิดโรคแอนแทรคโนสที่ผลมะละกอ

การเก็บเกี่ยวและการขนส่งที่ไม่ระมัดระวัง: การขนส่งที่ไม่ระมัดระวังหรือการเก็บเกี่ยวผลมะละกอที่มีแผลสามารถนำไปสู่การติดเชื้อเพิ่มเติมได้ และที่สำคัญผลมะละกอที่ยังไม่แสดงอาการผลเน่าจากโรคแอนแทรคโนสจะปะทุอาการได้ง่าย เพราะผลติดเชื้อโรคในลักษณะเชื้อแฝง

การป้องกันและการควบคุมโรคแอนแทรคโนสในมะละกอ

1. การคัดเลือกพันธุ์ที่ต้านทานโรค: การใช้พันธุ์มะละกอที่มีความต้านทานต่อโรคแอนแทรคโนสจะช่วยลดความเสี่ยงในการติดเชื้อโรคได้ (ส่วนตัวไม่มีความรู้เรื่องสายพันธุ์)

2. การจัดการพื้นที่ปลูก: ลดความชื้นในพื้นที่ปลูกโดยการปรับพื้นที่ให้มีการระบายอากาศที่ดี

3. การใช้สารป้องกันและกำจัดโรคพืช: ใช้สารป้องกันเชื้อราที่มีประสิทธิภาพในการควบคุมโรค เช่น สารกลุ่ม 11 และกลุ่ม 3 ซึ่งโดยทั่วไปจะเน้นไปที่การใช้สาร อะซอกซี่สโตรบิน+ไดฟิโนโคนาโซล 20%+12.5% (เนื้อครีม) ผสมร่วมกับสารกลุ่ม M3 เช่น แมนโคเซบ 80% (ผง) หรือโพรพิเนบ 70% (ส่วนตัวแนะนำโพรพิเนบ เพราะจะได้ธาตุสังกะสีสูงกว่าแมนโคเซบ) พ่นในอัตรา 15 ซี.ซี. และ 50-60 กรัม (ตามลำดับ) ต่อน้ำ 20 ลิตร เนื่องจากนี้สารป้องกันที่อยากแนะนำ แต่ควรทดลองพ่นดอก ผลอ่อน และใบก่อนใช้ คือ โพรคลอราซ 45% (สารกลุ่ม 3) แต่.!! ย้ำว่าควรทดสอบก่อนใช้งานจริง เนื่องจากโพรคลอราซ 45% หรือ 43% จะอยู่ในรูปยาน้ำมันทั้ง EC และ EW โดยอัตราใช้ที่แนะนำคือ 20 ซี.ซี.ต่อน้ำ 20 ลิตร

หรือจะใช้ โพรคลอราซ+คาร์เบนดาซิม 25%+25% (ชื่อการค้า คลอราส์ สารกลุ่ม 3+1) ซึ่งเป็นยาผง โดยพ่นโพรคลอราซ ร่วมกับโพรพิเนบ ในอัตรา 20 ซี.ซี. และ 50-60 กรัม (ตามลำดับ) ต่อน้ำ 20 ลิตร ถ้าใช้โพรคลอราซผง พ่นในอัตรา 30-40 กรัม ต่อน้ำ 20 ลิตร ซึ่งอาจพ่นสลับยาดังนี้ โพรคลอราซ ผสมร่วมกับ โพรพิเนบ สลับ อะซอกซี่สโตรบิน+ไดฟิโนโคนาโซล ผสมร่วมกับ โพรพิเนบ

โดยพ่นระยะก่อนดอกบาน ระยะผลอ่อนจนถึงระยะเก็บเกี่ยว พ่นต่อสลับสารต่อเนื่อง พ่นทุก ๆ 10-14 วัน

4. การจัดการหลังการเก็บเกี่ยว: ควรระวังในการขนส่งและเก็บเกี่ยวผลมะละกอไม่ให้เกิดบาดแผล และเก็บผลมะละกอในสภาพที่แห้งสะอาดเพื่อป้องกันการแพร่กระจายของเชื้อ

ความชื้นและอุณหภูมิ: เมื่อผลมะละกออยู่ในสภาพที่มีความชื้นสูงหรืออุณหภูมิที่เหมาะสม หรือเก็บผลไว้ในที่อุณหภูมิสูง เชื้อราจะเร่งการเติบโตและทำลายผลได้รวดเร็ว
การเก็บเกี่ยวผลที่ยังไม่สุกเต็มที่: ผลมะละกอที่เก็บเกี่ยวในช่วงที่ยังไม่สุกเต็มที่อาจไม่แสดงอาการของโรค แต่เมื่อเริ่มสุก เชื้อแฝงก็จะเริ่มแสดงอาการ ซึ่งเป็นสาเหตุหนึ่งที่ทำให้ผลมะละกอเน่าหลังการเก็บเกี่ยวและในระหว่างการขนส่ง

*ข้อควรระวังในการใช้สารโพรคลอราซสูตรน้ำมัน

ควรปฏิบัติตามคำแนะนำของผู้ผลิตเกี่ยวกับอัตราการใช้และระยะเวลาการฉีดพ่นอย่างเคร่งครัด
หลีกเลี่ยงการฉีดพ่นในช่วงที่มีลมแรงหรืออากาศร้อนจัด
ไม่ควรผมยาน้ำมันชนิดอื่น ๆ เพิ่มเติมเมื่อพ่นโพรคลอราซสูตรน้ำมัน

สรุป

สารโพรคลอราซ สูตรยาน้ำมัน เป็นทางเลือกที่มีประสิทธิภาพในการควบคุมโรคแอนแทรคโนส สูตรยาน้ำมันช่วยเพิ่มความสามารถในการป้องกันและรักษาโรคได้ดี แม้ในสภาพอากาศที่มีความชื้นสูง อย่างไรก็ตาม การใช้สารโพรคลอราซควรทำตามคำแนะนำของผู้ผลิตอย่างเคร่งครัด และทดสอบพ่นก่อนใช้งานจริง เพื่อให้เกิดประสิทธิผลสูงสุดในการควบคุมโรคและลดผลกระทบต่อผิวมะละกอ

มิลินทปัญหา "ถาม-ตอบปัญหาเรื่องการใช้ปุ๋ยในไม้ผล"

Mon, 30 Sep 2024 05:12:02 GMT

มิลินทปัญหา การถาม-ตอบปัญหาเรื่องการใช้ปุ๋ยในไม้ผล

ถาม : แอดครับ 13-0-46 กับ ปุ๋ย กลางท้ายสูงนี่ บริบทกระตุ้นการออกดอก เหมือนกันไหมครับ.?

ตอบ : หลักการคล้ายๆ กัน ปุ๋ยสูตรกลาง-ท้ายสูง เช่น 0-52-34 (monopotassium phosphate; MKP, สูตรเคมี KH ₂ PO ₄ ) จะกระตุ้นการสะสมน้ำตาลของพืช (เคลื่อนย้ายน้ำตาลจากใบแก่ โดยปุ๋ยตัวท้าย [ธาตุโพแทสเซียม, K]) และไม่มีไนโตรเจน (N) จึงลดการเกิดตาใบ ตาแขนง เมื่อต้นพร้อมก็พัฒนาตาดอกได้

ปุ๋ยสูตร 13-0-46 มีไนโตรเจน (N) ที่อยู่ในรูปไนเตรท (nitrate, สูตรเคมี NO ₃ ^- ) ซึ่งไนเตรทมีคุณสมบัติเป็นสารกระตุ้นชีวภาพหรือกระตุ้นการเจริญ

การพ่นปุ๋ย 13-0-46 ไปบริเวณที่จะเกิดตาดอก จึงเป็นการกระตุ้นให้เนื้อเยื่อเจริญพัฒนาไปเป็นเนื้อเยื่อตาดอกหรือตาใบ เมื่อปุ๋ย 13-0-46 มีโพแทสเซียมสูง และต้นสะสมอาหารมาอย่างเพียงพอก็จะพัฒนาเป็นตาดอกมากกว่าตาใบ

เห็นไหมว่า มีความคล้ายหรือต่อเนื่องกัน แต่บริบทไม่เหมือนกัน

*ในทางวิชาการ “สารกระตุ้นชีวภาพ; ไบโอสติมิว (biostimulants)” ถูกใช้ครั้งแรกในการประชุมนานาชาติที่ประเทศฝรั่งเศส เมืองสตราสบูร์ก ในเดือนพ.ย. 2555 ในการประชุมสหภาพแห่งโลกว่าด้วยการใช้สารเร่งเชิงชีวภาพในการเกษตร ครั้งที่ 1 (First World Congress of the Use of Biostimulants in Agriculture))

ถาม : แอด.. แล้วการสะสมอาหารกับ C:N เรโช คือยังไง.?

ตอบ : การสะสมอาหารมักกล่าวถึงเรื่อง “สัดส่วนระหว่างซี ต่อ เอ็น (C:N ratio)” โดยซี (C) ต้องมากกว่าเอ็น (N) จึงจะส่งผลต่อการเกิดตาดอก (ตามที่ทราบกันทั่วไป) ซึ่งขอขยายความดังนี้

“ซี” คือ คาร์บอน (Carbon; C) ซึ่งในความหมายของสัดส่วนซี (C) จะกล่าวถึง “สารประกอบคาร์บอน (Carbon compound)”

สารประกอบคาร์บอน คือ สารใด ๆ หรือธาตุใด ๆ ที่รวมตัวกันเป็นสารชนิดหนึ่ง ๆ (โมเลกุล) แล้วมีธาตุคาร์บอน (ซี; C) เป็นองค์ประกอบหลัก โดยทั่วไปในการสะสมอาหารจึงมักกล่าวถึง “การสะสมคาร์โบไฮเดรตและน้ำตาล” น้ำตาลหลาย ๆ โมเลกุลมาเชื่อมต่อกันเป็นคาร์โบไฮเดรตและแป้ง และน้ำตาลที่เป็นที่รู้จักกันมากที่สุดได้มาจากการสังเคราะห์แสงของพืช คือ น้ำตาลกลูโคส หรือในอีกชื่อคือ เด็กซ์โตรสโมโนไฮเดรต พืชสะสมน้ำตาลในรูปของแป้งหรือเซลลูโลส และน้ำตาลคือแหล่งพลังงานที่สำคัญของสิ่งมีชีวิตทุกชนิด

สารประกอบคาร์บอนอื่น ๆ เช่น กรดไขมัน และกรดอะมิโน-โปรตีน และสารประกอบอินทรีย์อื่น ๆ สำหรับการสะสมอาหารของพืชเพื่อสร้างตาดอก มักกล่าวถึงเพียงคาร์โบไฮเดรตและหลงลืมตัวอื่น

“เอ็น” คือ ไนโตรเจน (Nitrogen; N) สำหรับการสะสมอาหารโดยทั่วไปจะกล่าวถึงการลดการใช้ปุ๋ยไนโตรเจนหรืองดหว่านปุ๋ยที่มีไนโตรเจนสูง แต่หากพิจารณาหลักการทางสรีระของพืชโดยเฉพาะเรื่องการใช้สารอาหารและปุ๋ยเพื่อการเจริญพัฒนาของไม้ยืนต้นและไม้ผลของ Legaz และคณะ (ค.ศ. 1982) และ Dasberg (ค.ศ. 1983 และ 1987) จะพบว่า การหว่านปุ๋ยไนโตรเจนให้แก่พืช จะมีไนโตรเจนเพียง 20% เท่านั้น ที่พืชนำไปใช้เพื่อการเจริญเติบโตและส่วนใหญ่นำไปใช้เพื่อการสร้างตาใบและตาดอก ที่เหลือจะนำปุ๋ยและสารอาหารที่สะสมไว้ในต้นมาใช้ ส่วนปุ๋ยที่หว่านให้พืชอีก 80% จะถูกนำไปเก็บสะสมในลำต้นและกิ่งขนาดใหญ่ “พืชเปลี่ยนไนโตรเจนเป็นกรดอะมิโนและโปรตีน และยามขาดแคลนไนโตรเจน พืชจะสลายกรดอะมิโนเพื่อให้ได้ไนโตรเจน”

เมื่อไนโตรเจนเข้าสู่รากพืช พืชจะเปลี่ยนไนโตรเจนเป็นกรดอะมิโน (สังเคราะห์กรดอะมิโน) ได้ทั้งที่รากและที่ใบ ซึ่งกรดอะมิโนจัดว่าเป็นแหล่งไนโตรเจนสำรองของพืช แต่ในภาวะปกติไม่ถือว่าเป็นไนโตรเจน แต่จะเป็นกรดอะมิโน-โปรตีน เรียกในภาพรวมใหญ่ ๆ ว่า สารประกอบคาร์บอน (C-compounds) เนื่องจากองค์ประกอบของกรดอะมิโนส่วนใหญ่เป็นธาตุคาร์บอน ดังสูตรโครงสร้างเคมีของกรดอะมิโนอย่างง่าย คือ NH ₂ -CHR-COOH โดย R จะเป็นแขนงที่เป็นธาตุใด ๆ ก็ได้ รวมถึง C และทำให้เกิดกรดอะมิโนชนิดต่าง ๆ การเปลี่ยนไนโตรเจนเป็นกรดอะมิโนจะมีเอนไซม์เป็นตัวสังเคราะห์ และเอนไซม์มีธาตุโพแทสเซียมเป็นตัวปลุกฤทธิ์หรือกระตุ้นการทำงาน และโพแทสเซียม (K) แม้ไม่ได้เป็นองค์ประกอบใด ๆ ในพืช (เลย) แต่มีบทบาทสำคัญต่อกระบวนการมากมายในพืช เช่น

1. ควบคุมการเปิด-ปิดปากใบ จึงมีผลต่อการสังเคราะห์แสง เพื่อให้ได้น้ำตาล

2. ควบคุมแรงดันภายในเซลล์ ส่งผลต่อการขยายขนาดทั้งขนาดใบ กิ่ง ก้าน ดอก และผล โดยมีน้ำเป็นตัวทำให้เกิดการขยายขนาดเซลล์

3. ควบคุมศักย์ออสโมซีส จึงสำคัญต่อการเข้าออกของสารต่าง ๆ ของเซลล์

4. ควบคุมและเป็นตัวทำให้เกิดการเคลื่อนย้ายน้ำตาลจากใบที่สังเคราะห์แสงไปยังส่วนต่างๆ รวมถึงการสะสมอาหาร

5. ควบคุมความเป็นกรด-ด่างภายในเซลล์

6. กระตุ้นการทำงานต่าง ๆ ภายในระดับเซลล์ ผ่านการเป็นตัวกระตุ้นการทำงานของเอนไซม์

7. เป็นตัวส่งสัญญาณบางประการในพืช เพื่อตอบสนองต่อสภาพแวดล้อม โรค แมลง

8. พืชที่มีโพแทสเซียมเพียงพอ จะทำให้ทนทานต่อโรคมากกว่าพืชที่ขาดโพแทสเซียม หรือพืชที่ได้รับไนโตรเจนมากเกินไป

9. ความแข็งแรงของเปลือก ลำต้น กิ่ง เป็นผลมาจากการเคลื่อนย้ายน้ำตาล และสารอาหารอื่น ๆ เช่น กรดอะมิโน

ต้องอย่าลืมว่า ปุ๋ยที่พืชดูดใช้ผ่านรากส่วนใหญ่ (คิดว่ามากกว่า 80-90%) จะถูกลำเลียงไปยังใบแก่มากกว่าส่วนอื่น โดยเฉพาะใบแก่ที่ได้รับแสงอย่างเพียงพอ เพราะการลำเลียงปุ๋ยจากรากจะไปพร้อมกับน้ำภายในท่อลำเลียงน้ำ และน้ำในท่อนี้จะลำเลียงได้มากหรือน้อยขึ้นอยู่กับอัตราการคายน้ำ การคายน้ำเป็นกระบวนการที่มีผลต่ออัตราการสังเคราะห์แสง

ดังนั้น การใช้ปุ๋ยตามความคิดที่ว่า ต้องการสร้างใบ เร่งยอด หรือทำชุดใบใหม่ ต้องใช้ปุ๋ยตัวหน้าสูง ๆ จึงเป็นวิธีการที่ทำให้พืชได้รับธาตุใดธาตุหนึ่งแบบมากเกินพอดีหรือบางธาตุก็น้อยไป

กรณีใช้ไนโตรเจนมาก ๆ เช่น หว่านปุ๋ยสูตร 46-0-0, 25-7-7, 12-3-3 จึงทำให้พืชอ่อนแอ และเป็นโรคง่าย

ถาม : ครับ แล้วเราจะเลือกยังงัย ให้ตรงกับจังหวะ หรือความต้องการของพืชครับ.?

ตอบ : การใช้ปุ๋ยให้ตรงจังหวะ โดยส่วนตัวผมจะหมายถึง การใช้ปุ๋ยเพื่อปรับพฤติกรรมของพืชบางประการเท่านั้น เช่น ช่วงต้องการสร้างหรือเตรียมต้นก่อนทำดอก จะใช้ปุ๋ยสูตร 8-24-24 (สูตรมหาชน แต่ส่วนตัวไม่แนะนำ), 14-7-35, 10-10-30 หรือ 14-10-30

ช่วงก่อนเก็บเกี่ยวก็เช่นกัน จะใช้ปุ๋ยสูตร 15-5-25, 15-5-35, 14-7-35 ประมาณนี้

ถาม : พืชแต่ละตัวจังหวะก็ไม่เหมือนกันด้วยสิ.?

ตอบ : แบ่งจังหวะง่ายมาก

ในพืชไม้ผลลุกให้ผล เช่น พริก มะเขือ พืชตระกูลแตง ระยะปลูกใหม่ ๆ ก่อนออกดอก หรือไม้ผลปลูกใหม่ และไม้ผลที่ให้ผลหลายรุ่นต่อปี จะใช้ปุ๋ยสัดส่วน N-P-K หน้า-ท้าย เสมอกัน หรือโยกหน้านิดหน่อย เช่น ปุ๋ยสัดส่วน 4-1-3, 3-1-3 ตัวอย่างสูตรปุ๋ย คือ 21-7-18, 20-8-20, 21-3-21, 22-4-22 หรือ 19-9-19

แต่ถ้าเราหันมาใช้การเร่งการเจริญเติบโตของใบยอด กิ่งก้านและลำต้น ด้วยการพ่นทางใบ เช่น กระตุ้นการแตกยอดอ่อนด้วยสาหร่ายทะเล ผสม ปุ๋ยเกล็ดทางใบ 15-0-0 การใช้ปุ๋ยทางดินก็อาจใช้ปุ๋ยสูตรโยกหลังนิดหน่อยได้ เช่น ปุ๋ยสัดส่วน 3-1-4 ตัวอย่างสูตรปุ๋ย คือ 15-5-20

พอพืชตั้งตัวได้ หรือในไม้ผลที่ทำชุดใบ ก็จะเป็นเป็นปุ๋ยสัดส่วน N-P-K โยกท้าย เช่น สัดส่วน 3-1-4, 3-1-5 ตัวอย่างสูตรปุ๋ย คือ 15-5-20 และ 15-5-25

ส่วนการใส่ปุ๋ยให้ตรงกับความต้องการของพืช จะพิจารณาจากปริมาณปุ๋ยที่พบในเนื้อเยื่อพืช หรือปุ๋ยที่พบในพืช โดยจะมีหน่วยเป็นเปอร์เซ็นต์หรือความเข้มข้นต่อเนื้อเยื่อพืช 1 กก. เช่น เราพบว่าในกลุ่มไม้ผล ไม้ยืนต้น พืชผักให้ผล จะมีปริมาณปุ๋ยคราว ๆ ในพืชคล้าย ๆ กัน แต่เมื่อคำนวณออกมาเป็นสัดส่วน N-P-K ( ไนโตรเจน ต่อ ฟอสฟอรัส ต่อ โพแทสเซียม ) จะเหมือนกัน แต่จะแตกต่างกันเล็กน้อยในบางพืชและบางระยะการเจริญเติบโต ดังนี้

ระยะเจริญเติบโตทั่วไป มักพบปุ๋ย N, P และ K โดยประมาณ คือ

N = 1.8-2%

P = 0.25-0.45%

K = 1.6-2.2%

เมื่อนำตัวเลขมาเทียบเป็นสัดส่วน จะได้ประมาณ 20-1-18 ถึง 20-1-22

แต่ในความเป็นจริงจะหาสูตรปุ๋ยที่มี P ต่ำระดับนี้ยาก ดังนั้น ถ้าเป็นปุ๋ยระบบน้ำที่ใช้แม่ปุ๋ยมาผสมเองจะทำได้ แต่ถ้าเป็นปุ๋ยแบบหว่านทั่วไป ก็จะไปตรงกับปุ๋ยสัดส่วน 3-1-4, 3-1-5, 3-1-3, 4-1-3 และเมื่อดูสูตรปุ๋ยก็จะได้สูตร 15-5-20, 15-5-25, 20-8-20, 21-7-18 ประมาณนี้

ทีนี้ การเจริญของพืชก็จะสัมพันธ์กับสัดส่วนปุ๋ยที่พบในพืช หมายความว่า ต่อให้เราพบว่าบางช่วงมี ฟอสฟอรัส (P) ในพืชสูงมากกว่า 0.25-0.45% แต่ ไนโตรเจน (N) และ โพแทสเซียม (K) ก็จะสูงขึ้นตามไปด้วย ดังนั้น จึงเป็นที่มาว่า เมื่อพืชต้นเล็ก ๆ หรือมีทรงพุ่มใบเล็ก ๆ ก็ใส่ปุ๋ยตามสัดส่วนที่พบในพืชในอัตราที่น้อยหน่อย เมื่อโตขึ้นก็ใช้ตามสัดส่วนในปริมาณที่เพิ่มขึ้น หรือเมื่อมีดอกมีผล ก็เพิ่มปริมาณปุ๋ยขึ้นไป แต่ยังคงสัดส่วนของปุ๋ยตามเดิม

ถาม : ช่วงที่กำลังออกดอก หรือออกผล สัดส่วนยังเป็นเท่านี้ไหมครับ.?

ตอบ : แบบนี้เลย สัดส่วนไม่เปลี่ยนแปลง ยกเว้นช่วงก่อนเก็บเกี่ยว แต่สูตรปุ๋ยหรือสัดส่วนแบบนี้ ก็จะมีลักษณะของเนื้อดินและฝนให้พิจารณาประกอบ

ถาม : บอกให้ทำแบบพิศดารนี่ขัดใจคนอีกแระ แต่น่าสนนะ.. เราแทบไม่ต้องเปลี่ยนปุ๋ยเลย เปลี่ยนแค่ทางใบ.?

ตอบ : ถูกต้องนะคร้าบบบบบ

แต่พอไปดูปุ๋ยระบบน้ำ จะมี 2 สูตร คือ ปุ๋ยสูตรโยกหน้า กับปุ๋ยสูตรโยกหลัง แค่เพิ่มปริมาณปุ๋ยตามการเจริญเติบโตและการให้ผลผลิตของพืช เช่น ที่ประเทศอิสราเอล

ส่วนตัวตอนไปทำงานที่อิสราเอล ยังไม่เคยเห็นคำแนะนำใช้ปุ๋ยฟอสฟอรัสสูง หรือตอนนักวิชาการของอิสราเอลมาสอนผม สมัยผมดูแลและปลูกพืชในโรงเรือน ก็ไม่เคยสอนผมเรื่องก่อนพืชมีดอกต้องใส่ฟอสฟอรัส (P) สูง ๆ นะ

คือ ตอนนี้คอนเทนต์ ปุ๋ยสูตร 8-24-24 หรือสูตรใกล้เคียงกันแบบนี้ ลามปามไปถึงพืชล้มลุก อย่างมะเขือเทศ พริก มะเขือ พืชตระกูลแตง มะละกอ แล้วนะ..

*คำว่าปุ๋ยสูตรโยกหน้า หรือปุ๋ยโยกท้าย หมายถึง สูตรปุ๋ยที่มีฟอสฟอรัสต่ำ แต่มีไนโตรเจนและโพแทสเซียมสูง

ถาม : แบบนี้ได้ไหมครับ ถ้า สมมติเราจะใส่ 15-5-25 นี่.. เราแบ่งใส่ 3 ช่วง ช่วงที่ 1 ใส่ปุ๋ยสูตรหน้าสูง ช่วงที่ 2 ใส่ปุ๋ยครบสูตร ช่วงที่ 3 ใส่ปุ๋ยตัวท้ายสูง แต่ทั้ง 3 ช่วง รวมกันจะได้ปุ๋ยสูตร 15-5-25 แบบนี้ได้ไหมครับ.?

ตอบ : ไม่ได้ดิ.! สมมุติเอาแบบช่วงระยะใกล้ ๆ กันของไม้ผลเลย เช่น

ระยะแตกใบอ่อน จนถึง ใบเพสลาด ถ้าในสภาพปกติ แดดดี ความชื้นเหมาะสม อายุพัฒนาใบจะราวๆ 45 วัน

ในระยะ 45 วัน ถ้าตอนแตกใบอ่อน สาดปุ๋ยสูตร 46-0-0 พอใบคลี่กาง สาดปุ๋ยสูตร 15-15-15 พอใบเข้าใบเพสลาด สาดปุ๋ยสูตร 0-0-60 หรือ 14-7-35

คำถาม.? ตอนใบเริ่มคลี่ หรือก่อนใบคลี่ พืชก็จะใช้ปุ๋ยสัดส่วน 3-1-4 แต่.!! จะได้แค่ปุ๋ยตัวหน้า (ปุ๋ย 46-0-0)

ซึ่งการใส่แบบนี้ เราจะสังเกตุเห็นได้ว่า ใบจะบาง ใบยาว และไม่แข็งแรง เพราะทุกระยะที่พัฒนาในทุก ๆ วัน พืชต้องการสัดส่วน N-P-K และธาตุตัวอื่น ๆ ในสัดส่วนเดิม

ถ้าเป็นลูกค้าผมปัจจุบัน รู้จักปุ๋ยอยู่ 3 สูตร

1. ปุ๋ยสูตร 15-5-20

2. ปุ๋ยสูตร 15-5-25

3. ปุ๋ยสูตร 14-7-35

โดย 2 สูตรแรก ใช้เป็นประจำตั้งแต่ฟื้นต้นยันพัฒนาผล

สูตรที่ 3 ใช้แทน 8-24-24 และใช้ช่วงผลใกล้เก็บเกี่ยว หรือช่วงขยายขนาดผลแต่ฝนตกชุก

แต่ระยะฟื้นต้น อาจมีพลิกแพลงบ้างเล็กน้อย เช่น ใช้ปุ๋ยอินทรีย์เคมี สำหรับคนที่ไม่อยากนำปุ๋ยเคมีมาผสมกับปุ๋ยอินทรีย์เอง หรือหว่านปุ๋ยเคมีพร้อมปุ๋ยอินทรีย์

ดังนั้น จะใช้ปุ๋ยอินทรีย์เคมีสูตร 9-3-5, 10-3-10 เป็นต้น แต่ถ้าใครสะดวกซื้อแยกแล้วหว่านพร้อมกัน (ต้นทุนถูกกว่า) ก็จะใช้ 20-8-20, 21-7-18, 22-3-22 กับปุ๋ยอินทรีย์

ถาม : อ่อครับผม.. โอเคร เข้าใจแล้วครับ

ตอบ : ปริมาณการใส่ปุ๋ย ถ้าเป็นไม้ผลก็ดูตามขนาดทรงพุ่ม

ถ้าเส้นผ่านศูนย์กลางทรงพุ่ม 1 เมตร ใส่ปุ๋ยเคมี 1 ขีดต่อต้นต่อเดือน สำหรับปุ๋ยเคมีที่มีเนื้อปุ๋ยรวมกันตั้งแต่ 35% ขึ้นไป เช่น ปุ๋ยเคมีสูตร 15-5-20 มีเนื้อปุ๋ยรวมกันเท่ากับ 40% หรือปุ๋ยเคมีสูตร 20-8-20 มีเนื้อปุ๋ยรวมกันเท่ากับ 48%

ถ้าเป็นปุ๋ยที่มีเนื้อปุ๋ยรวมกันน้อยกว่า 25-30% ลงมา ก็ต้องเพิ่มปริมาณปุ๋ย เช่น ปุ๋ยอินทรีย์เคมีสูตร 10-3-10 มีเนื้อปุ๋ยรวมกัน เท่ากับ 23% ก็ต้องเพิ่มปริมาณปุ๋ยที่ใส่ขึ้นเป็น 2 ขีดต่อเส้นผ่านศูนย์กลางทรงพุ่ม 1 เมตร หรือปุ๋ยอินทรีย์เคมีสูตร 9-3-5 มีเนื้อปุ๋ยรวมกัน 17% ก็ต้องเพิ่มปริมาณการใส่ปุ๋ยเช่นกัน

สำหรับช่วงติดดอกและผล ก็เพิ่มปริมาณปุ๋ยขึ้น ทีละ 10-25% ตามการเจริญเติบโตของดอกและผล ถ้าจะให้ดี ควรแบ่งใส่ปุ๋ย 2-4 ครั้งต่อเดือน จากปริมาณปุ๋ยที่ต้องใส่ต่อเดือน ตัวอย่างเช่น ต้นมีขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางทรงพุ่ม เท่ากับ 8 เมตร จะต้องใส่ปุ๋ยราว ๆ 8 ขีดต่อต้นต่อเดือน แบ่งใส่ 2 ครั้ง แต่ละครั้งใส่ปุ๋ยราว 4 ขีด

ถาม : ทุกช่วงอายุ ทุกช่วงการพัฒนา ใช่ไหมครับ.?

ตอบ : Yes.. แต่อย่าลืมธาตุอื่น ๆ นอกเหนือจาก N, P และ K เช่น ธาตุแคลเซียมและจุลธาตุ

ถาม : ครับผม, อ้อ.. จุลธาตุสังกะสี ถ้าเจอขาดทุกรอบใบ ควรเพิ่มทางดินไหมครับ.?

ตอบ : แหล่งธาตุรอง ก็ โดโลไมท์ ยิปซั่ม, จุลธาตุก็อินทรีย์วัตถุ หรือแร่จากเหมืองภูเขาไฟ ในปุ๋ยปรับสภาพบางยี่ห้อ เช่น กรีนลีฟMIC มีทั้งโดโลไมท์และแร่ภูเขาไฟ

จุลธาตุ ควรพ่นเสริมทางใบจะดีมาก ๆ ปกติผมให้ลูกค้าพ่นทุกรอบ ถ้าช่วงแรก ๆ ที่ดินยังขาดอินทรีย์วัตถุและใช้ปุ๋ยสูตร P สูงมาตลอด เช่น 15-15-15, 16-16-16, 13-13-21, 12-12-17, 8-24-24 การพ่นจุลธาตุจะใช้อัตราสูงหน่อย เช่น พ่นธาตุรวม อัตรา 200 กรัมต่อน้ำ 200 ลิตร เมื่อพ่นประจำแล้ว หลัง ๆ จะลดอัตราธาตุรวมลง เหลือ 100 กรัมต่อน้ำ 200 ลิตร ร่วมกับลดการใช้ปุ๋ยสูตร P สูง

เหตุที่ยังต้องพ่นจุลธาตุทางใบเสริม เพราะถึงในดินจะมีจุลธาตุแล้ว แต่การเคลื่อนย้ายในต้นยังถูกจำกัด ถ้ามองว่าจะทำคุณภาพหรือเพิ่มผลผลิต ก็ต้องเสริมด้วยการพ่นทางใบ

ตอบ : ครบเรื่องการใช้ปุ๋ยแล้วนะเนี่ย อ้อ.. ปกติพวกยิปซั่ม/โดโลไมท์ อัตราและวิธีการใส่ ผมใช้ตามปุ๋ยเคมี และสาดดดดดดดพร้อมกัน

ถาม : ไหนแอด.. บอกไม่ให้ผสมกัน แต่ทำไมสาดพร้อมกัน.. คือ ยังงัย.?

ตอบ : เคยบอกด้วยเหรอว่าห้ามผสมกัน.!!

ถาม : แล้วผมไปฟังมาจากใหนอะ.?

ตอบ : ไปดูเฟสบุ๊คอื่นมาเปล่า อยู่หลายกลุ่ม ตามหลายเฟส งงละสิ… จำไม่ได้ว่าใครบอกห้ามผสมกันหรือหว่านพร้อมกัน

ถาม : รู้ทันน 55++

ถาม : มันก็ย้อนแย้งนะแอด.. ฟิลเลอร์ในปุ๋ย ก็เป็นโดโลไมด์ เป็นยิปซั่มทั้งนั้น..?

ตอบ : คือ ตราบใดที่ไม่ใส่แบบกองไว้ตรงจุดใดจุดหนึ่งไม่มีปัญหาหรอก.. มันไม่เข้มข้น

เหมือนปุ๋ยน้ำไฮโดรโพนิกส์ มีครบทุกธาตุอยู่รวมกัน แต่อยู่ในลักษณะเจือจาง และก่อนจะผสมใช้ปุ๋ยน้ำไฮโดรฯ จะแยกเป็นปุ๋ย A และ B เพราะเข้มข้น

อีกอย่าง ยังไง ๆ พวกยิปซั่มหรือโดโลไมท์ ก็ละลายแตกตัวได้ธาตุช้ากว่าปุ๋ยเคมีอยู่แล้ว.. ใส่ก่อน-ใส่หลัง ยังไงก็ต้องเจอกันอยู่ดี อย่างที่คำโบราณท่านว่า “เนื้อคู่กันแล้ว คงไม่แคล้วกัน”

อย่างมากตอนจับใบแดงและเข้ากรมกอง เมียก็ได้ผัวใหม่ หรือไม่ ตอนออกจากกรม ก็เจอเมียท้องสัก 7-8 เดือน..

ตอบ : อู้ยย แอดก็นะ

เทคนิค: ลดการแตกกิ่งย่อยหลังตัดยอดทุเรียน

Sat, 07 Sep 2024 03:51:06 GMT

เทคนิค: ลดการแตกกิ่งแขนงหลังตัดยอดกิ่งกระโดงเพื่อทอนความสูงในไม้ผล

หลังเก็บเกี่ยวผลผลิตนอกจากการตัดแต่งกิ่งและจัดทรงพุ่มแล้ว บางสวนจะมีการตัดยอดกิ่งกระโดงออกเพื่อลดทอนความสูงของต้นลง แต่ปัญหาที่มักตามมาคือ บริเวณยอดตอที่ตัดจะมีการแตกกิ่งน้ำค้าง (ยอดกระโดงใหม่) ขึ้นมาทดแทน และมักแตกกิ่งออกมามากกว่า 4-5 กิ่ง

ยอดกิ่งน้ำค้างเหล่านี้จะพัฒนาทดแทนยอดกิ่งกระโดงเก่าที่ตัดออก และยังเป็นยอดที่แก่งแย่งสารอาหารได้ดี จนเหมือนการตัดยอดออกไม่ได้ช่วยอะไร แทนที่จะลดทอนความสูงของต้นกับได้ยอดใหม่มาเพียบ

จากองค์ความรู้ทางวิทยาศาสตร์ เรื่อง ฮอร์โมนออกซินของพืช เราทราบว่า “ส่วนยอดและปลายกิ่ง เป็นส่วนที่มีการสร้างออกซินของพืช และออกซินจะเคลื่อนย้ายจากปลายยอดสู่ส่วนล่าง และเกิดปรากฏการณ์ยับยั้งการเกิดตาข้างที่ต่อไปจะเจริญเป็นกิ่งน้ำค้าง กิ่งแขนง ใบ และแก่งแย่งสารอาหารเพื่อการเจริญเติบโต” เนื่องจากยอดใหม่จะกลายเป็นแหล่งผลิตออกซินและมีส่วนสำคัญในการดึงสารอาหารเพื่อพัฒนายอดต่อไป

การยับยั้งการเกิดตาข้างของออกซินที่เกิดขึ้น เป็นปรากฏการณ์ที่เรียกว่า “การข่มของส่วนยอด (Apical dominance)”

การตัดยอดกิ่งกระโดงจึงทำให้เกิดการแตกตาข้างทดแทนยอดเก่า การแก้ไขปัญหาดังกล่าวสามารถทำได้โดยนำองค์ความรู้เรื่องการข่มของส่วนยอดมาใช้
โดยเมื่อตัดยอดกิ่งกระโดงแล้ว ให้ทำการแต่งรอยตัดให้เรียบแล้วทาหรือฉีดพ่นด้วยออกซิน ที่ระดับความเข้มข้น 45,000-60,000 ppm. (มก./กก.) ซึ่งความเข้มข้นระดับนี้จะเท่ากับ การใช้สาร NAA 4.5% โดยไม่ต้องผสมน้ำและทาบริเวณรอยแผลที่ตัดใหม่ (รอยตัดใหม่เท่านั้น หากตัดไปแล้วและทิ้งไว้ ควรตัดตอเก่าและแต่งรอยแผลให้เรียบก่อนทา NAA) การทาด้วยสาร NAA จะยับยั้งการเกิดตาข้างหรือกิ่งแขนง-กิ่งน้ำค้าง ได้ราว 5-6 เดือน

บางครั้งการปีนขึ้นไปตัดยอดกิ่งกระโดงสูงๆ ทำให้การทาด้วยแปรงทาสีอาจเกิดความยุ่งยากในการปฏิบัติงาน ดังนั้น การใช้ NAA 4.5% (ไม่ต้องผสมน้ำ) เทใส่ในกระบอกฉีดรีดผ้าขนาดเล็กๆ (กระบองขนาด 200-300 ซีซี.) พกติดเอวก็จะทำให้การทำงานสะดวกขึ้น การฉีดพ่นควรฉีดให้โดนเฉพาะส่วนของรอยแผลเท่านั้น หากฉีดฟุ้งกระจายไปโดนใบ จะทำให้ใบเหลืองและหลุดร่วง เนื่องจากออกซินความเข้มข้นสูงนี้ จะกระตุ้นการผลิตฮอร์โมนเอทีลีน หรือที่รู้จักในชื่อสารที่ใช้บ่มผลไม้ คือ อีทีฟอน
เอทีลีน มีบทบาทในการทำให้เกิดการแก่ การสุกแก่และการหลุดร่วง

นอกจากนี้ เราสามารถนำองค์ความรู้เรื่องปลายยอดเป็นแหล่งผลิตออกซินและการข่มของส่วนยอด ไปใช้ในการตัดแต่งกิ่งแขนง คือ ตัดแต่งกิ่งแขนงให้ชิดโคน หากเหลือตอจะทำให้เกิดตาข้างเจริญเป็นกิ่งแขนงหรือกิ่งน้ำค้างได้ง่ายและเร็ว เนื่องจากไม่มีออกซินจากส่วนยอดและตอที่เหลือไว้เป็นเนื้อเยื่อที่เจริญพัฒนาสร้างตาข้างใหม่ได้ง่าย

ธาตุเหล็ก (Iron; Fe)

Tue, 30 Jul 2024 07:38:18 GMT

อาการขาดธาตุเหล็ก (Iron deficiency)

ลักษณะใบเหลืองซีดหรือซีดขาว โดยเส้นกลางใบและเส้นใบย่อยมีสีเขียวอ่อน ซึ่งเกิดขึ้นกับใบอ่อน-ใบเพสลาด

ธาตุเหล็ก (อังกฤษ: Iron, สัญลักษณ์ธาตุ: Fe)

ธาตุเหล็กที่พืชสามารถใช้ได้ มี 2 รูป ซึ่งอยู่ในรูปสารละลายไอออนประจุบวกสอง หรือไอออนประจุบวกสาม ดังนี้

･ เฟอร์รัสไอออน (Ferrous ion; Fe ²⁺ )

･ เฟอร์ริคไอออน (Ferric ion; Fe ³⁺ )

[เพิ่มเติม: ไอออน เขียนด้วยตัวยก หลังสัญลักษณ์ธาตุและระบุจำนวนไอออนด้านหน้าเครื่องหมายประจุไอออนบวก (+) หรือ ประจุไอออนลบ (-), ถ้าประจุหนึ่งบวกไม่นิยมเขียนเลขกำกับ]

โดยทั่วไปปริมาณธาตุเหล็กที่เพียงพอต่อพืช จะมีปริมาณราว 50-250 มก.ต่อเนื้อเยื่อแห้ง 1 กก. หรือ 50-250 ppm อาการขาดธาตุเหล็กในพืชทุกชนิด จะแสดงอาการขาดที่ใบอ่อน ยอดอ่อนก่อน เนื่องจากธาตุเหล็กเป็นธาตุที่เคลื่อนย้ายได้ปานกลางในต้นพืช (intermediate mobility)

ลักษณะอาการขาดธาตุเหล็ก คือ ใบอ่อนหรือยอดอ่อนจะมีสีเหลืองซีด และต่อมาสีจะซีดขาว แต่เส้นกลางใบยังมีสีเขียว เป็นผลมาจากขาดคลอโรฟิลล์ที่เป็นรงควัตถุสีเขียวที่ใช้สำหรับการดูดกลืนคลื่นแสงเพื่อเปลี่ยนพลังงานแสงเป็นพลังงานชีวเคมี เรียกอาการใบเหลืองนี้ว่า อาการคลอโรซีส (chlorosis) หากอาการขาดรุนแรงและต่อเนื่อง อาจพบอาการขอบใบ หรือปลายใบไหม้ร่วมด้วย (die back)

[เพิ่มเติม: คลอโรฟิลล์ หรือรงควัตถุสีเขียว ทำหน้าที่ดูดกลืนคลื่นแสงและเปลี่ยนเป็นพลังงานชีวเคมีโดยการถ่ายทอดอิเล็กตรอน กระบวนการสังเคราะห์แสงจะได้สารอาหารให้พลังงาน คือ น้ำตาล โดยน้ำตาลแรกที่ได้ คือ น้ำตาลไตรโอส (triose) หลังจากนั้นพืชจึงนำไปสังเคราะห์เป็นน้ำตาลกลูโคส และเปลี่ยนเป็นน้ำตาลซูโครสเพื่อลำเลียงไปยังส่วนอื่นๆ ของพืช รงควัตถุสีเขียวสะท้อนแสงสีเขียว จึงไม่ดูดกลืนแสงสีเขียว ดังนั้นการใช้สแลนสีเขียวพร่างแสงจึงไม่ควรทำ]

สาเหตุการขาดจุลธาตุ

1. ใส่ปุ๋ยฟอสฟอรัสมากเกินความจำเป็น

ปุ๋ยฟอสฟอรัสเมื่อละลายน้ำ จะอยู่ในรูปสารละลายไอออนฟอสเฟต 3 ชนิด คือ

･ pH ดินน้อยกว่า 6.8 (ดินเป็นกรด): สารละลายฟอสเฟตส่วนใหญ่จะอยู่ในรูปสารละลายไอออนของ “ไดไฮโดรเจนฟอสเฟต (H ₂ PO ₄ ^- )” มีประจุลบหนึ่ง เป็นรูปสารละลายฟอสเฟตที่รากพืชใช้ประโยชน์ได้มากที่สุด

･ pH ดินระหว่าง 6.8-7.2 (ดินเป็นด่างเล็กน้อย): สารละลายฟอสเฟตส่วนใหญ่จะอยู่ในรูปสารละลายไอออนของ “ไฮโดรเจนฟอสเฟต (HPO ₄ ^2- )” มีประจุสองลบ

･ pH ดินมากกว่า 7.2 (ดินเป็นด่าง): สารละลายฟอสเฟตส่วนใหญ่จะอยู่ในรูปสารละลาย “ไอออนฟอสเฟต (PO ₄ ^3- )” มีประจุสามลบ

จะสังเกตได้ว่า “ฟอสฟอรัสเมื่อละลายจะมีสถานะประจุไฟฟ้าเป็นลบ” ดังนั้น ไอออนประจุลบของฟอสเฟตจึงร่วมตัวกับไอออนของธาตุอื่นที่เป็นสารละลายไอออนประจุบวกได้ง่าย เนื่องจากสารประกอบฟอสเฟตออกไซด์ไม่มีความเสถียร จึงจับกับธาตุประจุบวกเพื่อให้เสถียร แต่ผลที่ตามมาคือตกตะกอน เป็นผลึกเกลือฟอสเฟตและไม่เป็นประโยชน์ต่อพืช

จุลธาตุที่เมื่อละลายน้ำและมีสถานะเป็นไอออนประจุบวก ได้แก่

･ ธาตุเหล็ก: เฟอร์รัสไอออน (Fe ²⁺ ) และเฟอร์ริคไอออน (Fe ³⁺ )

･ ธาตุสังกะสี: ซิงค์ไอออน (Zn ²⁺ )

･ ธาตุแมงกานีส: แมงกานีสไอออน (Mn ²⁺ )

･ ธาตุทองแดง: คอปเปอร์ไอออน (Cu ²⁺ )

และอีก 1 จุลธาตุที่ได้รับการยอมรับเป็นธาตุอาหารพืช คือ นิเกิ้ล (นิเกิ้ลไอออน : Ni ²⁺ )

นอกจากนี้ธาตุรองอย่างแคลเซียมและแมกนีเซียม มีสถานะไอออนประจุบวกเช่นกัน

เมื่อสารละลายที่มีสถานะไอออนประจุลบและบวกอยู่ใกล้กันจะเกิดแรงดึงระหว่างสารละลายเกิดขึ้นและเชื่อมต่อกันด้วยพันธะไอออนทั้ง 2 (แลกเปลี่ยนอิเล็กตรอนรอบนอกตามกฎออกเตด) เรียกพันธะที่เกิดขึ้นนี้ว่า “พันธะไอออนิก (ionic bond)” กรณีฟอสเฟตกับจุลธาตุและธาตุรองก็เช่นกัน เมื่อเกิดการรวมกันขึ้นจะกลายเป็นผลึกเกลือของฟอสเฟตและละลายน้ำได้น้อยมาก จนพืชไม่สามารถใช้ประโยชน์ได้ เป็นเหตุให้พืชขาดธาตุเหล่านี้

･ pH ดินน้อยกว่า 6.8: เกิดผลึกจุลธาตุฟอสเฟตรุนแรง

･ pH ดินระหว่าง 6.8-7.2: เกิดผลึกจุลธาตุฟอสเฟตรุนแรง ได้แก่ ซิงค์ฟอสเฟต และคอปเปอร์ฟอสเฟต และเกิดผลึกแคลเซียมฟอสเฟต และแมกนีเซียมฟอสเฟตปานกลาง

･ pH ดินมากกว่า 7.2: เกิดผลึกจุลธาตุฟอสเฟตเล็กน้อย (เนื่องจากจุลธาตุละลายได้น้อยลง) เกิดผลึกแคลเซียมฟอสเฟต และแมกนีเซียมฟอสเฟตรุนแรง ยิ่งดินเป็นด่างมากยิ่งรุนแรง

[เพิ่มเติม: ฟอสเฟตไอออน มักรวมตัวกับธาตุอื่นในสัดส่วน 1 ต่อ 2 หรือ 1 ต่อ 3 ทำให้ธาตุอื่นสูญเสียมาก]

2. สภาพดินปลูก

･ กรด-ด่างของดิน (pH ดิน) : ในดินด่างที่มี pH มากกว่า 7.5 ขึ้นไป ความสามารถในการละลายของธาตุสังกะสี เหล็ก แมงกานีส และทองแดง จะน้อยมาก ทำให้มีไม่เพียงพอต่อความต้องการของพืช โดยเฉพาะเมื่อพืชเจริญเติบโตเพิ่มขึ้น

･ ดินเหนียว หรือดินที่มีโครงสร้างเป็นดินเหนียวมากกว่าดินชนิดอื่น: ดินเหนียว เหนียวตามชื่อ คือ "ขี้เหนียว" ธาตุอาหารที่ละลายอยู่ในรูปสารละลายไอออนประจุบวกจะถูกดินเหนียวตรึงอยู่กับผิวดิน (อนุภาคดิน) และไม่ปลดปล่อยให้พืช มีเพียงรากพืชไม่กี่ชนิดที่มีความสามารถในการปล่อยกรดเอนไซม์ไปสลายแรงตรึงระหว่างดินเหนียวกับธาตุออกมาใช้ได้ ด้วยเพราะสภาพผิวของอนุภาคดินเหนียวอุดมไปด้วยไอออนประจุลบมหาศาล

･ ดินทราย: ดินทรายมีขนาดเม็ดดินใหญ่กว่าดินชนิดอื่นๆ และไม่มีคุณสมบัติในการดูดซับแร่ธาตุและน้ำ ดังนั้น ดินทรายจึงสูญเสียธาตุอาหารพืชได้ง่ายที่สุดและสูญเสียไวมาก

･ ดินขาดอินทรีย์วัตถุ: แหล่งของจุลธาตุและธาตุกำมะถันนอกจากได้มาจากการย่อยสลายของหินแร่แล้ว อินทรีย์วัตถุก็เป็นแหล่งที่สำคัญเช่นกัน นอกจากนี้อินทรีย์วัตถุยังช่วยดูดซับแร่ธาตุและปลดปล่อยช้าๆ ให้กับรากพืช

3. สภาพอากาศ

ช่วงที่ฝนตกชุก ฟ้าปิดต่อเนื่องนานหลายวันหรือเป็นสัปดาห์ จะทำให้พืชขาดธาตุอาหารได้ โดยเฉพาะธาตุรองและจุลธาตุ เนื่องจากปากใบพืชปิด อัตราการคายน้ำลดลง การใช้น้ำและธาตุอาหารของรากสัมพันธ์กับอัตราการคายน้ำ ดังนั้น ในช่วงฟ้าปิด ฝนไม่ตกควรพ่นธาตุอาหารเสริมทางใบ โดยเฉพาะในระยะวิกฤติของพืช เช่น ระยะมีดอก ผลอ่อน ผลกำลังขยาย หรือช่วงแตกใบอ่อน

การแก้ไขอาการขาดธาตุเหล็ก

1. กรณีใช้ปุ๋ยฟอสฟอสรัสมากเกินความจำเป็น: แก้ไขโดยงดหรือลดการใช้ปุ๋ยที่มีฟอสฟอรัสสูง เช่นสูตร 15-15-15, 16-16-16, 17-17-17, 19-19-19, 13-13-21, 12-12-17, 8-24-24, 7-21-21, 9-24-24 เป็นต้น

2. สภาพดิน

･ ดินเหนียว: ถ้าดินมีความเป็นด่างควรหว่านด้วยยิบซั่ม อัตรา 100 กรัมต่อเส้นผ่าศูนย์กลางทรงพุ่ม 1 เมตร โดยหว่านหรือโรยรอบโคนต้นและเขตรากเดือนละครั้ง (เฉลี่ยในไม้ผล 180-200 กก.ต่อไร่) ถ้าดินมีความเป็นกรด ควรหว่านด้วยโดโลไมท์ (ตัวอย่างเช่น กรีนลีฟMIC เป็นโดโลไมท์บดผงละเอียดมากกว่า 350-400 เมซ แล้วปั้นเม็ดผสมแร่จากภูเขาไฟ, เกาลีน, ซิลิกอน และเพอร์ไลท์ จึงมีจุลธาตุชนิดต่างด้วย) หว่านในอัตรา 100-250 กรัมต่อเส้นผ่าศูนย์กลางทรงพุ่ม 1 เมตร หว่านในลักษณะเดียวกับยิบซั่ม โดยหว่านเดือนละครั้ง

*หมายเหตุ การหว่านยิบซั่มร่วมกับโดโลไมท์มีแนวโน้มให้ผลดีกว่าการหว่านอย่างใดอย่างหนึ่ง

･ ดินทราย: แก้ไขโดยการหว่านปุ๋ยอินทรีย์หรือปุ๋ยคอกที่หมักเป็นผงละเอียดแล้ว ควรหว่านในอัตราและลักษณะเช่นเดียวกับการหว่านโดโลไมท์หรือยิบซั่ม

･ ดินเป็นด่างจัด เติมอินทรีย์วัตถุหรือปุ๋ยอินทรีย์ และใช้ปุ๋ยไนโตรเจนจากปุ๋ยแอมโมเนียมซัลเฟต (ปุ๋ยสูตร 21-0-0) ซึ่งอาจใช้วิธีผสมปุ๋ยสูตร 21-0-0 อัตรา 25 กก. ร่วมกับปุ๋ยสูตร 15-5-25 อัตรา 75 กก. จะได้ปุ๋ยสูตร 17-4-19 โดยหว่านในอัตรา 100-120 กรัม ต่อเส้นผ่านศูนย์กลางทรงพุ่ม 1 เมตร ต่อเดือน กรณีดินเป็นดินทรายควรแบ่งปุ๋ยหว่านให้ถี่ขึ้น 2-3 ครั้งต่อเดือน

นอกจากนี้ การหว่านปุ๋ยอินทรีย์หรือปุ๋ยคอกหมักแล้ว จะช่วยเพิ่มจุลธาตุแก่ดินด้วย

3. เมื่อพืชเริ่มแสดงอาการขาดจุลธาตุ ควรพ่นจุลธาตุทางใบในอัตราสูงและถี่กว่าอัตราแนะนำการใช้จุลธาตุทั่วไป ซึ่งจะสามารถแก้ไขอาการขาดจุลธาตุได้เร็วที่สุด เนื่องจากเป็นธาตุที่พืชต้องการน้อยมากแต่มีความสำคัญ การพ่นจุลธาตุทางใบแม้พืชจะดูดซึมได้น้อยแต่ก็เพียงพอต่อความต้องการ หากสามารถแยกอาการขาดจุลธาตุได้ ควรเลือกใช้จุลธาตุเฉพาะตัวให้ตรงกับอาการขาดที่พบ หรือหากไม่สามารถแยกอาการได้ควรเลือกใช้จุลธาตุรวม 7-8 ชนิด (โดยทั่วไปมักพบอาการขาดจุลธาตุเหล็ก สังกะสี และแมงกานีสร่วมกัน)

กรณี ขาดธาตุเหล็ก พ่นด้วย ไฮโดรเมทไอออน-อีดีทีเอ 13% (Fe-EDTA 13%) อัตรา 30-40 กรัม ต่อน้ำ 20 ลิตร ร่วมกับ ไฮโดรเมทมิกซ์-อีดีทีเอ (ธาตุรอง-จุลธาตุรวม 7 ชนิด) อัตรา 15-20 กรัม ต่อน้ำ 20 ลิตร โดยพ่นทุก 4-5 วัน จนกว่าอาการจะทุเลา

แหล่งสืบค้น:

ลิลลี่ กาวีต๊ะ และคณาจารย์.2560.สรีรวิทยาของพืช.พิมพ์ครั้งที่ 4; กรุงเทพฯ.สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์.270 หน้า.

ยงยุทธ โอสถสภา.2558.ธาตุอาหารพืช.พิมพ์ครั้งที่ 4; กรุงเทพฯ. สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์.548 หน้า.

สมบุญ เตชะภิญญาวัฒน์.2544.สรีรวิทยาของพืช Plant physiology.พิมพ์ครั้งที่ 4; กรุงเทพฯ.สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์.237 หน้า.

กลไกออกฤทธิ์สารกำจัดแมลง ตอนที่ 8+

Fri, 26 Jul 2024 12:31:55 GMT

กลไกออกฤทธิ์สารกำจัดแมลง ตอนที่ 8 ⁺

กลไกออกฤทธิ์ของสารกำจัดแมลง กลุ่ม 2 และกลุ่ม 30

สารกำจัดแมลง กลุ่ม 30: ไอโซไซโคลซีแรม (Isocycloseram) กลไกออกฤทธิ์คล้ายกับกลุ่ม 2B (เช่น ฟิโพรนิล, อิทิโพรล) โดยออกฤทธิ์ต่อระบบประสาทและกล้ามเนื้อ สารกำจัดแมลงทั้ง 2 กลุ่ม เข้าจับกับช่องโปรตีนกาบา-คลอไรด์ (GABA-Cl) โดยช่องนี้แทรกตัวอยู่ในชั้นเยื่อหุ้มเซลล์บริเวณปลายเส้นประสาทที่ทำหน้าที่เป็นตัวรับ (receptors) แต่.!! จุดจับสารกำจัดแมลง (binding site) อยู่คนละตำแหน่งกัน

สารกำจัดแมลง กลุ่ม 2B เช่น ฟิโพรนิล และอิทิโพรล

กลไกออกฤทธิ์: ขวาง/บล็อค ช่องโปรตีนกาบา-คลอไรด์ (GABA-gated chloride channel blockers: GABA-Cl Blockers)

สาร (โมเลกุล) ของสารกำจัดแมลงกลุ่ม 2 เข้าไปจับภายในช่องผ่าน ทำให้คลอไรด์ไหลผ่านเข้าไปไม่ได้ (ช่องโปรตีนอุดตัน) จึงไม่เกิดการยับยั้งกระแสประสาท เป็นผลให้เกิดการส่งกระแสประสาทและสั่งการให้กล้ามเนื้อหดตัวต่อเนื่อง เกิดภาวะกล้ามเนื้อกระตุก เกร็ง ชัก เป็นอัมพาตและลาโลกไปแบบไม่สมัครใจ

สารกำจัดแมลง กลุ่ม 30 เช่น ไอโซไซโคลซีแรม (ยังไม่มีจำหน่าย)

กลไกออกฤทธิ์: ยับยั้งการเปิดช่องโปรตีนกาบา-คลอไรด์ (GABA-gated chloride channel, allosteric modulators: GABA-Cl allosteric modulators)

สาร (โมเลกุล) ของสารกำจัดแมลงกลุ่ม 30 เข้าไปจับ ตัวคุม ( ตัวคุม = modulators ) ที่มีชื่อตำแหน่งว่า อัลโลสเตอริก ( allosteric ) โดยปกติการจับตัวคุม modulators ของสารกำจัดแมลงกลุ่มอื่นๆ กระตุ้นให้ช่องเปิด แต่กรณีกลุ่ม 30 กลับทำให้การเปิดช่องล้มเหลวและคลอไรด์ไม่ไหลเข้า จึงไม่เกิดการยับยั้งกระแสประสาท แมลงจึงลาโลกไปในลักษณะเดียวกับกลุ่ม 2

ประโยชน์:

ฟิโพรนิล ใช้กำจัดกลุ่มแมลงปากกัดและปากดูด เช่น เพลี้ยไฟ หนอนม้วนใบข้าว เพลี้ยจักจั่น เพลี้ยอ่อน เพลี้ยกระโดด แมลงค่อมทอง มวน แมลงหล่า ด้วงเต่า ด้วงกุหลาบ ด้วงหมัดผัก และมอด นอกจากนี้ยังใช้กำจัดปลวก มด ไส้เดือนฝอย เป็นต้น

ฟิโพรนิล ที่จำหน่ายมี 3 สูตร ได้แก่ ฟิโพรนิล 5% สูตรน้ำครีม (SC) ฟิโพรนิล 25% สูตรยาน้ำมัน และฟิโพรนิล 80% สูตรเม็ด (WG)

อัตราใช้:

ฟิโพรนิล 5% โดยส่วนตัวอัตราที่เหมาะสมสำหรับการพ่นฟิโพรนิลเพียงเดียว ไม่ควรน้อยกว่า 30-50 ซีซี.ต่อน้ำ 20 ลิตร (ก.ค. 2567) จะมีความเข้มข้นของสารออกฤทธิ์ เท่ากับ 75-125 มก./ลิตร (ppm.) ดังนั้น ถ้าใช้ฟิโพรนิล 25% จะต้องใช้อัตรา 6-10 ซีซี.ต่อน้ำ 20 ลิตร จะมีความเข้มข้นของสารออกฤทธิ์เท่ากัน

ภาพที่ 1: ระบบประสาททำงานโดยส่งกระแสประสาทคล้ายกระแสไฟฟ้า

ภาพที่ 1:

ระบบประสาททำงานโดยส่งกระแสประสาทคล้ายกระแสไฟฟ้าที่ไหลไปตามสายไฟ โดยไม่ได้ไหลเป็นสายต่อเนื่องกัน แต่จะเป็นการส่งกระแสประสาทคล้ายจุดไข่ปลา (จุดแสงสีฟ้าบนภาพ คือการจำลองการส่งกระแสประสาท)

การส่งกระแสประสาทอาศัยหลักการของศักย์ไฟฟ้าขั้วบวกและขั้วลบ ดังนั้น กระแสประสาทจึงไหลไปในทิศทางเดียวจากศักย์ไฟฟ้ามีขั้วลบมาก (มี “อิเล็กตรอน” มาก) ไปบริเวณที่มีศักย์ไฟฟ้าขั้วบวก (มี “อิเล็กตรอน” ต่ำ) กระแสประสาทจะไปสั่งการกล้ามเนื้อให้หดตัว (muscle contraction) ทำให้เคลื่อนไหวหรือตอบสนองต่อสิ่งเร้าได้ เช่น เมื่อจับแก้วน้ำร้อนแล้วชักมือกลับ หรือสั่งการให้เดิน บิน นอน กิน ขยับปาก

กลไกการส่งกระแสประสาทเป็นไป 2 ลักษณะ คือ 1) ส่งกระแสประสาท 2) ยับยั้งกระแสประสาท กล่าวคือ การส่งกระแสประสาทจะส่งไปเป็นช่วงๆ เพื่อกระตุ้นกล้ามเนื้อให้หดตัว แล้วหยุดส่งกระแสประสาท (ยับยั้ง) หากส่งกระแสประสาทตลอดเวลา เช่น ส่งกระแสประสาทเพื่อให้ดึงมือกลับมาชิดแนบลำตัว กล้ามเนื้อที่แขนจะหดตัวดึงแขนเข้าชิดลำตัว หากเกิดการส่งกระแสประสาทต่อเนื่องไม่หยุด (hyperexcitation) กล้ามเนื้อจะหดตัวมากขึ้นเรื่อยๆ (คล้ายเบ่งกล้ามตลอดเวลา) เป็นผลให้กล้ามเนื้อหดตัวรุนแรง เกร็ง ชักกระตุก เป็นตะคริว และเป็นอัมพาตไปในที่สุด

ในทางตรงข้าม ถ้าเกิดการยับยั้งกระแสประสาทตลอดเวลา (hyperpolarization) กล้ามเนื้อจะไม่หดตัว (คล้ายกล้ามเนื้อ) หากเกิดขึ้นรุนแรงหรือต่อเนื่อง กล้ามเนื้อจะอ่อนแรง เหมือนคนเป็นโรคปลายประสาทอักเสบ ไม่ตอบสนองต่อการเคลื่อนไหว เป็นผลให้เกิดภาวะกล้ามเนื้ออ่อนแรง และเป็นอัมพาตอ่อนแรง เคลื่อนไหวไม่ได้ (คล้ายโรคนอนติดเตียง)

การกระตุ้นสร้างและถ่ายทอดกระแสประสาท และการยับยั้งกระแสประสาท

โดย อาศัยหลักการของศักย์ไฟฟ้าไอออนบวกและไอออนลบ กล่าวคือ ภายในเซลล์เส้นประสาทจะมีศักย์ไฟฟ้าที่เกิดจากไอออนบวกที่ได้จากธาตุต่างๆ เช่น โซเดียมไอออน 2 บวก (Na ²⁺ ), โพแทสเซียมไอออนบวก (K ⁺ ) หรือแคลเซียมไอออน 2 บวก (Ca ²⁺ ) เป็นต้น และมีไอออนลบที่มาจากสารอินทรีย์ต่างๆ ที่อยู่ภายใน รวมถึงจากธาตุคลอไรด์ไอออนลบ (Cl ^- ) แต่เนื่องจากสารอินทรีย์เหล่านี้มีมากกว่าธาตุไอออนบวก ภายในเซลล์เส้นประสาทจึงมีสถานะติดลบ โดยมีศักย์ไฟฟ้าราว -70 mV เมื่อเกิดการรับรู้สิ่งแวดล้อมภายนอก หรือมือไปจับสัมผัสสิ่งต่างๆ จะเกิดการกระตุ้นสร้างกระแสประสาทโดยการไหลเข้าของไอออนบวกผ่านช่องโปรตีนที่จำเพาะเจาะจงต่อธาตุไอออนนั้นๆ (เพิ่มศักย์ไฟฟ้าขึ้นไปราว +30 ถึง +50 mV) เมื่อเกิดกระแสประสาท ๆ จะถ่ายทอดไปยังจุดถัดไป ซึ่งที่จุดถัดไปจะมีการไหลเข้าของไอออนบวกและศักย์ไฟฟ้าเพิ่มสูงขึ้น ในขณะเดียวกันจุดที่ถ่ายทอดกระแสประสาทก่อนหน้าจะปั๊มไอออนบวกออกผ่านช่องโปรตีนทำให้ศักย์ไฟฟ้าลดลงจนถึงสถานะศักย์ไฟฟ้าตามเดิม (ตามภาพ 1: จุดสีฟ้า คือกระแสประสาทที่เกิดขึ้นและไหลไปทางด้านขวา ตามลูกศรสีขาว)

การยับยั้งกระแสประสาท (ดูรายละเอียดเพิ่มเติม: ภาพที่ 3) เกิดขึ้นที่ปลายเซลล์เส้นประสาทส่วนรับ (เดนไดรต์; dendrite) ด้านปลายส่วนรับนี้จะมีปลายเป็นปมเว้า เป็นส่วนที่มีช่องโปรตีนที่ใช้ผ่านของไอออนที่มีทั้งช่องผ่านไอออนบวกเพื่อกระตุ้นสร้างกระแสประสาท และช่องผ่านไอออนลบ เพื่อลดศักย์ไฟฟ้าภายในเซลล์ประสาท เป็นการลดระดับกระแสประสาทหรือยับยั้ง เช่น ช่องโปรตีนกาบา-คลอไรด์ (GABA-Cl)

ภาพที่ 2: กลไกออกฤทธิ์ของสารกำจัดแมลง กลุ่ม 2 และกลุ่ม 3 ที่บริเวณปลายตัวรับของเส้นประสาท

กลไกออกฤทธิ์ของสารกำจัดแมลง กลุ่ม 2 และกลุ่ม 30 ที่บริเวณปลายตัวรับของเส้นประสาท ทำให้ไม่เกิดการยับยั้งกระแสประสาท แมลงเกิดอาการชัก เกร็งกระตุก และเป็นอัมพาตกล้ามเนื้อเกร็ง จนลาโลกแบบไม่เต็มใจนัก

ภาพที่ 2:

1. ภาพจำลองระบบประสาทภายในของแมลง

2. ในวงกลม: ภาพส่วนหัวของแมลง เป็นศูนย์รวมสั่งการของระบบประสาท เรียกว่า ระบบประสาทส่วนกลาง (CNS)

3. เส้นสีถัดมาจำลองเซลล์เส้นประสาท: เส้นประสาทสีเขียวด้านซ้าย เป็น เส้นประสาทระบบการรับรู้ความรู้สึก (sensory neuron) และมีส่วนที่เรียกว่า “คอร์โดโตแนล ออร์แกน (chordotonal organ)” ซึ่งสารกำจัดแมลงกลุ่ม 9, 29 และ 36 ออกฤทธิ์ที่จุดนี้

4. เส้นประสาทสีส้ม เป็นระบบเ ส้นประสาทยับยั้งกระแสประสาท (inhibitory neuron) โดยทำหน้าที่ยับยั้งกระแสประสาทไปยังเส้นประสาทสีน้ำเงิน ซึ่งเป็นเ ส้นประสาทระบบสั่งการ (motor neuron) โดยสารกำจัดแมลงกลุ่ม 2 และกลุ่ม 30 ออกฤทธิ์ที่ปลายเส้นประสาทส่วนรับ (บริเวณเส้นสีแดงปลายเส้นประสาท)

ภาพที่ 3: ภาพขยายเส้นประสาทระหว่างเซลล์เ ส้นประสาทยับยั้งกระแสประสาท (inhibitory neuron) และเซลล์ เส้นประสาทระบบสั่งการ (motor neuron)

ภาพที่ 3:

1. ด้านซ้ายสุด: เซลล์เส้นประสาท (neuron) ด้านบนเป็นส่วนของปลายประสาทส่วนรับกระแสประสาทจากเซลล์ประสาทเส้นอื่นๆ ด้านล่างเป็นส่วนหางของเส้นประสาท (แอกซอน; axon) ปลายหางเป็นปลายเส้นประสาทที่ทำหน้าที่ส่งสารสื่อประสาท

2. ด้านขวาล่าง: ภาพขยาย-บริเวณปลายเซลล์เส้นประสาทยับยั้งกระแสประสาท (ซ้าย; inhibitory neuron) และปลายเซลล์เส้นประสาทระบบสั่งการ (ขวา; motor neuron) ปลายเส้นประสาทสั่งการจะมี “ช่องโปรตีนกาบา-คลอไรด์ (GABA-gated chloride channel)” โดยช่องนี้เป็นช่องโปรตีนที่แทรกตัวอยู่ภายในเยื่อหุ้มเซลล์เส้นประสาทซึ่งมี สารสื่อประสาทกาบา (กรดอะมิโนบิวทิริก เอซิด; GABA) เป็นตัวกระตุ้นการเปิดช่อง สำหรับให้คลอไรด์ไหลผ่านเข้าไปในเซลล์ประสาท เพื่อลดระดับกระแสประสาทหรือยับยั้งกระแสประสาท โดยช่องนี้จะอนุญาติให้เฉพาะคลอไรด์ไหลผ่านเท่านั้น

สารสื่อประสาทจะถูกบรรจุอยู่ในถุง (synaptic vesicles หรืออีกชื่อ neurotransmitter vesicles) เมื่อกระแสประสาทถ่ายทอดมาถึงปลายเส้นประสาทยับยั้งกระแสประสาท (inhibitory neuron) กระแสประสาทจะไม่สามารถกระโดดข้ามไปยังปลายเซลล์ประสาทสั่งการ (motor neuron) ได้ การจะถ่ายทอดกระแสประสาทจึงใช้วิธีถ่ายทอดหรือส่ง โดยส่งสารสื่อประสาทซึ่งในที่นี้ คือ “กาบา” เข้าไปจับกับช่องโปรตีนกาบา-คลอไรด์ เพื่อให้คลอไรด์ไหลเข้าไปและเกิดการยับยั้งกระแสประสาท (โดยปลายเซลล์เส้นประสาทสั่งการบริเวณนี้ จะมีช่องโปรตีนที่ให้ไอออนประจุบวกไหลเข้าเพื่อกระตุ้นสร้างกระแสประสาทด้วย หากไม่มีการยับยั้งกระแสประสาทจะทำให้เกิดการส่งกระแสประสาทมากเกินไปและเป็นอันตราย)

ภาพที่ 4: ภาพจำลองช่องโปรตีนกาบา-คลอไรด์ (GABA-gated chloride channel)

ภาพที่ 4:

1. ช่องโปรตีนกาบา-คลอไรด์: เกิดจากการรวมตัวกันของโปรตีนหน่วยย่อยๆ หลายหน่วยรวมกันเป็นโปรตีนที่มีลักษณะเป็นพู แต่ละพูเรียกว่า โปรตีนหน่วยย่อย (subunit) แต่ละหน่วยย่อยมีชื่อเรียกต่างกัน เช่น อัลฟ่า เบต้า และ แกมม่า การรวมตัวกันของโปรตีนหน่วยย่อยจะทำให้เกิดช่องผ่านตรงกลาง

2. การเปิดช่องโปรตีนกาบา-คลอไรด์: อาศัยสารสื่อประสาท “กาบา” โดยกาบาจะจับกับโปรตีนหน่วยย่อยอัลฟ่ากระตุ้นให้ช่องเปิดออก การจับของกาบาที่บริเวณอัลฟ่าเป็นการจับแบบจำเพาะเจาะจงต่อจุดดังกล่าว และสารอื่นไม่สามารถจับได้ หรือจับได้แต่ไม่สามารถกระตุ้นให้ช่องเปิด-ปิด “เป็นไปตามกฎ แม่กุญแจ-ลูกกุญแจ”

3. ช่องโปรตีนชนิดอื่นๆ ก็มีลักษณะคล้ายกันกับช่องนี้

4. สารกำจัดแมลงกลุ่ม 2 มีโครงสร้างเคมีที่จำเพาะและเข้ากันได้กับช่องผ่านตรงกลางของช่องโปรตีนกาบา-คลอไรด์ สารกำจัดแมลงในกลุ่มจึงเข้าไปจับภายในช่องและทำให้เกิดการอุดตันของช่อง

5. สารกำจัดแมลงกลุ่ม 30 มีโครงสร้างเคมีที่จำเพาะและเข้ากันได้กับ ตัวคุมที่ตำแหน่งอัลโลสเตอริก ของ ช่องโปรตีนกาบา-คลอไรด์ สารกำจัดแมลงในกลุ่มจึงเข้าไปจับกับตัวคุมที่ตำแหน่งอัลโลสเตอริก ส่งผลให้ช่องไม่สามารถเปิดได้ตามปกติ

ภาพที่ 5: ภาพจำลองช่องโปรตีนชนิดต่างๆ ซึ่งมีบทบาทหน้าที่แตกต่างกัน และมีความจำเพาะเจาะจงต่อสารกระตุ้นต่างกัน โดยโปรตีนเหล่านี้แทรกตัวอยู่ในเยื่อหุ้มเซลล์

ภาพที่ 5:

1. ช่องโปรตีน (channel protein) แบ่งออกเป็น 2 ชนิด คือ 1) ช่องที่กระตุ้นการทำงานด้วยสารอินทรีย์/สารสื่อประสาท 2) ช่องที่กระตุ้นการทำงานด้วยศักย์ไฟฟ้า

2. โปรตีนตัวพา (carrier protein) ทำหน้าที่ลำเลียงสารที่อยู่ภายนอกเข้าสู่เซลล์ เช่น กรดอะมิโน น้ำตาลกลูโคส เป็นต้น

3. โปรตีนตัวรับ (receptor protein) มีบทบาทในการส่งสัญญาณเข้าไปในเซลล์เพื่อตอบสนองบางอย่าง เช่น ส่งสัญญาณกระตุ้นการแบ่งเซลล์ การสังเคราะห์โปรตีน โดยมีตัวกระตุ้นเป็นฮอร์โมนหรือไอออน

4. เอนไซม์ (Enzyme activity) หรือโปรตีนเชิงซ้อน (protein complex) มีบทบาทเกี่ยวข้องกับการถ่ายทอดอิเล็กตรอน การเร่งปฏิกิริยา การย่อยสลายสารชีวเคมี เป็นต้น

ภาพที่ 6: ภาพจำลองกฎแม่กุญแจ-ลูกกุญแจ

ภาพที่ 6:

ในการเข้าจับที่จุดต่างๆ ของช่องโปรตีนโดยสารกำจัดแมลงหรือสารอื่นๆ จะมีความจำเพาะเจาะจงต่อจุดที่จับ สำหรับสารกำจัดแมลงแม้มีโครงสร้างโมเลกุลต่างกัน แต่มีโครงสร้างทางเคมีเหมือนกันจะจับที่จุดจับเดียวกันได้ ตัวอย่างเช่น สารกำจัดแมลงกลุ่ม 5 โครงสร้างเคมีเป็นสาร สไปโนซีน สารเคมีในกลุ่มนี้คือ สไปนีโทแรม และสปินโนแซด ทั้งคู่มีโครงสร้างโมเลกุลต่างกัน แต่โครงสร้างทางเคมีหลักเหมือนกันจึงมีจุดจับ (binding site) ที่ตัวคุมอัลโลสเตอริก ตำแหน่ง I เหมือนกัน

นอกจากนี้ สารกำจัดแมลงบางชนิดแม้มีโครงสร้างทางเคมีต่างกัน แต่มีจุดจับที่ตำแหน่งเดียวกัน จะถูกจำแนกกลไกออกฤทธิ์เป็นกลุ่มเดียวกัน เช่น สารกำจัดแมลง กลุ่ม 1 มี 2 กลุ่มย่อย คือ กลุ่ม 1A โครงสร้างเคมี เป็นคาร์บาเมท เช่น คาร์บาริล ฟิโนบูคาร์บ และ กลุ่ม 1B โครงสร้างเคมี เป็นออร์กาโนฟอสเฟต เช่น โปรฟีโนฟอส ไตรอะโซฟอส โอเมโทเอต เป็นต้น สารในกลุ่ม 1A และ 1B มีจุดจับที่เอนไซม์อะซิทิลโคลีนเอสเทอเรส ทำให้เอนไซม์ไม่สามารถย่อยสารสื่อประสาทได้

ภาพที่ 7: กลไกการดื้อยาหรือการสร้างความต้านทานต่อสารกำจัดแมลง

ภาพที่ 7:

กลไกการดื้อยาหรือการสร้างความต้านทานต่อสารกำจัดแมลง มี 4 กลไก แต่กลไกหลักมี 2 กลไก ดังนี้

1. การกลายพันธุ์ (mutation): เกิดการกลายพันธุ์ที่ตำแหน่งจับของสารกำจัดแมลง สารกำจัดโรคพืช สารกำจัดวัชพืชหรือสารชีวภัณฑ์ เมื่อจุดจับ (แม่กุญแจ; binding site) เปลี่ยนรูปทรงไปหรือมีโครงสร้างโมเลกุลที่เปลี่ยนแปลงไปจนสารกำจัดแมลง (ลูกกูญแจ) ไม่สามารถเข้าไปจับได้อีกต่อไป จึงไม่เกิดความเป็นพิษ เพราะไม่สามารถยับยั้งหรือกระตุ้นการทำงานของโปรตีนเป้าหมายได้ กลไกการดื้อยาในลักษณะนี้สามารถถ่ายทอดสู่รุ่นลูก หลาน เหลน โหลนได้

2. แมลงหรือศัตรูพืช สร้างหรือสังเคราะห์เอนไซม์ที่ใช้ย่อยสลายสารพิษหรือสิ่งแปลกปลอม (detoxification enzyme) ที่มีปริมาณมากขึ้น หรือมีประสิทธิภาพเพิ่มขึ้น เช่น เอนไซม์ไซโตโครม P450 (บางชนิด) ของเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล เอนไซม์นี้สร้างขึ้นเพื่อย่อยสลายสารกำจัดแมลงกลุ่ม 4A แต่กลับมีความสามารถเพิ่มในการย่อยสลายสารกำจัดแมลงกลุ่ม 9B

การหยุดใช้สารกำจัดแมลงกลุ่มที่แมลงดื้อยาต่อเอนไซม์ดังกล่าวเป็นระยะเวลานานๆ เช่น 1-3 ปี อาจทำให้การดื้อยาลดลง

แมลงที่มีอายุขัยสั้น จำนวนรุ่นลูก หลาน เหลน โหลน คลอดออกมาเยอะ จึงพัฒนาหรือกลายพันธุ์ได้เร็ว จึงสามารถสร้างเอนไซม์ย่อยได้เร็วขึ้น ดีขึ้น จนยาไม่สามารถออกฤทธิ์ได้

แหล่งสืบค้น:

เทพชัย โชติมณี.2565.360 Concepts in Biology Part 1.พิมพ์ครั้งที่ 4.กรุงเทพฯ : กรีนไลฟ์ พริ้นติ้ง เฮาส์.280 หน้า

ประศาสตร์ เกื้อมณี.2560.เซลล์และเนื้อเยื่อพืช Plant Cell and Tissue.พิมพ์ครั้งที่ 1.กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์.200 หน้า

อาคม สังข์วรานนท์.2538.กีฏวิทยาทางการแพทย์.ภาควิชาพยาธิวิทยา คณะสัตวแพทย์ศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์.พิมพ์ครั้งที่ 4; โรงพิมพ์สหมิตรพริ้นติ้ง.นนทบุรี.968 หน้า.

เอกสารประกอบการอบรมหลักสูตร.2560.เทคนิคการใช้สารป้องกันกำจัดศัตรูพืช.กลุ่มกีฏและสัตววิทยา สำนักวิจัยพัฒนาการอารักขาพืช กรมวิชาการเกษตร.119 หน้า.

เอกสารประกอบการอบรมหลักสูตร.2559.การป้องกันกำจัดแมลงศัตรูพืชกะหล่ำ เทคนิคการพ่นสารฆ่าแมลงในพืชผักและกลไกการต้านทานสารฆ่าแมลงของแมลงศัตรูผักที่สำคัญ.กองวิจัยพัฒนาปัจจัยการผลิตทางการเกษตร กรมวิชาการเกษตร.จัดทำโดย สมาคมกีฏและสัตววิทยาแห่งประเทศไทย.86 หน้า.

เอกสารวิชาการ.2564.การใช้สารกำจัดแมลงและไรศัตรูพืชเพื่อแก้ไขปัญหาความต้านทานศัตรูพืช.สำนักวิจัยพัฒนาการอารักขาพืช กรมวิชากาเกษตร.146 หน้า.

IRAC.2019.Insecticide Mode of Action Training slide deck IRAC MoA Workgroup Version 1.0, April 2019.

(https://irac-online.org)

IRAC.2024.MODE OF ACTION CLASSIFICATION SCHEME VERSION 11.1, JANUARY 2024.

(https://irac-online.org)

แมงกานีส (Manganese: Mn)

Wed, 24 Jul 2024 09:59:04 GMT

แมงกานีส (Manganese: Mn)

แมงกานีส มาจากรากศัพท์ภาษากรีก “Magnesia (แมกนีเซีย)” อิตาลีและฝรั่งเศส “Manganese” ชื่อ แมกนีเซีย มาจากภาษากรีกที่เป็นชื่อเมืองที่พบแร่ไพโรลไซต์ (pyrolusite) ที่มีสีดำ ในบริเวณเมืองแมกนีเซียของกรีก เมื่อตั้งชื่อธาตุจึงตั้งชื่อคล้ายธาตุแมกนีเซียมซึ่งพบในเมืองเดียวกัน

ธาตุแมงกานีส มีสัญลักษณ์ธาตุเขียนด้วยตัวเอ็มใหญ่และเอ็นเล็ก: Mn เป็นธาตุโลหะ มีเลขอะตอม 25 น้ำหนักอะตอมเท่ากับ 54.938 ในธรรมชาติพบอยู่ในรูปของแร่ที่มีสารประกอบหลายชนิด ซึ่งเป็นสารประกอบแมงกานีสออกไซด์ ซัลไฟด์ คาร์บอเนตและซิลิเกต เช่น แร่ไพโรลไซต์ (pyrolusite; MnO ₂ ) ^[1] แมงกาไนต์ (Manganite; MnO(OH)) และแมงกานีสออกไซด์ชนิดอื่นๆ (Mn ₂ O ₃ , Mn ₃ O ₄ )

แมงกานีสในทางการเกษตร

แมงกานีส จัดเป็น จุลธาตุ หรือ ธาตุเสริม (micronutrients) สำหรับพืช เนื่องจากเป็นธาตุอาหารพืชที่พืชมีความต้องการน้อย โดยทั่วไปจะพบปริมาณแมงกานีสในเนื้อเยื่อพืชราว 10-100 มก./กก. ^[2] แต่จากการตรวจสอบปริมาณที่พบในพืชแต่ละชนิดอาจแตกต่างกัน ในบางพืชอาจพบเพียง 10-20 มล./กก. หรือในบางพืชอาจพบมากถึง 100-500 มก./กก. ถือได้ว่า เป็นธาตุที่มีช่วงปริมาณที่พบในพืชค่อนข้างกว้างเมื่อเทียบกับธาตุสังกะสี และเหล็ก ในสภาพดินเพาะปลูกพืชทั่วไปมักพบปริมาณแมงกานีสที่เป็นประโยชน์ต่อพืชได้ง่ายกว่าธาตุอื่นๆ ยกเว้นในสภาพดินทราย ในวัสดุปลูก และในสภาพดินด่าง ที่มีค่า pH มากกว่า 7-7.5 และดินสภาพเป็นกรดจัด มีค่า pH น้อยกว่า 4.5-5

แร่แมงกานีสออกไซด์ในธรรมชาติจะถูกย่อยสลายได้ธาตุแมงกานีสที่เป็นประโยชน์ต่อพืชในรูป “แมงกานีสไอออน (Mn ²⁺ )” ที่มีประจุบวก 2 ได้ง่าย ในสภาพดินที่มีค่า pH ระหว่าง 5-7 และมีอินทรียวัตถุ โดยเฉพาะในสภาพดินที่มีความชื้นหรือดินน้ำขังอย่างในนาข้าว ในดินที่มีอินทรียวัตถุสูงจะช่วยกระตุ้นกิจกรรมย่อยสลายหินแร่แมงกานีสออกไซด์และอินทรีย์วัตถุที่ย่อยสลายด้วยนั้นจะส่งเสริมความเป็นประโยชน์ของแมงกานีสในรูปสารประกอบแมงกานีสคีเลตธรรมชาติ ดังนั้น ปัจจัยที่มีผลต่อความเป็นประโยชน์ของแมงกานีสจะประกอบด้วย

1. ลักษณะของเนื้อดิน: ในดินทรายจัด จะพบการขาดธาตุอาหารได้ง่าย

2. การระบายอากาศและความชื้นของดิน: ในสภาพที่ดินถ่ายเทอากาศได้ดี เช่น ในดินร่วนปนทราย จะทำให้แมงกานีสส่วนใหญ่มีสภาพเป็นแมงกานีสออกไซด์ (MnO ₂ ) ซึ่งละลายน้ำได้ยาก แต่ในสภาพดินน้ำขัง เช่น นาข้าว แมงกานีสจะถูกย่อย (รีดิวซ์) ให้อยู่ในสภาพ แมงกานีสไอออน (Mn ²⁺ ) ได้ง่าย

3. อินทรีย์วัตถุ: แมงกานีสจะละลายได้ดีในดินที่มีอินทรียวัตถุสูง โดยอินทรียวัตถุที่ย่อยสลายจะช่วยส่งเสริมการสลายของแมงกานีสเป็นแมงกานัส ซึ่งแมงกานัสจะละลายได้ดีกว่า

4. ความเป็นกรด-ด่างของดิน: สภาพดินที่มีค่า pH ระหว่าง 5-7 จะทำให้แมงกานีสละลายง่ายและเป็นประโยชน์ต่อพืชได้มากกว่าดินกรดจัดและดินด่างจัด

^[1] MnO ₂ คือ แร่หรือสารประกอบแมงกานีสออกไซด์ สัญลักษณ์ธาตุประกอบด้วย แมงกานีส 1 ธาตุ (Mn) และออกซิเจน 2 ธาตุ (O ₂ ; เลข 2 ห้อยต่อท้ายหมายถึง มีจำนวนธาตุตามเลข), Mn ₂ O ₃ ประกอบด้วย แมงกานีส 2 ธาตุ (Mn) และออกซิเจน 3 ธาตุ

^[2] หน่วย: มก./กก. หมายถึง มิลลิกรัมต่อน้ำหนักอบแห้งของพืช 1 กิโลกรัม, เมื่อ 1 มก./กก. เท่ากับ 1 ppm (1 ในล้านส่วน) และเท่ากับ 0.0001% (เปอร์เซ็นต์), ดังนั้น แมงกานีส 50 มก./กก. จะเท่ากับ 0.005% (ในพืชทั่วไปพบไนโตรเจน ราว 1.6-2.5%, ฟอสฟอรัส ในรูปฟอสเฟต ราว 0.15-0.35% และโพแทสเซียม ราว 1.5-2.5%)

บทบาทและหน้าที่ของแมงกานีส

1. ทำหน้าที่เป็นตัวกระตุ้นการทำงานของเอนไซม์หลายชนิดในกระบวนการหายใจ ^[3]

2. เกี่ยวข้องกับการสังเคราะห์แสง โดยทำหน้าที่กระตุ้นเอนไซม์ การถ่ายทอดอิเล็กตรอน การปลดปล่อยออกซิเจนในระบบแสง 2 (Photo system II; PS II) และเกี่ยวข้องกับโครงสร้างเยื่อหุ้มเซลล์ของคลอโรพลาสต์ ^[4]

3. เกี่ยวข้องต่อเอนไซม์ในกระบวนการเมทาบอลิซึมของออกซิเจน และเมทาบอลิซึมของไนโตรเจน ^[5]

4. มีบทบาทเกี่ยวข้องในการสร้างกรดอะมิโน (amino acid) และเป็นตัวกระตุ้นการทำงานของเอนไซม์ในการสังเคราะห์นิวคลีโอไทด์ (nucleotide) และกรดไขมัน (fatty acid) ^[6]

^[3] กระตุ้นเอนไซม์ในกระบวนการหายใจ เช่น เอนไซม์ Mn-superoxide dismutase (Mn-SOD), เอนไซม์ Isocitrate dehydrogenase

^[4] เกี่ยวข้องต่อการสังเคราะห์แสง ได้แก่

การกระตุ้นเอนไซม์ เช่น เอนไซม์ Phosphoenolpyruvate carboxylase ในการตรึงคาร์บอนไดออกไซด์, เอนไซม์ NADP-malate และเอนไซม์ NAD-malate ของพืช C4 และ CAM

เป็นโคแฟกเตอร์ของโปรตีนคอมเพล็กซ์ ในระบบแสง 2 (PS II) ทำหน้าที่สร้างจุดจับกับโมเลกุลของน้ำ เพื่อแยกออกซิเจนและปลดปล่อยอิเล็กตรอน

เป็นโคแฟกเตอร์ของเอนไซม์หลายชนิดที่สังเคราะห์สารตั้งต้นในการสร้างคลอโรฟิลล์ จิบเบอเรลลิน และแคโรทีนอยด์

^[5] ไนโตรเจนเมทาบอลิซึม เช่น กระตุ้นเอนไซม์ Glutamine synthetase ในการสังเคราะห์กรดกลูตามิก, เป็นโคแฟกเตอร์ในการเปลี่ยนไนเตรทเป็นแอมโมเนียม, เกี่ยวข้องต่อเมตาบิลิซึมของคาร์โบไฮเดรต

^[6] การสังเคราะห์โปรตีน เช่น

กระตุ้นการทำงานของเอนไซม์ enolase มีบทบาทต่อเมทาบอลิซึมของน้ำตาล ซึ่งเชื่อกันว่าเกี่ยวข้องกับโปรตีนที่ป้องกันความเครียดของพืช

เกี่ยวข้องกับการสังเคราะห์กรดอะมิโนฟีนิลอะลานิน, ไทโรซีน (ทั้ง 2 ชนิด เป็นกรดอะมิโนตั้งต้นสังเคราะห์ สารฟีนอลและฟลาโวนอยด์) และทริฟโตเพน (กรดอะมิโนตั้งต้นสังเคราะห์ออกซิน)

เกี่ยวข้องกับการควบคุมระดับฮอร์โมนออกซิน

เกี่ยวข้องต่อการสังเคราะห์กรดไขมันที่เป็นองค์ประกอบของเยื่อหุ้มมเซลล์

ลักษณะอาการขาดธาตุแมงกานีส

อาการขาดธาตุแมงกานีส อาจมีบางลักษณะที่แตกต่างกันไปในแต่ละพืชและความรุนแรงในการขาดธาตุ ลักษณะอาการที่เด่นชัดมีดังนี้

1. อาการขาดธาตุ เริ่มต้นที่ใบอ่อนก่อน จึงลุกลามไปยังใบเพสลาด และใบแก่

2. เริ่มแรกใบจะมีสีเขียวซีดจาง หรือ สีเขียวอ่อน ซึ่งเกิดขึ้นระหว่างเส้นใบและเส้นใบจะมีสีเขียวมากกว่า โดยพบว่าใบอ่อนยังคงสามารถขยายขนาดใบได้ตามปกติ

3. เมื่อ อาการขาดธาตุรุนแรงมากขึ้นจะเปลี่ยนจากสีเขียวอ่อนเป็นสีเหลืองมากยิ่งขึ้น แต่เส้นใบยังคงมีสีเขียว ทั้งเส้นกลางใบและเส้นใบย่อย ต่อเมื่ออาการรุนแรงมากเส้นใบย่อยจึงเริ่มแสดงอาการเหลือง ส่วนใหญ่มักพบว่าเส้นกลางใบจะยังมีสีเขียวอยู่

4. อาการขาดธาตุแมงกานีสรุนแรง อาจทำให้เกิดอาการเนื้อเยื่อกลางใบแห้งตายเป็นหย่อมๆ หรือเป็นลายตามแนวยาวของเส้นใบ

สาเหตุของอาการขาดธาตุแมงกานีส

1. ลักษณะของดินปลูก

1.1 ดินทราย: พื้นที่เพาะปลูกเป็นดินทรายหรือมีดินทรายปะปนอยู่มาก เนื้อดินหรืออนุภาคของดินทรายไม่สามารถดูดซับธาตุอาหารได้ จึงเป็นเหตุให้ดินขาดแคลนธาตุอาหารพืช

1.2 ดินเหนียว: พื้นที่เพาะปลูกเป็นดินเหนียวจัดหรือมีดินเหนียวมากกว่าดินชนิดอื่น เนื้อดินหรือ อนุภาคของดินเหนียวจะมีไอออนของประจุลบ (-) ล้อมรอบเนื้อดิน (อนุภาคดิน) อย่างหนาแน่น ทำให้แมงกานีสที่ละลายและแตกตัวได้ประจุไอออน 2 บวก (Mn ²⁺ ) ถูกประจุลบที่ล้อมดินเหนียวดูดยึดไว้อย่างเหนียวแน่น จนแมงกานีสไม่หลุดออกมาและแพร่เข้าสู่รากพืช ยกเว้นในสภาพดินที่เป็นกรดอ่อน มีค่า pH ระหว่าง 5-6.5 ซึ่งในสภาพกรดอ่อนนี้จะมีไฮโดรเจนไอออน (หรือโปรตอน: H ⁺ ) ละลายอยู่มาก ประจุบวกของไฮโดรเจนจะมีศักย์กำลังไฟฟ้าสูงกว่าประจุ 2 บวกของแมงกานีส (Mn ²⁺ ) จึงผลักแมงกานีสออกจากเนื้อดินเหนียวและเข้าแทนที่ โดยมีเงื่อนไขว่า ดินเหนียวนั้นจะต้องมีความชื้นและอินทรีย์วัตถุพอสมควร

2. ความเป็นกรดหรือด่างของดิน: ความเป็นกรดหรือด่างของดิน วัดได้จากค่า pH ของดิน ดินที่เป็นกรดจัด มีค่า pH น้อยกว่า 4.5-5 และดินที่เป็นด่าง มีค่า pH มากกว่า 7-7.5 ขึ้นไป การละลายและแตกตัวของแมงกานีสจะลดลง และพืชไม่สามารถใช้ประโยชน์ได้

3. ดินขาดอินทรียวัตถุ: เดิมทีดินที่เปิดป่าใหม่ หรือที่ดินที่เป็นดินร่วนและอุดมสมบูรณ์ไปด้วยการทับถมของเศษซากพืช-ซากสัตว์ (ซึ่งปัจจุบันไม่น่าจะมี) จะมีอินทรีย์วัตถุมาก (ไม่เกิน 5% ของปริมาตรเนื้อดิน) ดินลักษณะนี้จะเป็นดินที่มีจุลินทรีย์ที่ช่วยย่อยสลายหินแร่และอินทรียวัตถุ ทำให้ดินไม่ขาดแคลนจุลธาตุ ต่อเมื่อมีการเพาะปลูกต่อเนื่องและนำผลผลิตออกจากพื้นที่ ซึ่งเป็นการนำธาตุอาหารและสารอินทรีย์ต่างๆ ออกจากดิน และหากขาดการเติมอินทรีย์วัตถุ เช่น เศษซากพืช-วัชพืช หรือปุ๋ยคอก จะทำให้ดินขาดแคลนธาตุอาหาร

ในพื้นที่ปลูกพืชผัก พืชไร่ หรือนาข้าว การเติมอินทรียวัตถุและปุ๋ยคอกที่ผ่านการหมักดีแล้ว จะทำได้ง่ายโดยการไถพรวนกลบ (ยกเว้นพื้นที่ลาดชัน)

สำหรับไม้ผล การไถพรวนและไถกลบไม่สามารถทำได้ ดังนั้น การตัดแต่งกิ่ง-ใบ และผลที่ไม่สมบูรณ์แล้วนำมาคลุมโคนรอบทรงพุ่ม (แต่ต้องไม่ใช่ส่วนที่เป็นโรคพืช) หรือการหว่านปุ๋ยอินทรีย์ที่ละน้อย เรื่อย ๆ จะช่วยเพิ่มปริมาณอินทรีย์วัตถุได้ การหว่านปุ๋ยอินทรีย์ปีละ 1-2 ครั้ง ๆ ละมาก ๆ ไม่เพียงพอต่อการเพิ่มอินทรีย์วัตถุ เนื่องจากไม่สามารถไถกลบได้ และถูกชะล้างจากฝนได้ง่าย

4. พื้นที่มีฝนตกชุก เช่น ภาคใต้ของประเทศ: พื้นที่ลานเอียงและมีฝนตกชุกเกือบตลอดทั้งปี จะทำให้เกิดการชะล้างแร่ธาตุได้ง่าย พื้นที่ดินเหล่านี้จึงมักขาดธาตุอาหารพืช

5. การใช้ปุ๋ยฟอสฟอรัสมากเกินความจำเป็นหรือใช้ฟุ่มเฟือย: การใส่ปุ๋ยธาตุหลัก ไนโตรเจน-ฟอสฟอรัส-โพแทสเซียม (N-P-K) ที่มีเปอร์เซ็นต์ธาตุฟอสฟอรัสสูงหรือมีเปอร์เซ็นต์พอๆ กับไนโตรเจนและโพแทสเซียม เป็นการใช้ธาตุฟอสฟอรัสที่เกินความจำเป็น อีกทั้งปุ๋ยฟอสฟอรัสมีราคาสูงมากกว่าปุ๋ยชนิดอื่นๆ ตัวอย่างสัดส่วนปุ๋ยธาตุหลักที่ระบุบนกระสอบและมีฟอสฟอรัสสูงเกินความจำเป็น เช่น สัดส่วนปุ๋ย 1-1-1, 2-2-3, 1-3-3 หรือ 0-1-1

ตัวอย่างปุ๋ยสูตร สัดส่วน 1-1-1 ได้แก่ ปุ๋ยสูตร 15-15-15, 16-16-16, 19-19-19 เป็นต้น

ตัวอย่างปุ๋ยสูตร สัดส่วน 2-2-3 ได้แก่ 13-13-21, 13-13-24, 12-12-17 เป็นต้น

ตัวอย่างปุ๋ยสูตร สัดส่วน 1-3-3 หรือ 0-1-1 ได้แก่ 8-24-24, 7-21-21, 9-24-24, 0-23-23 เป็นต้น

ปุ๋ยฟอสฟอรัส ที่อยู่ในกระสอบจะเป็น สารประกอบฟอสเฟตออกไซด์ (ไดฟอสเฟตเพนตะออกไซด์: P ₂ O ₅ ) เมื่อหว่านและรดน้ำ จะแตกตัวได้เป็น สารประกอบฟอสเฟตออกไซด์ 3 ชนิด ซึ่งจะมีชนิดใดมากหรือน้อยขึ้นอยู่กับความเป็นกรด-ด่างของดิน ดังนี้

1. ไดไฮโดรเจนฟอสเฟต (H ₂ PO ₄ ^- ): พบมากในดินที่มีค่า pH น้อยกว่า 6.8

2. ไฮโดรเจนฟอสเฟต (HPO ₄ ^2- ): พบมากในดินที่มีค่า pH ระหว่าง 6.8-7.2

3. ฟอสเฟต (PO ₄ ^3- ): พบมากในดินที่มีค่า pH มากกว่า 7.2

ธาตุฟอสฟอรัส เป็นธาตุที่ไม่มีความเสถียรอย่างรุนแรงและอยู่เป็นธาตุเดี่ยว ๆ ไม่ได้ ^[7] จึงมักรวมตัวกับธาตุอื่น โดยเฉพาะธาตุออกซิเจน ซึ่งเป็นธาตุที่รวมตัว (ทำปฏิกิริยา) ได้ง่ายกับธาตุอื่น เมื่อฟอสฟอรัสรวมตัวกับออกซิเจน จะเรียก 2 ธาตุนี้ว่า “ฟอสเฟต” ฟอสเฟตเมื่อถูกละลายด้วยน้ำจะแตกตัวมีสถานเป็น ฟอสเฟตไอออนที่มีประจุลบ เช่น PO ₄ ^3- , HPO ₄ ^2- และ H ₂ PO ₄ ^- ^[8] ฟอสเฟตไอออนที่เกิดขึ้นยังคงมีความไม่เสถียรอยู่มาก จึงเกิดการรวมตัวกับไอออนประจุบวกของธาตุอื่น กรณีของแมงกานีสซึ่งมีประจุ 2 บวก จะถูกดึงโดยฟอสเฟตให้รวมตัวและตกตะกอนเป็นแร่ที่ละลายน้ำยาก และไม่เกิดความเป็นประโยชน์ต่อพืช จึงเป็นสาเหตุให้พืชขาดแมงกานีส หรือธาตุอาหารอื่นๆ ที่ละลายน้ำแล้วมีประจุบวก

^[7] ความไม่เสถียรของธาตุ: เปรียบเทียบให้เห็นภาพชัดขึ้น คือการต้มน้ำในกาน้ำร้อนที่ปิดฝาและไม่มีรูระบาย เมื่อน้ำเดือนจะเกิดการสั่น-เดือดระอุ น้ำเปลี่ยนเป็นไอน้ำ การเพิ่มความร้อนต่อไปเรื่อย ๆ จะทำให้การสั่นของน้ำรุนแรงสูงขึ้นจนทำให้กาน้ำสั่นตามไปด้วย หากไม่เปิดฝาหรือมีรูระบายจะเกิดการปะทุแตกของกาน้ำ ซึ่งเป็นผลมาจากความร้อนทำให้อิเล็กตรอนของน้ำเคลื่อนที่ไปมาจนเกิดการสั่น ธาตุฟอสฟอรัสที่อยู่เดี่ยว ๆ ก็มีลักษณะคล้ายน้ำที่ต้มในกาน้ำร้อนที่ปิดฝาและไม่มีรูระบายไอน้ำ ดังนั้น การรวมตัวกับออกซิเจนทำให้เป็นฟอสเฟตที่สเถียรมากขึ้น เสมือนกาน้ำที่ต้มในกาน้ำร้อนตลอดเวลาและมีรูระบายไอน้ำเล็กน้อย การสั่นของกาน้ำยังเกิดขึ้น

การหยุดให้ความร้อนแก่กาน้ำ จึงจะทำให้การสั่นดังกล่าวหยุดลง ซึ่งก็เปรียบได้กับการรวมตัวของฟอสเฟตกับธาตุอื่น เช่น แคลเซียม แมกนีเซียม สังกะสี เหล็ก แมงกานีส หรือทองแดง โดยปกติจะเป็นการรวมตัวในสัดส่วน ฟอสเฟต 1 ต่อ แคลเซียม 3

^[8] สารประกอบฟอสเฟต เขียนสัญลักษณ์เป็น P _i

การป้องกันและแก้ไขอาการขาดแมงกานีส

1. กรณีพื้นที่เพาะปลูกเป็นดินทราย, ดินขาดอินทรียวัตถุ และพื้นที่ลาดชันที่มีฝนตกชุก เช่น ในภาคใต้ แก้ไขโดยการเติมปุ๋ยอินทรีย์

ดินทราย: ควรหว่านปุ๋ยอินทรีย์ ทุก 30-45 วัน และนำเศษซากพืชตามคลุมรอบโคนต้น หากสามารถหาสารปรับสภาพดินที่มีแร่ธาตุกลุ่มจุลธาตุได้จะช่วยเสริมได้ดียิ่งขึ้น (ตัวอย่างเช่น สารเพิ่มประสิทธิสภาพดิน กรีนลีฟMIC ) โดยหว่านพร้อมปุ๋ยอินทรีย์หรือปุ๋ยเคมี โดยหว่านทุก 30-45 วัน

ในดินที่ขาดอินทรียวัตถุ หรือพื้นที่ลาดชัน ให้ปฏิบัติเช่นเดียวกับในดินทราย แต่ความถี่อาจนานมากกว่าได้ เช่น หว่านทุก 2-3 เดือน

2. ดินเหนียวและดินมีค่า pH มากกว่า 6.8 ขึ้นไป ควรปรับสภาพให้ดินเป็นกรดอ่อน แก้ไขได้โดยการใช้ปุ๋ยไนโตรเจนจากปุ๋ยแอมโมเนียมซัลเฟต (21-0-0) เป็นครั้งคราว เพิ่มปริมาณการใช้ปุ๋ยโพแทสเซียมให้สูงขึ้นโดยใช้ปุ๋ยสูงโยกท้าย และเพิ่มอินทรียวัตถุ นอกจากนี้ ในพื้นที่มีความเสี่ยงหรือพบปัญหาโรครากเน่าโคนเน่า อาจใช้สารป้องกันกำจัดโรคพืช คือ ฟอสอิทิล-อะลูมิเนียม ราดพื้นเป็นครั้งคราว (ควรศึกษาอัตราการใช้ให้เหมาะสม เนื่องจากฟอสอิทิล-อะลูเนียม มีความเป็นกรดแก่ อาจกระทบต่อรากพืชได้)

3. หากมีการใช้ปุ๋ยฟอสฟอรัสมากเกินความจำเป็น ควรลดการใช้ปุ๋ยฟอสฟอรัสลง โดยปรับมาใช้ปุ๋ยสูตรที่มีฟอสฟอรัสต่ำ นอกจากนี้อาจเสริมได้ด้วยการเพิ่มอินทรียวัตถุและการราดดินด้วยสารฮิวมิค (ฮิวมิคเป็นส่วนเสริมเท่านั้น จะแก้ไขระยะยาวจะต้องปฏิบัติควบคู่ไปกับการลดการใช้ฟอสฟอรัส)

4. เมื่อพืชแสดงอาการขาดธาตุแมงกานีส ควรฉีดพ่นแมงกานีสทางใบเพื่อแก้ไขอาการขาดธาตุเร่งด่วนในระยะสั้น โดยพ่นด้วย ไฮโดรเมท แมงกานีส-อีดีทีเอ 12% (Mn-EDTA 12%) อัตรา 20 กรัม ต่อน้ำ 20 ลิตร ร่วมกับ ไฮโดรเมทมิกซ์-อีดีทีเอ (มีธาตุรอง-จุลธาตุ 7 ชนิด) อัตรา 15-20 กรัม ต่อน้ำ 20 ลิตร โดยพ่นทุก 4-5 วัน ต่อเนื่องจนกว่าจะหยุดแสดงอาการขาดธาตุ

นอกจากนี้ยังมี แมงกานีสซัลเฟต 32% (แม งกานีสซัลเฟตโมโนไฮเดรต; MnSO ₄ .H ₂ O) อัตรา 20-40 กรัมต่อน้ำ 20 ลิตร ร่วมกับ ไฮโดรเมทมิกซ์-อีดีทีเอ โดยพ่นทุก 4-5 วัน ต่อเนื่องจนกว่าจะหยุดแสดงอาการขาดธาตุ

นอกจากนี้ การพ่นธาตุอาหารรวม 7-8 ชนิด เช่น ร่วมกับ ไฮโดรเมทมิกซ์-อีดีที เป็นประจำจะช่วยลดอาการขาดธาตุและเสริมปริมาณธาตุให้เพียงพอต่อความต้องการของพืช

แหล่งสืบค้น:

ไล่น้ำตาลลงท้องกิ่ง

Tue, 23 Jul 2024 02:20:40 GMT

ไล่น้ำตาลลงท้องกิ่ง หรือการสะสมอาหาร.!!

ไล่น้ำตาลลงท้องกิ่ง หรือการสะสมอาหาร (Carbohydrates and nutrients accumulation)

การสะสมอาหารในไม้ผล คือ การเคลื่อนย้ายสารอาหารที่เหลือจากการใช้ไปเก็บสะสม โดยเฉพาะน้ำตาลและกรดอะมิโน ดังนั้น หากใบแก่สร้างน้ำตาลได้แค่เพียงพอต่อการใช้ในแต่ละวันหรือช่วงเวลาหนึ่งๆ การสะสมอาหารคงไม่เกิดขึ้น แต่ในสภาพความเป็นจริงหากไม่มีการแตกใบอ่อนอย่างต่อเนื่องหรือออกดอก-ติดผล ดกมากๆ การสะสมอาหารย่อมเกิดขึ้นหากพืชได้รับแสง น้ำและก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ อย่างเพียงพอ

การสร้างน้ำตาลของพืช

การสร้างหรือผลิตน้ำตาลของพืช เกิดจากการสังเคราะห์แสงโดยใช้วัตถุดิบ 2 อย่าง คือ

1. น้ำ ได้ผ่านทางราก: น้ำราว 92-98% ถูกคายออกทางปากใบเพื่อรักษาอุณหภูมิของใบ อีกราว 2-8% เก็บไว้ใช้

2. ก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ : แพร่ผ่านเข้าทางปากใบขณะคายน้ำ

ซึ่งใช้แสงแดดเป็นแหล่งพลังงานในการสร้างน้ำตาล โดยเม็ดสีที่ชื่อ "คลอโรฟิลล์" เป็นตัวเก็บเกี่ยวพลังงานจากแสงแดด ทั้งคลอโรฟิลล์และการสังเคราะห์แสงเกิดขึ้นในอวัยวะระดับเซลล์ (organelle) ที่ชื่อ "คลอโรพลาสต์"

น้ำ + คาร์บอนไดออกไซด์ + แสงแดด ได้น้ำตาลตัวแรก คือ น้ำตาลไตรโอส (triose) ก่อนจะเปลี่ยนไตรโอสเป็น น้ำตาลกลูโคส (glucose) น้ำตาลเป็นแหล่งพลังงานที่สำคัญ พืชกักเก็บไว้ในรูปของแป้งและเซลลูโลส ตามกิ่ง ลำต้น ผล (หัว เช่น หัวเผือก หัวมัน) และใบบางส่วน

การสังเคราะห์แสงนอกจากอาศัยวัตถุดิบและแสงแดดแล้ว การเปิดปากใบเพื่อคายน้ำ และได้ คาร์บอนไดออกไซด์ จะต้อง อาศัยโพแทสเซียมเข้าไปคลั่ง อยู่ที่ปากใบ (ใน เซลล์คุม: guard cell ) หลังจากนั้นน้ำจึงจะเข้าสู่ปากใบ ทำให้ปากใบเต่งและเปิดอ่าออก

กระบวนการสังเคราะห์แสงของพืช อาศัยวัตถุดิบ คือน้ำ และก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ โดยใช้พลังงานในการสังเคราะห์จากแสงแดด

การเปิด-ปิดปากใบ อาศัยการเข้าไปคลั่งของโพแทสเซียมที่เซลล์คุม ทำให้น้ำจากเซลล์ข้างเคียงแพร่เข้าทำให้เซลล์คุมเต่ง ปากใบจึงเปิดอ่าออก

กระบวนการสังเคราะห์แสง เป็นการเก็บเกี่ยวพลังงานจากแสงแดดในช่วงความยาวคลื่นแสง 380-700 นาโนเมตร เกิดการถ่ายอิเล็กตรอนภายในเยื่อหุ้มไทลอคอยด์ชั้นใน ได้สร้างให้พลังงาน ATP และ NADPH ซึ่งนำไปใช้ในวััฏจักรคาลวิน เพื่อสร้างน้ำตาล

การเคลื่อนย้ายน้ำตาล และสะสมอาหาร

การเคลื่อนย้ายสารอาหารภายในท่อลำเลียงอาหารของพืช ส่วนใหญ่ ราว 90-94% เป็นน้ำตาล ราว 4-5% เป็นกรดอะมิโน และที่เหลืออีก 2-4% เป็นธาตุอาหาร ซึ่งเป็นการเคลื่อนย้ายจากใบแก่ที่ได้รับแสงแดดไปสู่ส่วนที่ต้องการน้ำตาลและสารอาหาร เช่น ใบอ่อน ใบที่ไม่ถูกแสง (ใบในเรือนพุ่มด้านในทรงพุ่ม) ดอก ผล และราก

ในไม้ผล น้ำตาลส่วนเกินจะถูกส่งไปกักเก็บในกิ่งและลำต้นเป็นหลัก

การเคลื่อนย้ายน้ำตาลและกรดอะมิโน จะเริ่มจากเซลล์ที่สังเคราะห์แสงได้น้ำตาลกลูโคส โดยน้ำตาลกลูโคสจะแพร่เข้าสู่เซลล์ข้างๆ เส้นใบ (เซลล์ประกบ: companion cell) และเซลล์ประกบนี้จะเปลี่ยนน้ำตาลกลูโคสเป็นน้ำตาลซูโครสก่อน แล้วจึงส่งไปยังเส้นใบผ่านช่องเล็กๆ ชื่อ "พลาสโมเดสมาตา (plasmodesmata)" เป็นการส่งแบบไม่ใช้พลังงาน (passive transport) และส่งผ่านผนังเซลล์โดยตรง ซึ่งต้องใช้พลังงาน (active transport) จากสารให้พลังงานที่ชื่อ ATP

โดย ATP ย่อมาจาก: A = อะดีโนซีน (อะดีนิน + น้ำตาลไรโบส) , T = ไตร (จำนวน 3) และ P = ฟอสเฟต จึงหมายถึง อะดีโนซีนที่รวมตัวกับฟอสเฟต 3 ตัว (A+[P~P~P])

การใช้พลังงานเป็นการทำให้ฟอสเฟตตัวสุดท้าย (~P) หลุดออกและปลดปล่อยพลังงานออกมา ฟอสเฟตที่หลุดออกมาจะสามารถวนนำกลับไปสร้าง ATP ใหม่ได้ (รีไซเคิล) จึงเป็นเหตุให้พบฟอสฟอรัส/ฟอสเฟตในพืชน้อยมากเมื่อเทียบกับธาตุหลักและธาตุรอง ถ้าพืชได้รับฟอสเฟตมากกว่าปกติ จะกักเก็บไว้ในถุงเก็บสารที่ชื่อ "แวคิวโอล (vacuole)" ภายในเซลล์ หากมีมากเกินกักเก็บฟอสเฟตจะทะลักออกจากถุงและจับตัวกับธาตุประจุบวกอื่นๆ ที่อยู่ภายในของเหลวของเซลล์ เกิดการตกตะกอนและเป็นพิษ เช่น แคลเซียม แมกนีเซียม สังกะสี เหล็ก แมงกานีส และคอปเปอร์ ซึ่งถ้าฟอสเฟตมีมากเกินไปนิดหน่อยการตกตะกอนจะไม่ค่อยเกิดขึ้น (เจือจาง) ดังนั้น การพ่นฟอสฟอรัสทางใบอัตราสูงและบ่อย จึงเป็นการยัดเยียดให้เซลล์พืชได้รับฟอสเฟตมากเกินไปจนก่อความเป็นพิษ

การลำเลียงสารอาหารภายในพืช จากใบแก่ไปสู่ส่วนต่างๆ ต้องอาศัยธาตุโพแทสเซียมมากเป็นพิเศษ ดังนั้น โพแทสเซียม จึงมีบทบาทในการลำเลียงน้ำตาล

เซลล์ประกบเส้นใบ เปลี่ยนน้ำตาลกลูโคส (น้ำตาลโมเลกุลเดี่ยว) เป็นซูโครส (น้ำตาลโมเลกุลคู่) ก่อนส่งเข้าสู่เส้นใบซึ่งมีท่ออาหาร เพราะซูโครส แทบจะไม่จับกับกรดอะมิโนหรือธาตุอื่นในท่ออาหาร น้ำตาลจึงไม่ตกตะกอนหรือเป็นสารอื่นก่อนส่งถึงปลายทาง

การขนส่งกรดอะมิโนและธาตุอื่นๆ จากเซลล์ใบไปยังเส้นใบมีหลักการเช่นเดียวกับน้ำตาล

ใน ท่ออาหาร หรือ ท่อลำเลียงอาหาร (phloem) จะมีโพแทสเซียมและน้ำอยู่ เมื่อซูโครส กรดอะมิโนหรือธาตุต่างๆ ถูกลำเลียงเข้าสู่ท่ออาหารในบริเวณเส้นใบ (ท่ออาหารมีลักษณะเป็นปล้องๆ และมีช่องผ่านภายใน ลักษณะคล้ายตะแกรง) จะทำให้ค่า pH ภายในเปลี่ยนแปลง ดังนั้น โพแทสเซียม (K) จึงแพร่เข้าสู่ท่ออาหารเพื่อปรับสมดุลย์ค่า pH ซึ่งมีผลทำให้ความเข้มข้นเพิ่มสูงขึ้น น้ำที่อยู่ในท่อน้ำ (xylem) ข้างๆ ท่ออาหาร จึงไหลเข้าสู่ท่ออาหารบริเวณความเข้มข้นสูง (ออสโมซีส) ตามกฏการแพร่ของน้ำ จากที่เจือจางผ่านเยื้อหุ้มไปสู่ที่เข้มข้น

เมื่อน้ำไหลเข้าสู่ท่ออาหาร จึงเกิดแรงบีบกด (turgor pressure) และทำให้เกิดแรงผลักดัน (pressure flow) ดันน้ำตาลซูโครส กรดอะมิโนและธาตุอื่นๆ ไหลไปตามท่ออาหารไปสู่ส่วนของท่ออาหารที่มีความเข้มข้นต่ำ ซึ่งก็คือ ใบอ่อน ใบเพสลาด ดอกและผล ซึ่งรวมถึงท้องกิ่งด้วย

การทำหน้าที่ของโพแทสเซียมนี้ จึงกล่าวว่า โพแทสเซียมมีบทบาทในการเคลื่อนย้ายน้ำตาล ซึ่งฟอสเฟตมีบทบาททางอ้อมและน้อย (โดยส่วนตัว จึงเปรียบเทียบหน้าที่ของโพแทสเซียม (K) ที่มีบทบาทเคลื่อนย้ายน้ำตาลเสมือน "หัวรถลากขนส่งสินค้า" )

ด้วยเหตุผลทั้งหมดทั้งมวล จึงเป็นที่มาของคำแนะนำในการสะสมอาหาร ดังนี้

- การสะสมอาหารทางดิน: หว่านด้วยปุ๋ยสูตร 15-5-20 หรือ 15-5-25 ในระยะการพัฒนาของใบ หรือระยะสร้างชุดใบ ส่วนระยะเตรียมต้นก่อนการทำดอก หว่านด้วยปุ๋ยสูตร 15-5-25, 14-7-35, 15-5-35 หรือ 10-10-30 เป็นต้น

- การสะสมอาหารทางใบ: พ่นด้วยปุ๋ยเกล็ด ปุ๋ยน้ำ หรือปุ๋ยเม็ดละลายน้ำ เช่น

สูตรเม็ดละลายน้ำ สูตร 15-5-25 (ปุ๋ย 3 ระบบ ของบริษัทดวงตะวันเพชร) อัตรา 1-1.5 กก.ต่อน้ำ 200 ลิตร หรือ
ปุ๋ยน้ำสูตร 10-5-20, ปุ๋ยเกล็ดสูตร 20-10-30, 15-10-30, 5-14-38 หรือ 9-19-34 อัตรา 1 กก. ต่อน้ำ 200 ลิตร หรือ
ปุ๋ยเกล็ด สูตร 0-52-34 อัตรา 1 ขีด ผสม สูตร 0-0-50 อัตรา 1 กก. ต่อน้ำ 200 ลิตร

โดยพ่นรวมกับกรดอะมิโน และธาตุรวม 7-8 ชนิด

สไลด์นำเสนอการจัดการศัตรูพืชในทุเรียน

Sun, 21 Jul 2024 00:21:28 GMT

ดาวน์โหลดสไลด์ประกอบการบรรยายหัวข้อ

"การจัดการโรค แมลงและไรศัตรูพืชทุเรียน และ การใช้สารกำจัดศัตรูพืชอย่างถูกต้อง เหมาะสม และปลอดภัย"

กดเลือกที่ภาพด้านบน หรือกดเลือกที่นี่..

ดาวโหลดไฟล์ pdf.

เตือน!! การใช้ยากำจัดแมลงหวี่ขาวในนาข้าว (Whitefly on Rice)

Wed, 10 Jul 2024 04:37:26 GMT

เตือน!! การใช้ยากำจัดแมลงหวี่ขาวในนาข้าว (Whitefly on Rice)

ช่วงเดือน มิ.ย. ถึงตอนนี้ กระแสข่าวการระบาดของแมลงหวี่ขาวในนาข้าวทวีความรุนแรงมากขึ้นทุกขณะ โดยพบการระบาดในพื้นที่นาข้าวเขตภาคกลาง จ.นครปฐม สุพรรณบุรี ปทุมธานี นนทบุรี อยุธยา อ่างทอง ชัยนาท และอาจมีพื้นที่อื่นเพิ่มเติมอีก
สถานการณ์ระบาดแพร่ สามารถพบจำนวนประชากรแมลงหวี่ขาวแลนดิ้งลงในผืนนา (landing) กระจายเต็มพื้นที่ภายใน 2-4 วัน คล้ายลักษณะการอพยพเป็นฝูงขนาดใหญ่ภาในข้ามคืน

จากการติดตามข่าวสารและมีผู้ให้ข้อมูล พอจะอนุมานได้ว่า

1. ชนิดของแมลงหวี่ขาว อาจจะเป็น แมลงหวี่ยาสูบ เมื่อดูจากลักษณะลำตัว (อ้างอิงภาพถ่ายจากเพจ รู้ทันโรคพืช) ซึ่งต่างจากภาพในโพสต์นี้

2. การทำลายข้าว ยังคงพบการทำลายในลักษณะดูดกินน้ำเลี้ยงจากใบข้าว “เท่านั้น” โดยมีลักษณะเป็นจุดจ่ำสีขาวหรือสีเหลือง ยังไม่พบลักษณะโรคไวรัสในข้าว (ยังไม่มีการถ่ายทอดเชื้อไวรัส)

3. จำนวนประชากรมหาศาล ในแปลงนาข้าวพบจำนวนแมลงหวี่ขาวต่อ 1 กอข้าว ราว 5-10 ตัว และกระจายเต็มพื้นที่ สภาพการณ์ลักษณะนี้ หากมีการแพร่เชื้อไวรัสน่าจะพบอาการไวรัสกระจายเต็มพื้นที่ แต่ในขณะที่หลายท่านที่ส่งภาพแปลงนาข้าวมาให้ช่วยวิเคราะห์ พบว่า มีอาการของโรคไวรัสประปรายตามขอบแปลง

นอกจากนี้ ข่าวจากอาจารย์ท่านหนึ่งที่เข้าสำรวจความเสียหายที่เกิดขึ้น ระบุว่า ไม่พบอาการของโรคไวรัสที่มีแมลงหวี่ขาวเป็นพาหะ

4. ชาวนานิยมยาน็อค ทั้งจากภาพข่าว คลิป และข้อมูลที่ส่งมาให้ช่วยพิจารณา พบว่า เกือบทุกแปลงข้าวมีการใช้ยาไพมีโทรซีน ยาแมลงกลุ่ม 9 โดยคล้อยหลังจากพ่นยาแมลงยังไม่เสร็จ แมลงหวี่ขาวร่วงสู่ผิวน้ำ ลอยเป็นแพ

บางแหล่งข่าว ระบุ “มีการใช้ยาน็อคเสริมยากลุ่ม 9” บางแหล่งที่โฆษณาพ่นยา ไม่ระบุ “มีการใช้ยาเสริม.. กลุ่ม 9” แต่จากลักษณะการร่วงเป็นใบไม้พลัดใบของแมลงหวี่ขาว เข้าใจได้ว่า “มีการบวกยาน็อคเสริม” ด้วยยากลุ่ม 9 กว่าแมลงจะร่วงต้องใช้เวลาอย่างน้อย 2-4 วัน ขึ้นไป (แต่ระหว่างนี้จะหยุดทำลายพืชผล)
การใช้ยาน็อค ส่วนใหญ่นิยมยากลุ่ม 3 (กลุ่มย่อย 3A) เช่น ไซเพอร์เมทริน เดลต้าเมทริน แลมบ์ดาไซฮาโลทริน อัลฟ่าไซเพอร์เมทริน เบต้าไซเพอร์เมทริน ฯ อย่างไรก็ดี แนะนำว่า หากบวกยากลุ่ม 3 ควรเลือกใช้ “อีโทเฟนพรอก หรือ ไบเฟนทริน” เท่านั้น เนื่องจากตัวอื่นในกลุ่ม 3 อาจจะเสริมการระบาดเพิ่ม

หลังพ่น 3-5 วัน กลับมาระบาดเพิ่ม (resurgence)

เท่าที่ได้รับข้อมูลมา พบว่า หลังพ่นยา 3-5 วัน หรือไม่เกิน 10 วัน จะพบการระบาดระลอกใหม่ในแปลงเดิม หากพิจารณาตามวงจรชีวิตและการพ่นยา อาจแบ่งออกได้เป็น 2 สาเหตุ

1. ระบาดระลอกใหม่หลังพ่นยา 8-10 วัน หรือมากกว่านี้ น่าจะมีสาเหตุมาจากยาที่ใช้บางตัวกระตุ้นการระบาดเพิ่ม โดยแมลงหวี่ขาวเพิ่มจำนวนปริมาณไข่ต่อรอบการวางไข่ ความถี่ในการวางไข่ จำนวนสุทธิในการวางไข่ต่อ 1 ตัวเพิ่มขึ้น และเพศเมียไม่ผสมพันธุ์กับเพศผู้ ยากลุ่มนี้ เช่น ยากลุ่ม 3 (ยกเว้น อีโทเฟนพรอกซ์ เพอร์เมทริน และไบเฟนทริน)

2. ระบาดระลอกใหม่หลังพ่นยา 2-5 วัน มีความเป็นไปได้สูงมากที่เกิดจากการใช้อัตรายาแมลงที่ไม่เหมาะสม โดยเฉพาะยาน็อคกลุ่ม 3 ซึ่งอาจเป็นผลมาจากการคำนวณอัตรายาผิดพลาดเนื่องจากใช้โดรนพ่น หรือใช้ยาอัตราต่ำในการพ่นด้วยเครื่องสะพายหลัง

ยากลุ่ม 3 จะออกฤทธิ์เร็วมาก (rapid knockdown) โดยมีผลให้แมลงเกิดอาจกล้ามเนื้อหดเกร็ง เป็นตะคริวเฉียบพลัน (muscle cramps) และร่วงหล่น หากใช้อัตราที่น้อยกว่าอัตราที่สามารถกำจัดแมลงได้ (LC ₈₀ หรือ LC ₉₀ ) จะทำให้ฤทธิ์ของยาไม่เพียงพอที่จะกระตุ้นให้เกิดอาการกล้ามเนื้อหดเกร็งจนเป็นอัมพาต ดังนั้น ภายหลังพ่นยา 2-4 วัน แมลงจึงฟื้นกับมาเป็นปกติ และเช่นเดียวกันการใช้ยากลุ่ม 9 อัตราต่ำก็มีลักษณะไม่ต่างจากการใช้ยากลุ่ม 3 อัตราต่ำเช่นกัน แม้มีการใช้ยาทั้ง 2 กลุ่มร่วมกัน แต่จุดที่ออกฤทธิ์ต่างกันจึงมีผลต่อสาเหตุการเป็นอัมพาตและลาโลกต่างกัน

อัตรายากลุ่ม 3 และ 9 ที่แนะนำ

กลุ่ม 3 ไบเฟนทริน 10% อัตราใช้ไม่น้อยกว่า 30-40 ซีซี.ต่อน้ำ 20 ลิตร ต่อพื้นที่ 2 งาน และ อีโทเฟนฟรอกซ์ 20% อัตราใช้ไม่น้อยกว่า 30-40 ซีซี.ต่อน้ำ 20 ลิตร ต่อพื้นที่ 2 งาน

กลุ่ม 9 ไพมีโทรซีน 50% อัตราใช้ไม่น้อยกว่า 15-20 กรัมต่อน้ำ 20 ลิตร ต่อพื้นที่ 2 งาน

ที่สำคัญเนื่ิองจากระบาดของแมลงหวี่ขาวเป็นบริเวณกว้าง การใช้ยาควรสลับกลุ่มยาโดยในช่วงนี้อาจใช้ยากลุ่ม 3 ผสมกลุ่ม 9 ส่วนช่วงหลังกลางเดือน ก.ค. ถึงสิ้นเดือน ควรใช้กลุ่มอื่น อาทิเช่น ฟิโนบูคาร์บ 50% (กลุ่ม 1A) 50 ซีซี.ต่อน้ำ 20ลิตร ต่อพื้นที่ 2งาน รว่มกับ ฟลอนิคามิด 50% (กลุ่ม 29) 10-15 กรัม ต่อน้ำ 20ลิตร ต่อพื้นที่ 2 งาน

บทบาทและการขาดธาตุสังกะสี (Zinc: Zn)

Tue, 09 Jul 2024 06:35:52 GMT

บทบาทและอาการขาดธาตุสังกะสี (Zinc: Zn)

ธาตุสังกะสี หรือซิงค์ (Zinc) สัญลักษณ์ธาตุภาษาอังกฤษ Zn

พืชดูดธาตุสังกะสีไปใช้ในรูปของ ซิงค์ไอออนประจุสองบวก หรือไดวาเลนต์ซิงค์ไอออน (Zn ²⁺ ) และซิงค์คีเลท (Zinc chelate) โดยทั่วไปในหินแร่ต่างๆ จะมีองค์ประกอบของสังกะสี เมื่อย่อยสลายและแตกตัวรากพืชจะสามารถดูดใช้ได้ นอกจากนี้แหล่งของสังกะสีที่สำคัญ คือ อินทรีย์วัตถุต่างๆ ซึ่งเป็นสารประกอบอินทรีย์ที่มีโครงสร้างซับซ้อน โดยมีสังกะสีเป็นองค์ประกอบอยู่ในโครงสร้าง ซึ่งอินทรีย์วัตถุเหล่านี้สลายตัวให้ธาตุสังกะสีได้ง่ายและเร็วกว่าหินแร่

โดยปกติทั่วไปในพื้นที่การเกษตรที่มีการเติมมูลสัตว์ เศษซากพืชหรือปุ๋ยอินทรีย์เป็นประจำ พืชจะได้รับธาตุสังกะสีอย่างเพียงพอ เนื่องจากพืชทั่วไปต้องการสังกะสีน้อยมาก โดยพบว่าในเนื้อเยื้อพืชจะมีสังกะสีเพียง 100 มิลลิกรัมต่อน้ำหนักแห้ง 1 กิโลกรัม (เทียบเท่าความเข้มข้น 100 ppm) พืชแต่ละชนิดจะมีความต้องการสังกะสีแตกต่างกันไป โดยเฉลี่ยแต่ละพืชจะมีระดับสังกะสีที่เพียงพอต่อการเจริญเติบโตราว 20-100 มิลลิกรัมต่อน้ำหนักแห้ง 1 กิโลกรัม

ลักษณะขาดธาตุสังกะสี

ลักษณะอาการขาดธาตุสังกะสี จะเกิดขึ้นที่ใบอ่อนชัดเจนที่สุดเนื่องจากสามารถเคลื่อนย้ายในระบบท่อลำเลี้ยงอาหารได้ปานกลาง (midderate phloem movemant) สำหรับอาการขาดที่ดอกและผลอ่อนหลังผสมเกสรใหม่ๆ จะสังเกตุได้ยาก ดังนั้น หากการแตกใบอ่อนในระยะก่อนการออกดอกหรือระยะมีดอกพบว่า ใบอ่อนแสดงอาการขาดธาตุจะเป็นสัญญาณบ่งบอกปัญหาที่จะเกิดขึ้นกับตาดอก การพัฒนารังไข่ หลอดนำเกสร เกสรเพศผู้-เพศเมีย การผสมเกสรและการพัฒนาเมล็ดหลังผสมเกสร

ภาพที่ 1: อาการขาดธาตุสังกะสีในใบอ่อนมะม่วง (1): สวนใช้น้ำบาดาลติดภูเขาหินปูน และมีค่า pH ของดินเป็นด่าง

ภาพที่ 2: อาการขาดธาตุสังกะสีในใบอ่อนมะม่วง (2): สวนใช้น้ำบาดาลติดภูเขาหินปูน และมีค่า pH ของดินเป็นด่าง

ลักษณะสีใบที่ผิดปกติ

อาการขาดธาตุสังกะสีจะปรากฏที่ใบอ่อนก่อน โดยระหว่างเส้นใบจะเป็นสีเหลือง แต่เส้นใบยังคงมีสีเขียวปกติ หรือสีเขียวเข้ม อาการใบเหลืองจะเริ่มจากส่วนของด้านปลายใบก่อนแล้วขยายเข้าสู่โคนใบ อาการขาดรุนแรงจะทำให้ใบเหลืองทั้งใบแต่เส้นใบยังมีสีเขียว ในใบแก่ที่ขาดธาตุสังกะสีมักเป็นผลมาจากการขาดในระยะใบเพสลาด

อาการขาดธาตุสังกะสีมักเกิดขึ้นควบคู่ไปกับการขาดจุลธาตุตัวอื่นๆ ด้วย เช่น ธาตุเหล็ก (Fe) ธาตุแมงกานีส (Mn) ซึ่งจะทำให้ลักษณะอาการขาดที่ใบอ่อนเปลี่ยนแปลงไปจากข้างต้น เช่น ใบเป็นสีเหลืองซีดอมขาว หรือสีขาว และเส้นใบมีสีเขียวซีด ซึ่งเป็นอาการของการขาดธาตุเหล็กร่วมด้วย หรือใบและเส้นใบเป็นสีเขียวอ่อน ซึ่งเป็นอาการของการขาดธาตุแมงกานีสร่วมด้วย อาการขาดธาตุมากว่า 1 ธาตุนี้ อาจปรากฏลักษณะขาดแบบร่วมๆ หรือลักษณะใดลักษณะหนึ่งเด่นกว่า ขึ้นอยู่กับธาตุใดขาดมากกว่าหรือน้อยกว่า ในช่วงสภาพภูมิอากาศร้อนจัดและขาดน้ำ หรือฝนตกชุก อาจพบอาการขาดธาตุแคลเซียม (Ca) และโบรอน (B) ร่วมด้วย โดยจะปรากฏอาการปลายใบอ่อนหรือขอบใบบริเวณใกล้ปลายใบ มีอาการไหม้

ลักษณะรูปทรงใบที่ผิดปกติ

ลักษณะรูปทรงใบที่ผิดปกติที่ยอดอ่อน จะพบว่าข้อใบสั้น ในบางพืชแตกใบอ่อนเป็นพุ่มแจ (rosette) ใบอ่อนไม่ขยายขนาด ใบมีลักษณะเรียวเล็กผิดปกติ อาจพบอาการขอบใบขยายขนาดได้เล็กน้อยจึงมีลักษณะเป็นคลื่น คล้ายลอนหลังคา หรืออาจมีอาการขอบใบโค้งงอ ส่วนใหญ่ใบอ่อนจะมีอาการเนื้อใบเหลืองระหว่างเส้นใบ แต่ขอบใบจะยังเขียวอยู่ ในบางพืชหรือบางครั้งอาการเนื้อใบเหลืองอาจแสดงออกไม่มาก ในพืชที่มีอาการขาดรุนแรงอาจพบจุดเหลืองตามหน้าใบร่วมด้วย ซึ่งเป็นผลมาจากความเป็นพิษของฟอสฟอรัส หากมีฟอสฟอรัสมากไปอาการจุดเหลืองดังกล่าวอาจแสดงเป็นจุดตายสีน้ำตาลหรือดำ

ใบอ่อนที่ขาดธาตุสังกะสี หากอาการไม่รุนแรง ใบยังคงพัฒนาไปเป็นใบแก่ได้แต่จะมีขนาดเล็กกว่าปกติ ขอบใบบิดเป็นคลื่นคล้ายลอนหลังคา หรือใบเรียวยาวและโค้งงอคล้ายเป็นพระจันทร์เสี้ยว

ภาพที่ 3: อาการขาดธาตุสังกะสีในใบอ่อนทุเรียน: ใบเรียวเล็ก ขอบใบเป็นลอนคลื่น ใบโค้งงอและมีสีเหลืองอ่อน

ภาพที่ 4: อาการขาดธาตุสังกะสีในใบอ่อนทุเรียน: ใบเรียวเล็ก ขอบใบเป็นลอนคลื่น ใบโค้งงอและมีสีเหลืองอ่อน

ภาพที่ 5: อาการขาดธาตุสังกะสีและธาตุแมงกานีสในใบอ่อนทุเรียน: ใบเล็กผิดปกติ ขอบใบบิดเล็กน้อย หน้าใบสีเหลืองอ่อน และเห็นเส้นใบย่อยชัดเจน

ภาพที่ 6: อาการขาดธาตุสังกะสี: ใบทุเรียนขาดธาตุเมื่อตอนเป็นใบอ่อน ทำให้เมื่อใบแก่ใบจะมีขนาดเล็ก ขอบใบเป็นลอนคลื่น ใบโค้งงอ

ภาพที่ 7: อาการขาดธาตุสังกะสีร่วมกับขาดธาตุเหล็กในใบอ่อนทุเรียน

ภาพที่ 8: อาการขาดธาตุสังกะสีร่วมกับขาดธาตุเหล็กและธาตุแมงกานีสในใบอ่อนทุเรียน

ภาพที่ 9: อาการขาดธาตุสังกะสีร่วมกับขาดธาตุแมงกานีสในใบอ่อนทุเรียน

ภาพที่ 10: อาการขาดธาตุสังกะสีร่วมกับขาดธาตุแมงกานีสในใบอ่อนทุเรียน

สาเหตุการขาดธาตุสังกะสี

1. พื้นที่เพาะปลูกพืชเป็นดินทราย ดินร่วนปนทราย ดินเหนียวปนทราย ซึ่งดินทรายไม่ดูดซับหรือกักเก็บปุ๋ย

2. ดินมีสภาพเป็นด่าง มีค่า pH มากกว่า 6.8-7 ขึ้นไป หรือดินมีเป็นกรดจัด มีค่า pH น้อยกว่า 4.5 โดยช่วงค่า pH ดังกล่าวธาตุสังกะสีจะละลายได้น้อยและไม่เป็นประโยชน์ต่อพืช

3. การเพาะปลูกในพื้นที่เป็นระยะเวลานานและขาดการเติมอินทรีย์วัตถุหรือปุ๋ยอินทรีย์

4. มีการใช้ปุ๋ยฟอสฟอรัสมากเกินความจำเป็นหรือฟุ่มเฟือย เช่น การใส่ปุ๋ยสูตรเสมอ ปุ๋ยสูตรที่มีปริมาณฟอสฟอรัสเท่ากับไนโตรเจน หรือปุ๋ยสูตรปริมาณฟอสฟอรัสสูงกว่าไนโตรเจน

5. การใส่ธาตุแคลเซียมและแมกนีเซียมมากเกินไปหรือบ่อยครั้งมากเกินไป โดยเฉพาะปุ๋ยละลายเร็ว เช่น ปุ๋ยแคลเซียมไนเตรท (15-0-0) แมกนีเซียมไนเตรท (10-0-0 หรือ 11-0-0) หรือแมกนีเซียมซัลเฟตเฮปตะไฮเดรต เนื่องจากเป็นปุ๋ยที่แตกตัวได้แคลเซียมและแมกนีเซียมไอออน ซึ่งมีประจุสองบวกทั้งคู่และมีศักย์ไฟฟ้าสูง จึงไล่หรือลดความเป็นประโยชน์ของธาตุที่มีประจุบวกอื่นๆ เช่น สังกะสี แมงกานีส เหล็ก และทองแดง (คอปเปอร์) เป็นต้น ^[1]

^[1] เคยทำทดลองในฝรั่งในวงบ่อปูนที่ปิดก้นบ่อ โดยใส่แคลเซียมไนเตรทเพื่อไล่เกลือโซเดียมคลอไรด์ หลังจากอาการใบไหม้ที่เกิดจากเกลือหมดไป ยอดอ่อนที่แตกใหม่เกิดอาการยอดเหลืองจากการขาดธาตุสังกะสี แมงกานีส และเหล็ก เพราะลืมคิดเรื่องก้นบ่อที่ถูกปิดสนิท

บทบาทและหน้าที่ของธาตุสังกะสี

1. เป็นโคแฟคเตอร์ของเอนไซม์ (coenzyme factor) โดยเป็นตัวกระตุ้นการทำงานของเอนไซม์มากกว่า 60 ชนิด ซึ่งทำหน้าที่เชื่อมเอนไซม์กับสารตั้งต้นเมตาบอลิซึม (ซับสเตรท; substrate)

2. เป็นองค์ประกอบในโครงสร้างของเอนไซม์หลายชนิด

3. ทำหน้าที่เกี่ยวข้องกับการสังเคราะห์กรดอะมิโนทริปโทเฟน (tryptophan) ซึ่งเป็นกรดอะมิโนตั้งต้นในการสังเคราะห์ออกซิน การขาดสังกะสีนอกจากจะทำให้ทริปโทเฟนและออกซินลดลงแล้ว ยังมีผลทำให้เอนไซม์ไอเอเออ็อกซิเดส เพิ่มกิจกรรมย่อยสลายออกซินในส่วนปลายยอดเจริญของพืช โดยพบว่าปริมาณออกซินที่บริเวณยอดจะลดลงอย่างมากก่อนจะแสดงอาการขาดธาตุ

4. เกี่ยวข้องกับการสังเคราะห์กรดอะมิโนและโปรตีน

4.1 ทำหน้าที่เชื่อมสายดีเอ็นเอ โดยมีผลต่อการสังเคราะห์โปรตีนในขั้นตอนการถอดรหัสดีเอ็นเอ

4.2 มีบทบาทต่อการคงสภาพของไรโบโซม (อวัยวะระดับเซลล์ที่ใช้สังเคราะห์โปรตีน)

4.3 การขาดสังกะสีทำให้อัตราการสังเคราะห์โปรตีนลดลง โดยจะเกิดการย่อยสลายอาร์เอ็นเอเร็วกว่าปกติ (RNA hydrolysis) ซึ่งอาร์เอ็นเอมีบทบาทสำคัญมากและต้องการสังกะสีสูงเป็นพิเศษในส่วนการพัฒนาของหลอดเรณู (ดอก) ยอดอ่อนและปลายราก

5. รักษาสเถียรภาพของเยื่อหุ้มอวัยวะระดับเซลล์ของพืช โดยเฉพาะคลอโรพลาสต์ที่เป็นอวัยวะสังเคราะห์แสง โดยสังกะสีเป็นโคแฟคเตอร์ของเอนไซม์ที่ใช้ย่อยสลายสารอนุมูลอิสระที่ทำลายเยื้อหุ้มไทลาคอยด์ภายในคลอโรพลาสต์ และเป็นองค์ประกอบของเอนไซม์คาร์บอนิกแอนไฮเดรส ที่ใช้ในการตรึงก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ที่ใช้ในการสังเคราะห์แสง

6. เกี่ยวข้องกับการเปิด-ปิดปากใบพืช โดยรักษาสเถียรภาพของเยื้อหุ้มเซลล์คุมปากใบ ทำให้เซลล์คุมไม่สูญเสียโพแทสเซียมเนื่องจากเยื้อหุ้มรั่ว และเมื่อพืชขาดสังกะสีขนาดของปากใบจะเล็กลง ทำให้เกิดความต้านทานการแพร่ของก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์เข้าสูงปากใบ

7. เกี่ยวข้องกับเมตาบอลิซึมของคาร์โบไฮเดรต (น้ำตาลและแป้ง) โดยสังกะสีกระตุ้นการทำงานของเอนไซม์ที่เกี่ยวข้องต่อเมตาบอลิซึมของน้ำตาล ที่ใช้เปลี่ยนน้ำตาลฟรุกโตสบีสฟอสเฟตไปเป็นน้ำตาลซูโครส เพื่อขนส่งออกจากใบแก่ไปยังระบบท่อลำเลี้ยงอาหาร (phloem) และส่งต่อไปยังใบอ่อน ดอก และผล หากพืชขาดสังกะสีจะทำให้เกสรเพศผู้เป็นหมั่นได้ การผสมเกสรลดลง การติดเมล็ดน้อยและการพัฒนาผลลดลง

การแก้ไขอาการขาดธาตุสังกะสีเร่งด่วน

โดยพ่นธาตุสังกะสีที่ใบอ่อน ดอก และผลโดยตรง เช่น ไฮโดรเมทซิงค์ 14% คีเลต (Zn14%-EDTA) ใช้อัตรา 20 กรัมต่อน้ำ 20 ลิตร หรือ ปุ๋ยน้ำเคมีธาตุเสริม ซิงค์สตาร์ (สังกะสี 10%) อัตรา 30 ซีซี.ต่อน้ำ 20 ลิตร เลือกใช้ตัวใดตัวหนึ่งผสมร่วมกับปุ๋ยน้ำเคมีธาตุรอง-ธาตุเสริม 7 ชนิด เช่น ไฮโดรเมทมิกซ์-อีดีทีเอ (ประกอบด้วยธาตุคีเลต 7 ธาตุ) อัตรา 15-20 กรัม ต่อน้ำ 20 ลิตร ควรพ่นต่อเนื่องทุกๆ 4-5 วัน

นอกจากนี้ยังมีสังกะสีอื่นๆ เช่น ซิงค์ซัลเฟตเฮปตะไฮเดรต 21% (ZnSO ₄ . 7 H ₂ O), ซิงค์ซัลเฟตโมโนไฮเดรต 35% (ZnSO ₄ .H ₂ O) อัตรา 20-30 กรัมต่อน้ำ 20 ลิตร การใช้ควรผสมร่วมกับ ไฮโดรเมทมิกซ์-อีดีทีเอ ด้วย

การแก้ไขอาการขาดธาตุสังกะสีระยะยาว

1. ลดการใช้ปุ๋ยฟอสฟอรัสสูตรสูง และทดแทนด้วยปู๋ยสูตรฟอสฟอรัสต่ำ เช่น 20-8-20, 21-7-14, 21-7-18, 15-7-18, 21-3-21, 15-5-20, 15-5-25, 15-5-35 หรือ 14-7-35 ตามระยะการเจริญเติบโตของพืช

2. เพิ่มปริมาณอินทรีย์วัตถุในดิน

3. ปรับสภาพค่า pH ของดินในอยู่ในช่วง 5.5-6.5

4. พ่นปุ๋ยเคมีธาตุรอง-ธาตุเสริม (ชนิดรวม 7-8 ธาตุ) เป็นประจำจะช่วยเสริมการใช้ธาตุสังกะสีทางดินและป้องกันความไม่เพียงพอ

*ควรปฏิบัติร่วมกันทั้ง 4 ข้อข้างต้น

ภาพที่ 11: อาการขาดธาตุแมงกานีสร่วมกับธาตุสังกะสี แต่ลักษณะขาดธาตุแมงกานีสเด่นชัดกว่าในมะนาว

ภาพที่ 12: อาการขาดธาตุสังกะสีในส้ม

ภาพที่ 13: อาการขาดธาตุสังกะสีในส้ม

ภาพที่ 14: อาการขาดธาตุสังกะสีในส้ม

ภาพที่ 15: อาการขาดธาตุสังกะสีในส้ม

ภาพที่ 16: อาการขาดธาตุสังกะสีในส้ม

ภาพที่ 17: อาการขาดธาตุสังกะสีร่วมกับธาตุเหล็กและธาตุแมงกานีสในส้ม

ภาพที่ 18: อาการขาดธาตุสังกะสีร่วมกับธาตุเหล็กและธาตุแมงกานีสในส้ม

ภาพที่ 19: อาการขาดธาตุสังกะสีในส้มโอ

ภาพที่ 20: อาการขาดธาตุสังกะสีร่วมกับธาตุเหล็กและธาตุแมงกานีสในส้มโอ

ภาพที่ 21: อาการขาดธาตุสังกะสีในส้มโอ

ภาพที่ 22: อาการขาดธาตุสังกะสีร่วมกับธาตุเหล็กและธาตุแมงกานีสในต้นกล้ามังคุด

ภาพที่ 23: อาการขาดธาตุสังกะสีร่วมกับธาตุเหล็กและธาตุแมงกานีสในต้นกล้ามังคุด

ภาพที่ 24: อาการขาดธาตุสังกะสีร่วมกับธาตุแมงกานีสในกาแฟ

ภาพที่ 25: อาการขาดธาตุสังกะสีร่วมกับธาตุแมงกานีสในต้นฝรั่ง

ภาพที่ 26: อาการขาดธาตุสังกะสีร่วมกับธาตุเหล็กและธาตุแมงกานีสในต้นฝรั่ง และยอดอ่อนขาดแคลเซียม

ภาพที่ 27: อาการขาดธาตุแมงกานีสในต้นพริก และมีอาการใบบิดเล็กน้อยจากการขาดธาตุสังกะสี

ภาพที่ 28: อาการขาดธาตุเหล็กในต้นพริก และมีอาการใบบิดเล็กน้อย ใบเรียวเล็กในใบยอดจากการขาดธาตุสังกะสี

ภาพที่ 29: อาการขาดธาตุเหล็กร่วมกับธาตุสังกะสีในต้นโป๊ยเซียน

แหล่งสืบค้น:

ไรสนิมส้ม.. ชอบสภาพอากาศชื้นมากกว่าร้อน.!!

Fri, 05 Jul 2024 05:58:42 GMT

ไรสนิมส้ม.. ชอบสภาพอากาศชื้นมากกว่าร้อน.!!

ไรสนิมส้ม (Citrus rust mite: Phyllocoptruta oleivora Ashmead) เป็นไรศัตรูพืชในวงศ์ อิริโอไฟอิดี้ (Family: Eriophyidae) หรือ วงศ์ไรสี่ขา ^[1] อยู่ในอันดับย่อย แอคติเนดิด้า (sub-order; Actinedida)

ไรสนิมส้มชอบสภาพอากาศชื้นและเย็นมากกว่าร้อนและแห้งแล้ง

ไรสนิมส้มเป็นศัตรูพืชที่ แพร่ระบาดมากในช่วงฤดูฝนถึงฤดูหนาว หรือภูมิอากาศชื้น สภาพอากาศเย็นในช่วงกลางคืนถึงเช้าและมีหมอก ในสภาพอากาศร้อนและแห้งแล้งการระบาดจะลดลง แต่ในปัจจุบันแมลงและไรศัตรูพืชหลายชนิดปรับตัวให้เข้ากับสภาพแวดล้อมในภาวะโลกเดือดมากขึ้น เพื่อการอยู่รอดและดำรงเผ่าพันธุ์ ดังนั้น อาจมีความเป็นไปได้ว่าไรสนิมส้มเองก็ปรับพฤติกรรมเช่นกัน เนื่องจากในช่วงเดือน ก.พ.-พ.ค. (พ.ศ. 2567) ที่ผ่านมาพบการระบาดพบสมควรในพื้นที่ปลูกส้มโอ จ.นครศรีธรรมราช

คราบปื้นสนิมเหล็กที่เกิดจากไรสนิมส้มดูดน้ำเลี้ยง

ไรสนิมส้มเป็นศัตรูที่สำคัญของพืชตระกูลส้ม-มะนาว โดยเฉพาะส้มโชกุน ส้มสายน้ำผึ้ง ส้มเขียวหวาน ส้มโอ และพบบางในมะนาว โดยทั้งตัวอ่อน และตัวเต็มวัย จะดูดทำลายใบและผล นอกจากนี้ในกิ่งก้านที่ยังมีสีเขียวก็อาจพบการเข้าทำลายได้เช่นกัน

การเข้าดูดกินน้ำเลี้ยงจากใบของไรสนิมส้ม มักพบไรชนิดนี้อาศัยดูดกินน้ำเลี้ยงบริเวณใต้ใบมากกว่าหน้าใบ แต่บางครั้งก็พบตามหน้าใบด้วยเช่นกัน ในส้มเขียวหวาน ส้มสายน้ำผึ้งจะทำให้หน้าใบเป็นปื้นสีดำ ใบสูญเสียคลอโรฟิลล์ที่ใช้สังเคราะห์แสง

ภาพที่ 1: ลักษณะการเข้าทำลายของไรศัตรูพืชจะพบคราบฝุ่นละเอียดสีขาว

ภาพที่ 2: ใบส้มเกิดรอยปื้นสีดำระหว่างเส้นใบ ที่เกิดจากไรสนิมส้ม

ภาพที่ 3: ใบส้มเกิดรอยปื้นสีดำระหว่างเส้นใบที่เกิดจากไรสนิมส้ม เมื่อนานวันรอยปื้นจะแข็งและนูนขึ้นเล็กน้อย

สำหรับการเข้าทำลายผลนั้น พบว่า ไรสนิมส้มสามารถเข้าทำลายดูดกินน้ำเลี้ยงจากผลได้ตลอดระยะเวลาของการพัฒนาผล ตั้งแต่ผลอ่อนจนถึงผลแก่ใกล้เก็บเกี่ยว แต่จะพบมากในช่วงผลเริ่มสร้างเปลือกหนาขึ้นหรือเมื่อผลอายุตั้งแต่ 1-1.5 เดือนขึ้นไป เนื่องจากระยะนี้การแพร่ระบาดของเพลี้ยไฟลดลง ^[2] การเข้าทำลายผลจะเริ่มจากฝั่งของผลที่อยู่ด้านในของทรงพุ่มก่อน ต่อมาจึงขยับมายังด้านที่แสงส่องถึงเมื่อระบาดมาก ในผลส้มที่ติดผลเป็นช่อไรสนิมส้มจะเข้าทำลายตรงช่องระหว่างผลที่ติดกันก่อน ทำให้สังเกตุเห็นอาการถูกทำลายได้ยาก

ในระยะแรกๆ ด้านผลส้มที่ถูกทำลายจะแลดูผิวซีดจางลงเล็กน้อย ผิวไม่มันวาว ผิวกระด้าง ในผลส้มขนาดเล็กอาจพบคราบสีขาวคล้ายฝุ่นละอองละเอียด ซึ่งเป็นคราบที่เกิดจากการลอกคราบของตัวอ่อน เมื่อระบาดมากขึ้นหรือในผลส้มที่อายุมากผิวจะเป็นปื้นสีน้ำตาลอมแดง สีแดงสนิมและขยายวงปื้นออกไปเรื่อย ๆ ค่อนข้างเป็นวงทรงกลม (russeting) ต่อเมื่อนานเข้าคราบรอยปื้นนั้นจะเปลี่ยนเป็นสีน้ำตาลเข้มถึงดำ ในสภาพอากาศร้อนและแล้ง หรือขาดน้ำรอยปื้นดำจะตกกระ เป็นร่องแตกลายงา หากผลการระบาดรุนแรงตั้งแต่ผลส้มยังเล็กจะทำให้ผลชะงักการขยายขนาด ผลเล็กกว่าปกติ

สำหรับผลส้มและส้มโอ ที่ถูกไรสนิมเข้าทำลายมักพบว่าคุณภาพรสชาติของผลยังมีรสหวาน รับประทานได้แต่ผิวแลดูไม่น่ารับประทานและไม่เป็นที่ต้องการของผู้บริโภค

ภาพที่ 4: ผลส้มที่ถูกไรสนิมดูดกินน้ำเลี้ยง และพบการระบาดรุนแรง

ภาพที่ 5: รอยปื้นสีดำที่เกิดจากไรสนิม เมื่อนานวันหรือส้มขาดน้ำจะเกิดกระตกกระ แตกเป็นลายงา

ภาพที่ 6: ผิวกระตกกระและแตกเป็นลายงา จากการเข้าทำลายของไรสนิมส้ม

ภาพที่ 7: รอยปื้นสีน้ำตาลเข้ม, บางครั้งเป็นสีแดงสนิม จากการเข้าทำลายของไรสนิมส้ม

ภาพที่ 8: ไรสนิมส้มจะดูดกินน้ำเลี้ยงจากผลฝั่งที่เป็นร่มเงาก่อนหรือฝั่งที่ผลอยู่ชิดกัน

ภาพที่ 9: หากไรสนิมส้มระบาดรุนแรง อาจพบเข้าทำลายผลที่อยู่ปลายทรงพุ่มด้วย

รูปร่างลักษณะของไรสนิมส้ม

ไรสนิมส้ม มีรูปร่างคล้ายหนอนตัวป้อมสั้น มีขนาดเล็กมากและไม่สามารถมองด้วยตาเปล่า เมื่อเจริญเติบโตเต็มที่มีขนาดความยาวเพียง 160 ไมครอน กว้าง 60-65 ไมครอน ลำตัวเป็นปล้องมีสีเหลือง ด้านหน้ากว้างกว่าส่วนท้าย มีขา 2 คู่อยู่ส่วนหน้า ตัวเต็มวัยเพศผู้จะมีขนาดเล็กกว่าเพศเมีย ซึ่งเป็นลักษณะทั่วไปของแมลงและไรศัตรูพืช

จากการศึกษาของ อังศุมาลย์ (พ.ศ. 2530) ระบุว่า จากระยะ ไข่พัฒนาเป็นตัวเต็มวัยใช้ระยะเวลาราว 7-8 วัน ภายใต้สภาพอากาศโดยประมาณที่อุณภูมิ 28 องศาเซลเซียส และความชื้นสัมพัทธ์ 50-60% แต่ในสภาพภูมิอากาศปัจจุบันอาจใช้ระยะเวลาพัฒนาเป็นตัวเต็มวัยเร็วกว่านี้ ดังนั้น ไม่ว่าจะใช้เวลา 7-8 วันหรือน้อยกว่านี้ การพ่นสารกำจัดไรศัตรูพืชยังคงต้องสลับกลุ่มสารกำจัดไรศัตรูพืชตามกลไกออกฤทธิ์ทุกครั้งที่พ่นยา

วงจรชีวิตของไรสนิมส้ม

วงจรชีวิตของไรสนิมส้มเหมือนกับไรศัตรูพืชชนิดอื่นในวงศ์ไรสี่ขา กล่าวคือ ประกอบไปด้วยช่วงวัย 4 วัย และมีระยะพักตัว 2 ช่วง แต่อายุอาจแตกต่างกันบางเล็กน้อย บวก/ลบ อาจไม่เกิน 1 วัน โดยวงจรชีวิตมีดังนี้

ตัวเต็มวัย หรือตัวแก่ (adult): ไรสนิมส้มเพศผู้ มีอายุขัยเฉลี่ย 8-12 วัน และเพศเมียเฉลี่ย 11-12 วัน เพศเมียหลังจากเป็นตัวเต็มวัยใช้เวลาราว 4 วัน จึงเริ่มวางไข่ โดยวางไข่เฉลี่ย 5.6 ฟองต่อวัน (40-50 ฟองต่อตัว) ตัวเต็มวัยเพศเมียมีการเจริญพัฒนา 2 ลักษณะ หรือดิวเทอโรไจนี (deuterogyny) ลักษณะแรกเจริญพัฒนาเป็นตัวเต็มวัยอย่างรวดเร็วภายใต้สภาพอากาศเหมาะสม และมีพืชอาหารสมบูรณ์ ซึ่งจะแพร่ขยายพันธุ์อย่างรวดเร็ว ลักษณะที่สอง คือสืบพันธุ์ได้โดยไม่อาศัยเพศผู้ ในสภาพภูมิอากาศหนาวจัดหรือขาดแคลนอาหารพืชอาหาร เพศเมียจะมีการพัฒนารูปร่างให้ทนทานสภาพอากาศ และนอกจากนี้ไรสนิมส้มและไรในวงศ์ไรสี่ขา สามารถขยายพันธุ์ในลักษณะไม่ต้องอาศัยเพศแบบ "อาร์รีโนโตคัส (arrhenotokous parthenogenesis)" โดยไข่ที่ไม่ได้รับการผสมพันธุ์นี้จะพัฒนาเป็นไรเพศผู้ทั้งหมด ส่วนไข่ที่ได้รับการผสมพันธุ์จะเจริญเป็นเพศเมีย การผสมพันธุ์ของไรวงศ์ไรสี่ขา จะเริ่มจากไรสี่ขาเพศผู้ปล่อยถุงหุ่มเสปิร์ม (spermatophore) ไว้ตามพืชอาหาร เมื่อไรเพศเมียมาพบ จะใช้ส่วนท้องที่มีอวัยวะสืบพันธุ์เก็บถุงเสปิร์ม แล้วบีบรีดสเปิร์มเข้าสู่รังไข่เพื่อผสมพันธุ์

ไข่ (egg): หลังจากเพศเมียวางไข่ 3 วัน ไข่จะฟักออกมาเป็นตัวอ่อนวัยที่ 1

ตัวอ่อนวัย 1 (first nymph): มีอายุขัยราว 1-2 วัน หลังจากนั้นจะเข้าสู่ระยะพักที่ 1 (nymphochrysalis) 1 วัน เป็นระยะที่ลดการเคลื่อนไหว หลังจากนั้นจึงลอกคราบเป็นตัวอ่อนวัยที่ 2

ตัวอ่อนวัย 2 (second nymph): มีอายุขัยราว 1 วัน หลังจากนั้นจะเข้าสู่ระยะพักที่ 2 (imagochrysalis) 1 วัน แล้วจึงลอกคราบเป็นตัวเต็มวัย

ภาพที่ 10: รูปร่างของไรสนิมส้ม, ถ่ายภาพด้วยกำลังขยายมากกว่า 50 เท่า

การป้องกันกำจัด

1. ตัดแต่งกิ่งให้โปร่ง แสงส่องถึงด้านในทรงพุ่ม เนื่องจากไรสนิมส้มสร้างความเสียหายให้กับผลส้มทางด้านร่มเงามากกว่าด้านรับแสงแดด

2. เมื่อพบการเข้าทำลายของไรสนิมส้ม หรือไรศัตรูพืชชนิดอื่น โดยสังเกตุที่ใบหรือผิวผล ว่าปรากฏ คราบผงสีขาวละเอียดๆ คล้ายฝุ่นจับหรือไม่ หากพบการเข้าทำลายควรพ่นสารกำจัดไรศัตรูพืช หรือสารกำจัดแมลงที่มีฤทธิ์กำจัดไร โดยปฏิบัติดังนี้

2.1 การพ่นสารกำจัดไรศัตรูพืช ควรปรับหัวพ่นยาให้ยาที่พ่นเป็นละอองฝอยให้มากที่สุด หากเป็นไปได้ควรเลือกใช้หัวพ่นแบบละอองยาเป็นรูปกรวยทึบ (solid cone type) คือ ละอองยาที่พ่นออกมาจะกระจายเต็มวงกรวย แต่จะสิ้นเปลืองยามากกว่าหัวพ่นแบบละอองยากรวยกลวง (hollow cone nozzle)

2.2 การพ่นสารกำจัดไรศัตรูพืช หากผสมไวท์ออยล์ หรือพาราฟินออยล์ (white oil หรือ parafin oil) ร่วมด้วยจะเสริมประสิทธิภาพได้ดียิ่งขึ้น โดยออยล์เหล่านี้จะมีลักษณะใส ไม่มีสี หรืออาจสีใสก็ได้ขึ้นอยู่กับผู้ผลิต (ไม่แนะนำปิโตรเลี่ยมออยล์ - น้ำดำ) การใช้ออยล์ควรทดสอบผลิตภัณฑ์ก่อนใช้เสมอ โดยอาจทดสอบผสมกับยาที่ต้องการใช้ในการพ่น ทดสอบความเข้ากันได้ทางกายภาพเบื้องต้นและทดสอบพ่นเล็กน้อย 4-5 ช่อดอกหรือยอดอ่อนก่อน และเมื่อใช้ออยล์แล้ว ไม่ควรผสมสารจับใบหรือสารเร่งซึม

3. สารกำจัดไรศัตรูพืชและสารกำจัดแมลง ที่แนะนำมีดังนี้ (อัพเดท ก.ค. 2567)

กลุ่ม 1B: เฉพาะที่เคยใช้และมีข้อมูลในเอกสารที่ค้นได้ เช่น ไตรอะโซฟอส 40% , โพรฟีโนฟอส 50%, อีไทออน 50%, ไตรคลอร์ฟอน 80% อัตราใช้ราว 30-50 ซีซี./กรัม ต่อน้ำ 20 ลิตร ยากลุ่มนี้ส่วนใหญ่มักมีฤทธิ์กำจัดแมลงได้มากชนิด และเป็นอันตรายต่อแมลงตัวห้ำ ตัวเบียน

กลุ่ม 2B: ฟิโพรนิล 5%, 25% และ 80% ตามข้อมูลและจากประสบการณ์ ใช้ได้เฉพาะกับไรศัตรูพืชในวงศ์ไรขาว "เท่านั้น" ฟิโพรนิลเป็นยาที่กำจัดแมลงได้มากชนิดและเป็นอันตรายต่อแมลงตัวห้ำ ตัวเบียน

หมายเหตุ: ฟิโพรนิล 80% มักมีปัญหาเรื่องการละลายเมื่อมีอายุหลังการผลิตมากกว่า 6-8 เดือน

กลุ่ม 3A: ไบเฟนทริน 2.5%, 5% และ 10% (ในอนาคตจะพบเปอร์เซ็นต์ที่สูงกว่านี้ เช่น 24%SC น้ำครีม) อัตราใช้ 80-120 ซีซี., 40-60 ซีซี. และ 20-30 ซีซี. ต่อน้ำ 20 ลิตร (ตามลำดับ) ยากลุ่มนี้เป็นยาที่กำจัดแมลงได้มากชนิดและเป็นอันตรายต่อแมลงตัวห้ำ ตัวเบียน ตามข้อมูลทั่วไปหากไม่คำนึงถึงเรื่องการส่งเสริมการระบาดเพิ่ม (resurgence) จะมียาตัวอื่นที่ใช้ได้เช่นกัน ได้แก่ เดลตาเมทริน, แลมป์ดา-ไซฮาโลทริน, เฟนโพรพาทริน เป็นต้น (แต่ไม่แนะนำให้ใช้)

กลุ่ม 6: อะบาแมกติน 1.8% และ 2.4% เดิมสมัยโบราณมีการใช้อะบาแมกตินเพื่อกำจัดไรแดง ไรขาวกันมาก แต่ปัจจุบันพบว่าไม่ค่อยมีประสิทธิภาพแล้ว แต่เมื่อ 5-6 ปีมานี้ มีงานวิจัยในต่างประเทศทดสอบพ่นในแปลงโดยใช้ "อะบาแมกติน ผสมร่วมกับ ไทอะมีทอกแซม" เปรียบเทียบกับยาไรชนิดอื่นๆ โดยพบว่า สามารถใช้ป้องกันและกำจัดไรแดงได้ดีเทียบเท่าหรือมากกว่าสารกำจัดไรศัตรูพืชบางชนิด

จากประสบการณ์ส่วนตัวที่ทดสอบใช้ตามงานวิจัย ให้ผลในเชิงป้องกันดีมาก โดยใช้ อะบาแมกติน 2.4% อัตรา 25-30 ซีซี. ผสม ไทอะมีทอกแซม 25% อัตรา 15 กรัม ต่อน้ำ 20 ลิตร (มีผลข้างเคียงต่อแมลงตัวห้ำ ตัวเบียน)

กลุ่ม 10A: เฮกซี่ไทอะซอก 1.8% ยาเฉพาะไรศัตรูพืชวงศ์ไรแดง (หรืออีกชื่อวงศ์ไรแมงมุม) เป็นยาที่มีกระแสในช่วง 3-4 ปีมานี้ เนื่องจากมีผลิตภัณฑ์ออกมาจำหน่ายกันมากขึ้นและมีการโฆษณากันมาก แต่ขาดการเช็คผลประสิทธิภาพในแปลง เมื่อย้อนกลับไปเมื่อ 10 ปีก่อน ยาตัวนี้มีจำหน่ายเพียงบริษัทเดียวและจำหน่ายได้ดีหน่อยในเขตภาคกลาง จ.นครปฐม กาญจนบุรี เพชรบุรี ปทุมธานี ที่อื่นๆ จำหน่ายได้น้อย

ยากลุ่ม 10 ออกฤทธิ์ยับยั้งการสังเคราะห์สารไคติน ไทป์ 1 (CHS1) ในช่วงที่พบการระบาดของไรแดงหากพ่นยากลุ่มนี้มักไม่ค่อยได้ผลในการลดจำนวนไรแดง นั้นอาจเพราะวงจรชีวิตที่สั้นมากของไรแดง โดยประสบการณ์ส่วนตัวเมื่อ 7-8 ปีก่อน เคยติดตามแปลงส้มสายน้ำผึ้งที่พ่นเฮกซี่ไทอะซอก ทั้งอัตรา 30 ซีซี. และ 40 ซีซี. ต่อน้ำ 20 ลิตร ไม่สามารถควบคุมประชากรไรแดงให้อยู่ในระดับเป็นที่พอใจของชาวสวนได้ ดังนั้น ยาตัวนี้จะเหมาะกับใช้เป็นตัวเสริมเอาไว้ผสมร่วมกับยาไรชนิดอื่นมากกว่า

กลุ่ม 12: มีให้เลือกใช้ 3 กลุ่มย่อย ดังนี้

- กลุ่ม 12B: เพนบูทาตินออกไซด์ 55% อัตรา 15 ซีซี. ต่อน้ำ 20 ลิตร ในพื้นที่ที่มีการใช้โพรพาร์ไกต์เป็นประจำ อาจมีความจำเป็นต้องปรับอัตราใช้เป็น 20-25 ซีซี. ต่อน้ำ 20 ลิตร โดยเพนบูทาตินออกไซด์มีกลไกออกฤทธิ์ที่จุดจับเดียวกันกับโพรพาร์ไกต์ แต่มีความปลอดภัยต่อพืช

- กลุ่ม 12C: โพรพาไกต์ 20%, 30% และ 57% เป็นยาที่มีโครงสร้างทางเคมีประกอบด้วยหมู่ซัลไฟท์ (Sulfite หรือ Sulphite - ester) ซึ่งหากพืชได้รับในปริมาณมากอาจก่อความเป็นพิษต่อพืช หรืิอเป็นพิษต่อพืชง่ายหากผสมร่วมกับยาที่มีฤทธิ์เป็นด่างจัด ยาน้ำมันเข้มข้น หรืิอพ่นร่วมกับยาจับใบเร่งซึม

- กลุ่ม 12D: เตตระไดฟอน ปัจจุบันไม่ค่อยเห็นจำหน่ายในท้องตลาด

*ยากลุ่ม 12B, 12C และ 12D แม้จัดอยู่ในกลุ่มกลไกออกฤทธิ์เดียวกัน คือ กลุ่ม 12 แต่มีโครงสร้างทางเคมีต่างกัน คือ 12B กลุ่มสารเคมีออร์กาโนติน, 12C กลุ่มสารเคมีซัลไฟท์เอสเทอร์ และ 12D กลุ่มสารเคมีเตตระไดฟอน

กลุ่ม 13: คลอร์ฟีนาเพอร์ 10%, 24% และ 40% ใช้กำจัดได้ทั้งวงศ์ไรแดง และวงศ์ไรขาว ปกติคลอร์ฟีนาเพอร์จะใช้กำจัดเพลี้ยไฟ และหนอน มีผลต่อด้วงต่ำ อัตราใช้มาตรฐานสำหรับคลอร์ฟีนาเพอร์ 10% เมื่อ 6-7 ปีก่อน (ตอนนั้นมีจำหน่ายบริษัทเดียว) โดยการทดสอบกำจัดเพลี้ยไฟและหนอนกระทู้ในดาวเรือง อัตราที่ใช้ได้ผลคือ 30-40 ซีซี. ต่อน้ำ 20 ลิตร (บริษัทผู้จำหน่ายเป็นผู้ทดสอบ ส่วนผมแค่ติดตามผล) ปัจจุบันคลอร์ฟีนาเพอร์ 10% ขั้นต้นควรใช้อัตรา 40 ซีซี. ต่อน้ำ 20 ลิตร และสำหรับ 24% และ 40% ควรใช้อัตรา 17 ซีซี. และ 10 ซีซี. ต่อน้ำ 20 ลิตร (ตามลำดับ)

กลุ่ม 15: ลูเฟนนูรอน 5% มีข้อมูลแนะนำใช้ลูเฟนนูรอนในไรศัตรูพืชวงศ์ไรสี่ขา "เท่านั้น" ส่วนตัวยังไม่เห็นเอกสารแนะนำใช้กับไรวงศ์อื่นๆ อัตราใช้น่าจะราว 20-30 ซีซี. ต่อน้ำ 20 ลิตร ยากลุ่ม 15 ยับยั้งการสังเคราะห์ไคตินชนิด 1 (CHS1) โดยค่อนข้างมีผลเฉพาะเจาะจงกับแมลงกลุ่มหนอนผีเสื้อและหนอนด้วง เพื่อลดการลอกคราบ ดังนั้น เมื่อนำมาใช้กับไรสี่ขา ซึ่งมีวงจรชีวิตค่อนข้างสั้นเช่นเดียวกับไรแดง จึง ควรใช้เป็นยาบวกหรือเสริมจากยาไรตัวอื่นๆ

*หมายเหตุ: โนวาลูรอน ในเอกสารต่างประเทศล่าสุดมีอัพเดทใช้กำจัดแมลงหวี่ขาว เพลี้ยไฟ และเพลี้ยจักจั่น

กลุ่ม 19: อามีทราซ 20% ยาไรศัตรูพืชที่มีการใช้กันมากชนิดหนึ่ง อัตราแนะนำราว 40-50 ซีซี. ต่อน้ำ 20 ลิตร และมีผลข้างเคียงกับหนอนผีเสื้อบางชนิด เช่น หนอนเจาะผล หนอนเจาะฝักถั่ว หนอนคืบ เพลี้ยอ่อนและเพลี้ยไก่แจ้บางชนิด

กลุ่ม 20D: ไบฟีนาเซต 48% ยาไรที่น่าสนอีกตัว แต่ราคาสูง (มาก) อัตราใช้ราว 5-10 ซีซี. ต่อน้ำ 20 ลิตร เนื่องจากยังไม่ค่อยเป็นที่นิยมมากนัก และยังไม่มียาชนิดอื่นในกลุ่มนี้ออกมาจำหน่าย จึงคาดว่า ไรศัตรูพืชยังไม่ดื้อยากลุ่มนี้

กลุ่ม 21A: ไพริดาเบน 12.5% และ 20%, ทีบูเฟนไพแรด 36%, เฟนไพร็อคซิเมต 5%, ฟีนาซาควิน 20%

ยาในกลุ่มนี้ที่จำหน่ายมากสุดคือ ไพริดาเบน และเฟนไพร็อคซิเมต ปัจจุบันเท่าที่ลองสังเกตุประสิทธิภาพหลังพ่นของไพริดาเบน 20% อัตรา 20 กรัม ร่วมกับไวท์ออยล์ ยังได้ผลพอสมควร (ร่วมกับการสลับกลุ่มยาอย่างเหมาะสม) ส่วนตัวอื่นๆ ผมยังไม่เคยทดสอบประสิทธิภาพอย่างจริงจัง ดังนั้น จึงไม่มีคำแนะนำเพิ่มเติมในตอนนี้

ทีบูเฟนไพแรดมีผลข้างเคียงกับด้วง จึงมีการใช้กำจัดด้วงหมัดผักมาช้านานมาก ในระยะหลังๆ อาจจะไม่เป็นที่นิยมและไม่ค่อยมีคนทราบเท่าไหร่ ดังนั้น การหยุดใช้ทีบูเฟนไพแรดของชาวสวนมา 4-5 ปี และนำกลับมาใช้ใหม่อาจได้ผลดี

กลุ่ม 23: สไปโรมีซีเฟน 24% สไปโรเตตระแมท 15%, 24% และสไปโรไดโคลเฟน 24% ยาเหล่านี้มีกลไกยับยั้งการทำงานของเอนไซม์ที่เกี่ยวข้องกับการสังเคราะห์กรดไขมันสายยาว คือ เอนไซม์อะซีทิลโคเอคาร์บ็อกซิเลส (ACC) มีผลทำให้การสร้างเยื้อหุ้มเซลล์ผิดปกติ

สไปโรมีซีเฟน มีการใช้กำจัดไรศัตรูพืชกันมาอย่างแพร่หลายเกือบ 10 ปี ภายหลังมียา สไปโรเตตระเมท 15% ออกมาจำหน่ายและแนะนำใช้กำจัดเพลี้ยไฟและหนอน แต่กลับได้ผลไม่เป็นที่น่าพอใจเท่าที่ควร ต่อมาช่วง 2-3 ปีนี้ มีสไปโรเตตระเมท 24% ออกจำหน่ายโดยเน้นไปที่การกำจัดเพลี้ยแป้ง-เพลี้ยหอย แต่จากการทดสอบส่วนตัวในเพลี้ยหอยแดงแคลิฟอร์เนียในส้มโอ พบว่าให้ผลไม่เป็นที่น่าพอใจเท่าไหร่นัก

พ.ศ. 2567 สไปโรไดโคลเฟน 24% มีออกวางจำหน่ายแล้ว มีทั้งการโฆษณาและรีวิวมากมาย แต่ส่วนตัวยังไม่มีประสบการณ์การใช้และการทดสอบ

ส่วนตัว ตั้งข้อสังเกตุว่า "ยาในกลุ่ม 23" น่าจะมีการดื้อยาข้ามภายในกลุ่ม 23 คือ ถ้าศัตรูพืชดื้อสไปโรมีซิเฟนก็จะดื้อยาอีก 2 ตัวตามไปด้วย เนื่องจากในการพ่นสไปโรมีซิเฟนเพื่อกำจัดไรศัตรูพืชจะไม่กระทบต่อศัตรูพืชชนิดอื่นๆ แต่มีความเป็นพิษต่ำ ดังนั้น ศัตรูพืชอื่นจึงดื้อยากลุ่ม 23 ไปล่วงหน้าแล้ว

ในต่างประเทศมีรายงานการใช้สไปโรมีซิเฟนและสไปโรไดโคลเฟนกำจัดแมลงหวี่ขาว แต่สำหรับบ้านเราส่วนตัวยังไม่เห็นการทดสอบ (ซึ่งอาจมีผู้ทดสอบแล้วก็ได้)

กลุ่ม 25: ไซฟลูมีโทเฟน 20% และไซอีโนไพราเฟน 30% เป็นกลุ่มยาไรศัตรูพืชที่เปิดตัววางจำหน่ายล่าสุด โดยไซฟลูมีโทเฟน วางจำหน่ายมาราว 5-6 ปีแล้ว ส่วนไซอีโนไพราเฟน พึ่งวางจำหน่ายเมื่อ พ.ศ.2566

ไซฟลูมีโทเฟน 20% เปิดตัวด้วยอัตราใช้ 8-10 ซีซี. ต่อน้ำ 20 ลิตร ส่วนไซอีโนไพราเฟน 30% เปิดตัวด้วยอัตรา 4-5 ซีซี. ต่อน้ำ 20 ลิตร เมื่อราว 3-4 ปีที่แล้ว เริ่มพบการรายงานการต้านทานไซฟลูมีโทเฟนของไรสองจุด (วงศ์ไรแดง) ในสตอเบอรี่ และไรแดงส้มในส้มสายน้ำผึ้ง จนในพื้นที่ต้องเพิ่มอัตราใช้เป็น 15 ซีซี. ต่อน้ำ 20 ลิตร สาเหตุที่เป็นเช่นนี้เพราะมีการใช้ยาตัวนี้อย่างต่อเนื่องตลอดเวลา ในพื้นที่ที่ยังไม่ค่อยมีการใช้มากเท่าไหร่นั้น อัตรา 10 ซีซี. ต่อน้ำ 20 ลิตร ยังมีประสิทธิภาพดีอยู่

ดังนั้น ในพื้นที่ที่มีการใช้ยากลุ่ม 25 อย่างต่อเนื่อง ควรเพิ่มอัตราไปอีกเล็กน้อย โดยเพิ่มอัตราขึ้นราว 5 ซีซี. ทั้ง 2 ตัว

ที่สำคัญการใช้ยากำจัดไรศัตรูพืช คือ การหมุนเวียนสลับกลุ่มยาตามกลุ่มกลไกออกฤทธิ์อย่างต่อเนื่อง โดยไม่ควรใช้ยากลุ่มใดกลุ่มหนึ่งติดต่อกันมากกว่า 1 หรือ 2 ครั้ง หรือให้ดีควรสลับกลุ่มยาทุกครั้งที่พ่น

การใช้สารกำจัดไรศัตรูพืช ในลักษณะป้องกันก่อนการเข้าทำลาย ควรใช้ยากลุ่ม 1, 4, 6, 13 และ 15 โดยส่วนตัวแนะนำใช้ ไตรอะโซฟอส สลับ อะบาแมกติน ผสมร่วมกับไทอะมีทอกแซม สลับ คลอฟีนาเพอร์ เพื่อป้องกันก่อนไรแดงระบาด, ยากลุ่มอื่นๆ ไม่ค่อยเหมาะสมเนื่องจากมีฤทธิ์ดูดซึมหรือแทรกซึมเข้าสู่พืชต่ำ ส่วนใหญ่มีฤทธิ์เป็นยาสัมผัส

^[1] ไรศัตรูพืช มีทั้งหมดด้วยกัน 4 วงศ์ ดังนี้

1️. วงศ์ : ไรแดง หรือไรแมงมุม (Spider mite) ชื่อวงศ์เตตระไนชิดี้ (Tetranychidae)

2️. วงศ์ : ไรแมงมุมเทียม (False spider mite) ชื่อวงศ์ทีนุยพาลพิดี้ (Tenuipalpidae)

3️. วงศ์ : ไรขาว (Tarsonemid mite) ชื่อวงศ์ทาร์โซเนมิดี้ (Tarsonemidae)

4️. วงศ์ : ไรสี่ขา (Eriophyid mite) ชื่อวงศ์อีริโอไฟอิดี้ (Eriophyidae)

^[2] ตัวอ่อนของเพลี้ยไฟหลายชนิดเป็นแมลงตัวห้ำของไรศัตรูพืช เนื่องจากตัวอ่อนของเพลี้ยไฟมีความต้องการสารอาหารมากเป็นพิเศษ

แหล่งสืบค้น:

อังศุมาลย์ จันทราปัตย์.2530.การประชุมทางวิชาการปัญหาแมลงปากดูดและไรที่สำคัญของพืชเศรษฐกิจในประเทศไทย “ชีววิทยาและนิเวศวิทยาบางประการของไรสนิมส้ม Some biological and ecological attributes of the citrus rust mite”.สมาคมกีฏและสัตววิทยาแห่งประเทศไทย; กรมวิชาการเกษตร; กรมส่งเสริมการเกษตร; มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์; สมาคมผู้ประกอบธุรกิจสารเคมีกำจัดศัตรูพืช.กรุงเทพฯ.หน้า 109-127.

เอกสารวิชาการ.2544.ไรศัตรูพืชและการป้องกันกำจัด Phytophagous mites and their control.พิมพ์ครั้งที่ 1; โรงพิมพ์ชุมนุมสหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย.กลุ่มงานวิจัยไรและแมงมุม กองกีฏและสัตววิทยา กรมวิชาการเกษตร.192 หน้า.

เอกสารวิชาการ.2555.การจัดการศัตรูส้มโอเพื่อการส่งออก.สำนักวิจัยพัฒนาการอารักขาพืช กรมวิชาการเกษตร. 125 หน้า.

เอกสารประกอบการอบรมหลักสูตร.2560.เทคนิคการใช้สารป้องกันกำจัดศัตรูพืช.กลุ่มกีฏและสัตววิทยา สำนักวิจัยพัฒนาการอารักขาพืช กรมวิชากาเกษตร.119 หน้า.

กลไกออกฤทธิ์สารกำจัดแมลง ตอนที่ 4

Thu, 04 Jul 2024 13:16:02 GMT

กลไกการออกฤทธิ์ของสารกำจัดแมลง ตอนที่ 4

คอนเซ็ปต์กลไกการออกฤทธิ์ ณ ตำแหน่งจับ (Concept of binding site)

เนื้อหาต่อไปนี้จะกล่าวถึงกลไกออกฤทธิ์โดยสังเขป ซึ่งเป็นหลักการที่ครอบคลุมการทำงานของสารเคมีกำจัดแมลง โรคพืช วัชพืช และจุลินทรีย์บางชนิดที่มีการศึกษาแล้ว โดยเนื้อหาจะเน้นไปที่สารกำจัดแมลง

ความหมายและนิยาม

ความหมายและนิยามต่างๆ ที่เกี่ยวข้องกับกลไกออกฤทธิ์ของสารกำจัดศัตรูพืช ณ จุดจับ (site of action หรือ target site)

สารออกฤทธิ์ (Active ingredient หรือ ai.)

สารออกฤทธิ์ คือสารใดๆ ที่แทรกซึม ดูดซึม หรือซึมผ่านเข้าสู่ภายในร่างกายของศัตรูพืชและวัชพืช แล้วมีผลต่อการยับยั้งหรือกระตุ้นการทำงานของกระบวนการต่างๆ ภายในที่จุดจับ ซึ่งอาจเกี่ยวข้องต่อเมตาบิลิซึม (metabolism) หรือปฏิกิริยาบางประการ (reaction) จนทำให้กระบวนการดังกล่าวผิดปกติไปจากเดิมหรือเกิดความเป็นพิษ

ระบบอวัยวะภายในแมลง (Internal system)

ระบบอวัยวะภายในของแมลงที่เกิดกระบวนการต่างๆ มากมาย ส่งผลให้แมลงเจริญพัฒนาและดำรงชีวิตอยู่ได้ สารกำจัดแมลงจะแบ่งคุณสมบัติการออกฤทธิ์ต่อระบบเหล่านี้ก่อน แล้วจึงระบุกลไกออกฤทธิ์ย่อยลงไปในระดับโมเลกุลของจุดจับ

สารกำจัดแมลงและไรศัตรูพืช แบ่งการออกฤทธิ์ออกเป็น 4 ระบบ และอีก 1 ที่ยังไม่ทราบชัดเจน คือ

1. ออกฤทธิ์ต่อระบบประสาทและกล้ามเนื้อ (nerve and muscle system)

2. ออกฤทธิ์ต่อระบบการหายใจในระดับเซลล์เพื่อสร้างพลังงาน (cellular respiration)

3. ออกฤทธิ์ต่อระบบการเจริญพัฒนา (growth system หรือ growth regulating system)

4. ออกฤทธิ์ต่อระบบทางเดินอาหารส่วนกลาง (midget system)

5. ออกฤทธิ์กดหรือลดการสังเคราะห์โปรตีน (Protein Suppressor)

และกลุ่มที่ยังไม่ทราบกลไกออกฤทธิ์ (unknow) หรือกลไกออกฤทธิ์หลายตำแหน่ง

ภาพ: การออกฤทธิ์ต่อระบบอวัยวะภายในของแมลง ที่มี 5 ระบบ และกลุ่มสารที่ยังไม่ทราบกลไกออกฤทธิ์

ตำแหน่งออกฤทธิ์ หรือตำแหน่งเป้าหมาย (site of action หรือ target site)

ตำแหน่งออกฤทธิ์ (site action) หรือตำแหน่งเป้าหมาย (target site) คือตำแหน่งที่สารกำจัดแมลงเข้าไปทำปฏิกิริยาจนตำแหน่งดังกล่าวทำงานผิดปกติ ส่งผลให้กระบวนการดำรงชีวิตของแมลงไม่สามารถดำเนินไปโดยปกติ เกิดความเป็นพิษ เป็นอัมพาตและตาย

สารกำจัดแมลงที่ออกฤทธิ์ต่อตำแหน่งออกฤทธิ์เดียวกันแต่มีกลไกจุดจับ (binding site) คนละตำแหน่ง จะจำแนกเป็นกลุ่มสารกำจัดแมลงคนละกลุ่ม

ส่วนสารกำจัดแมลงที่มีกลไกจุดจับที่ตำแหน่งเดียวกันและถึงแม้จะมีโครงสร้างเคมีต่างกัน จะจำแนกเป็นสารกำจัดแมลงกลุ่มเดียวกัน โดยจะแบ่งออกเป็นกลุ่มย่อย (subgroup) เช่น

สารกำจัดแมลง กลุ่ม 1: มีตำแหน่งออกฤทธิ์ตรงช่องว่างระหว่างปลายแอกซอนกับปลายเดนไดรต์ของเส้นประสาทและมีจุดจับที่เอนไซม์อะซีทิลโคลีนเอสเทอเรส (AChE) ที่อยู่บริเวณปลายประสาทเดนไดรต์ส่วนรับ (postsynaptic neuron) แบ่งออกเป็น 2 กลุ่มย่อย ได้แก่

- กลุ่มย่อย 1A มีโครงสร้างเคมีเป็น "กลุ่มสารเคมีคาร์บาเมท" เช่น คาร์บาริล ฟีโนบูคาร์บ เบนฟูราคาร์บ สารในกลุ่มนี้ที่ห้ามใช้ในประเทศไทย เช่น เมโทมิล (แลนเนท) คาร์โบฟูแรน (ฟูราดาน) คาร์โบซัลเฟน เป็นต้น

- กลุ่มย่อย 1B มีโครงสร้างเคมีเป็น "กลุ่มสารเคมีออร์กาโนฟอสเฟต" เช่น โปรฟีโนฟอส ไดคลอวอส ไตรอะโซฟอส ไดอะซินอน โปรไทโอฟอส พิริมิฟอส-เมทิล เฟนโทเอต โอเมโทเอต ไดเมโทเอต มาลาไทออน อีไทออน เฟนิโตรไทออน สารในกลุ่มนี้ที่ห้ามใช้ในประเทศไทย เช่น โมโนโคลโตฟอส ไดโคลโตฟอส อะซีเฟต เมทามิโดฟอส อีพีเอ็น คลอไพริฟอส เป็นต้น

สารกำจัดแมลงกลุ่ม 12: มีตำแหน่งออกฤทธิ์เยื่อหุ้มชั้นในของไมโตคอนเดรีย (mitochondria) ซึ่งเป็นอวัยวะระดับเซลล์ (organelle) และมีจุดจับที่เอนไซม์เอทีพี (ATP synthase) แบ่งออกเป็น 4 กลุ่มย่อย ได้แก่

- กลุ่มย่อย 12A โครงสร้างเคมีเป็น "กลุ่มสารเคมีไดอะเฟนไทยูรอน" (ไม่มีจำหน่ายในไทย)

- กลุ่มย่อย 12B โครงสร้างเคมีเป็น "กลุ่มสารเคมีออร์กาโนติน" เช่น เฟนบูทาตินออกไซด์

- กลุ่มย่อย 12C โครงสร้างเคมีเป็น "กลุ่มสารเคมีซัลไฟท์เอสเทอร์" เช่น โพรพาร์ไกต์

- กลุ่มย่อย 12D โครงสร้างเคมีเป็น "กลุ่มสารเคมีเตตระไดฟอน" เช่น เตตระไดฟอน

ภาพ: (ฝั่งซ้าย) เส้นประสาท และส่วนประกอบต่างๆ, (ฝั่งล่างขวา) ภาพขยายบริเวณปลายเส้นประสาทแอกซอนกับปลายเซลล์ประสาทเดนไดรต์ โดยตรงกลางเป็นช่องว่าง

ภาพ: ตำแหน่งออกฤทธิ์ (site action) ซึ่งเป็นช่องโปรตีนที่แทรกตัวอยู่ในเยื่อหุ้มเซลล์ในระบบประสาทและกล้ามเนื้อ

จุดจับ (binding site)

จุดจับ หรือตำแหน่งจับ (binding site) คือจุดที่โมเลกุลของสารกำจัดแมลงเข้าไปจับ โดยสารกำจัดแมลงแต่ละชนิดจะมีความจำเพาะเจาะจง (specificity) ต่อจุดจับ หากโมเลกุลของสารกำจัดแมลงไปสัมผัสกับตำแหน่งอื่นๆ จะไม่สามารถจับหรือทำปฏิกิริยาได้และไม่เกิดความเป็นพิษต่อแมลง เป็นไปตามกฎความจำเพาะของลูกกุญแจกับแม่กุญแจ (ดูภาพประกอบ: จุดออกฤทธิ์หรือจุดจับของสารกำจัดศัตรูพืช) ส่วนมากจุดจับที่เป็นเป้าหมายของสารกำจัดแมลงจะเป็นองค์ประกอบของโปรตีนที่แทรกตัวอยู่ในเยื่อหุ้มเซลล์ โดยโปรตีนเหล่านี้มีบทบาทต่อเซลล์แตกต่างกันไป ดังนี้

1. โปรตีนที่แทรกตัวอยู่ในเยื่อหุ้มเซลล์ (intergral protein หรือ intrinsic protein)

1.1 ช่องโปรตีน (protein channel): ทำหน้าที่เป็นช่องผ่านไอออนชนิดต่างๆ และมีความจำเพาะต่อชนิดของไอออน ได้แก่

- ช่องผ่านที่ควบคุมด้วยศักย์เคมีไฟฟ้า (voltage-gated channel) ส่วนใหญ่จะกล่าวถึงความเกี่ยวข้องต่อระบบประสาทและกล้ามเนื้อ ในกระบวนการถ่ายทอด (ส่ง) กระแสประสาท (impulse) ช่องผ่านนี้ควบคุมโดยความต่างศักย์ของไฟฟ้าภายในเซลล์ประสาทกับภายนอกเซลล์ประสาท ^[1] ที่เยื่อหุ้มเซลล์ เป็นช่องผ่านที่มีประตู (gate) เปิด-ปิด

- ช่องผ่านที่ควบคุมด้วยตัวกระตุ้น (ligand gated channel) ส่วนใหญ่กล่าวถึงกลไกการถ่ายทอดกระแสประสาทเช่นกัน โดยโปรตีนช่องผ่านนี้จะแทรกตัวอยู่ตามบริเวณเยื่อหุ้มเซลล์ส่วนปลายตัวรับ (postsynaptic neuron) ของเดนไดรต์ ทำหน้าที่รับสารสื่อประสาทจากเส้นประสาทที่อยู่ก่อนหน้า ^{[1], [2]} ช่องผ่านนี้จะประกอบรวมตัวกันขึ้นจากโปรตีนหน่วยย่อย (subunit protein) แต่ละหน่วยย่อยมีลักษณะคล้ายเป็นพู เช่น หน่วยย่อยอัลฟา ( α subunit) หน่วยย่อยเดลต้า ( δ subunit) หน่วยย่อยเบต้า ( β subunit) หน่วยย่อยแกมม่า ( γ subunit) เป็นต้น หน่วยย่อยเหล่านี้บางหน่วยจะทำหน้าที่เป็นตัวรับสารกระตุ้นหรือสารสื่อประสาท (receptors) โดยช่องผ่านที่ควบคุมด้วยตัวกระตุ้นแต่ละชนิดจะมีความจำเพาะต่อสารกระตุ้น (กฏลูกกุญแจกับแม่กุญแจ) ทำหน้าที่ควบคุมการเปิด-ปิดช่องผ่าน

1.2 โปรตีนที่ทำหน้าที่เป็นตัวพาหรือลำเลี้ยงสารบางชนิดเข้าสู่เซลล์ (carrier protein) ที่เกี่ยวข้อง เช่น บริเวณเยื่อหุ้มกระเพาะส่วนกลางของแมลงหรือหนอน โดยสารกำจัดแมลงกลุ่ม 11 ได้แก่ เชื้อบีที (บาซิลัส ทูริงเยนซีส)

1.3 โปรตีนที่ทำหน้าที่เป็นตัวส่งสัญญาณหรือกระตุ้นการทำงาน (signal or stimulate protein) เช่น โปรตีนที่ทำหน้าที่ส่งสัญญาณเกี่ยวกับฮอร์โมนควบคุมการเจริญเติบโต

1.4 โปรตีนที่เป็นเอนไซม์และโคเอนไซม์ (enzyme และ coenzyme) เช่น กลุ่มของเอนไซม์และโคเอนไซม์ที่ทำหน้าที่รับและส่งอิเล็กตรอนในกระบวนการหายใจระดับเซลล์ที่เกี่ยวข้องกับการแปลงพลังงาน (energy conversion) หรือกระบวนการถ่ายทอดอิเล็กตรอนเพื่อสร้างพลังงาน (electron transport chain: ETC) ได้แก่ กลุ่มเอนไซม์คอมเพล็กซ์ 1, 2, 3 และ 4 (complex I, II, III และ IV) เอนไซม์เอทีพีซินเทส (ATP synthase หรือบางครั้งเรียก complex V) โคเอนไซม์ คิว (coenzyme Q) ควิโนน (Quinone) ไซโตโครม ซี (cytochrome C) เป็นต้น

2. โปรตีนที่เกาะอยู่ชั้นนอกของเยื่อหุ้มเซลล์ (periferal protein หรือ extrinsic protein)

โปรตีนที่ทำหน้าที่เป็นเอนไซม์ (enzyme protein) มีเอนไซม์หลายชนิดที่เป็นเป้าหมายของสารกำจัดแมลง เอนไซม์เป้าหมายเหล่านี้เกาะอยู่ชั้นนอกเยื่อหุ้มเซลล์ เช่น เอนไซม์อะซีทิลโคลีนเอสเทอเรส (acetylcholinesterase: AChE) เป็นต้น

ภาพ: ช่องโปรตีนชนิดต่างๆ ที่เป็นตำแหน่งออกฤทธิ์ของสารกำจัดแมลง

ภาพ: จุดออกฤทธิ์หรือจุดจับของสารกำจัดศัตรูพืช

สารกำจัดแมลงที่เป็นพิษต่อเมื่อผ่านการย่อยสลาย (proinsecticide)

proinsecticide เป็นสารที่ไม่มีความเป็นพิษต่อแมลงจนกว่าเอนไซม์หรือน้ำย่อยภายในแมลงจะย่อยสลายสารกำจัดแมลง หลังจากนั้นสารที่ถูกย่อยจะเป็นพิษต่อแมลง เช่น สารกำจัดแมลงกลุ่ม 11 (เชื้อบีที) กลุ่ม 12A (ไดอะเฟนไทยูรอน) กลุ่ม 13 (คลอฟีนาเพอร์) กลุ่ม 14 (คาร์เทปไฮโดรคลอไรด์, เบนซัลแทป) กลุ่ม 22A (อินดอกซาคาร์บ) กลุ่ม 25A (ไซฟลูมีโทเฟน, ไซอีโนไพราเฟน)

ความทนทาน (insecticide tolerance) และความต้านทานหรือดื้อยา (insecticide resistance)

เป็นผลมาจากการใช้สารกำจัดศัตรูพืชกลุ่มเดิมต่อเนื่องโดยไม่มีการสลับกลุ่มหรือใช้ต่อเนื่องมากเกินไป เป็นผลให้แมลงสร้างเอนไซม์ที่เกี่ยวข้องต่อการย่อยสลายสารพิษ (detoxification enzymes) บางชนิดมากขึ้นหรือมีประสิทธิภาพดีขึ้น เพื่อสลายสารกำจัดแมลง จนสารนั้นไม่เพียงพอต่อการก่อพิษ หรือเกิดการกลายพันธุ์ของยีน (mutation) ที่ควบคุมการแสดงออกหรือกำหนดคุณลักษณะโมเลกุลของจุดจับ (binding site) หรือจุดออกฤทธิ์ (site action) จนสารกำจัดแมลงไม่สามารถจับ ยึด หรือเกาะจุดจับนั้นได้หรือจับได้น้อยลง สารกำจัดแมลงจึงไม่เกิดความเป็นพิษ

การประเมิณความทนทานและความต้านทานของแมลงศัตรูพืช จะใช้ค่า LC ₅₀ หรือ LD ₅₀ เป็นค่าวัดระดับความต้านทาน (resistance ration) โดยนำค่า LC ₅₀ หรือ LD ₅₀ ของแมลงที่ต้องการทดสอบ หารด้วยค่า LC ₅₀ หรือ LD ₅₀ ของแมลงที่อ่อนแอ โดยประเมิณ ดังนี้

- ค่าที่ได้ 2-5 เท่า = ปกติ

- ค่าที่ได้ 5-7 เท่า = ทนทาน

- ค่าที่ได้ 7-9 เท่า = ทนทานมาก

- ค่าที่ได้เท่ากับหรือมากกว่า 10 เท่า = ต้านทาน (ดื้อยา)

การประเมิณระดับความต้านทานต่อสารกำจัดแมลง (Resistance factor: RF) ^[3] แบ่งระดับการดื้อยาไว้ ดังนี้ (Ahmad et al., 2007 และ Ahmad and Mehmood, 2015)

ค่า RF = < 1 ไม่มีความต้านทาน (None, N)

ค่า RF = >1-10 มีความต้านทานต่ำมาก (Very Low, VL)

ค่า RF = >10-20 มีความต้านทานต่ำ (Low, L)

ค่า RF = >20-50 มีความต้านทานปานกลาง (Moderate, M)

ค่า RF = >50-100 มีความต้านทานสูง (High, H)

ค่า RF>100 มีความต้านทานสูงมาก (Very High, VH)

ภาพ: กลไกการสร้างความต้านทานต่อสารกำจัดแมลง ที่เกิดจากการเพิ่มปริมาณหรือประสิทธภาพของเอนไซม์ย่อยสลายสารพิษ และการกลายพันธุ์ที่จุดจับของสารกำจัดแมลง

ค่า LC ₅₀ และ LD ₅₀ (lethal concentration 50 และ lethal dose 50)

ค่า LC ₅₀ หมายถึง ระดับความเข้มข้นของสารกำจัดศัตรูพืชที่มีผลทำให้ศัตรูพืชเสียชีวิต 50% จากจำนวนทั้งหมดของศัตรูพืชทดลอง มีหน่วยเป็น ppm หรือ มิลลิกรัมของสารออกฤทธิ์ต่อ 1 ลิตร เป็นระดับความเข้มข้นของสารออกฤทธิ์ที่ทำให้ศัตรูพืชทดสอบ 100 ตัว เสียชีวิตอย่างน้อย 50 ตัว โดยค่า LC ₅₀ ไม่ตายตัว อาจเปลี่ยนไปได้ภายหลังมีการใช้สารออกฤทธิ์นั้นๆ ไประยะหนึ่ง ซึ่งเป็นผลมาจากการสร้างความทนทานหรือความต้านทานต่อสารออกฤทธิ์ ตัวอย่างเช่น ในงานวิจัยเรื่องการระบาดเพิ่มของเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลในนาข้าว (Yang Gao et al, 2023) ก่อนการทดสอบการระบาดเพิ่มได้ทดสอบหาค่า LC ₅₀ ของสารอีมาแมกตินเบนโซเอต (EB) ก่อนที่จะเลือกทดสอบระดับเข้มข้นของ EB ที่ส่งผลต่อการระบาดเพิ่ม โดยไม่เลือกใช้ค่า LC ₅₀ ที่เคยมีอยู่เดิม

นอกจากการใช้ค่า LC 50 แล้ว ในการทดสอบประสิทธิภาพของสารกำจัดศัตรูในห้องปฏิบิติการหรือในแปลงเพาะปลูก ยังมีการใช้ค่า LC ₈₀ และ LC ₉₀ ด้วย

ค่า LD ₅₀ หมายถึง ปริมาณของสารออกฤทธิ์ที่สัตว์ทดลอง ^[4] ได้รับเข้าสู่ร่างกาย โดยการกิน การสัมผัสทางผิวหนังหรือดวงตา แล้วทำให้สัตว์ทดลองเสียชีวิตเป็นจำนวนครึ่งหนึ่งในกลุ่มทดลอง ค่า LD ₅₀ มีหน่วยเป็นมิลลิกรัม หรือกรัมของสารออกฤทธิ์ต่อน้ำหนักของสัตว์ทดลองเป็นกิโลกรัม เช่น 5,000 มิลลิกรัมต่อน้ำหนัก 1 กก. และนำค่าที่ได้มากำหนดความเป็นพิษเฉียบพลันเมื่อได้รับสารออกฤทธิ์ มีสัญลักษณ์เป็นแถบสีอยู่ด้านล่างของฉลากสารกำจัดศัตรูพืช มี 3 แถบสี 4 ความหมาย ดังนี้

1. แถบฉลากสีแดง มีเครื่องหมายรูปกะโหลกไขว้ เขียนกำกับว่า "พิษร้ายแรงมาก"

มีค่าความเป็นพิษเฉียบพลันทางปาก สำหรับของแข็งและของเหลว น้อยกว่า 5 และ 20 มก.ต่อน้ำหนักตัว 1 กก. (ตามลำดับ)

มีค่าความเป็นพิษเฉียบพลันทางผิวหนัง ของแข็งและของเหลว น้อยกว่า 10 และ 40 มก.ต่อน้ำหนักตัว 1 กก. (ตามลำดับ)

2. แถบฉลากสีแดง มีเครื่องหมายรูปกะโหลกไขว้ เขียนกำกับว่า "พิษร้ายแรง"

มีค่าความเป็นพิษเฉียบพลันทางปาก สำหรับของแข็งและของเหลว เท่ากับ 5-50 และ 20-200 มก.ต่อน้ำหนักตัว 1 กก. (ตามลำดับ)

มีค่าความเป็นพิษเฉียบพลันทางผิวหนัง ของแข็งและของเหลว เท่ากับ 10-100 และ 40-400 มก.ต่อน้ำหนักตัว 1 กก. (ตามลำดับ)

3. แถบฉลากสีเหลือง มีเครื่องหมายรูปกากบาท เขียนกำกับว่า "อันตราย"

มีค่าความเป็นพิษเฉียบพลันทางปาก สำหรับของแข็งและของเหลว เท่ากับ 50-500 และ 200-2,000 มก.ต่อน้ำหนักตัว 1 กก. (ตามลำดับ)

มีค่าความเป็นพิษเฉียบพลันทางผิวหนัง ของแข็งและของเหลว เท่ากับ 100-1,000 และ 400-4,000 มก.ต่อน้ำหนักตัว 1 กก. (ตามลำดับ)

4. แถบฉลากสีน้ำเงิน เขียนกำกับว่า "ระวัง"

มีค่าความเป็นพิษเฉียบพลันทางปาก สำหรับของแข็งและของเหลว มากกว่า 500 และ 2,000 มก.ต่อน้ำหนักตัว 1 กก. (ตามลำดับ)

มีค่าความเป็นพิษเฉียบพลันทางผิวหนัง ของแข็งและของเหลว มากกว่า 1,000 และ 4,000 มก.ต่อน้ำหนักตัว 1 กก. (ตามลำดับ)

ปัจจุบัน สารกำจัดศัตรูพืชที่มีค่าความเป็นพิษระดับแถบฉลากสีแดง จะไม่ได้รับการขึ้นทะเบียนเพื่อจัดจำหน่ายแล้ว โดยค่าความเป็นพิษเฉียบพลันยิ่งน้อยยิ่งมีความเป็นพิษต่อผู้ปฏิบัติใช้งานมาก ซึ่งไม่เกี่ยวข้องใดๆ กับประสิทธิภาพของสารกำจัดศัตรูพืชเลยว่า “แถบฉลากสีแดงกำจัดแมลงได้ดีกว่าแถบฉลากสีเหลืองหรือสีน้ำเงิน”

ภาพ: ระดับความเป็นพิษเฉียบพลันของสารกำจัดศัตรูพืช ที่มาจากค่า LD ₅₀

^[1] การถ่ายทอดกระแสประสาท เป็นการส่งกระแสประสาทในทิศทางเดียวภายในเซลล์เส้นประสาท (synapse) โดยการเหนี่ยวนำของศักย์ไฟฟ้าบวก และจากเส้นประสาทหนึ่งไปยังเส้นประสาทถัดไป (คล้ายการเคลื่อนที่ของกระแสไฟฟ้า จากขั้วลบไปขั้วบวก หรือจากจุดศักย์ไฟฟ้าลบสูงไปยังจุดศักย์ไฟฟ้าลบต่ำกว่า) โดยอาศัยช่องโปรตีนที่แทรกตัวอยู่ในเยื่อหุ้มเซลล์เป็นช่องทางผ่านของไอออนประจุบวก เพื่อกระตุ้นเกิดกระแสประสาทและเหนี่ยวนำการถ่ายทอดกระแสประสาท เช่น โซเดียมไอออน (Na ²⁺ ) โพแทสเซียมไอออน (K ⁺ ) แคลเซียมไอออน (Ca ²⁺ ) คลอไรด์ไอออน (Cl ^- ) ซึ่งอาศัยความต่างศักย์ของไอออน (ion gradient) ในภาวะปกติภายในเซลล์จะมีไอออนประจุลบอยู่มาก และมีค่าไฟฟ้าราว -70 mV การไหลเข้าสู่ภายในเซลล์ของไอออนประจุบวกจะทำให้ค่าไฟฟ้าสูงขึ้นราว -60 mV (เมื่อเกิดสิ่งเร้า) ซึ่งทำให้เริ่มขั้นตอนกระตุ้นกระแสประสาท และจะเพิ่มขึ้นไปถึงราว +50mV เมื่อเกิดกระแสประสาทและส่งกระแสประสาทไปยังจุดถัดไปบนเซลล์ประสาท (เส้นเดิม) จะเกิดการกระตุ้นจุดถัดไปโดยไอออนบวก ส่วนจุดเดิมค่าไฟฟ้าจะลดลง แต่ยังมีค่าไฟฟ้าบวกอยู่ จึงทำให้กระแสประสาทไหลไปทิศทางเดียว ต่อจากนั้นจุดแรกของกระแสประสาทจึงกลับมามีค่าไฟฟ้า -70 mV ตามเดิม ด้วยการปั้มไอออนประจุบวกออกนอกเซลล์เส้นประสาทผ่านโปรตีนช่องโซเดียมปั้ม และโปรตีนช่องโพแทสเซียมปั้ม (Na ²⁺ pump or Na ²⁺ /K ⁺ pump channel)

^[2] กระแสประสาทเมื่อถ่ายทอดไปสุดปลายเส้นประสาท (presynaptic neuron) แล้ว จะมีปลายเส้นประสาทตัวรับเดนไดรต์ (dendrite) ของเส้นประสาทถัดไปเป็นตัวรับกระแสประสาท (postsynaptic neuron) เส้นประสาท 2 เส้นนี้ไม่ได้เชื่อมติดกัน แต่จะมีช่องว่างระหว่างเส้นประสาท (synaptic cleft) โดยกระแสประสาทจะไม่สามารถส่งไปยังเส้นถัดไปได้โดยตรง แต่จะอาศัยสารสื่อประสาท (neurotransmitter) จากปลายประสาทก่อนหน้าส่งออกไปยังโปรตีนช่องผ่านตัวรับที่แทรกตัวอยู่ในเยื่อหุ้มเซลล์ประสาท ช่องผ่านตัวรับจะเปิดช่องให้ไอออนไหลเข้าเพื่อกระตุ้นให้เกิดกระแสประสาทต่อไป

ภาพ: การถ่ายทอดกระแสประสาท และภาพรวมกลุ่มสารกำจัดแมลงที่ออกฤทธิ์ ณ ตำแหน่งต่างๆ

^[3] ตัวอย่างแมลงที่ดื้อยา เช่น

หนอนใยผัก สร้างความต้านทานต่อสาร spinetoram มากกว่า 100 เท่า ในเขตสุพรรณบุรีและเพชรบุรี ช่วงปี พ.ศ. 2555-2557, เขตสุพรรณบุรี กาญจนบุรี สระบุรี ราชบุรี นนทบุรี อยุธยา อ่างทอง นครปฐมและเพชรบุรี สร้างความต้านทานต่อสาร indoxacarb มากกว่า 100 เท่า

ไรสองจุดในสตรอว์เบอร์รี สร้างความต้านทานต่อสาร pyridaben, propargite มากกว่า 60 เท่า และสร้างความต้านทานต่อสาร spiromesifen มากกว่า 40 เท่า ในเขต จ.เชียงใหม่ ในปี พ.ศ.2562

^[4] สัตว์ทดลอง เช่น หนู หนูตะเภา กระต่าย เป็นต้น

แหล่งสืบค้น:

สุเทพ สหายา.2561.รู้ลึกเรื่อง สารเคมีป้องกันกำจัดแมลง และไรศัตรูพืช.พิมพ์ครั้งที่ 1. กรุงเทพฯ.108 หน้า.

คู่มือผู้ควบคุมการขายวัตถุอันตรายทางการเกษตร.2566.พิมพ์ครั้งที่ 1.สำนักควบคุมพืชและวัสดุการเกษตร กรมวิชาการเกษตร.183 หน้า.

IRAC.2019.Insecticide Mode of Action Training slide deck IRAC MoA Workgroup Version 1.0, April 2019.

(https://irac-online.org)

IRAC.2024.MODE OF ACTION CLASSIFICATION SCHEME VERSION 11.1, JANUARY 2024.

(https://irac-online.org)

Yang Gao et al.Pesticide-induced resurgence in brown planthopper is mediated by action ona suite of genes that promote juvenile hormone biosynthesis and female fecundity.October 7, 2023 eLife.Page 1-41.

https://doi.org/10.7554/eLife.91774.1

สะเก็ดแผลโรคแคงเกอร์ที่หลุดหายไป

Tue, 02 Jul 2024 03:58:11 GMT

สะเก็ดแผลโรคแคงเกอร์ที่หลุดหายไป ในส้ม-มะนาว-ส้มโอ

ภาพ: ผลมะนาวที่เป็นโรคแคงเกอร์ เชื้อสาเหตุ: แบคทีเรีย Xanthomonas axonopodis pv. citri

สะเก็ดแผลโรคแคงเกอร์ที่หลุดหายไป ในส้ม-มะนาว-ส้มโอ

มีคำถามว่า ทำไมถึงไม่แนะนำสารประกอบทองแดง หรือในชื่อคอปเปอร์ออกซี่คลอไรด์, คอปเปอร์ไฮดรอกไซด์, คอปเปอร์ซัลเฟต (ไตรเบสิค), คิวปรัสออกไซด์ และบอร์โดมิกเจอร์ (บอร์โด มาจากชื่อเมือง บอร์โดซ์ (Bordeaux) ประเทศฝรั่งเศส เพราะคิดค้นได้ที่นั้น) ในการป้องกันกำจัดโรคแคงเกอร์ ที่เกิดจากเชื้อแบคทีเรีย ที่ชื่อ ซานโทโมนาส อะโซโนโพดีส ( Xanthomonas axonopodis pv. citri )

คำตอบคือ ถ้านานๆ พ่นสักครั้ง-สองครั้ง คงไม่มีประเด็นอะไร แต่โดยทั่วไปมักใช้กันเป็นนิด-เป็นกิจวัตร ไม่พ่นคอปเปอร์นอนไม่หลับ เหตุที่ไม่แนะนำพ่นบ่อยๆ และไม่แนะนำพ่นร่วมกับยาอื่นๆ เพราะ

1. คุณสมบัติความเป็นด่าง สารประกอบคอปเปอร์มีฤทธิ์ให้ด่างแก่น้ำ หรือตัวทำละลายสูง ปกติสารประกอบคอปเปอร์ที่ความเข้มขั้น 1% เมื่อละลายน้ำ หรืออัตรา 10 กรัมต่อน้ำ 1 ลิตร จะแตกตัวให้ค่า pH มากว่า 7 ขึ้นไป ยาตัวอื่นอาจเสียคุณสมบัติกำจัดโรคหรือแมลงไป

2. สารประกอบคอปเปอร์ มีคุณสมบัติฟอกขาว หรือกัดผิว การพ่นประจำจะทำให้นวลใบ (ไขเคลือบผิวใบ) บางลง และถูกทำลาย ทำให้เกิดโรคอื่นๆ ตามมาได้ง่าย เช่น โรคสะแคป โรคเมลาโนส และโรคดาวกระจายบนผลส้ม-มะนาว (ความรู้ที่ขาดหายไปตามกาลสมัย) ที่สังเกตุได้ง่ายคือ ใบหรือผลมักมีสีซีดจางลง แลดูไม่มันวาว

3. สารประกอบคอปเปอร์ เป็นสารที่มีการใช้มาอย่างยาวนานหลายร้อยปี และมีพัฒนาการสารมาอย่างต่อเนื่อง ถ้าจำไม่ผิดเริ่มจากสารประกอบคอปเปอร์ที่มีส่วนผสมของสารปรอท ต่อมาจึงพัฒนานำสารปรอทออกไป จนมาเป็น บอร์โดมิกเจอร์ > คอปเปอร์ซัลเฟต > คิวปรัสออกไซด์ > คอปเปอร์ไฮดรอกไซด์ และคอปเปอร์ออกซี่คลอไรด์ คล้ายกับสารประกอบฟอสโฟนิก ที่สุดท้ายพัฒนามาเป็น ฟอสอิทิลอะลูมิเนียม (โดยการทำปฏิกิริยาระหว่าง กรดฟอสโฟนิก กับ อะลูมิเนียม) การพัฒนาสารคอปเปอร์และฟอสโฟนิก เพื่อลดความเป็นพิษ (หรือมักเรียกทั่วไปว่า ยาร้อน) แต่กระนั้นก็ยังเป็นพิษอยู่บ้าง ในเอกสารกล่าวว่านักบวชชาวคริสต์ในประเทศฝรั่งเศสไม่พอใจกับใบองุ่นที่กระด้าง แห้งกร้านเพราะพ่นคอปเปอร์ แม้จะใช้รักษาโรคราน้ำค้างในองุ่นได้

ภาพ: ใบส้มโอที่เป็นโรคแคงเกอร์ เชื้อสาเหตุ: แบคทีเรีย Xanthomonas axonopodis pv. citri

แล้วจะใช้อะไรเพื่อป้องกันกำจัดโรคแคงเกอร์.?

ตอบ คาซูกะมัยซิน 60 ซีซี (ชื่อการค้า ไฮเจ็ท ) ผสมร่วมกับ แบคบีท (ยากำจัดเชื้อแบคทีเรียภายนอกของ บ.มิวสิค อะโกร) 20 ซีซี ต่อน้ำ 20 ลิตร หรือ คาซูกะมัยซิน 60 ซีซี (ชื่อการค้า ไฮเจ็ท ) ผสมร่วมกับ โฟร์พิงค์ (ซิงค์ออกไซด์ ขึ้นทะเบียนปุ๋ยธาตุเสริมสังกะสี 1%) พ่น 2-3 ครั้ง ทุก 10 วัน

ควรผสมสารเคลือบใบที่เป็นไวท์ออยล์ หรือพาราฟินออยล์ ทดแทนการใช้สารจับใบหรือสารลดแรงตรึงผิว ตัวอย่าง ไวท์ออยล์ และพาราฟินออยล์ เช่น เอนโดซ่า (ไวออยล์) อัตราใช้ 30-40 ซีซี.ต่อน้ำ 20 ลิตร และ เรดฮ็อท (พาราฟินออยล์ ผสม ซิลอคแซนออยล์) อัตราใช้ 10-20 ซีซี.ต่อน้ำ 20 ลิตร

หมายเหตุ:

หากสงสัยว่าทำไมใช้ คาซูกะมัยซิน อัตราใช้สูงถึง 60 ซีซี..?

ตอบ ถ้าย้อนกลับไปเมื่อเกือบ 20 ปีที่แล้ว ครั้งแรกที่ผมรู้จักคาซูกะมัยซิน 2% เอกสารแนะนำอัตราขั้นต้นคือ 60-80 ซีซี ต่อน้ำ 20 ลิตร ต่อมาเมื่อพบการระบาดของโรคต้นตายใบขาวจากเชื้อแบคทีเรียในหอม ที่ ต.เมืองแปง อ.ปาย จ.แม่ฮ่องสอน และเขต จ.อุตรดิตถ์ ได้สอบถามชาวสวนหอมว่า ได้พ่น คาซูกะมัยซินไหม

ตอบว่า พ่น... แต่รักษาโรคไม่ได้

เมื่อสอบถามต่อ จึงได้รู้ว่า ใช้อัตรา 20 ซีซี ต่อน้ำ 20 ลิตร เพราะพนักงานขายแนะนำมาอย่างนี้

ปัจจุบันหลังระเบียบการขึ้นทะเบียนยาใหม่ประกาศใช้ ส่วนใหญ่อัตราบนฉลากคาซูกะมัยซิน 2% ลดลงเหลือ 20-30 ซีซี ต่อน้ำ 20 ลิตร ดีหน่อยก็ 40 ซีซี

คำถาม ยาตัวเดิม เปอร์เซ็นต์เท่าเดิม เมื่อกาลเวลาผ่านไป อัตราใช้ควรเพิ่มขึ้นหรือลดลง และต่อให้มีการเสริมสารปรุงแต่งเพื่อเสริมประสิทธิภาพเข้าไปด้วย เชื่อว่าถ้าหากไม่ใช่เติมสารกำจัดโรคชนิดอื่นลงไปประสิทธิภาพคงไม่ดีขึ้นจนผิดหูผิดตา

กลไกออกฤทธิ์สารกำจัดแมลง ตอนที่ 3

Sat, 29 Jun 2024 15:55:33 GMT

กลไกการออกฤทธิ์ของสารกำจัดแมลง ตอนที่ 3

“การระบาดเพิ่มของแมลงศัตรูพืช (Pest resurgence)”

การระบาดเพิ่มของแมลงศัตรูพืช (Pest resurgence)

การระบาดเพิ่มของแมลงศัตรูพืช (Pest resurgence) หมายถึง การฟื้นคืนกลับมาแพร่ระบาดอีกครั้งและมีจำนวนประชากรของแมลงศัตรูพืชเพิ่มมากขึ้น ซึ่งเป็นผลมาจากภายหลังการใช้สารเคมีกำจัดแมลงศัตรูพืช

Resurgence (รีเซอร์ เจนซ์ หรือ เรเซอร์ เจนซ์) แปลว่า การฟื้นคืน การกลับสู่สภาพ กลับมีชีวิตใหม่ หรือการกลับมาอีกครั้งของสิ่งใดสิ่งหนึ่ง ตัวอย่างเช่น การตัวพบผู้เป็นโรคโปลิโอ (Polio, poliomyelitis) 2 ราย ในประเทศไนจีเลีย ซึ่งเชื่อกันว่าโรคโปลิโอหมดไปจากโลกแล้ว

การระบาดเพิ่มของแมลงศัตรูพืช มีการกล่าวถึงและให้คำนิยามกันมาตั้งแต่ช่วงทศวรรษ 60 ถึง 90 (พ.ศ. 2500-30) โดยภาพรวมมีนิยามว่า

“เป็นการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูในกลุ่มสารเคมีออร์กาโนคลอรีน ^[1] ไพรีทรอยด์สังเคราะห์ ^[1] คาร์บาเมท ^[1] และออร์กาโนฟอสเฟต ^[1] ซึ่งเป็นสารเคมีที่มีคุณสมบัติกำจัดแมลงกว้างขวางไม่เลือกชนิด (Broad-spectrum insecticides) โดยเป็นการใช้อย่างต่อเนื่องตลอดเวลาและมากเกินความจำเป็น (Pesticide treadmill and Over-doses) เพื่อกำจัดแมลงศัตรูพืชหลักและเป็นสาเหตุให้แมลงตัวห้ำและปรสิตของแมลงลดจำนวนลง ส่งผลต่อการควบคุมประชากรของแมลงศัตรูพืชตามธรรมชาติ จึงเกิดการระบาดเพิ่มของแมลงศัตรูพืช ยุคนั้นมักกล่าวถึง เพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลในนาข้าว (Brown planthopper; BPH): Nilaparvata lugens (Hemiptera: Delphacidae) เป็นหลักและแม้ในปัจจุบันก็กล่าวถึงและมีงานวิจัยมากที่สุด”

“ผลของการใช้สารเคมีกำจัดแมลงลักษณะดังกล่าวยังเป็นผลให้เกิดการลดการแข่งขันของแมลงศัตรูพืชในธรรมชาติและการแทนที่ของแมลงศัตรูพืชรอง (Reduced interspecific competition and replacement of secondary pests)” ^[2]

โดยสรุป แต่เดิมการระบาดเพิ่มเป็นผลจากการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืชไปทำลายแมลงตัวห้ำและปรสิต (Suppression of natural enemies) เป็นผลให้การควบคุมศัตรูพืชหลักตามธรรมชาติล้มเหลว

ภายหลัง ช่วงต้นทศวรรษ 80 มีการศึกษาที่เข้มข้นขึ้นในแปลงนาข้าว (Flied studies) พบว่า ไม่มีหลักฐานยืนยันที่หนักแน่นว่าการลดลงของมวนเขียวดูดไข่ Cyrtorhinus lividipennis ส่งเสริมการระบาดเพิ่มของเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล (IRRI 1978, Chelliah 1979) แต่การระบาดเพิ่มของเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลเป็นผลมาจากมวนเขียวดูดไข่ C. lividipennis และมวน Microvelia atrolineata ไม่สามารถขยายพันธุ์เพิ่มจำนวนได้มากพอจะควบคุมจำนวนประชากรของเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลที่เพิ่มขึ้นได้ (Reissig et al 1982) และการลดจำนวนลงของแมลงตัวห้ำและปรสิตของแมลงศัตรูพืชเป็นเพียงเหตุปัจจัยรองหรือทางอ้อมเท่านั้น (Chelliah 1979, Heinrichs et al 1982)

^[1] ออร์กาโนคลอรีน (Organochlorines) เป็นสารเคมีกำจัดศัตรูพืชที่ใช้กันแพร่หลายในช่วงทศวรรษ 40-60 ได้แก่ ดีดีที (DDT) เมทอกซีคลอร์ (methoxychlor) ดีลดริน (dieldrin) คลอเดน (chlordane) ทอกซาฟีน (toxaphene) มิเร็กซ์ (mirex) คีโปน (kepone) ลินเดน (lindane) และเบนซีน เฮกซาคลอไรด์ (benzene hexachloride) ปัจจุบันเลิกใช้ไปแล้วเนื่องจากสลายตัวช้าและตกค้างในสิ่งแวดล้อม

ไพรีทรอยด์สังเคราะห์ (Synthetic pyrethroids) ที่มีการศึกษาการระบาดเพิ่มของเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล ได้แก่ ไซเพอร์เมทริน (cypermethrin) เพอร์เมทริน (permethrin) เดลต้าเมทริน (deltamethrin) เฟนวาเลอเรต (fenvalerate) เพอร์เมทริน (permethrin) ฯ

ออร์กาโนฟอสเฟต (Organophosphates) ที่มีการศึกษาการระบาดเพิ่มของเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล ได้แก่ ไอโซเฟนฟอส (isofenphos) อีโทโปรฟอส (ethoprophos) ควินอลฟอส (quinalphos) ไตรอะโซฟอส (triazophos) พาราไทออน-เมทิล (parathion-methyl) ไดอะซีนอน (diazinon) ฯ

คาร์บาเมท (Carbamates) ที่มีการศึกษาการระบาดเพิ่มของเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล ได้แก่ คาร์โบฟูราน (carbofuran) คาร์บาริล (carbaryl) อะซีเฟต (acephate) ฯ

เอเวอร์แมกติน (Avermectin) ที่มีการศึกษาการระบาดเพิ่มของเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล ได้แก่ อะบาแมกติน (abamectin) อีมาแมกติน เบนโซเอต (emamectin benzoate)

เนรีสทอกซิน อะนาล็อก (Nereistoxin analogues) ที่มีการศึกษาการระบาดเพิ่มของเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล ได้แก่ เบนซัลแทพ (bensultap)

^[2] การลดการแข่งขันของแมลงศัตรูพืชและแทนที่โดยแมลงศัตรูพืชรอง ตัวอย่างเช่น เพลี้ยไฟพริก (Chilli Thrips: Scirtothrips dorsalis ) กับไรขาวพริก (Broad Mite: Polyphagotarsonemus latus ) ที่มีใบอ่อน ยอดอ่อน ดอกและผลอ่อน เป็นพืชอาหารเหมือนกันและอยู่ในช่วงเวลาเดียวกัน ซึ่งตัวอ่อนเพลี้ยไฟพริกเป็นตัวห้ำของไข่และตัวอ่อนของไรขาวพริก การกำจัดเพลี้ยไฟพริกจึงเป็นการส่งเสริมให้ไรขาวพริกจากศัตรูพืชรองเป็นศัตรูพืชที่มีบทบาทมากขึ้น ดังนั้น หลังการกำจัดเพลี้ยไฟพริกแล้วจึงควรป้องกันไรขาวพริกต่อ

ปัจจัยการระบาดเพิ่มขึ้นของแมลงศัตรูพืช (Factor of Pest resurgence)

การระบาดเพิ่มขึ้นของแมลงภายหลังการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืช ซึ่งรวมถึงสารกำจัดแมลง (insecticides) ^[1] สารป้องกันกำจัดโรคพืช (fungicides) ได้แก่ คาร์เบนดาซิม และสารกำจัดวัชพืช (herbicides) ได้แก่ บิวทาคลอร์ (butachlor) เบนทาโซน (bentazone) เมโทลาคลอร์ (metolachlor) เบนซัลฟูรอน-เมทิล (bensulfuron-methyl) ซินเมทิลลีน (cinmethylin) อะซีโทคลอร์ (acetochlor) และควินโคลแรค (quinclorac) (Wu et al, 2019) โดยมีปัจจัยส่งเสริม 3 ด้าน คือ

1. ผลกระทบต่อแมลงตัวห้ำและปรสิตจากสารเคมี (Suppression of natural enemies)

เช่น เพลี้ยไฟตัวห้ำ ไรตัวห้ำ มวนตัวห้ำ ด้วงเต่าตัวห้ำ แมงมุม มวนเขียวดูดไข่ แมลงช้างปีกใส เป็นต้น (ตามที่กล่าวไว้ข้างต้น)

2. สารเคมีกำจัดแมลงส่งเสริมการเจริญของพืช (Insecticides-induced plant growth)

สารเคมีกำจัดแมลงที่ใช้มากกว่า 90% เป็นสารประกอบอินทรีย์เคมี และมีบางชนิดเป็นสารประกอบอนินทรีย์เคมี โดยทั่วไปในสารเคมีเหล่านี้จะเป็นการรวมกันของธาตุต่างๆ อาทิ เช่น คาร์บอน (C) ไฮโดรเจน (H) เป็นพื้นฐานและมีออกซิเจน (O) ไนโตรเจน (N) ฟอสฟอรัส (P) กำมะถัน (S) และธาตุอื่นๆ เป็นองค์ประกอบ โดยธาตุต่างๆ เหล่านี้โดยเฉพาะไนโตรเจนและฟอสฟอรัส ส่งเสริมให้มีการเปลี่ยนระดับธาตุอาหารภายในเซลล์พืช แต่สารเคมีที่ใช้มักไม่มีหรือมีธาตุแคลเซียม (Ca) ต่ำมาก จึงมีส่วนทำให้เพลี้ยจักจั่นสีน้ำเงิน Zygina maculifrons (Motch) กลับมาฟื้นตัวระบาดเพิ่มขึ้น (Mani and Jayaraj 1976, Chelliah and Heinrichs 1984) ^[3] แต่ไม่พบการฟื้นตัวระบาดเพิ่มขึ้นของเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลอย่างชัดเจน (Chelliah และ Heinrichs, 1978)

สารเคมีกำจัดแมลงยังมีผลทำให้พืชบางชนิด โดยเฉพาะข้าวมีการเปลี่ยนทางสรีรวิทยาทำให้ข้าวมีสุขภาพดีขึ้น ใบเขียว (Phytotonic effect; healthy and green plants) เช่น การใช้คาร์โบฟูราน (carbofuran) ^[4] และอะซีเฟต (acephate) ^[4] ช่วยเพิ่มความสูงของข้าว (Heinrichs et al, 1979) การฉีดพ่นข้าวด้วยพาราไทออน-เมทิล (parathion-methyl) ส่งเสริมการแตกกอ (Chelliah 1979) และการพ่นด้วยเดลต้าเมทริน (deltamethrin) หรือพาราไทออน-เมทิล (parathion-methyl) ส่งผลให้จำนวนหน่อและใบข้าวเพิ่มขึ้น และทำให้ความสูงเพิ่มขึ้น (Raman, 1981) ผลต่อข้าวที่เติบโตดีขึ้น ใบเขียวมากขึ้นย่อมดึงดูดเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล เมื่อเพลี้ยกระโดดฯ มีอาหารมากขึ้นการสืบพันธุ์และช่วงชีวิตยืนยาวมากขึ้น ส่งผลให้เกิดการระบาดเพิ่มได้ นอกจากนี้ยังมีอีกหลายการศึกษาที่พบว่า ฟิโพรนิล (fipronil) อิมิดาโคลพริด (imidacloprid) ไทอะมีทอกแซม (thiamethoxam) สารป้องกันกำจัดโรคพืช กลุ่ม 3 ส่งเสริมให้พืชใบหนาขึ้น ใบเขียวเพิ่มขึ้น และแข็งแรงมากขึ้นอีกด้วย

3. การเปลี่ยนแปลงทางสรีรวิทยาและชีวเคมีของแมลง (Physiology and biochemical effect on pest reproductive)

3.1 ผลกระทบจากการใช้สารเคมีกำจัดแมลงอัตราต่ำ (Effect of sublethal doses)

การใช้สารเคมีกำจัดแมลงในอัตราต่ำกว่าอัตราที่สามารถกำจัดแมลงได้ ซึ่งอาจเป็นเพราะไม่ทราบอัตราที่เหมาะสม, อัตราแนะนำบนฉลากเป็นอัตราที่แนะนำใช้กับแมลงชนิดอื่น, แมลงสร้างความทนทานหรือต้านทานต่ออัตราแนะนำของสารกำจัดแมลงนั้นไปแล้ว หรือการผสมสารกำจัดแมลงหลายชนิดแล้วมีการลดอัตราการผสม หรือเหตุปัจจัยอื่นๆ ด้วยอัตราสารกำจัดแมลงที่ต่ำกว่าอัตราใช้ที่สามารถกำจัดแมลงได้ แม้มีการใช้สารกำจัดแมลงหลายชนิด แต่สารกำจัดแมลงที่ใช้อัตราต่ำนั้นไม่สามารถจับกับจุดออกฤทธิ์ (Site of action /target site) ได้หรือมีปริมาณไม่เพียงพอที่จะจับจุดออกฤทธิ์ เป็นผลให้สารกำจัดแมลงมีความเป็นพิษไม่เพียงพอที่จะทำให้แมลงตายได้

การใช้สารเคมีกำจัดเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลในอัตราที่ไม่ทำให้ถึงตาย จะทำให้อัตราการสืบพันธุ์เพิ่มขึ้น ช่วงวัยตัวอ่อนหดสั้นลงเจริญเป็นตัวเต็มวัยเร็วขึ้น และตัวเต็มวัยมีช่วงชีวิตยาวนานขึ้น ส่งผลให้เกิดการระบาดเพิ่มของเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล (Chelliah, 1979)

จากการศึกษาของ Chelliah และ Heinrichs (1980) ตั้งข้อสังเกตว่า ต้นข้าวที่พ่นด้วยสารเคมีกำจัดแมลงที่กระตุ้นให้เกิดการระบาดบาดเพิ่มของเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล 3 ชนิด ด้วยอัตราที่ไม่ทำให้ถึงตาย พบว่า เพลี้ยกระโดดฯ มีอัตราการดูดกินน้ำเลี้ยงจากข้าว (Feeding rate) สูงขึ้น คือ เดลต้าเมทริน เพิ่มขึ้น 61% พาราไทออน-เมทิล เพิ่มขึ้น 43% และไดอะซินอน เพิ่มขึ้น 33% แม้ว่าสารเคมี 2 ชนิดแรกจะทำให้การเจริญเติบโตของข้าวเพิ่มสูงขึ้นก็ตาม แต่การเจริญเติบโตที่ดีขึ้นนั้นไม่ได้ชดเชยอัตราการดูดกินน้ำเลี้ยงของเพลี้ยกระโดดฯ ที่สูงขึ้น ซึ่งนำไปสู่อาการไหม้คล้ายน้ำร้อนลวก และแห้งตายเป็นบริเวณกว้างของข้าว

3.2 อิทธิพลต่อชีววิทยาของแมลง (Influence on insect biology)

มีสารเคมีกำจัดแมลงหลายชนิดที่ส่งเสริมการระบาดเพิ่มของแมลงศัตรูพืช ทั้งจากการลดลงของแมลงตัวห้ำ ปรสิต และการเพิ่มการเจริบเติบโตของพืช แต่นั้นเป็นเหตุปัจจัยเสริมทางอ้อม ปัจจัยหลักที่กระตุ้นการระบาดเพิ่ม (Primary factor of resurgence) เป็นผลมาจากการใช้สารเคมีกำจัดแมลงในอัตราต่ำที่ไม่สามารถทำให้แมลงตายได้ ส่งเสริมให้แมลงสร้างความต้านทาน (ดื้อยา) ได้เร็วขึ้น และกระตุ้นให้เกิดการเปลี่ยนแปลงทางชีววิทยาของแมลง

การเปลี่ยนแปลงทางชีววิทยาที่ส่งผลต่อการระบาดเพิ่มขึ้นของแมลง เป็นผลมาจากสารเคมีไปเปลี่ยนกลไกชีวเคมีภายในของแมลง แต่มีข้อควรทำความเข้าใจว่า สารเคมีกำจัดแมลงชนิดหนึ่งๆ นั้น ไม่ได้มีผลต่อการเปลี่ยนแปลงดังกล่าวกับแมลงศัตรูพืชทุกชนิด เช่น อีมาแมกติน เบนโซเอต กระตุ้นการระบาดเพิ่มของเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล (Brown planthopper: Nilaparvata lugens ) ในทางชีววิทยา แต่ไม่มีผลต่อเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลเล็ก (Small brown planthopper: Laodelphax striatellus ) เพลี้ยกระโดดหลังขาว (White backed planthopper: Sogatella furcifera ) และแมลงวันผลไม้ (Fruit flies: Drosophila melanogaster )

ในแมลงที่สร้างความต้านทาน (ดื้อยา) หรือสร้างความทนทานต่อสารเคมีกำจัดแมลงแล้วจะเกิดการเปลี่ยนแปลงทางชีววิทยาภายหลังการพ่นสารเคมีกำจัดแมลง 2-3 วัน อันได้แก่ การเพิ่มขึ้นระดับความเข้มข้นของฮอร์โมนจูเวนไนล์ (Juvenile hormone: JH) ฮอร์โมนแอ็คไดโซน (Ecdysone: Ec) อินซูลิน (Insulin) โปรตีนและกรดไขมัน (Protein and Fatty) ตัวอย่างเช่น เพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลภายหลังพ่นอีมาแมกติน เบนโซเอต เป็นดังนี้

หลังรับสารอีมาฯ กระบวนการเมตาบอลิซึมของกรดไขมันและคาร์โบไฮเดรตเพิ่มขึ้น

2 วันหลังรับสารอีมาฯ ระดับฮอร์โมนแอ็คไดโซนเพิ่มขึ้นราว 30-36% ส่งผลกระตุ้นให้เกิดการพัฒนาของแมลงในวัยตัวอ่อนเร็วขึ้น ช่วงอายุของวัยตัวอ่อนจึงลดลง

3 วันหลังรับสารอีมาฯ ระดับฮอร์โมนจูเวนไนล์เพิ่มสูงขึ้น 45-50% กระตุ้นการสังเคราะห์โปรตีนเพิ่มขึ้น เพื่อรองรับการพัฒนาของแมลงในวัยตัวอ่อนและตัวเต็มวัยในช่วงสืบพันธุ์

เมื่อเพลี้ยกระโดดเจริญเป็นตัวเต็มวัยผ่านการลอกคราบ ฮอร์โมนจูเวนไนล์จะกระตุ้นการพัฒนาของรังไข่และเพิ่มจำนวนของไข่ในตัวเต็มวัยเพศเมีย ^[5] เพิ่มความแข็งแรงของสเปิร์มในตัวเต็มวัยเพศผู้ เมื่อตัวเต็มวัยเพศผู้และเพศเมียผสมพันธุ์กัน พบว่า เพลี้ยกระโดดฯ มีอัตราการวางไข่เพิ่มสูงขึ้นกว่าปกติ ในเพศผู้ที่รับสารอีมาฯ เมื่อผสมพันธุ์กับเพศเมียที่ไม่ได้รับสารอีมาฯ จะมีอัตราการว่างไข่มากกว่าการผสมพันธุ์ระหว่างเพศผู้-เพศเมียที่รับสารอีมาฯ ถึง 44% และมากกว่าการผสมพันธุ์ระหว่างเพศผู้ที่ไม่ได้รับสารอีมาฯกับเพศเมียที่รับสารอีมาฯ ถึง 20%

การเพิ่มขึ้นของระดับเมตาบอลิซึมของโปรตีน กรดไขมัน คาร์โบไฮเดรต ทำให้วงจรชีวิตวัยตัวอ่อนพัฒนาเร็วขึ้นและสั้นลง มีช่วงชีวิตตัวเต็มวัยยาวนานขึ้น ส่งผลให้อัตราการวางไข่เพิ่มสูงขึ้นและระยะเวลาการว่างไข่เพิ่มขึ้น และมีสารอาหารรองรับการสืบพันธุ์ที่เพิ่มมากขึ้นกว่าปกติ จึงเป็นเหตุให้เกิดการระบาดเพิ่มของแมลงศัตรูพืชที่ได้รับสารเคมีกำจัดแมลง (Pest resurgence)

นอกจากนี้ยังพบว่า ในแมลงหลายชนิดเมื่อรับสารเคมีกำจัดแมลงสามารถสืบพันธุ์ได้โดยไม่ต้องอาศัยการผสมพันธุ์ และตัวอ่อนที่ไม่ได้รับการปฏิสนธิจะเจริญพัฒนาเป็นเพศเมีย

^[3] การศึกษาของ Mani and Jayaraj (1976) แสดงให้เห็นว่า สารเคมีกำจัดศัตรูพืชเมื่อเข้าสู่พืชและผ่านไประยะเวลาหนึ่ง สารเคมีจะสลายตัวและแตกตัวให้ธาตุอาหารสำหรับพืช [เพิ่มเติม ธาตุใดที่ไม่ใช่ธาตุอาหาร หรือเป็นสารประกอบที่พืชไม่ต้องการ พืชสามารถขับออกมาได้หรือเก็บสะสมอยู่ภายในแวคิวโอล]

^[4] ห้ามจำหน่ายและห้ามใช้ในประเทศไทย

^[5] มีการศึกษาพบว่า เพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลที่ต้านทานสารกำจัดแมลง ไตรอะโซฟอส เมื่อพ่นด้วยความเข้มข้น 40 ppm จะมีการวางไข่เพิ่มขึ้น 2 เท่า

อย่างไรก็ดี การใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืชเป็นวิธีการสำคัญในการควบคุมแมลงศัตรูพืชหลายชนิดของโลก” (eLife, 2023) และผู้ใช้ควรศึกษาข้อบ่งชี้การใช้อย่างถูกต้อง เหมาะสมและปลอดภัย

แหล่งสืบค้น:

S. Chelliah and E. A. Heinrichs. 1984.JUDICIOUS AND EFFICIENT USE OF INSECTICIDES ON RICE “FACTORS CONTRIBUTING TO BROWN PLANTHOPPER RESURGENCE”. THE INTERNATIONAL RICE RESEARCH INSTITUTE.107-115.

W. H. Reissig, E. A. Heinrichs, and S. L. Valencia. Insecticide-Induced Resurgence of the Brown Planthopper, Nilaparvata lugens on Rice Varieties with Different Levels of Resistance. Entomological Society of America. Submitted February 19, 1981; published February 1, 1982.

Published in Environmental Entomology 11:1 (February 1982), pp. 165–168; doi: 10.1093/ee/11.1.165

Wu et al. Annual Review of Entomology “Pesticide-Induced Planthopper Population Resurgence in Rice Cropping Systems”.Annu. Rev. Entomol. 2020. 65:409–429.published: October 14, 2019

https://doi.org/10.1146/annurev-ento-011019-025215

https://doi.org/10.7554/eLife.91774.1

กำจัดเพลี้ยไฟอย่างไร.. เมื่อเพลี้ยดื้อยา.!!

Wed, 26 Jun 2024 08:23:09 GMT

กำจัดเพลี้ยไฟอย่างไร.. เมื่อเพลี้ยดื้อยา.!!

การแพร่ระบาดของเพลี้ยไฟเกิดขึ้นได้เกือบตลอดปี แม้ในอดีตมักพบการระบาดในฤดูแล้ง ฝนทิ้งช่วงหรือในช่วงขาดฝนเป็นเวลานาน แต่ในภาวะสภาพอากาศโลกเดือด (global boiling) ส่งผลให้แมลงหลายชนิดมีการเปลี่ยนแปลงในเชิงชีววิทยาเพื่อการดำรงอยู่สืบเผ่าพันธุ์ โดยจะเห็นได้จากข่าวสารสถานการณ์แพร่ระบาดของแมลงศัตรูพืชหลายชนิดที่รุนแรงในบางพืชที่ไม่เคยประสบปัญหาแมลงนั้นๆ มาก่อน หรือพบจำนวนประชากรแมลงมากผิดปกติในการระบาดแต่ละครั้ง

จากประสบการณ์ (ผู้เขียน) เริ่มพบเห็นแมลงศัตรูพืชบางชนิดปรับพฤติกรรมหลายด้าน อาทิเช่น ไรแดง และเพลี้ยไฟระบาดในขณะมีฝนพล่ำ แม้ไม่มากแต่ก็เป็นสัญญาณเตือนภัยที่ควรให้ความใส่ใจ หรือปกติหนอนกระทู้หอมไม่บ่อยที่จะพบเข้าทำลายในลักษณะเป็นฝูงใหญ่คล้ายกองทัพในมันสำปะหลัง การระบาดของด้วงงวงพลาตี้ทราเชลัส ( Platytrachelus sp.) ซึ่งเป็นแมลงในวงศ์ด้วงงวง (Family: Curculionidae) เช่นเดียวกับแมลงค่อมทอง ที่ระบาดเป็นฝูงใหญ่ในมันสำปะหลัง หรือการระบาดของแมลงหวี่ขาวต่อเนื่องตลอดฤดูกาลเพาะปลูกมะเขือเทศช่วงปลายปี 2566 ต่อต้นปี 2567 ในเขตพื้นที่ จ.สกลนคร และใกล้เคียง

การป้องกันและกำจัดเพลี้ยไฟ

การป้องกันหรือกำจัดเพลี้ยไฟที่เหมาะสม ควรทราบถึงชีววิทยาของเพลี้ยไฟบางประการเสียก่อน เช่น

1. สภาพภูมิอากาศร้อนและแล้งขึ้นในทุกปี ก่อให้เกิดการปรับกระบวนการเจริญพัฒนาเป็นตัวเต็มวัยเร็วขึ้น ส่งผลให้การระบาดบ่อยครั้งขึ้น จำนวนเพลี้ยไฟและความรุนแรงมากขึ้น

2. อายุการพัฒนาชั่วรุ่นหนึ่งๆ สั้นลงมาก จากเดิม 19-21 วัน เหลือ 10-14 วัน (จากระยะไข่พัฒนาเป็นตัวเต็มวัย)

3. เพลี้ยไฟบางชนิดสืบพันธุ์โดยไม่ต้องผสมพันธุ์ และไข่ที่ไม่ได่รับการผสมพันธุ์จะพัฒนาเป็นเพศเมีย

4. เพลี้ยไฟมีหลายชนิด แต่ละชนิดดื้อยาไม่เท่ากัน และชนิดเดียวกันแต่ต่างพื้นที่ก็ดื้อยาไม่เท่ากัน

5. พืชอาหารรองของเพลี้ยลดลงและขาดแคลน รวมถึงวัชพืชบางชนิดที่เป็นพืชอาศัยหายไป

6. ไม่ควรพ่นสารกำจัดแมลงกลุ่มใดกลุ่มหนึ่งติดต่อกันเกิน 2 ครั้ง และควรสลับกลุ่มยาให้ได้อย่างน้อย 4 กลุ่ม

ชีววิทยาของเพลี้ยไฟเพิ่มเติม.. (คลิก!!)

สารกำจัดแมลงที่แนะนำ

การป้องกันและกำจัดเพลี้ยไฟควรวางแผนการใช้ยาล่วงหน้าและพิจารณาช่วงวิกฤต ^[1] การเจริญเติบโตของพืชประกอบ ซึ่งอาจแบ่งออกเป็น 2 ลักษณะ คือ การพ่นยาเพื่อป้องกันในลักษณะวางโปรแกรมสารกำจัดแมลงเป็นรอบ แต่ละรอบห่างกัน 10-14 วัน โดยสลับกลุ่มยาอย่างน้อย 4 กลุ่ม และการพ่นยากำจัดเพลี้ยไฟเมื่อพบการระบาด

ดังนั้น จึงควรแบ่งสารกำจัดแมลงออกเป็น 2 วัตถุประสงค์ ตามการใช้งาน คือ ยาเชิงป้องกัน และยาเพื่อกำจัด ^[2] ดังนี้

^[1] ช่วงวิกฤตในที่นี้ หมายถึง ระยะการเจริญของพืชที่ประสบปัญหาการเข้าทำลายของเพลี้ยไฟ ซึ่งสร้างความเสียหายรุนแรงแก่พืช

^[2] เป็นคำแนะนำการเลือกใช้สารกำจัดเพลี้ยไฟที่ได้จากการศึกษาเอกสาร การทดสอบและประสบการณ์ของผู้เขียน

สารกำจัดแมลงที่มีแนะนำ (อัตราแนะนำต่อน้ำ 20 ลิตร) ประกอบด้วย

สารกำจัดแมลง กลุ่ม 1:

กลุ่มย่อย 1A: กลุ่มสารเคมีคาร์บาเมท ได้แก่

ฟีโนบูคาร์บ (fenobucarb) 50% EC (ชื่อการค้า แพคบีพี ) อัตรา 40-60 ซีซี. ^[3]

ฟอร์มีทาเนต ไฮโดรคลอไรด์ (formetanate hydrochloride) 20% SP อัตรา 40-60 กรัม

เมทิโอคาร์บ (methiocarb) 50% อัตรา 30-40 กรัม

คาร์บาริล (carbaryl) 85% WP อัตรา 50-80 กรัม

กลุ่มย่อย 1B: กลุ่มสารเคมีออร์กาโนฟอสเฟต ได้แก่

ไดอะซินอน (diazinon) 60% EC อัตรา 40-60 ซีซี. ^[3]

ไดเมโทเอต (dimethoate) 40% EC หรือ SL อัตรา 40-60 ซีซี. ^[3]

ไตรอะโซฟอส (triazophos) 40% EC (ชื่อการค้า แพ็คฟอส ) อัตรา 40-60 ซีซี. ^[3]

โพรฟีโนฟอส (profenofos) 50% EC (ชื่อการค้า พีโป้ ) อัตรา 40-60 ซีซี. ^[3]

โอเมโทเอต (omethoate) 50% EC หรือ SL อัตรา 50-60 ซีซี. ^[3]

สารกำจัดแมลง กลุ่ม 2:

กลุ่มย่อย 2B: กลุ่มสารเคมีฟีนิลไพราโซล (ฟิโพรล์)

ฟิโพรนิล (fipronil) 5% SC (ชื่อการค้า แพ็คโปรนิล ) อัตรา 50-60 ซีซี.

ฟิโพรนิล (fipronil) 25% EC อัตรา 12-15 ซีซี.

สารกำจัดแมลง กลุ่ม 3:

กลุ่มย่อย 3A: กลุ่มสารเคมีไพรีทรอยด์

ไบเฟนทริน (bifenthrin) 10% อัตรา 40-50 ซีซี. ^[5]

สารกำจัดแมลง กลุ่ม 4:

กลุ่มย่อย 4A: กลุ่มสารเคมีนีโอนิโคตินอยด์

อิมิดาโคลพริด (imidacloprid) 70% WG (ชื่อการค้า แพ็คมิดา70 ) อัตรา 20-30 กรัม

ไทอะมีทอกแซม (thiamethoxam) 25% WG อัตรา 20-30 กรัม

ไดโนทีฟูเรน (dinotefuran) 20% SG (ชื่อการค้า ฟูเรนโน่ ) อัตรา 20-30 กรัม

อะซีทามิพริด (acetamiprid) 20% SP (ชื่อการค้า แพ็คมอร์ ) อัตรา 30 กรัม

โคลไทอะนิดิน (clothianidin) 60% SC อัตรา 20-30 ซีซี.

กลุ่มย่อย 4C: กลุ่มสารเคมีซัลฟ็อกซิมิน

ซัลฟอกซาฟลอร์ (sulfoxaflor) 24% SC อัตรา 40-60 ซีซี.

ซัลฟอกซาฟลอร์ (sulfoxaflor) 50% WG อัตรา 20-30 กรัม

กลุ่มย่อย 4D: กลุ่มสารเคมีบูทีโนไลด์

ฟลูไพราดิฟูโรน (flupyradifurone) 20% SL อัตรา 30-40 ซีซี.

สารกำจัดแมลง กลุ่ม 5: กลุ่มสารเคมีสไปโนซิน

สไปนีโทแรม (spinetoram) 12% SC อัตรา 30-40 ซีซี.

สไปนีโทแรม (spinetoram) 25% WG อัตรา 15-20 กรัม

สไปโนแซด (spinosad) 12% SC อัตรา 30-40 ซีซี.

สารกำจัดแมลง กลุ่ม 6: กลุ่มสารเคมีอะเวอเมกติน

อะบาเมกติน (abamecin) 1.8% (ชื่อการค้า ไดเมทิน ) อัตรา 50-60 ซีซี. ^[3]

อะบาเมกติน (abamecin) 2.4% อัตรา 40 ซีซี. ^[3]

อีมาเมกตินเบนโซเอต (emamectin benzoate) 1.92% EC (ชื่อการค้า แพ็คกิ้งอี และ แพ็คติน ) อัตรา 40-50 ซีซี. ^[3]

อีมาเมกตินเบนโซเอต (emamectin benzoate) 5% SG (ชื่อการค้า ทากรี้ ) อัตรา 20-30 กรัม

อีมาเมกตินเบนโซเอต (emamectin benzoate) 20% WG อัตรา 5-10 กรัม

สารกำจัดแมลง กลุ่ม 9B: อนุพันธุ์สารไพริดิน อะโซเมทิน

ไพมีโทรซีน (pymetrozine) 50% WG (ชื่อการค้า แพ็คโทรซีน ) อัตรา 15-25 กรัม

สารกำจัดแมลง กลุ่ม 13: กลุ่มสารเคมีเพอร์โรล์

คลอร์ฟีนาเพอร์ (chlorfenapyr) 10% อัตรา 40-60 ซีซี. ^[4]

คลอร์ฟีนาเพอร์ (chlorfenapyr) 24% อัตรา 20-30 ซีซี. ^[4]

คลอร์ฟีนาเพอร์ (chlorfenapyr) 40% อัตรา 10-15 ซีซี. ^[4]

สารกำจัดแมลง กลุ่ม 21:

กลุ่มย่อย 21A: กลุ่มสารเคมีไพริดาซิโนน

ไพริดาเบน (pyridaben) 13.5% EC อัตรา 50-60 ซีซี. ^{[3], [5], [6]}

ไพริดาเบน (pyridaben) 20% WP อัตรา 30-40 กรัม ^{[5], [6]}

โทลเฟนไพแรด (tolfenpyrad)* 16% EC อัตรา 40-50 ซีซี. ^{[5], [6]}

สารกำจัดแมลง กลุ่ม 23: กลุ่มสารเคมีกรดเตตรามิก

สไปโรเตตระแมท (spirotetramat) 15% OD อัตรา 50-60 ซีซี. ^[6]

สไปโรเตตระแมท (spirotetramat) 24% SC อัตรา 30-40 ซีซี. ^[6]

สไปโรมีซิเฟน (spiromesifen) 24% SC อัตรา 30-40 ซีซี. ^[6]

สารกำจัดแมลง กลุ่ม 28: กลุ่มสารเคมีไดเอไมด์

ไซแอนทรานิลิโพรล (cyantranilipole) 10% อัตรา 60-80 ซีซี. ^[6]

สารกำจัดแมลง กลุ่ม 29: กลุ่มสารเคมีฟลอนิคามิด (ไพริดีน)

ฟลอนิคามิด (flonicamid) 50% WG อัตรา 15-25 กรัม ^[6]

^[3] สารกำจัดแมลงสูตรผสม EC หรือยาน้ำมัน ควรทดสอบความเป็นพิษก่อนใช้หรือใช้ด้วยความระมัดระวัง

^[4] เป็นสารกำจัดแมลงที่เป็น proinsecticide จึงออกฤทธิ์ค่อนข้างช้า

^[5] มีข้อมูลเอกสารระบุมีผลข้างเคียงกำจัดเพลี้ยไฟ

^[6] มีข้อมูลในเอกสารบางแหล่ง แต่ผู้เขียนยังไม่มีประสบการณ์หรือทดสอบประสิทธิภาพ

ข้อควรระมัดระวังและเกร็ดเพิ่มเติม:

1. สารกำจัดแมลง กลุ่ม 4 มีรายงานดื้อยาข้ามกลุ่มกับกลุ่ม 9 ในเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล ซึ่งเป็นแมลงในอันดับเฮมิพเทอร่า หากมีการใช้ยากลุ่ม 4 ควรมีการสลับกลุ่มยาอย่างน้อย 2-3 กลุ่ม ก่อนใช้ยากลุ่ม 9 เช่น พ่นยากลุ่ม 4 จำนวน 2 รอบ สลับด้วยยากลุ่ม 2 จำนวน 2 รอบ สลับด้วยยากลุ่ม 6 จำนวน 2 รอบ ดังนี้แล้วจึงสามารถใช้ยากลุ่ม 9 ได้

2. คลอร์ฟีนาเพอร์ออกฤทธิ์ช้า เหมาะกับใช้ในลักษณะป้องกันก่อนพบแมลงเข้าทำลาย

3. อะบาเมกติน ผสมร่วมกับ ไทอะมีทอกแซม จะเสริมฤทธิ์ในการป้องกันกำจัดไรแดง

4. สารกำจัดแมลงกลุ่มย่อย เช่น 4A, 4C และ 4D กลไกออกฤทธิ์ที่จุดจับเหมือนกัน ไม่ควรนำมาสลับกลุ่มกันหรือผสมร่วมกัน เช่นเดียวกับกลุ่ม 1A และ 1B

5. สารกำจัดแมลงในกลุ่มเดียวกัน ควรเลือกใช้ยาชนิดใดชนิดหนึ่งเท่านั้น ไม่สมควรนำมาสลับยากัน หรือผสมร่วมกัน

6. สารกำจัดแมลงที่เหมาะสมในการผสมร่วมกัน โดยมีกลไกออกฤทธิ์เกี่ยวกับระบบประสาทที่ส่งเสริมกัน อาทิเช่น

กลุ่ม สารกำจัดแมลงที่ออกฤทธิ์กระตุ้นกระแสประสาทมากเกินไป เช่น กลุ่ม 1, 2, 3, 4, 5, 28

กลุ่ม สารกำจัดแมลงที่ออกฤทธิ์ยับยั้งการส่งกระแสประสาท เช่น กลุ่ม 6, 14, 22

กลุ่ม สารกำจัดแมลงที่ออกฤทธิ์ยับยั้งกระบวนการสร้างพลังงงานหรือการหายใจระบบเซลล์ เช่น กลุ่ม 12, 13, 20, 21

7. สารกำจัดแมลงที่ไม่ควรผสมร่วมกัน เนื่องจากกลไกออกฤทธิ์ต้านกันหรือหักล้างกัน เช่น

กลุ่ม 14 หักล้างกลไกการออกฤทธิ์กลุ่ม 4 และ 5

กลุ่ม 7 หักล้างกลไกการออกฤทธิ์กลุ่ม 18 ^[7]

^[7] กลไกออกฤทธิ์สารกำจัดแมลงกลุ่ม 7 มีแนวโน้มยับยั้งการออกฤทธิ์ของกลุ่ม 18

ตัวอย่างการจัดโปรแกรมการพ่นสารกำจัดแมลง เพื่อป้องกันกำจัดเพลี้ยไฟ

โปรแกรมที่ 1: ใช้สารกำจัดแมลง กลุ่ม 1 สลับ กลุ่ม 4A+2B สลับ กลุ่ม 6 สลับ กลุ่ม 13 เมื่อพบการระบาดของเพลี้ยไฟพ่นด้วยสารกำจัดแมลง กลุ่ม 5+3A

โปรแกรมที่ 2: ใช้สารกำจัดแมลง กลุ่ม 1 สลับ กลุ่ม 4A สลับ กลุ่ม 6 สลับ กลุ่ม 13 เมื่อพบการระบาดของเพลี้ยไฟพ่นด้วยสารกำจัดแมลง กลุ่ม 2B+3A

หมายเหตุ:

เลือกใช้สารตัวใดตัวหนึ่งจากกลุ่มสารกำจัดแมลงที่ต้องการ หรือในช่วงวิกฤตที่คาดว่าจะเกิดการระบาดของเพลี้ยไฟ อาจใช้ยา 2 ชนิดจากคนละกลุ่มมาผสมร่วมกัน

การผสมไวท์ออยล์ หรือพาราฟินออยล์ รวมกับสารกำจัดแมลง โดยประสบการณ์ส่วนตัวของผู้เขียน พบว่า มีประสิทธิภาพดีกว่าการผสมสารจับใบ หรือสารเร่งซึม, ปิโตรเลี่ยมออยล์ ปกติจะเป็นของเหลวสีดำเข้มและไม่แนะนำ ปัจจุบันพบว่า บริษัทผู้จำหน่ายปิโตรเลี่ยมออยล์บางราย แม้ชื่อสามัญบนฉลากเป็นปิโตรเลี่ยมออยล์แต่ก็ได้มีการเปลี่ยนเนื้อสารเป็นไวท์ออยล์, การใช้ไวท์ออยล์ หรือพาราฟินออยล์ ควรใช้ด้วยความระมัดระวังและควรทดสอบความเป็นพิษก่อนใช้เนื่องจากแต่ละบริษัทมีสูตรผสมหรือแหล่งผลิตต่างกันไป บางผลิตภัณฑ์อาจเป็นพิษได้ง่าย นอกจากนี้ผลิตภัณฑ์เกี่ยวกับออยล์ไม่ควรผสมร่วมกับ โพรพาไกต์ สารประกอบคอปเปอร์ กำมะถัน ไทแรม ซิงค์ไทอะโซล ซิงค์ออกไซด์ แคบแทน ฟอสอิทิลอะลูมิเนียม กรดฟอสโฟนิก เป็นต้น

เหตุที่อัตราการใช้สารกำจัดแมลงสูงกว่าคำแนะนำทั่วไป.. (เร็วๆ นี้)

ชีววิทยาของเพลี้ยไฟ (Biology of Thrips)

Mon, 24 Jun 2024 13:39:35 GMT

เรื่องเล่า.!! ชีววิทยาของเพลี้ยไฟ (Biology of Thrips)

ชีววิทยาของเพลี้ยไฟ (Biology of Thrips)

เพลี้ยไฟ มีชื่อสามัญในภาษาอังกฤษ คือ thrips ซึ่งเป็นทั้งเอกพจน์และพหูพจน์ จึงต้องเขียน thrip เติมตัว s เพลี้ยไฟเป็นแมลงที่อยู่ในอันดับ ไทซานอฟเทอร่า (Order: Thysanoptera) ตามการจำแนกลำดับอนุกรมวิธานสิ่งมีชีวิต ชื่ออันดับนี้มาจากลักษณะของปีก คือ ลักษณะเป็นก้านยาวและมีขนละเอียดขึ้นเรียงรายที่ขอบทั้งสองข้างในระยะตัวเต็มวัย (ตัวแก่) มักมีปีก 2 คู่ (บางชนิดไม่มีปีก) ลักษณะที่สำคัญอีกประการ คือเพลี้ยไฟมีกราม (mandible) ข้างซ้ายเพียงข้างเดียว ส่วนกรามข้างขวาหายไปเมื่อลอกคราบจากตัวอ่อนวัยที่ 1 เป็นตัวอ่อนวัยที่ 2

การเจริญเติบโตของเพลี้ยไฟเป็นแบบกึ่งกลางระหว่างแบบเปลี่ยนแปลงรูปร่างทีละน้อย (gradual metamorphosis) กับแบบสมบูรณ์ (complete metamorphosis) คือ ตัวอ่อนและตัวเต็มวัยมีรูปร่างคล้ายกัน เพลี้ยไฟหลายชนิดสามารถสืบพันธุ์แบบไม่ต้องมีการผสมพันธุ์ (parthenogenesis) ได้ เมื่อโตเต็มที่มีความกว้างของลำตัวราว 0.2-0.3 มิลลิเมตรหรือน้อยกว่า ความยาวราว 0.8-2 มิลลิเมตร (ขึ้นอยู่กับชนิดของเพลี้ย) ซึ่งเทียบได้เท่ากับขนาดของไส้ดินสอกด เพลี้ยไฟมีปากแบบเขี่ย-ดูด (rasping-sucking type) โดยทั้งตัวอ่อนและตัวเต็มวัยใช้ปากเขี่ยใบอ่อน ดอก ผลอ่อนและตุ่มตาเจริญทำให้เกิดบาดแผลแล้วจึงดูดกินน้ำเลี้ยงที่ซึมไหลออกมา เพลี้ยไฟมักบินได้ไม่ค่อยเก่งแต่ลมสามรถหอบพาไปได้ไกลหลายกิโลเมตร ทำให้การแพร่ระบาดค่อนข้างรุนแรงและเป็นบริเวณกว้าง

แมลงในอันดับไทซานอฟเทอร่านี้ แบ่งเป็น 2 อันดับย่อย คือ เทเรบรันเทีย (Sub-order: Terebrantia) และทูบูลิเฟอร่า (Sub-order: Tubulifera) โดยแบ่งตามลักษณะของอวัยวะวางไข่ของเพศเมีย

1. อันดับย่อย: เทเรแบรนเทีย (Terebrantia)

อวัยวะวางไข่มีลักษณะคล้ายฟันเลื่อย (saw-tailed thrips) ยื่นออกมาทางด้านล่างของส่วนปล้องท้อง ปล้องที่ 10 และปลายปล้องท้องนี้มีลักษณะเป็นรูปถ้วย (cone) ปีกคู่หน้ามีเส้นปีกตามยาว ประกอบด้วยวงศ์สำคัญๆ 4 วงศ์ (Family) คือ Aeolothripidae, Merothripidae, Heterothripidae และ Thripidae เพลี้ยไฟที่เป็นศัตรูพืชที่สำคัญเกือบทั้งหมดอยู่ในวงศ์ทรีพิดี้ (Family: Thripidae) มีประมาณ 1,700 ชนิด แบ่งเป็น 6 วงศ์ย่อย วงศ์ย่อยที่สำคัญ คือ วงศ์ย่อยแพนชี้โตทริพินี้ (Sub-family: Panchaetothripinae) ^[1] และทริพินี้ (Sub-family: Thripinae)

เพลี้ยไฟในอันดับย่อยนี้ส่วนใหญ่เป็นเพศเมีย เนื่องจากเพลี้ยไฟเพศเมียพัฒนาจากไข่ที่ไม่ได้รับการผสมพันธุ์ ในขณะที่เพลี้ยไฟเพศผู้พัฒนามาจากไข่ที่ปฏิสนธิ เพศเมียวางไข่โดยใช้ขอบหยักของอวัยวะที่วางไข่ตัดหรือทำให้เกิดรูเล็กๆ บนใบอ่อน ดอกหรือกลีบดอก และวางไข่ในรูนั้น

2. อันดับย่อย: ทูบูลิฟเฟอรา (Tubulifera)

เพศเมียจะไม่ปรากฏอวัยวะวางไข่ออกมาภายนอกให้เห็น ปล้องท้องปล้องที่ 10 มีลักษณะเป็นท่อยาว (tube) ปีกคู่หน้าไม่มีเส้นปีก มีวงศ์ที่สำคัญ คือ วงศ์พลีโอทริพิดี้ (Family: Phlaeothripidae) ชนิดของเพลี้ยไฟในวงศ์นี้ที่พบบ่อย คือ เพลี้ยไฟมะเดื่อและเพลี้ยไฟไทรคิวบา ( Gynaikothrips spp.)

เพลี้ยไฟในอันดับย่อยทูบูลิฟเฟอราส่วนใหญ่เป็นแมลงตัวห้ำที่กินเชื้อราหรือแมลงอื่นๆ โดยมีเพียงไม่กี่ชนิดที่เป็นศัตรูพืช เพลี้ยไฟเหล่านี้มีขนาดใหญ่กว่าเพลี้ยไฟในอันดับย่อยเทเรแบรนเทียโดยมีความยาว 2.5 ถึง 3.0 มิลลิเมตร

^[1] เพลี้ยไฟในวงศ์ย่อยแพนชี้โตทริพินี้ มักมีลำตัวสีดำ หรือสีน้ำตาลเข้ม และมีลวดลายบนด้านหลังของลำตัวแบบตาข่ายหรือร่างแห

ชนิดของเพลี้ยไฟ

เพลี้ยไฟที่พบในประเทศไทยมีมากกว่า 100 ชนิด แต่มีเพลี้ยไฟราว 40 ชนิดเท่านั้นที่ได้รับการจำแนกและตั้งชื่อสามัญแล้ว ดังนี้

เพลี้ยไฟกระดังงา (Green house thrips: Heliothrips haemorrhoidalis ) วงศ์ Thripidae; วงศ์ย่อย Panchaetothripinae
เพลี้ยไฟกล้วยไม้ (Orchid thrips: Dichromothrips corbetti ) วงศ์ Thripidae; วงศ์ย่อย Thripinae
เพลี้ยไฟกินไร (Mite eating thrips: Scirtothrips asura ) วงศ์ Thripidae; วงศ์ย่อย Thripinae
เพลี้ยไฟแกลดิโอลัส (Gladiolus thrips: Thrips simplex ) วงศ์ Thripidae; วงศ์ย่อย Thripinae
เพลี้ยไฟโกโก้ (Red-banded cocoa thrips: Selenothrips rubrocinctus ) วงศ์ Thripidae; วงศ์ย่อย Panchaetothripinae
เพลี้ยไฟขอบปล้องหยัก (Composite thrips: Microcephalothrips abdominalis ) วงศ์ Thripidae; วงศ์ย่อย Thripinae
เพลี้ยไฟข้าว (Oriental rice thrips: Stenchaetothrips biformis ) วงศ์ Thripidae; วงศ์ย่อย Thripinae
เพลี้ยไฟข้าวโพด (Corn thrips: Frankliniella williamsi ) วงศ์ Thripidae; วงศ์ย่อย Thripinae
เพลี้ยไฟดอกถั่ว (Flower bean thrips: Megalurothrips sjostedti ) วงศ์ Thripidae; วงศ์ย่อย Thripinae
เพลี้ยไฟดอกไม้ตะวันตก (Western flower thrips: Frankliniella occidentalis ) วงศ์ Thripidae; วงศ์ย่อย Thripinae
เพลี้ยไฟดอกไม้ฮาวาย (Hawaiian flower thrips /Banana flower thrips: Thrips hawaiiensis ) วงศ์ Thripidae; วงศ์ย่อย Thripinae
เพลี้ยไฟตัวห้า (Predatory thrips: Aeolothrips sp.) วงศ์ Aeolothripidae
เพลี้ยไฟไต้หวัน (Taiwan thrips: Thrips taiwanus ) วงศ์ Thripidae; วงศ์ย่อย Thripinae
เพลี้ยไฟถั่ว (Bean thrips: Caliothrips sp.) วงศ์ Thripidae; วงศ์ย่อย Panchaetothripinae
เพลี้ยไฟถั่วลิสง (Bean thrips: Caliothrips phaseoli ) วงศ์ Thripidae; วงศ์ย่อย Panchaetothripinae
เพลี้ยไฟถั่วเหลือง (Soybean thrips: Caliothrips indicus ) วงศ์ Thripidae; วงศ์ย่อย Panchaetothripinae
เพลี้ยไฟท่อ (Tube thrips: Haplothrips sp.) วงศ์ Phlaeothripidae; วงศ์ย่อย Phlaeothripinae
เพลี้ยไฟไทรคิวบา (Cuban laurel thrips /laurel thrips: Gainaikothrips ficorum ) วงศ์ Phlaeothripidae; วงศ์ย่อย Phlaeothripinae
เพลี้ยไฟฝ้าย /เพลี้ยไฟเมล่อน /เพลี้ยปาล์ม (Cotton thrips /Melon thrips /Palm thrips: Thrips palmi ) วงศ์ Thripidae; วงศ์ย่อย Thripinae
เพลี้ยไฟพริก (Chilli thrips /Yellow tea thrips: Scirtothrips dorsalis ) วงศ์ Thripidae; วงศ์ย่อย Thripinae
เพลี้ยไฟมด (Ant thrips: Franklinothrips vespiformis ) วงศ์ Aeolothripidae
เพลี้ยไฟมะเขือ (Honeysuckle thrips: Thrips flavus ) วงศ์ Thripidae; วงศ์ย่อย Thripinae
เพลี้ยไฟมะเขือเทศ /เพลี้ยไฟดอกไม้ (Tomato thrips /Cotton bud thrips: Frankliniella schultzei ) วงศ์ Thripidae; วงศ์ย่อย Thripinae
เพลี้ยไฟมะละกอ (Papaya thrips: Thrips parvispinus ) วงศ์ Thripidae; วงศ์ย่อย Thripinae
เพลี้ยไฟมะลิ (Jasmine thrips: Thrips orientalis ) วงศ์ Thripidae; วงศ์ย่อย Thripinae
เพลี้ยไฟมังคุด (Mangosteen thrips: Scirtothrips oligochaetus ) วงศ์ Thripidae; วงศ์ย่อย Thripinae
เพลี้ยไฟสุมาตรา (Sumatra thrips: Thrips sumatrensis ) วงศ์ Thripidae; วงศ์ย่อย Thripinae
เพลี้ยไฟแสนสวย (Beautiful thrips: Mymarothrips garuda ) วงศ์ Aeolothripidae
เพลี้ยไฟหญ้า (Grass thrips: Ayyaria chaetophora ) วงศ์ Thripidae; วงศ์ย่อย Thripinae
เพลี้ยไฟหน่อไม้ฝรั่ง (Asparagus thrips: Chirothrips spiniceps ) วงศ์ Thripidae; วงศ์ย่อย Panchaetothripinae
เพลี้ยไฟหนาม (Leaf thrips: Astrothrips globiceps ) วงศ์ Thripidae; วงศ์ย่อย Panchaetothripinae
เพลี้ยไฟหม่อน (Mulberry thrips: Pseudodendrothrips mori ) วงศ์ Thripidae; วงศ์ย่อย Dendrothripinae
เพลี้ยไฟหลากสี (Color thrips: Thrips coloratus ) วงศ์ Thripidae; วงศ์ย่อย Thripinae
เพลี้ยไฟหอม /เพลี้ยไฟมันฝรั่ง (Onion thrips /Potato thrips: Thrips tabaci ) วงศ์ Thripidae; วงศ์ย่อย Thripinae
เพลี้ยไฟเห็ด (Pygmae thrips: Pygmaeothrips charactis ) วงศ์ Thripidae; วงศ์ย่อย Thripinae
เพลี้ยไฟโหระพา (Basil thrips: Bathrips melanicornis ) วงศ์ Thripidae; วงศ์ย่อย Thripinae
เพลี้ยไฟองุ่น (Gravevine thrips: Rhipiphorothips cruentatus ) วงศ์ Thripidae; วงศ์ย่อย Panchaetothripinae
เพลี้ยไฟอ้อย (Sugarcane thrips: Fulmikiola serrate ) วงศ์ Thripidae; วงศ์ย่อย Thripinae

พืชอาหาร

เพลี้ยไฟแต่ละชนิดมีพืชอาหารได้มากกว่า 50 ชนิด ดังนั้น จึงพบการเข้าทำลายของเพลี้ยไฟในเกือบทุกพืช ทั้งไม้ดอก ไม้ประดับ ธัญพืช พืชผัก พืชไร่ และไม้ผล

ลักษณะการทำลาย

เพลี้ยไฟเป็นแมลงที่มีทั้งประโยชน์และโทษเช่นเดียวกับแมลงอีกหลายชนิด เพลี้ยไฟหลายชนิดเป็นตัวห้ำเพลี้ยไฟด้วยกันเองและเป็นตัวห้ำในไรศัตรูพืชบางชนิด เช่น เพลี้ยไฟ Aeolothrips sp. และ Scolothrips sp.

เพลี้ยไฟที่เป็นศัตรูพืชทั้งตัวอ่อนและตัวเต็มวัยกรามปากไม่ค่อยสู่จะแข็งแรงมากนัก ลักษณะการทำลายจึงเป็นแบบเขี่ย-ดูด (rasping-sucking type) ส่วนของพืชที่ถูกทำลายจึงเป็นส่วนอ่อนหรือเนื้อเยื่อเจริญของพืช เช่น ใบอ่อน ดอก ผลอ่อน ตาใบและตาดอก ทำให้ใบเกิดรอยแผลคล้ายรอยขีดข่วนขนาดเล็กมาก สีซีดและด่าง หรือทำให้ขอบใบแห้ง ตาอ่อนชะงักการเจริญเติบโต เมื่อใบหรือผลแก่ขึ้นจะเป็นรอยกร้านสีน้ำตาลหรือรอยทางเป็นเส้นตาข่ายคล้ายขี้กลาก พืชแคระแกร็นชะงักการเจริญเติบโต หากเพลี้ยไฟเข้าทำลายดอก ช่อดอก จะทำให้ดอกเหี่ยวแห้งและหลุดร่วงได้ง่าย

กรณี ที่พบแผลในใบแก่หรือผลแก่ เป็นผลมาจากการเข้าทำลายในระยะใบอ่อน ดอกหรือผลอ่อน ดังนั้น การพ่นสารกำจัดเพลี้ยไฟในระยะใบแก่-ผลแก่ จึงไม่ช่วยอะไร

การเข้าทำลายใบอ่อน

ใบอ่อนของพืชที่ถูกทำลายจะมีความแตกต่างกันไปตามลักษณะสรีระของใบพืชชนิดนั้นๆ ซึ่งพอจะแบ่งได้เป็น 2 ลักษณะ

1. ใบม้วนงอหงายขึ้น : เช่น พริก มะเขือเทศ มะลิ พืชตระกูลแตง ส้ม

ใบอ่อนมักจะบิดม้วนงอหงายขึ้น เนื่องจากเนื้อเยื้อใกล้เส้นใบจะถูกทำให้ฉีกขาด (แผลเล็กมากสังเกตุยาก) ส่วนมากมักเห็นเป็นรอยแผลเป็นเส้นๆ คดไปมา สีขาวหรือขาวอมเทา สำหรับบางพืช เช่น มะเขือเทศ หรือสตรอเบอร์รี่ สีของแผลอาจเป็นสีแดงอมม่วง หรือสีม่วงแดง ตามลำดับ

2. ใบม้วนงอ บิด ผิดรูป และมีแผลไหม้ : เช่น มะม่วง ทุเรียน มังคุด

ใบอ่อนที่ถูกทำลายใหม่ๆ จะยังไม่ปรากฏอาการไหม้ให้เห็น แต่ใบจะม้วนงอ บิดผิดรูปทรง ส่วนใหญ่จะม้วนงอหงายหน้าใบ ต่อมาเมื่อแผลฉีกขาดเริ่มแห้งซึ่งเกิดจากเพลี้ยไฟใช้ปากเขี่ยเนื้อเยื้อบริเวณข้างๆ เส้นใบ หรือเส้นใบ จะเปลี่ยนเป็นสีน้ำตาลหรือน้ำตาลอมแดง บางพืชที่ถูกเข้าทำลายรุนแรงใบอ่อนจะหลุดร่วง แต่หากไม่หลุดร่วงจะเกิดอาการใบไหม้รุนแรง ใบหยุดขยายขนาด ใบจะขนาดเล็กผิดปกติ

การเข้าทำลายช่อดอกและดอก

เพลี้ยไฟมักจะเริ่มเข้าทำลายเมื่อดอกเริ่มบาน ในพืชที่ออกดอกเป็นช่อจะเริ่มพบการทำลายเมื่อดอกแรกๆ เริ่มบาน ต่อจากนั้นเพลี้ยไฟจะเข้าทำลายดอกที่ยังตูมตามไปด้วย

สำหรับดอกทุเรียน เพลี้ยไฟจะเข้าทำลายดอกที่เริ่มปลิขาวหรือระยะดอกหอมเป็นต้นไป

การทำลายจะทำให้ดอกแห้ง หรือมีอาการแห้งไหม้ ดอกหลุดร่วงได้ง่าย

การทำลายที่ผล

เพลี้ยไฟจะเข้าทำลายต่อเนื่องหลังดอกบาน หรือเมื่อเริ่มติดผลใหม่ๆ เมื่อผลพัฒนาจนเปลือกแข็งแรงขึ้นเพลี้ยไฟจะย้ายไปหาผลที่อ่อนกว่า

สำหรับผลที่มีผิวเรียบ หรือมันวาว จะพบรอยแผลเป็นร่างแหตาข่ายสานทับกันไปมา ในส้มจะเป็นเส้นสีขาว ส่วนในมะเขือเปาะและมะม่วงจะเป็นเส้นสีน้ำตาลแดง สำหรับมะม่วงอาจพบโรคสเคปเข้าทำลายซ้ำ ทำให้เป็นแผลตกสะเก็ด

การเข้าทำลายผลอ่อนทุเรียน จะทำให้ปลายหนามฉ่ำ มีสีแดงอมน้ำตาล ต่อมาเมื่อหนามขยายขนาดปลายหนามจะฉีกแตกออกจากกันเกิดเป็นอาการหนามจีบ ส่วนใหญ่เพลี้ยไฟจะเข้าทำลายบริเวณใกล้ขั้วผลมากกว่าส่วนอื่นๆ บางครั้งจะพบว่าร่องระหว่างหนามถูกทำลายด้วยเช่นกัน จนทำให้ร่องหนามเป็นแผลมีสีดำหรือสีแดงอมน้ำตาลเข้ม

นอกจากความเสียหายดังกล่าวแล้วเพลี้ยไฟยังขับถ่ายของเสียออกมา ซึ่งมีลักษณะคล้ายหยดน้ำเล็กๆ ติดอยู่ตามส่วนต่างๆ ของพืช ของเสียเหล่านี้เมื่อแห้งจะทำให้เกิดรอยตำหนิเป็นจุดดำ ทำให้ผลผลิตไม่น่ารับประทาน จำหน่ายไม่ได้ราคา

พาหะนำเชื้อไวรัส

เพลี้ยไฟบางชนิดสามารถเป็นพาหะถ่ายทอดเชื้อโรคไวรัสไปสู่พืชได้ เช่น เพลี้ยไฟหอม ( Thrips tabaci ) เพลี้ยไฟมะเขือเทศ ( Frankliniella schullzei ) เพลี้ยไฟยาสูบ ( Frankliniella fusca ) เพลี้ยไฟดอกไม้ตะวันตก ( Frankliniella occidentalis ) เป็นพาหะที่มีประสิทธิภาพมากที่สุด และเพลี้ยไฟพริก ( Scirtothrips dorsalis ) เพลี้ยไฟเหล่านี้มีรายงานเป็นพาหะนำโรคไวรัสใบเหี่ยว-ลายมะเขือเทศ Tomato Spotted Wilt Virus (TSWV), โรคไวรัสใบด่างเหลืองถั่ว Peanut Yellow Spot (YSV) และโรคไวรัส Tomato Streak Virus (TSV) และโรคเชื้อไวรัส Necrotic Spot Virus สำหรับโรคไวรัส Melon Yellow Spot Virus (MYSV) ที่สร้างความเสียหายในพืชตระกูลแตง เช่น แตงกวา แตงโม มะระ ฟักทอง เมล่อน และแคนตาลูป มีเพลี้ยไฟฝ้าย (เพลี้ยไฟเมล่อน; Thrips palmi ) เป็นพาหะ

การเป็นพาหะแพร่เชื้อไวรัสของเพลี้ยไฟนั้นสัมพันธ์กับช่วงวงจรชีวิตของเพลี้ยไฟ กล่าวคือ การเป็นพาหะถ่ายทอดเชื้อไวรัสเป็นแบบข้ามระยะการเจริญเติบโต (transstadial transmission) เพลี้ยไฟที่จะติดเชื้อไวรัสจะเกิดขึ้นกับตัวอ่อนวัย 1 ของเพลี้ยไฟ โดยตัวเต็มวัยไม่สามารถติดเชื้อเองโดยตรง เมื่อตัวอ่อนดูดกินน้ำเลี้ยงและได้รับเชื้อไวรัสจากพืชต้นที่ติดโรคแล้ว เชื้อไวรัสจะมีชีวิตอาศัยอยู่ภายในตัวอ่อนเพลี้ยไฟจนกระทั่งตัวอ่อนเจริญพัฒนากลายเป็นตัวเต็มวัยแล้วจึงสามารถถ่ายทอดเชื้อไวรัสให้กับพืชต้นอื่นๆ ผ่านทางน้ำลายโดยการบินไปยังพืชต้นอื่นและมีลักษณะเป็นพาหะถ่ายทอดเชื้อไวรัสแบบพาหะเชื้อไวรัสถาวร (persistent)

พืชที่ติดเชื้อไวรัสอาจส่งผลต่อพฤติกรรมของเพลี้ยไฟด้วย โดยพืชที่ติดเชื้อไวรัสจะดึงดูดเพลี้ยไฟได้ดีกว่าต้นปกติและเพลี้ยไฟที่ติดเชื้อมักจะกินอาหารมากกว่าเพลี้ยไฟที่ไม่ติดเชื้อ

วงจรชีวิตของเพลี้ยไฟ

เพลี้ยไฟทุกชนิดมีวงจรชีวิตเหมือนกัน การเจริญพัฒนาของแต่ละช่วงชีวิตเป็นแบบเปลี่ยนแปลงรูปร่างทีละน้อย (gradual metamorphosis) กับแบบสมบูรณ์ (complete metamorphosis) โดยตัวอ่อนและตัวเต็มวัยมีรูปร่างคล้ายกัน เพลี้ยไฟเป็นแมลงที่มีวงจรชีวิตค่อนข้างสั้น ประกอบไปด้วย 4 ระยะ คือ ไข่ ตัวอ่อน ดักแด้และตัวเต็มวัย

ตัวเต็มวัย (adults)

ตัวเต็มวัย หรือบางครั้งเรียกว่า ตัวแก่ หรือวัยเจริญพันธุ์ เพลี้ยไฟมีหลากหลายชนิดมาก บางชนิดมีลำตัวสีแดง สีส้ม สีเหลืองอ่อน สีเหลือง สีน้ำตาล สีดำ และ 2 สี คือ ลำตัวส่วนหัวถึงส่วนอกมีสีเหลืองส่วนช่วงท้องสีดำ เป็นช่วงวัยที่มีอายุมากกว่าวัยระยะอื่นๆ อาจมีอายุตั้งแต่ 10 กว่าวัน เรื่อยไปจนถึง 60 วัน ซึ่งขึ้นอยู่กับชนิดของเพลี้ยไฟ ในวัยนี้จะมีปีกและบินได้ไกลโดยอาศัยแรงลม บางชนิดเห็นปีกชัดเจน บางชนิดอาจสังเกตุเห็นปีกได้ยาก บางชนิดไม่มีปีก

วัยนี้มีการผสมพันธุ์เพื่อวางไข่ บางชนิดสามารถสืบพันธุ์ได้โดยไม่ต้องผสมพันธุ์ เพลี้ยไฟในอันดับย่อยเทเรบรันเทีย เพศเมียวางไข่ครั้งละ 1 ฟอง โดยการใช้อวัยวะวางไข่เซาะร่องใต้ผิวใบแล้วสอดไข่ไว้ใต้เนื้อเยื่อของพืช ส่วนอันดับย่อยทูบูลิเฟอรา เพศเมียวางไข่ครั้งละหลายฟอง บนผิวหน้าของพืช

เพลี้ยไฟตัวเต็มวัยเพศเมียแต่ละชนิดสามารถวางไข่ได้มากกว่า 30 จนถึง 60 ฟองต่อตัว บางชนิดสามารถวางไข่ได้ถึง 100 ฟองต่อตัว

ไข่ (eggs)

ไข่มีขนาดเล็ก ลักษณะคล้ายเมล็ดถั่ว มีสีขาวใสจนถึงสีเหลือง โดยส่วนมากไข่มีขนาดใหญ่เมื่อเปรียบเทียบกับส่วนท้องของเพศเมีย มีความกว้างประมาณ 0.10 มิลลิเมตร ยาว 0.25 มิลลิเมตร ส่วนใหญ่มักวางไข่บริเวณใกล้เส้นกลางใบ หรือใกล้เส้นแขนงใบ และกลีบดอก

อายุไข่ของเพลี้ยไฟที่เป็นศัตรูพืชที่สำคัญ เช่น เพลี้ยไฟพริก เพลี้ยไฟดอกไม้ตะวันตก เพลี้ยไฟดอกไม้ฮาวาย เพลี้ยไฟเมล่อน เพลี้ยไฟหอม เพลี้ยไฟมะเขือเทศ มักมีอายุไข่โดยเฉลี่ยราว 1-3 วัน จึงฟักออกมาเป็นตัวอ่อน ไข่เพลี้ยไฟบางชนิดหรือบางฤดูอาจมีอายุ 6-7 วัน

ตัวอ่อน (instar หรือ nymphs)

ตัวอ่อนระยะนี้ไม่มีปีก ลำตัวมีสีขาวใส สีเหลืองอ่อน สีเหลือง สีส้ม สีแสดหรือสีแดง ขึ้นอยู่กับชนิดของเพลี้ยไฟ บางชนิดชอบอยู่รวมกันเป็นกลุ่ม มีความต้องการสารอาหารมากจึงดูดน้ำเลี้ยงจากพืชตลอดเวลาและเติบโตได้อย่างรวดเร็ว ดังนั้น จึงมักพบพฤติกรรมเป็นตัวห้ำในวัยนี้ด้วย โดยการกินไข่และตัวอ่อนของไรขาว และอาจกินแมลงศัตรูพืชชนิดอื่นด้วย

ตัวอ่อนทำลายพืชเช่นเดียวกับตัวเต็มวัย แบ่งออกเป็น 3 วัย

ตัวอ่อนวัย 1 (first instar หรือ 1 ^st instar)

ตัวอ่อนวัยแรกนี้มักมีสีขาวใส ลำตัวผอมเรียว ขนาดเล็กมาก ขนาดลำตัวยาวเพียง 0.2-0.3 มิลลิเมตร เคลื่อนไหวตลอดเวลาและเริ่มทำลายพืชทันทีเมื่อฟักออกจากไข่ ตัวอ่อนวัยแรกนอกจากจะทำลายพืชแล้ว ยังเป็นศัตรูของไข่และตัวอ่อนตัวเล็กๆ ของไรศัตรูพืชด้วย เช่น ไรขาวพริก ดังนั้น ในช่วงที่มีการระบาดของเพลี้ยไฟจึงมักไม่ค่อยพบการระบาดของไรศัตรูพืช

ตัวอ่อนวัย 1 เมื่อแรกฟักออกจากไข่จะมีกรามปาก 2 ข้างและเป็นช่วงวัยที่จะติดเชื้อไวรัสได้ แม้พืชอาหารติดเชื้อไวรัสทั้งแบบแสดงอาการและแบบไม่แสดงอาการของโรคไวรัส

ตัวอ่อนวัยนี้มีอายุโดยเฉลี่ยราว 1-2 วัน หรือมากกว่านี้ขึ้นอยู่กับชนิดของเพลี้ยไฟ

ตัวอ่อนวัย 2 (second instar หรือ 2 ^nd instar)

หลังจากตัวอ่อนวัย 1 ลอกคราบจะพัฒนาเป็นตัวอ่อนวัย 2 ลำตัวมีสีเหลืองมากขึ้น มีขนาดลำตัวอวบขึ้นมากกว่าตัวอ่อนวัย 1 โดยเฉลี่ยมีความยาว 0.3-0.4 มิลลิเมตร ในระยะนี้การเคลื่อนไหวจะรวดเร็วและว่องไวมาก แต่ยังไม่มีปีก

หลังลอกคราบเป็นตัวอ่อนวัย 2 กรามปากด้านขวาจะหดสั้นลงจนเหลือเพียงแต่กรามปากฝั่งซ้าย

ตัวอ่อนวัยนี้มีอายุโดยเฉลี่ยราว 2-4 วัน หรือมากกว่านี้ขึ้นอยู่กับชนิดของเพลี้ยไฟ

ตัวอ่อนวัย 3 หรือระยะก่อนเข้าดักแด้ (prepupa)

ตัวอ่อนวัย 3 เป็นระยะก่อนเข้าดักแด้ ลำตัวมีสีเข้มขึ้นมากและมีขนาดใหญ่เพิ่มขึ้นหลังจากตัวอ่อนวัย 2 ลอกคราบ มีขนาดลำตัวโดยเฉลี่ยราว 0.5-0.7 มิลลิเมตร มีการพัฒนาระยางที่ต่อไปจะพัฒนาเป็นปีก ตัวอ่อนในวัยนี้ยังคงกินอาหารและทำลายพืชอยู่ แต่การเคลื่อนไหวจะช้าลง

ดักแด้ (pupa)

เพลี้ยไฟจะเข้าดักแด้ในดินหรือตามเศษซากพืชซากสัตว์บนพื้น ดักแด้ระยะนี้จะมีสีเข้มขึ้นมาก แผ่นปีกทั้งสองเจริญมากขึ้นและยาวเกือบถึงปลายส่วนท้อง ระยะดักแด้จะไม่เคลื่อนไหวและไม่กินอาหาร หากพืชอาหารสมบูรณ์หรือมีพืชอาหารเพียงพอ เพลี้ยไฟจะออกจากดักแด้ได้ภายใน 1-3 วัน แต่หากไม่มีพืชอาหารหรือพืชขาดแคลน เพลี้ยไฟสามารถอยู่ในดินได้นาน ในพื้นที่สภาพภูมิอากาศเย็นในต่างประเทศ เช่น ยุโรป จีน ญี่ปุ่น พบว่าสามารถเข้าดักแด้ได้นานถึง 8-9 เดือน หลังออกจากดักแด้จะเป็นเพลี้ยไฟตัวเต็มวัย เพลี้ยไฟตัวเต็มวัยจะโผล่ออกมาจากดินและหาที่อยู่ใหม่สำหรับเป็นพืชอาหาร สืบพันธุ์และวางไข่ หากเพลี้ยไฟในระยะตัวอ่อนวัย 1 ติดเชื้อไวรัส เพลี้ยไฟตัวเต็มวัยจะเป็นระยะแพร่เชื้อไปสู่พืชต้นอื่นๆ เนื่องจากเป็นวัยที่สามารถเคลื่อนที่ได้ไกลโดยการบิน แม้การบินของเพลี้ยไฟจะไม่เก่งมากนักแต่ลมจะเป็นตัวช่วยให้บินและลอยไปได้ไกลเป็นกิโลเมตร

แม้สภาพภูมิอากาศร้อนจะไม่ส่งเสริมให้ดักแด้ของเพลี้ยไฟเข้าดักแด้เป็นระยะเวลานานเพื่อรอพืชอาหารให้สมบุรณ์ แต่เนื่องจากเพลี้ยไฟมีพืชอาหารกว้างมากและมีวัชพืชหลายชนิดเป็นพืชอาหารรอง ดังนั้้น การแพร่ระบาดของเพลี้ยไฟจึงเกิดขึ้นได้เกือบตลอดปี

โดยทั่วไปเพลี้ยไฟจะมีวงจรชีวิตตลอดชั่วอายุขัยนานได้มากกว่า 1 ถึง 2 เดือน แต่อายุขัยชั่วรุ่นหนึ่งๆ พัฒนาจากระยะไข่จนเป็นตัวเต็มวัยอาจใช้เวลาสั้นมากกว่า 14 วัน บางครั้งอาจใช้ระยะเวลาเพียง 9-10 วัน ซึ่งเป็นผลมาจากสภาพภูมิอากาศที่ร้อนขึ้นและแห้งแล้ง โดยพบว่าแมลงศัตรูพืชหลายชนิดมีช่วงพัฒนาดังกล่าวสั้นลงเช่นกัน ในสมัยก่อนมีรายงานว่าเพลี้ยไฟชั่วรุ่นหนึ่งใช้เวลาเจริญพัฒนาราว 19-21 วัน

การแพร่ระบาด

การแพร่ระบาดของเพลี้ยไฟพบได้หลายพื้นที่ทั่วโลก โดยเฉพาะอย่างยิ่งในภาคพื้นตะวันออกและตะวันออกเฉียงใต้ของเอเชีย รวมถึงไต้หวัน ญี่ปุ่น และประเทศไทย ซึ่งทำให้เกิดความเสียหายทางการเกษตร เพลี้ยไฟสามารถเข้าทำลายพืชได้เกือบตลอดทั้งปี มักพบการระบาดในช่วงฤดูร้อนหรือช่วงที่สภาพอากาศแห้งแล้ง ฝนทิ้งช่วง

การป้องกันและกำจัดเพลี้ยไฟ เร็วๆ นี้..

แหล่งสืบค้น:

ขยัน สุวรรณ.ไม่ระบุปีที่พิมพ์.แมลงและไรศัตรูพืชทางเศรษฐกิจของประเทศไทย.ภาควิชาอารักขาพืช คณะผลิตกรรมการเกษตร มหาวิทยาลัยแม่โจ้เชียงใหม่.494 หน้า.

ศรุต สุทธิอารมณ์ และคณะ.2557.แมลงศัตรูไม้ผล.กลุ่มบริหารศัตรูพืช /กลุ่มกีฏและสัตววิทยา สำนักวิชาพัฒนาการอารักขาพืช กรมวิชาการเกษตร.โรงพิมพ์ชุมนุมสหกรณ์การแเกษตรแห่งประเทศไทย จำกัด.151 หน้า.

สมศักดิ์ ศิริผลตั้งมั่น และคณะ.2554.เอกสารวิชาการ แมลงศัตรูพืช เห็ด และไม้ดอก.กลุ่มบริหารศัตรูพืช /กลุ่มกีฏและสัตววิทยา สำนักวิชาพัฒนาการอารักขาพืช กรมวิชาการเกษตร.พิมพ์ ครั้งที่ 1.73 หน้า.

เอกภพ บุญทอง, อรัญ งามผ่องใส และ กราญ์จนา ถาอินชุม.การเปลี่ยนแปลงประชากรเพลี้ยไฟเมล่อน Thrips palmi Karny (Thysanoptera: Thripidae) และการเกิดโรคไวรัสในเมล่อน 2 สายพันธุ์ที่ปลูกภายใต้สภาพโรงเรือน Population fluctuation of melon thrips, Thrips palmi Karny (Thysanoptera: Thripidae) and viral disease activity in 2 melon varieties under greenhouse condition.แก่นเกษตร 49 ฉบับที่ 2: 381-390 (2564)./doi:10.14456/kaj.2021.33.

อิทธิพล บรรณาการ ศิริณี พูนไชยศรี สิทธิศิโรดม แก้วสวัสดิ์.อนุกรมวิธานเพลี้ยไฟวงศ์ย่อย Panchaetothripinae Taxonomy of Thrips in Subfamily Panchaetothripinae.รายงานผลงานวิจัยประจำปี ๒๕๕๕ สำนักวิจัยพัฒนาการอารักขาพืช กรมวิชาการเกษตร.หน้า 2148-2165.

เอกสารวิชาการ แมลง-ไร ศัตรูทุเรียน -- กรุงเทพฯ : สำนักวิจัยพัฒนาการอารักขาพืช กรมวิชาการเกษตร กระทรวงเกษตรและสหกรณ์, 2562

David Held and Jeremy Martin Pickens.Thrips: Pests of Ornamental Plants.The Alabama Cooperative Extension System (Alabama A&M University and Auburn University).www.aces.edu.19 November 2018.

<https://www.researchgate.net/publication/329044465>

Marilyn Steiner.Which thrips is that? A guide to the key species transmitting Tomato Spotted Wilt Virus in NSW.NSW Department of Primary Industries.

<www.agric.nsw.gov.au/reader/hort.>

แมลงหวี่ขาวพาหะเชื้อโรคไวรัสในพืช

Sun, 16 Jun 2024 02:49:01 GMT

แมลงหวี่ขาวพาหะเชื้อโรคไวรัสในพืช

แมลงหวี่ขาว มีปากแบบเจาะดูดและดูดน้ำเลี้ยงภายในเซลล์พืชเหมือนยุงที่ดูดเลือด การเจาะดูดนี้จะทำให้เซลล์พืชเกิดความเสียหาย เซลล์สูญเสียของเหลวจากการเจาะดูดและของเหลวไหลออกสู่ภายนอกเซลล์ เซลล์เจริญพัฒนาผิดปกติ เนื่องจากเซลล์ส่วนที่ถูกเจาะจะชะงักงัน ในขณะที่เซลล์ข้างเคียงเจริญพัฒนาต่อไปได้ จึงทำให้เกิดการบิดงอของใบ

แต่ในแรกทีเดียวใบอาจยังไม่แสดงอาการประเหลือง แถบเหลือง ด่างเหลือง (yellowing), ใบด่าง ด่างเขียว (mosaic), ใบแข็งกระด้าง ใบหนาเล็กไม่ขยาย ใบบิด ปูด หงิกงอ ผลเป็นตะปุ่มตะป่ำ (leaf and fruit deformation), เกิดจุดเนื้อตาย (necrosis) และต้นแคระเกร็น ชะงักการเจริญ (stunting) อาการเหล่านี้จะปรากฏก็ต่อเมื่อแมลงหวี่ขาวที่เข้าทำลายพืชนั้นมีเชื้อไวรัสก่อโรคพืชติดมาด้วย

การติดเชื้อไวรัสของแมลงและสามารถถ่ายทอดเชื้อไวรัสไปสู่พืช เรียกว่า " แมลงพาหะ" เช่นเดียวกับยุงลายที่เป็นพาหะนำโรคไวรัสไข้เลือดออก

การเป็นพาหะเชื้อไวรัสก่อโรคพืชของแมลงศัตรูพืช เช่น แมลงหวี่ขาว เพลี้ยอ่อน ด้วงเต่าแตง เพลี้ยไฟ หรือไส้เดือนฝอย จะมีลักษณะ 2 ประการ คือ

1. พาหะไวรัสชั่วคราว (nonpersistent) แบ่งออกเป็น 2 แบบ ตามความเร็วในการเป็นพาหะ ได้แก่

1.1 พาหะไวรัสชั่วคราว (nonpersistent) แมลงหวี่ขาวจะติดเชื้อไวรัสอย่างรวดเร็วภายหลังเจาะดูดน้ำเลี้ยงจากพืชที่ติดโรคไวรัส โดยใช้เวลาเพียงเสี้ยววินาทีจนถึง 1-2 วินาที และเป็นพาหะไปก่อโรคในพืชต้นอื่นได้ทันที

1.2 พาหะไวรัสกึ่งชั่วคราว (semipersistent) แมลงหวี่ขาวใช้เวลาติดเชื้อนานมากกว่า 1 ชม. แต่การเป็นพาหะถ่ายทอดเชื้อไวรัสจะมีประสิทธิภาพมากกว่า nonpersistent

การติดเชื้อทั้ง 2 ลักษณะนี้ เชื้อไวรัสจะติดอยู่ในส่วนของปากเจาะดูด หลอดอาหารหรือเข้าไปถึงเพียงแค่กระเพาะอาหารส่วนหน้าเท่านั้น หากมีการลอกคราบเพื่อเจริญวัยเชื้อไวรัสจะหมดไปและไม่เป็นพาหะนำโรค

2. พาหะไวรัสถาวร (persistent) แบ่งออกเป็น 2 ลักษณะ

2.1 ไม่ถ่ายทอดเชื้อไปสู่แมลงรุ่นถัดไป (nonpropagative) แมลงที่ติดเชื้อแบบพาหะไวรัสถาวร เชื้อไวรัสจะเข้าสู่กระเพาะอาหารส่วนกลางของเพลี้ยและเคลื่อนย้ายเข้าสู่ระบบหมุนเวียนเลือด และเข้าสู่ต่อมน้ำลาย

2.2 ถ่ายทอดเชื้อไปสู่แมลงรุ่นถัดไป (propagative) กรณีเป็นพาหะแบบ propagative เชื้อไวรัสจะเข้าสู่ร่างกายของแมลงเช่นเดียวกับ nonpropagative และจะเข้าสู่ส่วนของอวัยวะสืบพันธุ์ และท่ายทอดเชื้อไวรัสสู่แมลงในรุ่นถัดไปผ่านท่อรังไข่

ส่วนใหญ่ไวรัสเมื่อเข้าสู่ร่างกายของเพลี้ยมักไม่ก่อโรคต่อเพลี้ย แม้จะมีการเพิ่มจำนวนของเชื้อไวรัส แต่ไวรัสบางชนิดก็อาจสร้างความเสียหายต่อเพลี้ยได้

ไวรัส (virus) มาจากคำว่า "ไวโร (viro หรือ vir)" ซึ่งแปลว่า สารพิษ (poison /toxin) โดยไวรัสชนิดแรกที่ค้นพบคือ ไวรัสโรคใบด่างยาสูบ ( Tobacco Mosaic Virus ; TMV) ไวรัสเป็นอนุภาคกึ่งสิ่งมีชีวิต และเป็นปรสิตของเซลล์สิ่งมีชีวิตอย่างแท้จริง (obligatory intracellular parasite) เนื่องด้วยอนุภาคของไวรัสไม่มีอวัยวะหรือออร์แกเนลล์ที่ชื่อ ไรโบโซม จึงไม่สามารถเพิ่มจำนวนไวรัสได้เอง จะต้องอาศัยไรโบโซมของสิ่งมีชีวิตในการสังเคราะห์โปรตีนอนุภาคของไวรัส เนื่องจากไวรัสประกอบขึ้นจาก อาร์เอ็นเอสายเดี่ยวหรือสายคู่ (ssRNA /dsRNA) หรือ ดีเอ็นเอสายเดี่ยวหรือสายคู่ (ssDNA /dsDNA) เท่านั้น มีส่วนห่อหุ้มที่เป็นโปรตีนเรียกว่า "แคพซิด" ก่อให้เกิดรูปร่างของอนุภาคไวรัสเป็นแบบทรงเหลี่ยมหลายด้าน ราว 20 ด้าน (ไอโคซะฮีดรอล : icosahedral) แบบทรงกระบอก (เฮลิคอล : helical) และรูปทรงซับซ้อน (คอมเพล็กซ์ : complex) หากไวรัสมีส่วนห่อหุ้มอีกชั้นทีเรียกว่า "เอนวีลอฟ (envelope)" จะมีหนาม (spikes) จัดเป็นรูปทรงแบบคอมเพล็กซ์

ไวรัสเมื่อเข้าสู่เซลล์พืชได้ จะเข้ายึดไรโบโซมและสั่งการไรโบโซมให้สังเคราะห์สารพันธุกรรมไวรัส ซึ่งทำให้ไวรัสเพิ่มจำนวนขึ้น ไรโบโซมจะสังเคราะห์สารพันธุกรรมและโปรตีนห่อหุ้มของไวรัส เกิดการรวมตัวของโปรตีนและพันธุกรรมเป็นอนุภาคไวรัส ทำให้การสังเคราะห์โปรตีนตามธรรมชาติของพืชผิดปกติ เกิดอาการใบเหลือง ด่าง ใบผิดรูปทรง (mosaic, yellowing และ deformation)

อนุภาคไวรัสจะเคลื่อนตัวออกจากเซลล์หนึ่งและเข้าสู่เซลล์อื่น ไวรัสบางชนิดที่เคลื่อนออกจากเซลล์อาจใช้วิธีแทงทะลุเซลล์ออกมา ซึ่งทำให้เซลล์พืชเสียหายและเกิดอาการเนื้อเยื่อเป็นจุดตาย (necrosis) ปัจจุบันยังไม่มียารักษาหรือยับยั้งเชื้อไวรัส หากพืชแข็งแรงพอและมีภูมิคุ้มกันจะสามารถขับไวรัสออกไปได้ แต่ปกติพืชที่ติดเชื้อไวรัสจะเกิดโรคและทำให้ต้นทรุดโทรม เคยมีการศึกษาการใช้สารเพิ่มภูมิคุ้มกันเชื้อไวรัสในพืช (มะละกอ เพื่อควบคุมโรคไวรัสใบจุดวงแหวน) แต่ไม่ประสบความสำเร็จมากนัก เนื่องจากพืชยังคงมีเชื้อไวรัสในเซลล์และจะเป็นพาหะถ่ายทอดเชื้อไวรัสไปสู่พืชต้นอื่นๆ ต่อไปได้

นอกจากการติดเชื้อผ่านแมลงพาหะแล้ว การสัมผัสของเหลวจากต้นติดเชื้อแล้วไปสัมผัสต้นอื่น จะเป็นการถ่ายทอดเชื้อไวรัสเช่นกัน เช่น การตัดแต่งกิ่ง ติดตา ทาบกิ่ง ตอนกิ่ง เชื้อไวรัสบางชนิดถ่ายทอดผ่านไปกับเมล็ดพันธุ์และส่วนขยายพันธุ์ การถ่ายทอดเชื้อของไวรัสแต่ละชนิด สามารถถ่ายทอดได้หลายวิธี ทั้งแมลงพาหะ การสัมผัสและส่วนขยายพันธุ์

มะละกอ..แพ้ยา!!

Sat, 15 Jun 2024 02:34:14 GMT

มะละกอ.. แพ้ยา!!

มะละกอ เป็นไม้ผลที่ผิวทั่วทั้งลำต้นค่อนข้างแพ้ต่อสารกำจัดศัตรูพืชได้ง่าย (แพ้ยา หรือยาเป็นพืชต่อพืช) ไม่ว่าจะเป็นส่วนของใบ ดอก ผล และลำต้น หรือที่ชาวสวนมักเรียกอาการดังกล่าวว่า เป็นผลมาจาก "ยาร้อน"

ส่วนใหญ่ (ผู้เขียน) จึง มักใช้มะละกอเป็นพืชสำหรับทดสอบอาการเป็นพิษของสารกำจัดศัตรูพืช โดยเฉพาะต้นกล้ามะละกอ สำหรับชาวสวนที่ปลูกมะละกอการพ่นสารกำจัดศัตรูพืชหรืออาหารเสริม-ปุ๋ยทางใบ ควรมีการทดสอบความเป็นพิษของสารนั้นๆ ก่อน โดยเฉพาะเมื่อมีความจำเป็นต้องผสมสารหลายชนิดในการพ่นยา เช่น อาจจะมีการปลูกต้นมะละกอแยกไว้ราว 4-5 ต้น หรือเพาะต้นกล้ามะละกอแยกไว้ส่วนหนึ่ง เพื่อทดสอบความเป็นพิษดังกล่าว เมื่อราวเดือน พ.ค.-มิ.ย. 2565 (ผู้เขียน) ได้ทำการทดสอบความเป็นพิษของสารกำจัดแมลง โพรฟีโนฟอส 50% EC (ชื่อการค้า: พีโป้) ซึ่งเป็นสารที่อยู่ในรูปสูตรผสมน้ำมัน หรืออิมัลชั่น โดยพ่นในอัตราที่แตกต่างกัน คือ 20 ซีซี., 30 ซีซี., 40 ซีซี., 50 ซีซี., 60 ซีซี.และ 80 ซีซี. อัตราทดสอบต่อน้ำ 20 ลิตร และผสมสารจับใบทุกอัตราทดสอบ พ่นในขณะสภาพภูมิอากาศร้อนจัด แดดแรง และความชื้นสัมพัทธ์ในอากาศต่ำ โดยพ่นช่วง 11.00 น. ของวัน (พ่นในลักษณะอาบใบและลำต้น ณ จ.สุพรรณบุรี) และตั้งต้นกล้ามะละกอให้รับแสงแดดช่วงบ่าย

หลังพ่นสาร 3-7 วัน พบว่า โพรฟีโนฟอส (พีโป้) อัตรา 60 ซีซี. ต่อน้ำ 20 ลิตรขึ้นไป ต้นกล้ามะละกอจึงจะมีอาการใบไหม้ปรากฏ จากการทดสอบสรุปได้ว่า สารกำจัดศัตรูพืชสูตรผสมน้ำมัน "การเป็นพิษต่อพืชจะต้องมีปัจจัยอื่นๆ ร่วมด้วย เช่น อัตราการผสม สภาพภูมิอากาศ ลักษณะการพ่น (อาบใบ)"

การทดสอบความเป็นพิษของสารกำจัดแมลง "โปรฟีโนฟอส 50% EC" ในอัตราต่างกัน ช่วงแดดแรงและพ่นในลักษณะอาบใบ

การพ่นสารกำจัดแมลงในพืชชนิดหนึ่งแล้วไม่มีอาการเป็นพิษต่อพืช ใช่ว่าจะไม่เป็นพิษต่อพืชอื่น ตัวอย่างกรณีนี้ เช่น มีชาวสวนมะละกอใช้ ยากันยุงสูตรน้ำ พ่นเพลี้ยในต้นมะนาวริมสวนมะละกอ ก่อนจะนำมาพ่นมะละกอ แล้วปรากฏว่า "มะละกอมีอาการแพ้ยาอย่างรุนแรง"

การเลือกใช้สารกำจัดหนอนกระทู้หอม (หนอนดื้อยา) .?

Thu, 13 Jun 2024 05:46:02 GMT

การเลือกใช้สารกำจัดหนอนกระทู้หอม (หนอนดื้อยา) .?

หนอนกระทู้หอม ( Spodoptera exigua Hubner)

หนอนกระทู้หอม หรือชื่ออื่นๆ เช่น หนอนหนังเหนียว หนอนหลอดหอม

ชื่อสามัญ (อังกฤษ): beet armyworm

ชื่อวิทยาศาสตร์: สปอดอพเทอร่า แอกซิกั่ว ( Spodoptera exigua Hubner)

วงศ์: น็อคทุยดี้ (Noctuidae)

อันดับ: เลพิดอพเทอร่า (Lepidoptera)

การเลือกใช้สารกำจัดแมลง

การเลือกใช้สารกำจัดแมลงสำหรับกำจัดหนอน (ดื้อยา) ในแต่ละพื้นที่อาจมีความแตกต่างกันไป ขึ้นอยู่กับปัจจัยด้านต่างๆ อาทิเช่น สถานการณ์การแพร่ระบาด ความรุนแรง สารกำจัดแมลงที่เลือกใช้บ่อยหรือพ่นเป็นประจำในพื้นที่อำเภอ จังหวัด หรือภูมิภาคนั้นๆ เปอร์เซ็นต์สารออกฤทธิ์และอัตราการใช้ในพื้นที่ เพื่อนำมาประกอบการพิจารณาเลือกใช้สารกำจัดแมลง เพราะสารกำจัดแมลงที่แนะนำอาจมีประสิทธิภาพดีกับพื้นที่หนึ่ง แต่ในอีกพื้นที่ประสิทธิภาพอาจไม่เป็นที่น่าพอใจเนื่องจากแมลงมีความทนทานยานั้นได้ดี (ดื้อยา) ซึ่งเป็นผลจากปัจจัยข้างต้น

"คำนิยามที่เกี่ยวข้องต่อการเลือกใช้สารกำจัดแมลงที่มีความต้านทาน (ดื้อยา)" ^[1]

1) สารกำจัดแมลง (ยา) พื้นฐาน คือสารกำจัดแมลงในกลุ่มกลไกออกฤทธิ์ที่ใช้พ่นในพื้นที่เป็นประจำ และกลุ่มสารกำจัดแมลงที่ออกฤทธิ์ต่อการเจริญพัฒนาของแมลง โดยมีผลต่อการคุมไข่ ยับยั้งการลอกคราบของตัวอ่อนหรือยับยั้งการลอกคราบเป็นตัวเต็มวัยของแมลง ตัวอย่างเช่น สารกำจัดแมลง กลุ่ม 7C ไพริฟรอกซิเฟน, กลุ่ม 15 โนวาลูรอน ลูเฟนนูรอน คลอร์ฟลูอะซูรอน ไดฟลูเบนซูรอน ไตรฟลูมูรอน, กลุ่ม 16 บูโพรเฟซีน (เฉพาะ/เด่นกับแมลงในอันดับเฮมิพเทอร่า เช่น เพลี้ยจักจั่น เพลี้ยกระโดด เพลี้ยแป้ง เพลี้ยหอย แมลงหวี่ขาว มวน) และกลุ่ม 18 เมท็อกซี่ฟีโนไซด์

2) สารกำจัดแมลงที่ยังใช้ได้ผลดี คือสารกำจัดแมลงในกลุ่มกลไกออกฤทธิ์ใหม่ที่ยังไม่ค่อยมีการใช้ในพื้นที่ หรือมีการใช้น้อย-ไม่เป็นที่นิยม และกลุ่มใหม่ที่ยังไม่เคยมีการจำหน่ายในประเทศ (ซึ่งปัจจุบันไม่มี)

^[1] คำนิยามนี้เป็นคำนิยามส่วนตัวของผู้เขียน ซึ่งได้มาจากประสบการณ์ในการทำงานและคลุกคลี่อยู่ในแวดวงสารกำจัดศัตรูพืช มิได้อ้างอิงข้อมูลเอกสารวิชาการมากนัก

การเลือกใช้สารกำจัดหนอนกระทู้หอมในพืชที่พบการระบาดเป็นครั้งคราว เช่น มันสำปะหลัง

ช่วงเดือนพ.ค.-มิ.ย. 2567 นี้ มีการรายงานการแพร่ระบาดของหนอนกระทู้หอมในมันสำปะหลังรุนแรง โดยพบว่าหนอนเข้ากัดกินทำลายใบและตาใบของท่อนมันสำปะหลังที่ปักท่อนพันธุ์ใหม่และต้นมันสำปะหลังอายุ 2-3 เดือน หนอนมีการระบาดกระจายตัวเกือบเต็มไร่มันสำปะหลัง ต้นมันสำปะหลังต้นหนึ่งๆ อาจพบการเข้าทำลายของหนอนมากกว่า 10 ตัวต่อต้น กัดกินใบและตาใบจนต้นโกร๋น และสร้างความเสียหายมากกว่า 40-80% ของไร่

"การระบาดของหนอนกระทู้หอมในลักษณะเต็มพื้นที่เพาะปลูกและเป็นบริเวณกว้างกินพื้นที่หลายร้อยไร่ไปจนถึงระดับหลายอำเภอและจังหวัด เป็นการแพร่ระบาดในลักษณะการเคลื่อนย้ายถิ่นเนื่องจากแหล่งพืชอาหารหลักขาดความสมบูรณ์ เกิดภัยแล้ง หรือสภาพอากาศเปลี่ยนแปลงไปกระตุ้นให้เกิดการแพร่พันธุ์ทวีคูณและเข้าทำลายพืชผลในลักษณะเป็นฝูงใหญ่ คล้ายการยกพลของกองทัพ และสร้างความเสียหายเป็นบริเวณกว้าง (devastating insects) จึงเป็นที่มาของชื่อสามัญ beet armyworm หรือกองทัพหนอน เช่นเดียวกับหนอนกระทู้ชนิดอื่น เช่น หนอนกระทู้ข้าวโพดหลายจุด ชื่อสามัญ fall armyworm ( Spodoptera frugiperda J.E. Smith, 1797)"

การกำจัดหนอนกระทู้ที่เข้าทำลายในลักษณะข้างต้น จึงไม่สมควรเลือกใช้สารกำจัดแมลงที่เป็นยาพื้นฐาน หากแต่ต้องเลือกใช้สารกำจัดแมลงที่ในพื้นที่ไม่ค่อยมีการใช้ ตัวอย่าง การเลือกใช้สารกำจัดแมลง

เลือกใช้สารกำจัดแมลง 2 กลุ่ม ในการพ่นแต่ละครั้ง เช่น

กลุ่ม 22A ผสมร่วมกับ กลุ่ม 3A ได้แก่ สตาร์กี้ (อินดอกซาคาร์บ 15% SC) อัตรา 50-60 ซีซี.ต่อน้ำ 20 ลิตร หรือ อินด็อกซาคาร์บ 30% WG อัตรา 25-30 กรัม ต่อน้ำ 20 ลิตร ^[2] ผสมร่วมกับ ไบเฟนทริน 10% หรือ ไฮเตอร์ 35 (ไซเพอร์เมทริน 35% EC) อัตรา 30-50 ซีซี.ต่อน้ำ 20 ลิตร โดยพ่นต่อเนื่อง 2 ครั้ง ห่างกัน 3-4 วัน

หรือ เลือกใช้สารกำจัดแมลง 2 กลุ่ม โดยกลุ่มหนึ่งเป็นสารชีวภัณฑ์ หรือสารยับยั้งการเจริญเติบโต โดยพ่นต่อเนื่อง 2 ครั้ง ห่างกัน 3-4 วัน เช่น

อินด็อกซาคาร์บ 30% WG อัตรา 25-30 กรัม ผสมร่วมกับ ชีวภัณฑ์ไวรัสเอ็นพีวี (NPV Virus) อัตรา 30-40 ซีซี. ต่อน้ำ 20 ลิตร
อินด็อกซาคาร์บ 30% WG อัตรา 25-30 กรัม ผสมร่วมกับ ชีวภัณฑ์บาซิลัส ทูริเยนซิส (เชื้อบีที) อัตรา 100 กรัม ต่อน้ำ 20 ลิตร
อินด็อกซาคาร์บ 30% WG อัตรา 25-30 กรัม ผสมร่วมกับ โนวาลูรอน 5% /ลูเฟนนูรอน 5% /ไดฟลูเบนซูรอน 25% หรือ ไตรฟลูมูรอน 25% อัตรา 40-50 กรัม หรือไดฟลูเบนซูรอน 50% /ไตรฟลูมูรอน 40% อัตรา 20-25 ซีซี. ต่อน้ำ 20 ลิตร

นอกจากนี้ สารกำจัดแมลงที่สามารถใช้ทดแทน อินด็อกซาคาร์บ (กลุ่ม 22A) เช่น ทากี้ (อีมาเมกติน 5% SG) อัตรา 30-40 กรัม หรืออีมาเมกติน 20% อัตรา 10 กรัม (กลุ่ม 6), คลอฟีนาเพอร์ 10% อัตรา 50-60 ซีซี. /คลอฟีนาเพอร์ 24% อัตรา 20-25 ซีซี. (กลุ่ม 13), โทลเฟนไพแรด 16% SC อัตราไม่น้อยกว่า 50 ซีซี. (กลุ่ม 21A), คลอแรนทรานิลิโพรล 5.17% อัตราแนะนำไม่น้อยกว่า 30-40 ซีซี. (กลุ่ม 28) และ/หรือ สไปนิโทแรม 12% อัตราไม่น้อยกว่า 25 ซีซี. /สไปนิโทแรม 25% อัตราไม่น้อยกว่า 12 กรัม *** อัตราแนะนำต่อน้ำ 20 ลิตร ***

หลังจากเลือกสารกำจัดแมลงตามคำแนะนำข้างต้นพ่นต่อเนื่อง 2 ครั้ง ห่างกัน 3-4 วันแล้ว ภายหลังจากพ่นครั้งที่ 2 ให้สำรวจติดตามการระบาดและจำนวนประชากรของหนอนอย่างต่อเนื่อง หากพบว่ายังคงมีหนอนหลงเหลืออยู่บ้างให้พ่นซ้ำอีกครั้ง โดยห่างจากการพ่นครั้งที่ 2 ประมาณ 5-7 วัน และเลือกใช้สารกำจัดแมลงในกลุ่มที่ไม่ซ้ำกับกลุ่มเดิม

*หมายเหตุ: ช่วงเวลาที่เหมาะสมในการพ่นสารกำจัดหนอนกระทู้ คือช่วงเย็นใกล้พลบค่ำ ซึ่งเป็นช่วงที่หนอนออกมากัดกินพืชผลมากกว่าช่วงเวลากลางวัน

^[2] อัตราพ่นทดสอบกำจัดหนอนกระทู้หอม เมื่อเดือน ม.ค. 2566 จ.อุตรดิตถ์ และได้มีการแนะนำใช้ในพื้นที่ จ.ลำพูน และเชียงใหม่ ช่วงปลายปี 2566 - ต้นปี 2567 ซึ่งมีประสิทธิภาพกำจัดหนอนได้ดีเหมือนที่ทดสอบใน จ.อุตรดิตถ์

การพ่นยาสลับหมุนเวียนสารกำจัดหนอนกระทู้หอม

การพ่นยาสลับหมุนเวียนสารกำจัดหนอนกระทู้หอมในพืชที่พบการระบาดเป็นประจำ หรือมีประวัติพบการระบาด เช่น หอม พริก มะเขือเปราะ มะเขือม่วง มะเขือเทศ ดาวเรือง เนื่องจากพืชเหล่านี้มักพบการระบาดของหนอนกระทู้แบบค่อยเป็นค่อยไปแล้วจึงระบาดเต็มพื้นที่หรือระบาดรุนแรง ดังนั้น จึงมีความจำเป็นต้องพ่นสารกำจัดแมลงในเชิงป้องกันก่อนพบการแพร่ระบาดและควรหมั่นสังเกตุการระบาดของหนอนเข้าสู่แปลง เมื่อพบการระบาดจึงเลือกใช้สารกำจัดแมลงที่คาดว่าจะมีประสิทธิภาพดีในการกำจัด กล่าวคือ ไม่ควรใช้สารกำจัดแมลงที่มีประสิทธิภาพดีในการพ่นป้องกัน แต่ควรเลือกใช้สารกำจัดแมลงพื้นฐานเพื่อป้องกัน ^[3]

สำหรับการเลือกใช้สารกำจัดแมลงเชิงป้องกันหนอนกระทู้นั้น "ไม่ควรใช้อัตราต่ำกว่าคำแนะนำ" หรือ "ไม่ควรพ่นในลักษณะเพื่อความสบายใจ ว่าอย่างน้อยได้พ่นป้องกันไว้แล้ว หรืออุปนิสัยที่ยึดติดกับยี่ห้อว่าสารกำจัดแมลงนั้นดี ควรพ่นทุกครั้งที่มีการพ่นยา" ตัวอย่างกรณีนี้ เช่น การพ่นสาร spinetoram 12% ในส้มเพื่อกำจัดเพลี้ยไฟ อัตรา 10 ซีซี. ต่อน้ำ 20 ลิตร หลังจากใช้ต่อเนื่องมา 1-2 ปี พบว่าเริ่มกำจัดเพลี้ยไฟไม่ได้ผลตามที่ตั้งเป้าหมายไว้ จึงหันมาใช้สารอื่นๆ พ่น แต่ก็ไม่ลืมที่จะใช้สาร spinetoram ผสมไปด้วยและมักลดอัตราลงครึ่งหนึ่ง ซึ่งการกระทำเช่นนี้จะยิ่งส่งผลให้แมลงสร้างความต้านทาน (ดื้อยา) เพิ่มมากยิ่งขึ้น

ตัวอย่าง การพ่นสารกำจัดแมลงเพื่อป้องกันและกำจัดหนอนกระทู้

รอบพ่นครั้งที่ 1 และ 2

เลือกใช้สารกำจัดแมลง กลุ่ม 6 ผสมร่วมกับกลุ่ม 4 เช่น ทากี้ (อีมาเมกติน 5% SG) อัตรา 20 กรัม ผสมร่วมกับ ไทอะมีทอกแซม 25% อัตรา 15-20 กรัม ต่อน้ำ 20 ลิตร

รอบพ่นครั้งที่ 3 และ 4

เลือกใช้สารกำจัดแมลง กลุ่ม 1 ผสมร่วมกับกลุ่ม 11 เช่น แพ็คฟอส (ไตรอะโซฟอส 40% EC) หรือ พีโป้ (โพรพีโนฟอส 50% EC) อัตรา 35-40 ซีซี. ผสมร่วมกับเชื้อบาซิลลัส ทูริเยนซีส อัตรา 80-100 กรัม อัตราต่อน้ำ 20 ลิตร

รอบพ่นครั้งที่ 5 และ 6

เลือกใช้สารกำจัดแมลง กลุ่ม 21A หรือ 28 เช่น โทลเฟนไพแรด 16% อัตรา 30-40 ซีซี. หรือ คลอแรนทรานิลิโพรล 5.17% อัตรา 30 ซีซี. ต่อน้ำ 20 ลิตร

รอบพ่นครั้ง 7 และ 8

เลือกใช้สารกำจัดแมลง กลุ่ม 13 ได้แก่ คลอฟีนาเพอร์ 10% อัตรา 40 ซีซี. หรือ 24% อัตรา 17-20 ซีซี. ต่อน้ำ 20 ลิตร

รอบพ่นครั้งถัดไป

รอบพ่นครั้งถัดไปให้วนกลับไปพ่นตามรอบ 1-8, กรณีที่ช่วงใดมีการระบาดของหนอนกระทู้ จึงเลือกใช้สารกำจัดแมลงกลุ่ม 22A ร่วมกับกลุ่ม 3A /กลุ่ม 15 หรือเลือกใช้สารกำจัดแมลง กลุ่ม 5 ร่วมกับกลุ่ม 15 พ่นต่อเนื่อง 2 ครั้ง ทุก 3-4 วัน แล้วจึงใช้สารตามรอบการพ่นปกติ

^[3] โดยส่วนตัวของผู้เขียนตั้งข้อสังเกตุว่า "สารกำจัดแมลงที่มีประสิทธิภาพดีในการกำจัดหนอนกระทู้ ณ ขณะนี้ (ก.พ. 2566) คือ กลุ่ม 22A และ กลุ่ม 5"

ความสำคัญและลักษณะการทำลาย

หนอนกระทู้หอม เป็นแมลงศัตรูที่สำคัญต่อพืชผักเป็นอย่างมาก หนอนชนิดนี้แพร่ระบาดมานานนับสิบๆ ปี เป็นที่รู้จักกันดีในกลุ่มผู้ปลูกหอมแถวอำเภอดำเนินสะดวก จ.ราชบุรี โดยพบระบาดรุนแรงเป็นประจำทั้งปี และก่อให้เกิดความเสียหายแก่ผู้ปลูกหอมเป็นอย่างมาก จนทำให้เกษตรกรต้องปลูกพืชอื่นทดแทนและย้ายที่ปลูกหอมไปยังแหล่งใหม่ ทั้งนี้ เนื่องจากหนอนได้สร้างความต้านทานต่อสารกำจัดแมลงหลายชนิด ปัจจุบันพบการเข้าทำลายของหนอนกระทู้หอมทุกพื้นที่การเพาะปลูกหอม เช่น จ.อุตรดิตถ์ ลำพูน เชียงใหม่ ตาก แม่ฮ่องสอน ศรีสะเกษ ราชบุรี นครปฐม กาญจนบุรี เป็นต้น

โดยหนอนเมื่อฟักออกจากไข่ใหม่ๆ จะเข้าทำลายพืชโดยการกัดกินบริเวณส่วนต่างๆ ของพืช การทำลายยังไม่ก่อให้เกิดความเสียหายมากนัก ความเสียหายมักพบรุนแรงเมื่อหนอนเติบโตขึ้น ตั้งแต่หนอนวัย 3 เป็นต้นไป โดยหนอนจะแยกย้ายกัดกินทุกส่วนของพืช ในช่วงนี้หากมีประชากรหนอนมากความเสียหายจะรุนแรงมากขึ้น ผลผลิตอาจได้รับความเสียหายมากกว่า 40-80% และคุณภาพไม่เป็นที่ต้องการของตลาด

รูปร่างลักษณะและวงจรชีวิต

หนอนกระทู้หอมมีลำตัวอ้วน ผนังลำตัวเรียบมีหลายสี เช่น เขียวอ่อน เทาปนดำ น้ำตาลดำ น้ำตาลอ่อน ด้านข้างจะมีแถบสีขาวพาดตามความยาวลำตัวด้านละแถบจากส่วนอกจนถึงปลายสุดลำตัว ระยะเป็นตัวหนอนมีการเจริญเติบโต 6 ช่วงวัย มีการลอกคราบเพื่อเติบโตเป็นตัวหนอนวัยถัดไป 5 ครั้ง ตัวโตเต็มที่มีขนาด 2.5 เซนติเมตร ระยะหนอนประมาณ 14 - 17 วัน หนอนเข้าดักแด้ในดินบริเวณโคนต้น ลึกลงไปในดินประมาณ 1-2 นิ้ว เข้าดักแด้นานประมาณ 5-7 วัน ตัวเต็มวัยเป็นผีเสื้อขนาดกลางสีน้ำตาลแก่ปนเทา เมื่อกางปีกกว้าง 2.0 -2.5 เซนติเมตร มีจุดสีน้ำตาลอ่อน 2 จุดตรงกลางปีกคู่หน้า อายุตัวเต็มวัย ราว 4-10 วัน แม่ผีเสื้อจะวางไข่เป็นกลุ่มเล็กๆ ตามใต้ใบ โดยเฉลี่ยวางไข่ประมาณ 20 ฟองต่อกลุ่ม ไข่ มีอายุประมาณ 2-3 วัน แม่ผีเสื้อจะวางไข่ในตอนพลบค่ำ (18.00- 20.00 น.) ชั่วรุ่นหนึ่งๆ จากระยะวางไข่จนถึงตัวเต็มวัยใช้เวลาราว 21-28 วัน หรือสั้นกว่านี้ วงจรชีวิตตลอดอายุขัย ราว 30-35 วัน

การแยกเพศผีเสื้อหนอนกระทู้มีหลายวิธี ได้แก่ เพศผู้จะมีปีกคู่หน้าสีเข้ม และลวดลายสีขาวเด่นชัดกว่าเพศเมีย ด้านท้องเพศผู้บริเวณปล้องที่ 7, 8, 9 และ 10 จะมีลักษณะคอดเล็กลง และส่วนปลายปล้องที่ 10 จะเป็นพู่หางยาว ส่วนเพศเมียจะมีลักษณะปล้องท้องใหญ่ และมีขนาดเท่ากันทุกปล้อง ไม่มีพู่หางหรือถ้ามีจะเล็กกว่าเพศผู้

ตัวเต็มวัย (ผีเสื้อ) เมื่อออกจากดักแด้ราว 1 วัน จะเริ่มผสมพันธุ์และวางไข่ โดยจะออกบินและผสมพันธุ์ในเวลากลางคืน เมื่อผสมพันธุ์แล้ว ตัวเมียจะวางไข่ในเวลากลางคืนของวันถัดไป ลักษณะการวางไข่จะวางเป็นกลุ่มๆ ใต้ใบพืช เรียงตัวกันอย่างมีระเบียบ เป็นชั้นๆ มีลักษณะขนสีน้ำตาลอ่อนบางปกคลุม ไข่มีลักษณะเป็นรูปครึ่งวงกลมแบบคว่ำ มีลายเส้นบางใสเป็นรัศมีโดยรอบ ไข่มีขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางประมาณ 0.5 มิลลิเมตร ตัวเมียหนึ่งตัวจะวางไข่ได้ 4-6 กลุ่ม ประมาณ 2,000-4,000 ฟอง โดยใช้เวลาประมาณ 5-7 วัน แต่ละกลุ่มไข่จะมีไข่ประมาณ 400 – 900 ฟอง

วงจรชีวิตของหนอนกระทู้หอม

ไข่ (eggs)

ไข่ที่วางใหม่ๆ จะมีสีเหลืองอ่อน และวันถัดมาจะเปลี่ยนเป็นสีเขียวอมเหลือง วันที่ 3 ไข่จะฟักออกเป็นตัวหนอน ซึ่งไข่ในระยะก่อนฟักจะมีสีดำจางที่เป็นสีของกระโหลกศีรษะและขนของตัวอ่อน เมื่อถึงกำหนดฟักตัวอ่อนจะกัดเปลือกไข่เป็นวง แล้วใช้ศีรษะมุดออกมา ซึ่งส่วนใหญ่จะฟักในเวลากลางวัน

ตัวอ่อน หรือหนอน (larva)

ตัวอ่อนหนอนกระทู้จะเป็นแบบ Eruciform มีลักษณะศีรษะ Hypognathous types มีขาจริง 3 คู่ ขาเทียม 5 คู่ บริเวณท้องมีรูหายใจ 10 คู่ ที่ปล้องที่ 1 และปล้องท้องทุกปล้อง (ยกเว้นปล้องสุดท้าย) ตัวอ่อนลอกคราบประมาณ 5 ครั้ง โดยแบ่งตัวอ่อนออกเป็น 6 วัย แต่ละระยะมีลักษณะและอุปนิสัย ดังนี้

หนอนวัย 1:

ตัวอ่อนระยะนี้มีอายุราว 3 วัน สามารถมองเห็นได้ด้วยตาเปล่า ลำตัวมีรูปทรงกระบอกยาว สีเขียวอมเหลือง ส่วนศีรษะจะมีสีดำสนิท มีขนาดเท่าส่วนอก ส่วนอกปล้องแรกจะมีแผ่นแข็ง (Sclerite) สีน้ำตาลเข้ม มีขนสีน้ำตาลอ่อนกระจายข้างลำตัว ขาจริง และขาเทียมจะมองเห็นชัดเจน ส่วนรูหายใจจะยังมองไม่เห็น ตัวอ่อนวัยนี้มักอยู่รวมกันเป็นกลุ่มและกัดกินผิวใบพืชรอบๆ บริเวณที่วางไข่

เมื่อตัวหนอนถูกรบกวนจะทิ้งตัวลงที่ต่ำ ด้วยการปล่อยเส้นใยออกจากปากเพื่อพยุงตัวให้ห้อยในอากาศ เมื่อผ่านไป 3 วัน ตัวหนอนจะมีสีเขียวขึ้นมากกว่าเดิม ลำตัวเป็นมันวาว ส่วนศีรษะจะเล็กกว่าส่วนอกปล้องแรก บริเวณท้องปล้องที่ 1 จะเริ่มมีแถบสีดำจางๆ พาดขวางลำตัว ซึ่งเป็นลักษณะเฉพาะตัวของตัวอ่อนหนอนกระทู้ และจะเริ่มเห็นรูหายใจได้ชัดในวันสุดท้ายของหนอนวัย 1 โดยจะมีลวดลายสีเทาอ่อน-แก่ เป็นเส้นตามยาว และตามขวางลำตัว ด้านหลังส่วนอกปล้องที่ 1 และ 2 มีสีดำปล้องละ 2 จุด เรียงเป็นรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัส เมื่อตัวหนอนได้รับการรบกวนจะพ่นน้ำสีเขียวออกมาในขณะที่สะบัดหัวซ้ายขวา

หนอนวัย 2-4:

ตัวหนอนจะแยกออกจากกลุ่มเพื่อออกหากิน หากพบในแปลงพืชจะพบว่า ตัวหนอนกระจายกันออกทำลายพืชผักทั่วทั้งแปลง ซึ่งจะหลบตัวอยู่ใต้ใบหรือเงามืด ระยะนี้ส่วนอกปล้องที่ 1 จะกว้างที่สุดของลำตัว ซึ่งบริเวณนี่จะมีแถบสีดำคาดขวางลำตัว

หนอนวัย 5:

ระยะนี้หนอนจะโตเร็วมาก หากเลี้ยงในที่แคบและขาดอาหาร หนอนจะกัดกินกันเอง ลำตัวที่มีสีเขียวจะเริ่มซีดลง เปลี่ยนเป็นสีเทา และมีแถบสีดำจางๆ พาดตามยาว ทั้งซ้ายและขวา ด้านละ 2 แถบ บริเวณระหว่างแถบสีดำนี้จะมีแนวสีขาวเล็กๆ คั่นไว้ และต่อมาจะเปลี่ยนเป็นสีเหลืองทอง ด้านท้องเปลี่ยนเป็นสีเทาอ่อน ระยะนี้จะซ่อนตัวในเวลากลางวัน และออกหากินในเวลากลางคืน

หนอนวัย 6:

เป็นระยะสุดท้ายก่อนเข้าดักแด้ ลำตัวจะมีลักษณะอ้วนกลม กินอาหารจุ ขับถ่ายมาก สีลำตัวจะเข้มจนดำสนิท ลวดลาย บนลำตัวจะค่อยๆ หายไป ซึ่งจะเป็นระยะก่อนเข้าดักแด้ที่จะหยุดกินอาหาร ระยะก่อนเข้าดักแด้นี้ ลำตัวจะมีสีดำเป็นมัน แบน และหดสั้นลง ชอบกัดใบพืชเป็นชิ้นเล็กๆ สำหรับนำมาสร้างรัง (Cocoon) เพื่อหุ้มดักแด้ ทำให้ใบพืชแลดูสกปรก หากถูกรบกวนและตกลงดินจะมุดลงดิน จนเมื่อลำตัวเป็นรูปกระสวยจะเดินไม่ได้ แต่จะใช้การพลิกตัวเพื่อเคลื่อนที่แทน เมื่อถึงระยะสุดท้ายก่อนการเข้าระยะดักแด้ ลำตัวจะมีสีเทาดำ ส่วนด้านท้องจะมีสีขาวอมเหลืองและจะเข้าดักแด้ในวันถัดมา

ระยะดักแด้ (Pupa):

หนอนกระทู้ระยะดักแด้จะเป็นแบบ Obtected pupa เมื่อเข้าดักแด้ใหม่ๆ จะมีสีเขียวอมเหลืองและค่อยๆ เปลี่ยนเป็นสีน้ำตาลแดง ส่วนศีรษะจะมีสีเข้ม ดักแด้เพศเมียจะมีขนาดใหญ่และยาวกว่าเพศผู้ เมื่อใกล้ระยะฟักตัว ดักแด้จะหดตัวลง การแยกเพศดักแด้จะใช้วิธีสังเกตที่อวัยวะเพศ โดยเพศผู้จะมีอวัยวะเพศเป็นแถบนูนสีเข้มเล็กๆ 2 แถบ ประกบกันที่ปล้องท้องปล้องที่ 8 ส่วนเพศเมียอวัยวะเพศจะแบนเรียบ มีจุดสีดำเล็กๆ ที่ปล้องสุดท้าย ดักแด้ทั้ง 2 เพศ จะมีรยางค์แหลมขนาดเล็ก 2 อัน (Cremasters) ระยะดักแด้จะใช้เวลาประมาณ 5-7 วัน แล้วจึงฟักออกจากดักแด้เป็นผีเสื้อ เพศเมียจะฟักก่อนเพศผู้ ประมาณ 2-3 วัน

ตัวเต็มวัย หรือผีเสื้อกลางคืน (Adult):

เมื่อฟักออกจากดักแด้เป็นผีเสื้อกลางคืน เพศเมียมีส่วนท้องอ้วนป้อม ลำตัวมีขนเล็กน้อย ปีกคู่หน้ามีสีน้ำตาล มีลวดลายสีขาวทั่วปีก ปีกคู่หลังมีสีเทาบาง ส่วนเพศผู้ท้องจะเรียวยาว ส่วนปลายของท้องจะมีขนเป็นกระจุก ลำตัวมีขนปกคลุมเล็กน้อย ปีกคู่หน้ามีสีน้ำตาล มีลวดลายคล้ายเพศเมีย แต่จะต่างกันที่ปลายปีก ปีกคู่หลังบางใสออกสีเทาขาว ตัวเต็มวัยมีอายุ ประมาณ 7-10 วัน

การแพร่ระบาด

พบระบาดตามแหล่งปลูกผัก เช่น จังหวัดราชบุรี นนทบุรี สมุทรสาคร สมุทรสงคราม ปทุมธานี กาญจนบุรี ประจวบคีรีขันธ์ เพชรบูรณ์ ตาก อุตรดิตถ์ ลำพูน เชียงใหม่ แม่ฮ่องสอน ศรีสะเกษ แหล่งปลูกดังกล่าวมีการระบาดของหนอนกระทู้หอมเป็นประจำ และมักระบาดรุนแรงในช่วงฤดูร้อน

พืชอาหาร

หนอนกระทู้หอม มีพืชอาหารที่มีความสำคัญทางเศรษฐกิจมากมายหลายชนิด เช่น พืชผักตระกูลกะหล่ำ หอมแดง หอมหัวใหญ่ หน่อไม้ฝรั่ง มันเทศ ถั่วลันเตา ถั่วฝักยาว กระเจี๊ยบเขียว เผือก มะเขือเทศ มะระ พริก แตงโม องุ่น ถั่วเหลือง ถั่วลิสง ถั่วเขียว ฝ้าย ข้าวโพด เบญจมาศ กุหลาบ มะลิ ดาวเรือง และกล้วยไม้ เป็นต้น

ศัตรูธรรมชาติของหนอนกระทู้หอม

แมลงศัตรูธรรมชาติที่พบเข้าทำลายหนอนกระทู้หอม ได้แก่ แมลงเบียน เช่น แตนเบียนหนอน Microplitis manilae Ashmead แตนเบียนหนอน Charops sp. แตนเบียนหนอน Trathala sp. แตนเบียนหนอน Chelonus sp. แตนเบียนหนอน Apanteles sp. และแมลงวัน Peribaea orbata (Wiedemann) แมลงห้ำ เช่น มวนพิฆาต Eocanthecona furcellata (Woff) และโรคที่ทำลายแมลงเป็นศัตรูธรรมชาติประเภทเชื้อจุลินทรีย์ ได้แก่ Nuclear Polyhedrosis Virus (NPV) ซึ่งได้นำมาพัฒนาใช้กำจัดหนอนกระทู้หอมได้อย่างมีประสิทธิภาพ

แหล่งสืบค้น:

สมศักดิ์ ศิริพลตั้งมั่น และคณะ.2554.เอกสารวิชาการ แมลงศัตรูผัก เห็ด และไม้ดอก.กลุ่มบริหารศัตรูพืช / กลุ่มกีฏและสัตววิทยา สำนักพัฒนาการอารักขาพืช กรมวิชาการเกษตร.พิมพ์ครั้งที่ 1.74 หน้า.

ห้าม.!! สูบบุหรี่ในแปลงพริก-มะเขือเทศ

Tue, 11 Jun 2024 14:46:28 GMT

ห้าม.!! สูบบุหรี่ในแปลงพริก-มะเขือเทศ

คำเตือน ! ห้ามสูบบุหรี่ในบริเวณแปลงพริก-มะเขือเทศ (เชิงปรามให้หยุดกระทำ) เมื่อครั้งทำงานดูแลไร่พริก มะเขือ มะเขือเทศ ซึ่งเป็นพืชในวงศ์ Solanaceae อันได้แก่ ยาสูบ มันฝรั่ง พริก พริกหวาน พริกหยวก มะเขือเปราะ มะเขือม่วง มะเขือยาว มะเขือเทศ มะแว้ง มะอึก แคปเบอรี่ เป็นต้น

เหตุผล คือ พริก-มะเขือเทศจะติดเชื้อไวรัสก่อโรคใบด่างยาสูบ ซึ่งเป็นโรคที่สร้างความเสียหายให้กับผลผลิตทั้งการเพาะปลูกผลสดและการผลิตเมล็ดพันธุ์ กลายเป็นความเชื่อฝั่งหัวและถือเป็นข้อห้ามเด็ดขาด

แต่.. ความเชื่อนี้เป็นจริงหรือไม่.?

เมื่อพิจารณาจากชีววิทยาการดำรงอยู่ของอนุภาคไวรัส ซึ่งจัดเป็นอนุภาคกึ่งสิ่งมีชีวิต เนื่องจากมีคุณสมบัติบางประการของสิ่งมีชีวิต คือเพิ่มจำนวนเซลล์ได้ แต่ก็ขาดคุณสมบัติหลายประการของการเป็นสิ่งมีชีวิต
โดยไวรัสจะเพิ่มจำนวนตัวเองได้ก็ต่อเมื่อต้องอยู่ภายในสิ่งมีชีวิตเท่านั้น โดยอาศัยอวัยวะหรือออร์แกเนลล์ที่ชื่อว่า ไรโบโซมภายในเซลล์ ซึ่งมีหน้าที่สังเคราะห์โปรตีน ไวรัสจะใช้ไรโบโซมของสิ่งมีชีวิตสร้างตัวเองขึ้นมาทดแทน ทำให้สิ่งมีชีวิตขาดโปรตีนหรือมีความผิดปกติของการแบ่งเซลล์ และอาศัยพลังงานจากเซลล์ นอกจากนี้ไวรัสบางชนิดยังก่อให้เกิดความเสียหายของเซลล์ เมื่อเพิ่มจำนวนเซลล์แล้วไวรัสจะแทงทะลุเยื้อหุ้มเซลล์ออกมาทำให้เซลล์เสียหาย จึงจัดไวรัสเป็น "ประสิตภายในเซลล์อย่างแท้จริง (obligatory intracellular parasite)"

ไวรัส (virus) มาจากคำว่า "ไวโร (viro หรือ vir)" ซึ่งแปลว่า สารพิษ (poison /toxin) โดยไวรัสชนิดแรกที่ค้นพบคือ ไวรัสโรคใบด่างยาสูบ ( Tobacco Mosaic Virus ; TMV) ไวรัสเป็นอนุภาคที่มีเพียงสารพันธุกรรมที่เป็น อาร์เอ็นเอสายเดี่ยวหรือสายคู่ (ssRNA /dsRNA) และ ดีเอ็นเอสายเดี่ยวหรือสายคู่ (ssDNA /dsDNA) อยู่ภายในส่วนห่อหุ้มที่เรียกว่า แคพซิก (capsic) ซึ่งเป็นองค์ประกอบของโปรตีน ไวรัสบางชนิดจะมีส่วนห่อหุ้มอีกชั้นเรียกว่า เ อนวีโลฟ (envilope) เอนวีโลฟนี้จะมีส่วนที่ยื่นออกมาคล้ายหนาม เรียกว่า สไปค์ (spike) เช่น ไวรัสโควิด 2019
ไวรัสบางชนิดดำรงอยู่ภายนอกสิ่งมีชีวิตได้ในระยะสั้นๆ ราว 30 นาที จนถึง 48 ชม. หรือนานมากกว่านี้เล็กน้อย ดังนั้น ไวรัสจะต้องอาศัยสิ่งมีชีวิตเพื่อดำรงอยู่ ไวรัสบางชนิดสามารถอยู่ในเมล็ดพันธุ์ตราบเท่าเมล็ดพันธุ์นั้นยังมีชีวิตและเป็นการถ่ายทอดเชื้อไปกับเมล็ดพันธุ์ กรณีใบยาสูบที่ผ่านกระบวนการผลิตจนเป็นยาเส้น ยาสูบหรือซิการ์ เป็นการทำให้ใบยาสูบหมดสภาพเป็นสิ่งมีชีวิตและมีกระบวนการผลิตยาวนานเป็นเดือนหรือมากกว่า

การสูบบุหรี่ไม่ดีต่อสุขภาพ แต่ไม่น่าใช่พาหะถ่ายทอดเชื้อไวรัสก่อโรคพืช

แมลงหวี่ขาวส้ม (Citrus whitefly) ระบาดในมะนาว.!!

Fri, 07 Jun 2024 14:14:05 GMT

แมลงหวี่ขาวส้ม (Citrus whitefly) ระบาดในมะนาว.!!

แ มลงหวี่ขาวส้ม ชื่อสามัญ Citrus whitefly มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Dialeurodes citri Asmead เป็นแมลงปากดูดที่ดูดกินน้ำเลี้ยงจากพืช มีพืชอาหารหลักเป็นพืชตระกูลส้ม-มะนาว ในประเทศไทยพบมากในมะนาว มะกรูด ส้มโอ เป็นแมลงในอันดับเฮมิพเทอร่า (Hemiptera) วงศ์อัลเลย์โรไดดี้ (Aleyrodidae)

ในต่างประเทศมีรายงานพบแมลงหวี่ขาวอีกหลายชนิดที่เป็นศัตรูส้ม-มะนาว เช่น แมลงหวี่ขาวสีดำ Aleurocanthus spiniferus Quaintance, แมลงหวี่ดำส้ม Aleurocanthus woglumi Ashby, Acaudaleyrodes rachipora Singh, Aleurodicus disperses Russell, Aleurodicus dugesii Cockerell, Aleurothrixus floccosus Maskell, Orchamoplatus mammaeferus Quaintance & Baker, Parabemisia myricae Kuwana และ Paraleyrodes pseudonaranjae Martin

สำหรับประเทศไทยมีรายงานแมลงหวี่ขาวเป็นศัตรูพืชในส้ม-มะนาว 4 ชนิด คือ แมลงหวี่ขาวส้ม ( D. citri ), แมลงหวี่ขาวสีดำ ( A. spiniferus ), แมลงหวี่ดำส้ม ( A. woglumi ) แมลงหวี่ขาวใยเกลียว ( A. disperses ) ซึ่งพบบางเป็นครั้งคราว ส่วนใหญ่พบในมะนาวและมะกรูด แต่ด้วยช่วงปลายปี 2566 - ต้นเดือน มิ.ย. 2567 สภาพอากาศร้อนและแห้งแล้งต่อเนื่อง อาจทำให้พืชอาหารตามธรรมชาติของแมลงหวี่ขาวไม่สมบูรณ์ หรือส่งเสริมการเพิ่มจำนวนและแพร่ระบาดของแมลงหวี่ขาว

แม้แมลงหวี่ขาวส้มยังไม่มีรายงานการดื้อยา และอายุของชั่วรุ่นหนึ่งไม่สั้นเท่าแมลงหวี่ขาวยาสูบและแมลงหวี่ขาวโรงเรือน แต่ควรเฝ้าระวังและกำจัดเมื่อพบการเข้าทำลาย ดังนี้

เมื่อพบการระบาดพ่นด้วย แพ็คซีเฟน (ไพริฟรอกซิเฟน 10%, กลุ่ม 7C) ผสม ไบเฟนทริน 10% (กลุ่ม 3A) อัตราอย่างละ 30 ซีซี. ต่อน้ำ 20 ลิตร หรือ แพ็คซีเฟน ผสม พีโป้ (โพรฟีโนฟอส 50%, กลุ่ม 1B) อัตราอย่างละ 30 ซีซี. ต่อน้ำ 20 ลิตร

หรือพ่นด้วย พีโป้ หรือ ไบเฟนทริน 10% หรือ ไดเมโทเอต 50% อัตรา 30 ซีซี ผสมกับ แพ็คบูซิน (บูโพเฟซีน 40%, กลุ่ม 16) อัตรา 40 ซีซี ต่อน้ำ 20 ลิตร

เลือกพ่นแบบใดแบบหนึ่ง และแต่ละแบบพ่นต่อเนื่อง 2 ครั้ง ห่างกัน 5-7 วัน หากยังพบแมลงหวี่ขาวหลงเหลืออยู่บ้าง อาจพ่นซ้ำด้วย โทลเฟนไพเรด 16% (ยากลุ่ม 21A) อัตรา 30-40 ซีซี ต่อน้ำ 20 ลิตร

*ถ้าเป็นแมลงหวี่ขาวยาสูบ/โรงเรือน โทลเฟนไพเรด 16% ต้องใช้อัตรา 50-60 ซีซี ต่อน้ำ 20 ลิตร

แหล่งสืบค้น:

ณิลาวัฒน์ เผือกยอด.2563.วิทยานิพนธ์ “การศึกษาศักยภาพของเชื้อราก่อโรค Aschersonia spp. เพื่อการควบคุมแมลงหวี่ขาวส้ม Dialeurodes citri (Asmead) (Hemiptera: Aleyrodidae) Potential of Entomopathogenic Fungi, Aschersonia spp. to Control Citrus Whitefly, Dialeurodes citri (Asmead) (Hemiptera: Aleyrodidae)”.หลักสูตรปริญญาวิทยาศาสตร์มหาบัณฑิต สาขากีฏวิทยา มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์.

โรคราแป้งในมะม่วง (Powdery mildew disease)

thirasak.chuchoet@gmail.com (Thirasak Chuchoet) — Wed, 05 Jun 2024 08:40:22 GMT

โรคราแป้งในมะม่วง (Powdery mildew disease of mango)

โรคราแป้งในมะม่วง (Powdery mildew disease of mango)
สาเหตุ: เชื้อรา ซูโดอิเดียม แอนาคาร์ไดอิ ( Pseudoidium anacardii Braun and Cook (2012) หรือ Ps. mangiferae )

เดิมชื่อ ออยเดียม แมงจิเฟออี้ ( Oidium mangiferae Berthet)

Family: Erysiphaceae

Genus: Erysiphe

Subgenus: Pseudoidium (เดิม Oidium)

ความสำคัญ

เชื้อราก่อโรคราแป้ง (Powdery mildew disease) เป็นโรคพืชที่สำคัญอีกชนิดหนึ่ง มีพืชอาศัยกว้างหลายประเภท ทั้งธัญพืช พืชไร่ ไม้พุ่ม ผัก ไม้ผล ไม้ยืนต้น ไม้ดอกไม้ประดับ และวัชพืช ดำรงชีวิตเป็นแบบปรสิตถาวร (obligate parasite) ลักษณะอาการของโรคที่ปรากฏจะคล้ายกันในทุกพืช การเข้าทำลายจะพบเป็นกลุ่มผงแผ่กว้างกระจายเป็นปื้นหรือคราบผงค่อนข้างกลม มีสีขาวถึงสีขาวอมเทา พบได้เกือบทุกส่วนของพืช เช่น ยอดอ่อน ใบ ก้านช่อดอก ดอก ผล สำหรับใบพืชสามารถพบการเจริญของเชื้อราได้ทั้งบริเวณผิวด้านบนของใบ (epiphyllous) และบริเวณด้านใต้ใบพืช (hypophyllous)

เชื้อราแป้งในจีนัสย่อย ซูโดอิเดียม (subgenus: Pseudoidium ) จัดเป็นเชื้อราที่มีเส้นใยแบบเส้นใยปรสิตภายนอก (ectophytic mycelium) ^[1] คือเชื้อรามีเส้นใย (mycelium) เจริญอยู่ภายนอกพืชแล้วสร้างเส้นใยที่ทำหน้าที่เฉพาะ (specialized hyphae) ในการดูดซับสารอาหารจากพืช ที่เรียกว่า haustoria แทงเข้าสู่ชั้นใต้ไขเคลือบผิวใบพืชและดูดซับสารอาหารอยู่ภายในชั้นอีพิเดอมิสเซลล์ (epidermal cell) เส้นใยไม่เจริญเข้าสู่เนื้อเยื่อภายใน จึงมักพบกลุ่มผงสีขาวหรือคราบคล้ายแป้งของราแป้งเจริญอยู่ใบผิวด้านบนของใบ (epiphyllous)

ในสภาพแวดล้อมที่เหมาะสมเชื้อราแป้งสามารถสร้างสปอร์ใหม่ขึ้นภายใน 4 วัน หลังจากที่เชื้อสัมผัสพืช สปอร์จะถูกชูขึ้นไปในอากาศและแพร่กระจายต่อไป

เชื้อราแป้งจีนัสย่อย ซูโดอิเดียม เป็นสาเหตุก่อโรคพืชที่สำคัญในหลายพืช เช่น ทุเรียน มะม่วง เงาะ องุ่น ยางพารา สตรอเบอรี่ มะขาม กุหลาบ ทานตะวัน มะเขือ ตำลึง น้ำนมราชสีห์ หญ้าละออง แค เป็นต้น แม้เชื้อราแป้งจะก่อโรคในพืชหลายชนิด แต่เชื้อราแป้งที่ก่อโรคนั้นจะเป็นคนละสปีชีส์กัน (species) ซึ่งแต่ละสปีชีส์จะมีความจำเพาะต่อพืชอาศัย

^[1] ราแป้งที่เจริญอยู่บริเวณด้านใต้ใบพืช (hypophyllous) ได้แก่ genus Ovulariopsis, Oidiopsis และ Streptopodium มีเส้นใยที่ทำหน้าที่ดูดซับสารอาหารจากพืชแบบเส้นใยปรสิตภายใน (endophytic mycelium) จะสร้างเส้นใย haustorium เจริญผ่านเข้าไปดูดซับสารอาหารภายในเนื้อเยื่อพืชผ่านทางปากใบ (stomata) แต่ไม่แทงเข้าไปในชั้นอีพิเดอมิสเซลล์

ภาพที่ 1: โรคราแป้งที่เกิดขึ้นกับวัชพืชที่อยู่ข้างแปลงหรือภายในแปลง

ลักษณะอาการ

ในประเทศไทยส่วนใหญ่พบในมะม่วงที่ปลูกบนพื้นที่สูงบริเวณภาคเหนือและภาคตะวันออกเฉียงเหนือมากกว่าพื้นที่อื่น โรคราแป้งสามารถเข้าทำลายได้ทั้งที่ใบ ดอก ช่อดอก และผลอ่อน

ใบและยอดอ่อน

อาการเริ่มต้นมักพบที่ใบแก่มากกว่าในใบเพสลาดและใบอ่อน โดยจะมีอาการใบเป็นจุดปื้นเหลืองค่อนข้างใหญ่บริเวณหน้าใบ และพบคราบผงสีขาวผงสีเทาอ่อนที่ใต้ใบตรงกับจุดปื้นเหลืองนั้น สำหรับใบอ่อนและยอดอ่อนจะพบอาการใบปื้นคล้ำ มีสีน้ำตาลอ่อนจนถึงสีน้ำตาลอมแดงคล้ายจุดใบไหม้ บางครั้งในระยะแรกอาจมีสีชมพูคล้ำ

หากอาการของโรครุนแรงจะทำให้ใบบิดเบี้ยว ม้วนงอและใบหลุดร่วงก่อนกำหนด ในใบอ่อนใบจะบิดโค้ง ยอดเป็นพุ่มแจ้ ในช่วงอุณหภูมิสูง อากาศร้อนจัด ประกอบกับมะม่วงขาดน้ำอาจทำให้ใบอ่อนเกิดอาการใบไหม้แทรกซ้อนและใบร่วงหล่นได้ง่าย

ตาใบ-ตาดอก

ในพื้นที่ที่มีการระบาดของโรครุนแรงมาก่อน อาจมีการสะสมของเชื้อรา โดยเชื้อราแป้งจะพักตัวตามตาใบหรือปลายยอดบริเวณที่จะเกิดตาดอกมะม่วง เมื่อมีการแทงยอดอ่อน-ใบอ่อน หรือแทงช่อดอก เชื้อราจะสร้างสปอร์เข้าสู่ใบหรือช่อดอกได้อย่างรวดเร็ว และทำให้ตาใบ-ตาดอกฟ่อ มักพบในช่วงอากาศเย็น ความชื้นสัมพัทธ์ในอากาศ 60-90% และการถ่ายเทอากาศไม่ดี หรือทรงพุ่มแน่นทึบ

ภาพที่ 2: โรคราแป้งในใบอ่อน-ใบเพสลาดของมะม่วง, มีอาการใบปื้นเป็นวงขนาดใหญ่สีชมพูอ่อน และมีแต้มจุดเป็นวงสีดำที่เกิดจากแมลงบั่วปมโอกินาว่า

ภาพที่ 3: โรคราแป้งในใบอ่อน-ใบเพสลาดของมะม่วง, ระยะพบคราบผงแป้งของเชื้อราแป้ง และแผลจุดสีดำล้อมด้วยขอบสีเหลือง ที่เกิดจากแมลงบั่วปมโอกินาว่า

ภาพที่ 4: โรคราแป้งในใบอ่อน-ใบเพสลาดของมะม่วง, คราบผงแป้งด้านใต้ใบและเส้นใบไหม้เปลี่ยนเป็นสีดำ

ช่อดอก

การเข้าทำลายช่อดอกพบได้ทุกพื้นที่ของประเทศ โดยเฉพาะพื้นที่ที่มีการแทงช่อดอกมะม่วงช่วงเดือนธันวาคม-มกราคม ส่วนช่วงเดือนกุมภาพันธ์-เมษายน สามารถพบการเข้าทำลายของโรคได้เช่นกัน ช่อดอกมะม่วงจะมีความเสี่ยงเกิดโรคราแป้งมากกว่าส่วนอื่นของต้น และทำให้ดอกฟ่อ ผสมเกสรไม่สมบูรณ์ ดอกหลุดร่วงหรือผลอ่อนหลุดร่วงเกิดความเสียหายมากถึง 90%

อาการที่เกิดกับช่อดอกในระยะเริ่มแรกจะปรากฏจุดเล็กๆ สีขาว หรือสีขาวอมเทา จากนั้นจึงพบลักษณะเป็นผงสีขาวคล้ายแป้งปกคลุมตามก้านชูดอก ก้านช่อดอกย่อย และดอก ช่อดอกจะแห้งกร้าน ก้านช่อดอกจะเปลี่ยนเป็นสีน้ำตาลอ่อน ทำให้ดอกร่วง ช่อดอกแห้งเหี่ยว และไม่ติดผล ช่อดอกที่อยู่บริเวณตอนล่างหรือกลางลำต้น หรือช่อดอกที่อยู่ในเรือนพุ่มจะเกิดโรคได้ง่าย

ปัจจุบันมักพบว่ามีเชื้อราก่อโรคชนิดอื่นเข้าทำลายแทรกซ้อนร่วมด้วย ทำให้เกิดอาการช่อดอกแห้งกร้าน ดอกร่วงอย่างรวดเร็ว ก้านช่อดอกและก้านช่อดอกย่อยเปลี่ยนเป็นสีน้ำตาลเข้มหรือสีดำ ช่อดอกแห้งตาย ลักษณะเช่นนี้มักเรียกกันว่า "โรคช่อดอกดำมะม่วง" เชื้อราสำคัญที่เข้าแทรกซ้อน เช่น เชื้อราคอลเล็คโตทริคั่ม (โรคแอนแทรคโนส; Colletotrichum sp.) เชื้อราฟิวซาเรียม (โรคช่อดอกพุ่มแจ้หรือช่อดอกไม้กวาด; Fusarium spp.) เชื้อราอัลเทอนาเรีย ( Alternaria sp.) เชื้อราเคอวูลาเรีย ( Curvularia sp.) เชื้อราคลาโดสปอเรียม ( Cladosporium sp.) เชื้อราจีโอทริคั่ม ( Geotrichum sp.) เชื้อราไนโกรสปอร่า ( Nigrospora sp.) หรือ เชื้อราแพสตาโลทิออพซีส ( Pestalotiopsis sp.)

นอกจากนี้ ในระยะช่วงดอกมะม่วงกำลังตั้งช่อเป็นฉัตรหรือระยะดอกก้างปลา มักจะเริ่มพบการระบาดของเพลี้ยไฟทำให้เกิดอาการช่อแห้งไหม้ ซึ่งจะส่งเสริมให้เกิดโรคราแป้งและโรคช่อดอกดำรุนแรง จนบางครั้งแยกสาเหตุการเกิดโรคได้ยาก

ภาพที่ 5: ลักษณะผงสีขาวคล้ายแป้ง ที่เกิดจากโรคราแป้งบนช่อดอกมะม่วง

ภาพที่ 6: โรคราแป้งที่ปรากฏบนช่อดอกมะม่วง, ช่อดอกแห้งเหี่ยว ดอกฝ่อและไม่ติดผลอ่อน

ภาพที่ 7: โรคราแป้งที่ปรากฏบนช่อดอกมะม่วง, ช่อดอกแห้งเหี่ยว ดอกฝ่อและไม่ติดผลอ่อน

ผลอ่อน

สำหรับช่อดอกที่สามารถติดผลได้ เชื่อราจะเข้าสู่ผลอ่อน ทำให้ผลอ่อนชะงักการเจริญ และเปลี่ยนเป็นสีคล้ำมีคราบผงคล้ายแป้งสีขาวปกคลุม ส่วนผลที่โตแล้วหรือเข้าระยะไคล เชื้อราที่เข้าสู่ผลระยะนี้จะทำให้ผิวแห้งตกกระ

ภาพที่ 8: โรคราแป้งที่ปรากฏบนช่อดอกมะม่วง, หากมีการติดผลเชื้อราจะเข้าสู่ผลและขั้วผล ทำให้ผลชะงักการพัฒนา

ภาพที่ 9: โรคราแป้งที่ปรากฏบนช่อดอกมะม่วง, หากมีการติดผลเชื้อราจะเข้าสู่ผลและขั้วผล ทำให้ผลชะงักการพัฒนา

การแพร่ระบาด

โรคราแป้งในมะม่วงพบได้ทั่วทุกภูมิภาคของประเทศไทย แต่จะพบการแพร่ระบาดและสร้างสปอร์สืบพันธุ์มากในพื้นที่สภาพอากาศแห้งและเย็น โดยสปอร์สืบพันธุ์จะแพร่กระจายไปกับกระแสลม ซึ่งมักตรงกับช่วงระยะการแทงช่อดอกของมะม่วง (เดือน ธ.ค. - ก.พ.) จึงเป็นโรคพืชที่มีความสำคัญมากในระยะมะม่วงแทงช่อดอกและติดผลอ่อน สปอร์ของเชื้อราแพร่กระจายไปกับลมได้ดีในช่วงกลางวัน เนื่องจากความชื้นสัมพัทธ์ต่ำ เนื่องจาก เชื้อราแป้งจะแพร่กระจายได้ดีในช่วงอากาศแห้งซึ่งต่างจากเชื้อราชนิดอื่นที่ชอบความชื้น การแพร่ระบาดของเชื้อราแป้งสามารถเกิดขึ้นได้ในช่วงอุณหภูมิระหว่าง 10-35 องศาเซลเซียส ความชื้นสัมพัทธ์ 60-90% แต่แพร่กระจายและสร้างสปอร์สืบพันธุ์ได้ดีในช่วงอุณหภูมิ 20-25 องศาเซลเซียส และความชื้นสัมพัทธ์ในอากาศ 60-70%

เชื้อราแป้งสามารถอาศัยและพักตัวอยู่ได้นานข้ามปี ในพืชที่อื่นที่อยู่ข้างสวนมะม่วงหรือในวัชพืช เมื่อสภาพอากาศเหมาะสมจึงแพร่สปอร์ไปในอากาศ

การป้องกันและกำจัด

การป้องกัน: ควรพ่นสารป้องกันกำจัดโรคตั้งแต่ระยะแทงช่อดอก (ระยะเดือยไก่) ถึงระยะก่อนดอกบาน โดยพ่นทุกๆ 10-14 วัน หรือหากพบโรคราแป้งที่ช่อดอกมะม่วง และ/หรือโรคช่อดอกดำ ควรพ่นสารป้องกันกำจัดโรคพืชทุก 7 วัน ต่อเนื่องอย่างน้อย 3 ครั้ง

สารป้องกันกำจัดโรคราแป้งที่แนะนำ ประกอบด้วย

1. สารป้องกันกำจัดโรคพืช กลุ่ม 11+3 เช่น อะซอกซี่สโตรบิน 20%+ไดฟิโนโคนาโซล 12.5% SC (ชื่อการค้า ทวินโป ) ป้องกันใช้อัตรา 10 ซีซี.ต่อน้ำ 20 ลิตร เมื่อพบโรคใช้อัตรา 15-20 ซีซี.ต่อน้ำ 20 ลิตร หรือ ไพราโคลสโตรบิน 13.3%+อีพอกซีโคนาโซล 5% SE ป้องกันใช้อัตรา 20 ซีซี.ต่อน้ำ 20 ลิตร เมื่อพบโรคใช้อัตรา 25-30 ซีซี.ต่อน้ำ 20 ลิตร

2. สารป้องกันกำจัดโรคพืช กลุ่ม 11 เช่น อะซอกซี่สโตรบิน 25% (ชื่อการค้า เช่น แบคซีน ) หรือ ไพราโคลสโตรบิน 25% (ชื่อการค้า แพ็คสโตรบิน ) ป้องกันใช้อัตรา 10 ซีซี.ต่อน้ำ 20 ลิตร หรือเมื่อพบโรคใช้อัตรา 15-20 ซีซี.ต่อน้ำ 20 ลิตร

3. สารป้องกันกำจัดโรคพืช กลุ่ม 3 เช่น เฮกซะโคนาโซล 5% SC (ชื่อการค้า วิวสต็อป ) ป้องกันใช้อัตรา 30-40 ซีซี.ต่อน้ำ 20 ลิตร หรือเมื่อพบโรคใช้ ไมโคลบิวทานิล 24% EC (เป็นยาที่แนะนำเป็นการส่วนตัว) อัตรา 25-30 ซีซี.ต่อน้ำ 20 ลิตร

เลือกใช้สารตัวใดตัวหนึ่งตามด้านบน ผสมร่วมกับสารป้องกันกำจัดโรคพืชที่มีหนทางเข้าสู่พืชเป็นยาสัมผัส สำหรับระยะช่อดอกมะม่วงแนะนำ กลุ่ม M03 คือ โพรพิเนบ 70% WP (ชื่อการค้า พีโคล70 ) ป้องกันหรือพบการระบาดของโรค ใช้อัตรา 30-50 กรัม ต่อน้ำ 20 ลิตร หรือทดแทนด้วย แมนโคเซบ 80% WP (ชื่อการค้า พีเทน80 ) ป้องกันหรือพบการระบาดของโรค ใช้อัตรา 30-50 กรัม ต่อน้ำ 20 ลิตร หรือ กลุ่ม M05 คือ คลอโรทาโลนิล 50% SC ป้องกันหรือพบการระบาดของโรค ใช้อัตรา 30-50 ซีซี.ต่อน้ำ 20 ลิตร

ข้อแนะนำเพิ่มเติม:

โดยหลักการป้องกันหรือชะลอการดื้อยาของโรค-แมลงและวัชพืช คือ การสลับกลุ่มยาตามกลไกการออกฤทธิ์ ณ ตำแหน่งเป้าหมายการออกฤทธิ์ หรือ จุดจับของยาในระดับโมเลกุลของศัตรูพืช เพื่อให้จุดจับออกฤทธิ์ ณ ตำแหน่งเป้าหมายไม่ซ้ำตำแหน่งเดิม

สำหรับกรณีสารป้องกันกำจัดโรคพืชมีข้อดีเหนือกว่าสารกำจัดแมลงและสารกำจัดวัชพืชประการหนึ่ง คือมียาที่ออกฤทธิ์หลายกลไกหรือหลายตำแหน่งในยา 1 ตัว ได้แก่ ยากลุ่ม M01 ถึง M12 เช่น แมนโคเซบ โพรพิเนบ คลอโรทาโลนิล

อาจารย์อรพรรณ วิเศษสังข์ (จำปีที่อบรมไม่ได้) กล่าวในการอบรมโรคพืชช่วงหนึ่ง " มีงานวิจัยของประเทศสรุปว่า การพ่นสารป้องกันกำจัดโรคพืชที่มีคุณสมบัติเข้าสู่พืชแบบดูดซึม (systemic, translaminar และ stoma action) เช่น ยากลุ่ม 11, 3, 1, 4, 27 ร่วมกับสารป้องกันกำจัดโรคพืชที่มีคุณสมบัติเข้าสู่พืชแบบสัมผัส (contact action) เช่น ยากลุ่ม M แล้วสลับด้วยสารป้องกันกำจัดโรคพืชที่มีคุณสมบัติเข้าสู่พืชแบบสัมผัส จะช่วยชะลอความต้านทานของโรคพืช (ดื้อยา) ลงได้"

ดังนั้น การป้องกันโรคพืชระยะมะม่วงแทงช่อดอก ถึงระยะก่อนดอกบาน และหลังดอกบาน ถึง ระยะผลอ่อน (ผู้เขียน) แนะนำโปรแกรมพ่นสารป้องกันกำจัดโรคพืช ดังนี้

ระยะเริ่มแทงช่อดอก (เดื่อยไก่): พ่นสารป้องกันกำจัดโรคพืชชนิด "ยาดูดซึม + ยาสัมผัส"

ได้แก่ โพรคลอราช 45% EC (กลุ่ม 3, ชื่อการค้า โบแอ็ก ) อัตรา 15-20 ซีซี.ต่อน้ำ 20 ลิตร ผสมร่วมกับโพรพิเนบ 70% (กลุ่ม M03, ชื่อการค้า พีโคล70 ) อัตรา 30-40 กรัม ต่อน้ำ 20 ลิตร พ่น 1-2 ครั้ง ทุกๆ 9-10 วัน

พ่นสลับยาด้วย: สารป้องกันกำจัดโรคพืชชนิด "ยาสัมผัส"

ได้แก่ ยากลุ่ม M03 ได้แก่ โพรพิเนบ 70% WP (พีโคล70) หรือแมนโคเซบ 80% WP (พีเทน80) อัตรา 30-40 กรัม ต่อน้ำ 20 ลิตร หรือกลุ่ม M05 ได้แก่ คลอโรทาโลนิล 50% SC หรือ 50% WP อัตรา 30-40 ซีซี. หรือกรัม ต่อน้ำ 20 ลิตร พ่น 1 ครั้ง

พ่นสลับยาด้วย: พ่นสารป้องกันกำจัดโรคพืชชนิด "ยาดูดซึม + ยาสัมผัส"

ได้แก่ อะซอกซี่สโตรบิน 20%+ไดฟิโนโคนาโซล 12.5% SC (กลุ่ม 11+3, ชื่อการค้า ทวินโป ) อัตรา 10-15 ซีซี.ต่อน้ำ 20 ลิตร ผสมร่วมกับโพรพิเนบ 70% (กลุ่ม M03, ชื่อการค้า พีโคล70 ) พ่น 1-2 ครั้ง (เว้นระยะดอกบาน) โดยพ่นทุกๆ 7-10 วัน

พ่นสลับยาด้วย: สารป้องกันกำจัดโรคพืชชนิด "ยาสัมผัส"

หลังติดผลอ่อน: พ่นสารป้องกันกำจัดโรคพืชชนิด "ยาดูดซึม + ยาสัมผัส"

ได้แก่ เฮกซะโคนาโซล 5% SC (กลุ่ม 3, ชื่อการค้า วิวสต็อป ) อัตรา 30 ซีซี.ต่อน้ำ 20 ลิตร หรือ อะซอกซี่สโตรบิน 20%+ไดฟิโนโคนาโซล 12.5% SC (กลุ่ม 11+3, ชื่อการค้า ทวินโป ) อัตรา 10 ซีซี.ต่อน้ำ 20 ลิตร ผสมร่วมกับโพรพิเนบ 70% (กลุ่ม M03) พ่น 2 ครั้ง โดยพ่นทุกๆ 7-10 วัน

เมื่อผลเข้าไคล (หลังดอกบาน 25-30 วัน): พ่นสารป้องกันกำจัดโรคพืชชนิด "ยาดูดซึม + ยาสัมผัส"

ก่อนห่อผลพ่นด้วย โพรคลอราช 45% EC (กลุ่ม 3, ชื่อการค้า โบแอ็ก ) อัตรา 15-20 ซีซี.ต่อน้ำ 20 ลิตร ผสมร่วมกับโพรพิเนบ 70% (กลุ่ม M03) อัตรา 30-40 กรัม ต่อน้ำ 20 ลิตร

หมายเหตุ:

^*1 โพรคลอราซ ไดฟิโนโคลนาโซล อะซอกซี่สโตรบิน และไพราโคลสโตรบิน ใช้ป้องกันกำจัดโรคแอนแทรคโนสและโรคช่อดอกดำของมะม่วงได้ โดยเฉพาะโพรคลอราซ

^*2 โพรคลอราซ มีข้อห้ามใช้ในมะม่วงพันธุ์โบราณบางสายพันธุ์ เช่น มันขุนศรี (บางขุนศรี), ทวายเดือนเก้า (มันเดือนเก้า), หนังกลางวัน, ลิ้นงูเห่า, แก้วลืมรัง, ยายกล่ำ เป็นต้น เพราะอาจเกิดอาการดอกไหม้ ใบไหม้ และผลไหม้ได้

^*3 ไม่แนะนำพ่นสารป้องกันกำจัดโรคพืชเหล่านี้ ในระยะมีดอก ถึง ผลเข้าไคลของมะม่วง ได้แก่ ไตรฟลอกซี่สโตรบิน 25%+ทีบูโคนาโซล 50% WG, ทีบูโคนาโซล 25%, 43% และ 45%, ไดฟิโนโคลนาโซล 15%+โพรพิโคนาโซล 15% EC, โพพิโคนาโซล 25% และ 45% เพราะมีผลต่อการขยายขนาดผล (รัดลูก)

หรือไมโคลบิวทานิล 24% EC ห้ามพ่นเกินอัตราแนะนำด้านบน และไม่ควรพ่นต่อเนื่องกันเกิน 2 ครั้ง เพราะมีผลต่อการขยายขนาดผล (รัดลูก)

แหล่งสืบค้น:

ชัยวัฒน์ โตอนันต์. 2548. เอกสารคำสอนวิชาเชื้อราแป้ง. ภาควิชาโรคพืช คณะเกษตรศาสตร์. มหาวิทยาลัยเชียงใหม่. 117 หน้า.

พรศิลป์ สีเผือก, ชัยสิทธิ์ ปรีชา, เวที วิสุทธิแพทย์, พรศิลป์ สีเผือก, ชัยสิทธิ์ ปรีชา, เวที วิสุทธิแพทย์. (2555). การศึกษาการแพร่ระบาด ความรุนแรงของโรคราแป้งของเงาะ ในจังหวัดนครศรีธรรมราชและพัฒนาแนวทางในการควบคุมโรคราแป้งDistribution and Severity Assessment of Powdery Mildew of Rambutan in Nakhon Sri Thammarat Province and Developing the Control Approach. มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลศรีวิชัย.
ไพโรจน์ จ๋วงพานิช.2525.หลักวิชาโรคพืช PRINCIPLE OF PLANT PATHOLOGY.ภาควิชาโรคพืช คณะเกษตร มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์.พิมพ์ครั้งที่ 2 (ปรับปรุงเพิ่มเติม) : บริษัท สารมวลชน จำกัด.393 หน้า.
นิพนธ์ วิสารทานนท์.2542.โรคไม้ผลเขตร้อนและการป้องกันกำจัด.เอกสารเผยแพร่ทางวิชาการ หลักสูตร “หมอพืช-ไม้ผล” ฉบับที่1 โครงการเพื่อบรรเทาผลกระทบเนื่องจากวิกฤติทางเศรษฐกิจ ปี 2542.ภาควิชาโรคพืช คณะเกษตร มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์.พิมพ์ครั้งที่ 2 : บริษัท เจ ฟิล์ม จำกัด.172 หน้า.
เอี่ยน ศิลาย้อย.2561.โรคพืชไม้ผล สมุนไพร และการป้องกันกำจัด.พิมพ์ครั้งที่ 4.
เอกสารเกี่ยวกับการจำแนกเชื้อราแป้ง. เว็ปไซด์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่

<http://cmuir.cmu.ac.th/bitstream/6653943832/19870/5/patho0450nw_ch2.pdf. Retrieved 12 June 2023.>
Latiffah ZakariaORCID.2022.Fungal and Oomycete Diseases of Minor Tropical Fruit Crops

by Latiffah ZakariaORCID.Horticulturae 2022, 8(4), 323; https://doi.org/10.3390/horticulturae8040323. Published: 11 April 2022. Retrieved 12 June 2023.
M. Reuveni and R. Reuveni.Efficacy of foliar sprays of phosphates in controlling powdery mildews in field-grown nectarine, mango trees and grapevines.Crop Protection Volume 14, Issue 4, June 1995, Pages 311-314.https://doi.org/10.1016/0261-2194(94)00009-W.

<www.sciencedirect.com.>
Moshe Reuveni, Lior Gur and Amotz Farber.Development of improved disease management for powdery mildew on mango trees in Israel.Crop Protection Volume 110, August 2018, Pages 221-228.https://doi.org/10.1016/j.cropro.2017.07.017.

<www.sciencedirect.com.>
Moshe Reuveni.Efficacy of trifloxystrobin (Flint), a new strobilurin fungicide, in controlling powdery mildews on apple, mango and nectarine, and rust on prune trees.Crop Protection Volume 19, Issue 5, June 2000, Pages 335-341.https://doi.org/10.1016/S0261-2194(00)00026-0.

<www.sciencedirect.com.>
Scot C. Nelson. Mango Powdery Mildew.Department of Plant and Environmental Protection Sciences.Plant Disease.Aug, 2008, PD-46.College of Tropical Agriculture and Human Resources (CTAHR )of Hawai‘i at Mänoa.

<http://www.ctahr.hawaii.edu/freepubs>

ลำดับผสมยา+ฮอร์โมน+อาหารเสริมทางใบ

Mon, 03 Jun 2024 07:24:29 GMT

ลำดับผสมสารกำจัดศัตรูพืชและฮอร์โมน-อาหารเสริมทางใบ

ขอขอบคุณ:

อาจารย์อรพรรณ วิเศษสังข์ (อดีตนักวิชาการผู้เชี่ยวชาญโรคพืช กลุ่มวิจัยโรคพืช สำนักวิจัยพัฒนาการอารักขาพืช กรมวิชาการเกษตร)

ผู้อบรมความรู้เรื่องโรคพืชและการป้องกันกำจัด และการเรียงลำดับการผสมสารกำจัดศัตรูพืชแก่ข้าพเจ้า ซึ่งเป็นข้อมูลหลักของบทความนี้

Thirasak Chuchoet - 3 มิ.ย. 2567

การพ่นยาตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบันคงปฏิเสธไม่ได้ว่ามีการผสมสารกำจัดศัตรูพืชหลายชนิดในการพ่นยาแต่ละครั้ง ตามวัตถุประสงค์ในการใช้งาน อันได้แก่ เพื่อป้องกันกำจัดโรค-แมลงและไรศัตรูพืช (pesticide prevention and curation) ควบคุมการเจริญเติบโต (hormone treatment) เสริมปุ๋ยธาตุหลักและธาตุรอง-เสริมทางใบ (nutrients element foliar) และการเติมสารเสริมประสิทธิภาพ (adjuvants) การผสมยาหลายชนิดในการพ่นแต่ละครั้ง มีทั้งข้อดีและข้อเสียหลายประการให้พิจารณาดังต่อไปนี้

ข้อดี

1. สามารถป้องกันและกำจัดโรค-แมลงและไรศัตรูพืชได้ในคราวเดียว

2. การผสมสารหลายชนิดช่วยชะลอการดื้อยาของศัตรูพืช

3. เพิ่มโอกาสในการแก้ไขสถานการณ์ระบาดของศัตรูพืชหลายชนิดในเวลาเดียวกัน

4. ประหยัดเวลาและค่าแรงงานในการพ่นยา

5. การผสมยาหลายชนิดอาจทำให้ประสิทธิภาพของยาดีขึ้น

6. ลดโอกาสความถี่ในการสัมผัสสารกำจัดศัตรูพืช

ข้อเสีย

1. สารกำจัดศัตรูพืชอาจมีประสิทธิภาพลดลง ยาบางชนิดผสมเข้ากันไม่ได้ อาจเกิดการตกตะกอน แยกชั้น เป็นคราบน้ำมัน คราบวุ้นหรือเจล

2. ปริมาณความเข้มข้นของยารวมกันทุกชนิดเข้มข้นมากเกินไปอาจก่อความเป็นพิษต่อพืช เช่น ชะงักการเจริญเติบโต ใบไหม้ ใบกระด้าง-แห้งกร้าน หรือใบเสื่อมอายุเร็วกว่าปกติ

3. สิ้นเปลื้อง อันเนื่องมาจากการผสมสารกำจัดศัตรูพืชที่มีกลไกออกฤทธิ์เหมือนกัน (ใช้ยาซ้ำซ้อน)

4. ประสิทธิภาพลดลงเนื่องจากความเชื่อที่ว่า "ผสมสารกำจัดศัตรูพืชหลายชนิดสามารถลดอัตราการผสมลงได้" ซึ่งเป็นความเชื่อที่ผิด

แต่อย่างไรก็ดีเพื่อความมั่นคงทางด้านอาหารของประชากรโลก ผู้ผลิต (เกษตรกร) มีความจำเป็นไม่น้อยที่ต้องพ่นยาหลายชนิดในรอบการเพาะปลูกรุ่นหนึ่งๆ เพื่อรักษาคุณภาพและปริมาณของผลผลิต ดังนั้น หากมีความจำเป็นต้องผสมยาหลายชนิด จึงควรพิจารณาและปฎิบัติด้วยความระมัดระวังในการผสมยาใดๆ ก่อน-หลัง (ลำดับการผสม) การผสมยามีหลักการผสมอยู่ 2-3 แนวทาง และมีการเผยแพร่กันมากขึ้นอยู่กับแนวทางของผู้เผยแพร่ อาจเหมือนหรือแตกต่างกันไปบ้างเล็กน้อย โดยไม่มีถูก-ผิด ชัดเจน 100% เนื่องจากการผสมยาแต่ละชนิดมีความแตกต่างทางด้านโครงสร้างสารประกอบเคมีอย่างมาก ซึ่งในที่นี้จะกล่าวถึงลำดับการผสมยาก่อน-หลัง โดยพิจารณาจากคุณสมบัติทางเคมี สมบัติหลังการละลาย การเข้ากันได้ของยาหรือการเสริมฤทธิ์ทางกายภาพเพื่อลดการเกิดปฏิกิริยาเคมี สมบัติของประจุไฟฟ้า (ไอออนบวก-ลบ) เปอร์เซ็นต์สารออกฤทธิ์ อัตราการผสม และสมบัติความเป็นกรด-ด่าง เป็นต้น

สิ่งที่ควรรู้ก่อนผสมสารกำจัดศัตรูพืช

1. ส่วนประกอบสูตรผสมสารกำจัดศัตรู (Pesticide formula ingredients)

สารกำจัดศัตรูพืชที่ใช้งานจำแนกตามวิธีการใช้ เป็น 2 ลักษณะ คือ ผลิตภัณฑ์สำเร็จรูปพร้อมใช้งาน เช่น สารกำจัดศัตรูพืชชนิดเม็ดหว่านพร้อมใช้งานโดยไม่ต้องผสมน้ำ สารคลุกเมล็ด ผงโรย หรือสเปรย์สำเร็จรูป ตัวอย่างเช่น สเปรย์กันยุง สเปรย์กำจัดมด ปลวกและแมลงสาบตามบ้านเรือน (ส่วนใหญ่เป็นสารเคมีกลุ่ม ไพริทรอยด์/ไพริทริน (กลุ่ม 3A) ได้แก่ เพอร์เมทริน เอสไบโอทริน ทรานส์ฟลูทริน ปัจจุบันมีสารเคมีกลุ่ม นีโอนิโคตินอยด์ ด้วย เช่น อิมิดาโคลพริด ไดโนทีฟูเรน) เหยื่อลดมดและหนู และผลิตภัณฑ์ที่ต้องผสมก่อนใช้งาน ทั้งผสมน้ำ น้ำมัน หรือในรูปก๊าซก่อน

สารกำจัดศัตรูพืช จะประกอบไปด้วยสารต่างๆ ได้แก่ สารออกฤทธิ์ ตัวทำละลาย สารพา สารลดแรงตรึงผิว และสารเสริมฤทธิ์อื่นๆ ดังนี้

1.1 สารออกฤทธิ์ (active ingredient: a.i.)

สารออกฤทธิ์ (a.i.) คือสารที่มีฤทธิ์ในการกำจัดศัตรูพืช ในการผลิตสารกำจัดศัตรูพืชเริ่มต้นจากการนำ สารออกฤทธิ์ความเข้มข้นสูง /เนื้อเทค หรือ สารตั้งต้น ( technical material ) เป็นส่วนประกอบหลักเพื่อควบคุมปริมาณสารออกฤทธิ์ คุณภาพ สารเจือปน และคุณสมบัติทางกายภาพ ในการผลิตสารกำจัดศัตรูพืชเป็น สูตรผสมชนิดใด ( formulation type ) จะพิจารณาจากสารออกฤทธิ์ความเข้มข้นสูง ว่า มีคุณสมบัติการละลายด้วยน้ำหรือสารอินทรีย์ชนิดใด จุดหลอมเหลว จุดเดือด การระเหยเป็นไอ การคงสภาพของสาร การสลายตัว และความเป็นกรด-ด่าง เป็นต้น สารออกฤทธิ์ความเข้มข้นสูงจะมีลักษณะทางกายภาพแตกต่างกันไป เช่น มีลักษณะเป็นเกล็ด (flake) ผง (powder) ผลึก (crystal) ของเหลวหนืด (liquid) หรือแก๊ซ (gas)

ผลิตภัณฑ์สารกำจัดศัตรูพืช ด้านหน้าของฉลากจะระบุส่วนสำคัญที่ควรทราบ (อย่างยิ่ง) ประกอบด้วย

กลุ่มสารกำจัดศัตรูพืช (pesticide group): อยู่ด้านบนของฉลาก ระบุประเภทสารกำจัดศัตรูพืช ได้แก่ สารกำจัดแมลง สารกำจัดไร สารป้องกันกำจัดโรคพืช และสารกำจัดวัชพืช โดยระบุกลุ่มกลไกการออกฤทธิ์ของยา เช่น กลุ่ม 30 สารกำจัดแมลง บ่งบอกถึง ผลิตภัณฑ์นี้เป็นสารกำจัดแมลง กลไกการออกฤทธิ์อยู่กลุ่ม 30

ชื่อการค้า (trade name): เป็นชื่อการค้าของผลิตภันฑ์อยู่ถัดลงมาจากกลุ่มสารกำจัดศัตรูพืช

ชื่อสามัญ (common name): อยู่ถัดมาจากชื่อการค้า เป็นชื่อเรียกสารออกฤทธิ์ของสารกำจัดศัตรูพืชแทนที่ชื่อสารสำคัญหรือสารเคมี ซึ่งเป็นชื่อสั้นๆ เพื่อสะดวกและง่ายต่อการจดจำชื่อในการเลือกใช้สารกำจัดศัตรูพืช เช่น โบรฟลานิไลด์ (broflanilide) โดยกำกับชื่อภาษาอังกฤษด้วย

กลุ่มสารเคมี (chemical group): อยู่ถัดมาจากชื่อสามัญ เป็นชื่อกลุ่มสารเคมี ที่บ่งบอกถึงลักษณะโครงสร้างทางเคมีหลัก หรือหมู่ฟังชั่นของโมเลกุลสารออกฤทธิ์ เช่น meta-diamide

สารสำคัญ (active ingredient: a.i.): อยู่ถัดมาจากกลุ่มสารเคมี เป็นชื่อสารออกฤทธิ์ โดยมีชื่อเรียกตามระบบการเรียกชื่อของ "ไอยูแพค (IUPAC)" และเป็นส่วนสำคัญที่ระบุปริมาณสารออกฤทธิ์ (a.i.) และสูตรผสม (formulation type) เช่น 6'-bromo-α,α,α,2-tetrafluoro-3-(N-methylbenzamido)-4'-(1,2,2,2-tetrafluoro-1-(trifluoromethyl)ethyl)benz-o-toluidide

โดยด้านหลังชื่อสารสำคัญ จะระบุปริมาณสารออกฤทธิ์เป็นเปอร์เซ็นต์ (%) มีหน่วยความเข้มข้น ^[1] ได้แก่ W/W, W/V และ V/V

1. W/W หมายถึง เปอร์เซ็นต์โดยน้ำหนักสารออกฤทธิ์ต่อน้ำหนักของผลิตภันฑ์ หรือร้อยละโดยน้ำหนักของสารถูกละลายในสารละลาย 100 ส่วน เรียกว่า ร้อยละโดยมวล (percent by weight) เช่น สารอีมาเมกตินเบนโซเอต 5% W/W หมายถึง ผลิตภัณฑ์สารกำจัดศัตรูพืช ปริมาณ 100 กรัม มีสารออกฤทธิ์ที่เป็นอีมาเมกตินเบนโซเอต 5 กรัม (ร้อยละ 5)

2. W/V หมายถึง เปอร์เซ็นต์โดยน้ำหนักสารออกฤทธิ์ต่อปริมาตรของผลิตภันฑ์ หรือร้อยละโดยน้ำหนักของสารถูกละลายในสารละลาย 100 ส่วน เช่น โบรฟลานิไลด์ 20% W/V หมายถึง ผลิตภัณฑ์สารกำจัดศัตรูพืช ปริมาตร 1 ลิตร หรือ 1,000 ซีซี. มีสารออกฤทธิ์ที่เป็นโบรฟลานิไลด์ 200 กรัม (ร้อยละ 20)

3. V/V หมายถึง เปอร์เซ็นต์โดยปริมาตรสารออกฤทธิ์ต่อปริมาตรของผลิตภันฑ์ หรือร้อยละโดยปริมาตรของสารถูกละลายในสารละลาย 100 ส่วน เช่น สารออกฤทธิ์ A 35% V/V หมายถึง ผลิตภัณฑ์สารกำจัดศัตรูพืช ปริมาตร 1 ลิตร หรือ 1,000 ซีซี. มีสารออกฤทธิ์ A เท่ากับ 350 ซีซี หรือมิลลิลิตร (ร้อยละ 35)

ถัดจากเปอร์เช็นต์สารออกฤทธิ์ จะระบุ "สูตรผสม (formulation type)" โดยปกติ (นิยม) ใช้อักษรภาษาอังกฤษเป็นตัวย่อ 2 ตัว ^[2] เช่น 20% W/V SC โดยตัวย่อภาษาอังกฤษ SC จะหมายถึง สูตรผสมยาในรูปน้ำครีม มีลักษณะเป็นของเหลวโดยทั่วไปมีสีขาวขุ่น ซึ่งเป็นส่วนสำคัญที่จะนำมาใช้ประกอบการเรียงลำดับการผสมยาก่อน-หลัง

^[1] หน่วยความเข้มข้น W/W อยู่ในรูปของแข็ง เช่น ผง เม็ด เกล็ด โดยมีสารตั้งต้นเป็นของแข็ง, V/V อยู่ในรูปของเหลว เช่น สารกำจัดศัตรูพืชบางชนิดที่เป็นน้ำใส โดยมีสารตั้งต้นเป็นของเหลวหรือก๊าซ หน่วยความเข้มข้นทั้ง W/W และ V/V มักนิยมไม่ระบุบนฉลากผลิตภัณฑ์ แต่ให้เข้าใจว่ามีหน่วยความเข้มข้น W/W เมื่อเป็นผลิตภัณฑ์ในรูปของแข็งและ V/V ในผลิตภัณฑ์รูปของเหลว ส่วน W/V เป็นผลิตภัณฑ์ในรูปของเหลว เช่น น้ำครีม น้ำใส่ และอิมัลชั่น โดยมีสารตั้งต้นเป็นของแข็ง

^[2] สู ตรผสม ใช้อักษรภาษาอังกฤษตัวย่อ 2 ตัว ตามระบบของกลุ่มผู้ผลิตสารเคมีการเกษตรนานาชาติ (International Group of Association of Manufacturers of Agrochemical Products: GIFAP)

1.2 สารไม่ออกฤทธิ์ หรือสารเฉื่อย (inert ingredient)

สารไม่ออกฤทธิ์ คือสารที่ไม่มีฤทธิ์ในการกำจัดศัตรูพืช แต่มีบทบาทสำคัญในการทำให้สารออกฤทธิ์มีประสิทธิภาพ การคงสภาพสารออกฤทธิ์ การนำพาสารออกฤทธิ์เข้าสู่เป้าหมายการออกฤทธิ์ได้ดียิ่งขึ้น สารเหล่านี้ได้แก่

1) สารทำละลาย หรือตัวทำละลาย (solvent): เป็นตัวทำลายสารออกฤทธิ์ความเข้มข้นสูง หรือเทคตั้งต้น เพื่อผลิตสารกำจัดศัตรูพืชในรูปสูตรผสมของเหลวหรือทำละลายก่อนนำไปผลิตในรูปสูตรผสมของแข็ง การเลือกตัวทำลายจะพิจารณาจากความสามารถในการทำละลาย ความเป็นพิษต่อพืช (phytotoxicity) ความเป็นพิษต่อคน สัตว์และสิ่งแวดล้อม การติดไฟ การระเหย และการผสมเข้ากันได้ของประจุไอออนขั้วบวก-ขั้วลบของสารตัวทำลายกับสารออกฤทธิ์

ตัวทำละลายที่สะดวก ง่ายและปลอดภัย คือ น้ำ แต่สารออกฤทธิ์ส่วนใหญ่มีคุณสมบัติการละลายน้ำได้น้อย จึงมีการใช้สารอินทรีย์ (ส่วนใหญ่เป็นสารประกอบน้ำมัน) เป็นตัวทำละลาย

2.2 สารพา (carrier)

เป็นสารไม่ออกฤทธิ์ มีลักษณะเป็นของแข็งที่มีคุณสมบัติในการดูดซับสารออกฤทธิ์ เช่น แป้ง ดินเหนียวละเอียด ซิลิกา ฯ ใช้ในการเตรียมสูตรผสมสารกำจัดศัตรูพืชที่เป็นของแข็ง เช่น สูตรผง สูตรเม็ด หรือสูตรผสมของเหลวชนิดแขวนลอย เช่น สูตรน้ำครีม

2.3 สารลดแรงตรึงผิว (surfactant)

เป็นส่วนผสมที่เสริมลงไปในสูตรผสมชนิดของเหลวในสารกำจัดศัตรูพืช ซึ่งขึ้นอยู่กับผู้ผลิต โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อให้สารออกฤทธิ์สามารถเข้ากับน้ำได้ดีขึ้น และช่วยให้สารกำจัดศัตรูพืชสัมผัสกับพืชได้ดียิ่งขึ้น ลดแรงตรึงผิวระหว่างยากับใบพืช เพิ่มการเกาะติดพื้นผิวใบพืช สามารถจำแนกสารลดแรงตรึงผิวออกได้เป็น 3 ชนิด ตามลักษณะของการมีขั้ว (ไอออนบวก/ลบ) ได้แก่ สารลดแรงตรึงผิวที่มีประจุลบ (anionic surfactant) สารลดแรงตรึงผิวที่มีประจุบวก (cationic surfactant) และสารลดแรงตรึงผิวที่ไม่มีประจุ (non-ionic surfactant)

นอกจากสารไม่ออกฤทธิ์ ทั้ง 3 ที่กล่าวมา ยังมีสารอื่นๆ ที่เติมในผลิตภัณฑ์สารกำจัดศัตรูพืชอีก เช่น สารเพิ่มการคงสภาพ (stabilizer) สารลดการตกตะกอน (anti-precipitant) สารป้องกันการเกิดฟอง (antifoam agent) สารเสริมฤทธิ์ (synergist) เช่น การเสริมสารไพเพอโรนิลบิวทอกไซด์ (piperonyl butoxide: PBO) ในสารเคมีกลุ่มไพริทรอยด์/ไพริทริน (สารกำจัดแมลง กลุ่ม 3A) ในการกำจัดยุง หรือกรดซาลิซิลไฮดร็อกซามิก (salicylhydroxamic acid: SHAM) ในสารเคมีกลุ่มสโตรบิลูริน (สารป้องกันกำจัดโรคพืช กลุ่ม 11) และการเติมสารอื่นๆ เพื่อวัตถุประสงค์ต่างๆ เช่น การเติมสี กลิ่น สารที่ทำให้เกิดการอาเจียน หรือแม้แต่สารยับยั้งเชื้อจุลินทรีย์บางชนิดเพื่อลดการย่อยสารออกฤทธิ์และจับตัวเป็นก้อน ตะกอน หรือวุ้น

2. ความเป็นกรด-ด่างของน้ำต่อประสิทธิภาพของสารกำจัดศัตรูพืช (Water pH and the effectiveness of pesticides)

คุณสมบัติความเป็นกรด-ด่างของน้ำส่งผลกระทบต่อประสิทธิภาพของสารกำจัดศัตรูพืช ซึ่งส่วนใหญ่มักจะกล่าวถึงความเป็นด่างของน้ำมากกว่าความเป็นกรด โดยเฉพาะสารกำจัดแมลงกลุ่ม "คาร์บาเมต และ ออร์กาโนฟอสเฟต" หากผสมสารเหล่านี้ในน้ำที่เป็นด่าง จะลดประสิทธิภาพของยาอย่างรวดเร็ว จนอาจทำให้ไม่มีความสามารถในการกำจัดแมลงได้ ปฏิกิริยาที่เกิดขึ้นจากน้ำที่เป็นด่างนี้ เรียกว่า "อัลคาไลน์ไฮโดรไลซิส (alkaline hydrolysis)"

น้ำจากแหล่งธรรมชาติที่ใช้ผสมสารกำจัดศัตรูพืชจะมีความผันแปรของแร่ธาตุ และสารอินทรีย์ที่ละลายอยู่ในน้ำและส่งผลต่อความเป็นกรด-ด่างของน้ำ โดยมากการเปลี่ยนแปลงในระดับที่ต่างไปจากเดิมอย่างสิ้นเชิงมักเกิดตามฤดูกาล ความเป็นกรดหรือด่างของน้ำมีหน่วยวัดเป็น pH มีค่า 0-14

การวัดความเป็นกรด-ด่างของน้ำ หมายถึง การวัดปริมาณความเข้มข้นที่ละลายอยู่ในน้ำของ "ไฮโดรเจนไอออน หรือโปรตอน (hydrogen ion: H ⁺ ) และไฮดร็อกซิลไอออน (hydroxide ion: OH ^- )"

ค่า pH เท่ากับ 7 คือ มี "ไฮโดรเจนไอออน" และ "ไฮดรอกซิลไอออน" ละลายอยู่เท่ากัน หมายถึง น้ำมีความเป็นกรด-ด่าง เป็นกลาง

ค่า pH น้อยกว่า 7 คือ มี "ไฮโดรเจนไอออน" ละลายอยู่มากกว่า "ไฮดรอกซิลไอออน" หมายถึง น้ำมีความเป็นกรด

ค่า pH มากกว่า 7 คือ มี "ไฮโดรเจนไอออน" ละลายอยู่น้อยกว่า "ไฮดรอกซิลไอออน" หมายถึง น้ำมีความเป็นด่าง หรือเบส

ความเป็นกรด-ด่างของน้ำที่อาจส่งผลเสียต่อความเสถียรหรือความคงตัวของสารกำจัดศัตรูพืชเป็นผลมาจากปฏิกิริยา "ไฮโดรไลซิส (hydrolysis)" ความหมายว่า สารกำจัดศัตรูพืชเมื่อละลายน้ำและ แตกตัวให้ประจุไฟฟ้าขั้วบวก (แคทไอออน; cation [ ⁺ ]) และ ประจุไฟฟ้าขั้วลบ (แอนไอออน; anion [ ^- ]) จะถูกย่อยโดยโมเลกุลของน้ำ ได้ 2 แบบ คือ

สารกำจัดศัตรูพืชให้ไฮโดรเจนไอออน (H ⁺ ) แก่น้ำ ทำให้โมเลกุลน้ำรับโปรตรอน 1 ประจุ จากโมเลกุลของน้ำ สูตรเคมี H ₂ O เป็น H ₃ O ⁺ (ไฮโดรเนียมไอออน) หรือ

สารกำจัดศัตรูพืชรับไฮโดรเจนไอออน (H ⁺ ) จากน้ำ ทำให้โมเลกุลน้ำเสียโปรตรอน 1 ประจุ จากโมเลกุลของน้ำ สูตรเคมี H ₂ O เป็น OH ^- (ไฮดร็อกซิลไอออน)

ภายใต้สภาวะไฮโดรไลซิสที่เกิดขึ้นนี้ สถานะของสารกำจัดศัตรูพืชอาจเปลี่ยนแปลงไปได้ คือ

1) สารคงตัว มีประสิทธิภาพเช่นเดิม

2) สารคงตัว มีประสิทธิภาพสูงขึ้น

3) สารไม่คงตัว มีประสิทธิภาพลดลง

โดยทั่วไปสภาพน้ำที่เป็นด่างจะส่งผลกระทบต่อความคงตัวของสารกำจัดศัตรูมากกว่าน้ำที่เป็นกรด การไฮโดรไลซิสด้วยน้ำด่าง (alkaline hydrolysis) จะย่อยสลายสารกำจัดศัตรูพืชให้ประสิทธิภาพลดลง หรืออยู่ในรูปที่ไม่เป็นพิษ (ไม่ออกฤทธิ์กำจัดศัตรูพืช) ซึ่งสารกำจัดแมลงมีความอ่อนไหวต่อการย่อยสลายด้วยด่างมากกว่าสารป้องกันกำจัดโรคพืช, สารกำจัดวัชพืช และสารควบคุมการเจริญเติบโต ผลลัพธ์ที่ได้คือ สารกำจัดศัตรูพืชออกฤทธิ์น้อยลงและประสิทธิภาพต่ำ

การย่อยสลายของสารกำจัดศัตรูพืชสามารถวัดได้ในแง่ของ "ค่าครึ่งชีวิต (half-life)" หมายถึง หากสารกำจัดศัตรูพืชชนิดหนึ่งมีค่าครึ่งชีวิต เท่ากับ 1 ชั่วโมง ปริมาณสารออกฤทธิ์จะลดลง 50% หลังผ่านไป 1 ชั่วโมง และในชั่วโมงถัดไปจะเหลือเปอร์เซ็นต์สารออกฤทธิ์ 25% และชั่วโมงถัดไปจะเหลือ 12.5% และท้ายที่สุดสารกำจัดศัตรูนี้ก็จะแทบไม่มีผลต่อศัตรูพืช เป็นต้น ผลกระทบของค่าความเป็นกรด-ด่างของน้ำต่อสารกำจัดศัตรูพืชจะแตกต่างกันไปในแต่ละสารออกฤทธิ์ สารปรุงแต่งของแต่ละผู้ผลิตและการผสมสารกำจัดศัตรูพืชหลายชนิดในถังพ่นเดียวกัน

ตัวอย่าง ผลกระทบของน้ำที่เป็นด่างต่อสารกำจัดศัตรูพืช เช่น ไทอะมีทอกแซม และแคปแทน ดังนี้

ไทอะมีทอกแซม เป็นสารกำจัดแมลงที่อ่อนไหวต่อการย่อยสลายด้วยน้ำด่าง น้ำที่มีค่า pH เท่ากับ 5 จะคงตัวและจะคงอยู่ในน้ำเป็นเวลา 10 กว่าวัน อย่างไรก็ตาม เมื่อค่า pH เพิ่มขึ้นเป็น 7 ค่าครึ่งชีวิตจะลดลงเหลือประมาณ 63 ชั่วโมง และที่ pH 9 ครึ่งชีวิตจะเหลือเพียง 1.5 ชั่วโมง

แคปแทน เป็นสารป้องกันกำจัดโรคพืชที่อ่อนไหวต่อการย่อยสลายด้วยน้ำด่าง น้ำที่มีค่า pH 5 จะคงตัวและจะคงอยู่ในน้ำเป็นเวลา 32 ชั่วโมง เมื่อค่า pH เพิ่มขึ้นเป็น 7 ค่าครึ่งชีวิตจะลดลงเหลือประมาณ 8 ชั่วโมง และที่ pH 8 ค่าครึ่งชีวิตจะเหลือเพียง 10 นาที

ดังนั้น ในการผสมสารกำจัดศัตรูพืชส่วนใหญ่ความเป็นกรด-ด่างของน้ำที่เหมาะสมควรอยู่ที่ค่า pH 5.5-6.5 หากน้ำมีความเป็นด่างควรปรับสภาพความเป็นกรด-ด่างของน้ำก่อนผสมสารกำจัดศัตรูพืช โดยเติม กรดซิตริก (กรดไฮดร็อกซิลโพรเพน ไตรคาร์บอกซีลิก; Hydroxypropane tricarboxylic acid) , กรดน้ำส้ม (กรดอะซีติก; acetic acid) ^[3] , น้ำส้มสายชู (ผลิตจากกรดน้ำส้ม) หรือกรดมด (กรดฟอร์มิก; Formic acid /Methanoic acid) ซึ่งกรดเหล่านี้มีคุณสมบัติเป็นสารบัฟเฟอร์ pH ของน้ำหรือสารละลาย

ทำการทดสอบการปรับค่า pH ของน้ำด้วยกรดดังกล่าว "ในน้ำปริมาตร 5 ลิตร" โดยเติมกรดครั้งละ 1 ซีซี (ใช้เข็มไซริงค์ดูดยาขนาด 5 ซีซี. หาซื้อได้ตามร้านขายยาทั่วไป) จนกว่าน้ำจะเป็นกรดอ่อน มีค่า pH เท่ากับ 6-6.5 หรือ 5.5-6.5

สมมุติว่า น้ำจะเป็นกรดอ่อนเมื่อเติมกรดซิตริก 2 ซีซี ต่อน้ำ 5 ลิตร ให้ปรับเป็นอัตราใช้ต่อน้ำ 20 ลิตร โดยคูณด้วย 4 เท่า หรือปรับเป็นอัตราใช้ต่อน้ำ 200 ลิตร คูณด้วย 40 เท่า และถ้าปรับเป็นอัตราใช้ต่อน้ำ 1,000 ลิตร คูณด้วย 200 เท่า ดังนั้น จะต้องใช้กรดซิตริก เท่ากับ 8, 80 และ 400 ซีซี. ตามลำดับ

ข้อควรระวัง:

สารกำจัดศัตรูพืชบางชนิดที่ไม่ควรทำให้น้ำมีสภาพเป็นกรดไม่ว่าในกรณีใด เช่น สารประกอบทองแดง (บอร์โดมิกซ์เจอร์, คอปเปอร์ออกไซด์, คอปเปอร์ออกซีคลอไรด์, คอปเปอร์ซัลเฟต, คอปเปอร์ไฮดรอกไซด์, คิวปรัสออกไซด์ ฯลฯ) กำมะถัน (ซัลเฟอร์), ไทแรม, ซิงค์ซัลเฟต, เฟอร์รัสซัลเฟต, อะลูมิเนียมซัลเฟต, ฟอสอิทิล-อะลูมิเนียม, ฟอสไฟต์, กรดฟอสโฟนิก,, ปิโตรเลียมออยล์ เป็นต้น และไม่ควรผสมสารกำจัดศัตรูพืชที่มีฤทธิ์เป็นด่างจัดและกรดจัดร่วมกัน เว้นแต่มีการระบุบนฉลาก

^[3] กรดซิตริก (citric acid) เป็นกรดอินทรีย์ (organic acid) ที่เป็นกรดอ่อน (weak acid) และเป็นสารคีเลตคุณภาพดี (excellent chelating agent) มีสูตรเคมี C ₆ H ₈ O ₇ ตามธรรมชาติพบในพืชตระกูลส้ม-มะนาว และผลไม้หลายชนิด และจัดเป็นกรดไตรคาร์บอกซิลิก (tricarboxylic acid) เนื่องจากมีหมู่คาร์บอกซิล 3 โมเลกุล (3-COOH) นิยมใช้เป็นสารบัฟเฟอร์สารละลายหรือน้ำ (buffer solution) กรดไตรคาร์บอกซิลิกมีหลายตัว ที่นิยมใช้เป็นสารบัฟเฟอร์น้ำในทางการเกษตร คือกลุ่มกรดไฮรดร็อกซีโพรเพน ไตรคาร์บอกซิลิก (Hydroxypropane tricarboxylic acid) เช่น กรดซิตริก (citric acid) กรดไอโซซิตริก (isocitric acid) และกรดอาการิก (agaric acid) และกรดตัวอื่นที่เป็นกรดไตรคาร์บอกซิลิก เช่น กรดอะโคนิติก (aconitic acid) กรดโพรเพน ไตรคาร์บอกซิลิก (propane tricarboxylic acid) และกรดไตรเมซิก (trimesic acid)

ลำดับการผสมสารกำจัดศัตรูพืช (Order of mixing pesticides)

ข้อควรปฏิบัติขณะผสมสารกำจัดศัตรูพืช

1. การผสมสารกำจัดศัตรูพืชในแต่ละผลิตภัณฑ์ ควรผสมยาทีละชนิดในถังใบเล็กก่อน แล้วกวนให้ละลายน้ำ ต่อจากนั้นจึงเทยาที่ละลายแล้วลงในถังพ่นยาที่เตรียมน้ำไว้ประมาณ 40-50% ของปริมาณน้ำที่ต้องการพ่น กวนยาซ้ำในถังพ่นอีกครั้ง หลังจากนั้นจึงเริ่มผสมยาในลำดับถัดไปเช่นเดิม เมื่อผสมยาครบแล้วจึงเติมน้ำให้ครบปริมาณที่ต้องการพ่น

2. หลังผสมสารกำจัดศัตรูพืชแล้ว ควรพ่นทันที และไม่ควรเก็บยาที่ผสมแล้วไว้ข้ามคืนหรือทิ้งไว้หลายวัน หากมีความจำเป็นต้องตั้งทิ้งไว้ข้ามคืน ก่อนนำมาพ่นควรตรวจสอบการละลายของสารกำจัดศัตรูพืชก่อนและกวนสารอีกครั้ง

ขั้นตอนและลำดับก่อน-หลัง ในการผสมสารกำจัดศัตรูพืช ฮอร์โมน ธาตุอาหารและสารเสริมประสิทธิภาพ ดังนี้

ลำดับที่ 1: กลุ่มสารปรับสภาพน้ำ (buffer solution)

ควรเลือกใช้น้ำสะอาดไม่มีตะกอนขุ่น หรือตะกอนโคลนแขวนลอยในน้ำ น้ำที่ใช้อาจมาจากแหล่งน้ำธรรมชาติ เช่น คลอง หนอง บ่อ แม่น้ำ น้ำบาดาลหรือน้ำประปา ทำการตรวจวัดความเป็นกรด-ด่างของน้ำ (water pH) คุณภาพของน้ำที่ใช้พ่นยาควรมีค่า pH ระหว่าง 5.5-6.5 หากน้ำเป็นด่างให้ปรับค่า pH ก่อน

กรณี หากมีการใช้ธาตุรอง-เสริม ที่ผลิตภัณฑ์นั้นมีสารบัฟเฟอร์น้ำผสมด้วย ควรผสมเป็นลำดับถัดมาหลังปรับสภาพน้ำ หากไม่มีสารบัฟเฟอร์จะถือเป็นกลุ่มสารที่ละลายให้ประจุไอออน (ลำดับที่ 5)

ลำดับที่ 2: สารละลายคีเลต (chelating agent)

สารที่มีคุณสมบัติเป็นคีเลตธรรมชาติ ได้แก่ ผลิตภัณฑ์สารสกัดจากสาหร่ายทะเล, กรดอะมิโน และน้ำตาลทางด่วน (น้ำตาลซูโครส, เด็กซ์โตส (กลูโคส) และน้ำตาลซอร์บิทอล เป็นต้น)

*หากไม่มีใช้สารกลุ่มนี้ให้ข้ามไปลำดับถัดไป

ลำดับที่ 3: สารแขวนลอย (suspension)

คือผลิตภัณฑ์ที่ผสมน้ำแล้วได้เป็นสารแขวนลอย สารเหล่านี้หากผสมน้ำและตั้งทิ้งไว้นานจะตกตะกอนลงก้นถัง ประกอบด้วยสูตรผสมสารกำจัดศัตรูพืช 2 ลักษณะ คือ ของแข็ง และของเหลวเนื้อครีม โดยผสมสารตามลำดับดังนี้

ลำดับที่ 3.1: สูตรผสมเนื้อผง และเม็ดเกล็ด ผลิตภัณฑ์เหล่านี้เมื่อผสมน้ำจะเป็นสารแขวนลอยทั้งหมด ทั้งสารออกฤทธิ์และสารไม่ออกฤทธิ์

ตัวย่อภาษาอังกฤษ WT (Water Dispersible Tablets)

ตัวย่อภาษาอังกฤษ WP (Wettable Powders)

ตัวย่อภาษาอังกฤษ DS (Powder for Dry Seed Treatment) สูตรผสมนี้มีวัตถุประสงค์ใช้งานในการคลุกเมล็ดพันธุ์ ทั้งคลุกเมล็ดโดยตรงและผสมน้ำก่อนคลุกเมล็ด แต่มีการนำมาประยุกต์ขายเป็นยาพ่นทางใบหรือผสมน้ำทาแผลรากเน่าโคนเน่า และทาแผลหลังตัดแต่งกิ่ง เช่น เมทาแลกซิล 35% W/W DS

ตัวย่อภาษาอังกฤษ WG หรือ WDG (Water Dispersible Granules)

*เรียงลำดับก่อน-หลังของยาในกลุ่มนี้ โดยไล่จากอัตราใช้ต่ำสุดไปหามาก หากไม่มีใช้สูตรผสมใดให้ข้ามไปลำดับถัดไป

ลำดับที่ 3.2: สูตรผสมเนื้อผง และเม็ดเกล็ด ผลิตภัณฑ์เหล่านี้เมื่อผสมน้ำสารออกฤทธิ์จะเป็นสารละลายเนื้อเดียวกับน้ำ ส่วนสารไม่ออกฤทธิ์จะเป็นสารแขวนลอย

ตัวย่อภาษาอังกฤษ ST (Water Soluble Tablets) เช่น จิบเบอเรลลิน (จิ๊บเม็ด) 10% W/W ST

ตัวย่อภาษาอังกฤษ SP (Water Soluble Powders)

ตัวย่อภาษาอังกฤษ SG (Water Soluble Granules)

ลำดับที่ 3.3: สูตรผสมเนื้อครีม ผลิตภัณฑ์เหล่านี้เมื่อผสมน้ำสารออกฤทธิ์บางส่วนจะเป็นสารละลายเนื้อดีกับน้ำ บางส่วนเป็นสารแขวนลอย ส่วนสารไม่ออกฤทธิ์จะเป็นสารละลาย

ตัวย่อภาษาอังกฤษ FS (Flowable Concentrates for Seed Treatment) สูตรผสมนี้มีวัตถุประสงค์ใช้งานในการคลุกเมล็ดพันธุ์ ทั้งคลุกเมล็ดโดยตรงและผสมน้ำก่อนคลุกเมล็ด แต่มีการนำมาประยุกต์ขายเป็นยาพ่นทางใบ เช่น อิมิดาโคลพริด 60% W/V FS

ตัวย่อภาษาอังกฤษ CS (Capsule Suspension)

ตัวย่อภาษาอังกฤษ SC (Suspension Concentrates)

ตัวย่อภาษาอังกฤษ ZC (Mixed Formulation of CS and SC) เป็นการผสมของสารกำจัดศัตรูพืชระหว่างสูตรผสม CS และ SC

ลำดับที่ 4: สารละลาย (Solution)

คือผลิตภัณฑ์ที่เป็นสารละลาย ได้จากการใช้น้ำเป็นตัวทำละลายสารออกฤทธิ์ความเข้มข้นสูง (technical material) เมื่อผสมน้ำได้เป็นสารละลายเนื้อเดียวกับน้ำ

ตัวย่อภาษาอังกฤษ SL (Soluble Concentrates)

*หากไม่มีใช้สูตรผสมนี้ให้ข้ามไปลำดับถัดไป

ลำดับที่ 5: สารละลายมีประจุขั้วบวก/ขั้วลบ (ionic)

ส่วนใหญ่จะหมายถึง ผลิตภัณฑ์ประเภทปุ๋ยหรือธาตุอาหารพ่นทางใบ ปุ๋ยเมื่อผสมน้ำจะแตกตัวให้ประจุไอออนขั้วบวก/ขั้วลบ และทำปฏิกิริยาได้ง่ายเนื่องจากแตกตัวเป็นธาตุเดียว ^[4] เช่น ซิงค์ไอออน (Zn ²⁺ ) แมงกานีสไอออน (Mn ²⁺ ) แมกนีเซียมไอออน (Mg ²⁺ ) แคลเซียมไอออน (Ca ²⁺ ) โพแทสเซียมไอออน (K ⁺ ) หรือเป็นโมเลกุลธาตุขนาดเล็ก เช่น ไนเตรท (NO ₃ ^- ) แอมโมเนียม (NH ₄ ⁺ ) ฟอสเฟต (P ₂ O ₄ ^- ) ซัลเฟต (SO ₄ ^- ) เป็นต้น

^[4] แม้สารกำจัดศัตรูพืชโดยทั่วไป เมื่อผสมน้ำและแตกตัวจะแสดงสถานะประจุ แต่โมเลกุลสารมีขนาดใหญ่เกิดปฏิกิริยาได้ช้ากว่าปุ๋ย

ลำดับที่ 5.1: ธาตุเสริม (จุลธาตุ), ธาตุรอง-ธาตุเสริม เช่น ธาตุรอง-เสริม (ชนิดรวม 6-8 ธาตุ), สังกะสี 10%, แมกนีเซียมซัลเฟตเฮปตร้าไฮเดรต, แคลเซียมโบรอน, แคลเซียมคลอไรด์ เป็นต้น

*เรียงลำดับก่อน-หลังของปุ๋ยพ่นทางใบ โดยไล่จากอัตราใช้ต่ำสุดไปหามาก หากไม่มีใช้ให้ข้ามไปลำดับถัดไป

ลำดับที่ 5.2: ธาตุหลัก ไนโตรเจน, ฟอสฟอรัส และโพแทสเซียม (N-P-K) เช่น 15-0-0, 10-0-0, 13-0-46, 0-0-50, 24-9-19, 10-5-20, 15-5-20, 15-5-25, 15-10-30, 13-13-13, 9-19-34, 20-20-20, 0-52-34, 10-52-17 เป็นต้น

* เรียงลำดับก่อน-หลังของปุ๋ยพ่นทางใบ โดยไล่จากอัตราใช้ต่ำสุดไปหามาก หากไม่มีใช้ให้ข้ามไปลำดับถัดไป

กรณี มีการผสมแคลเซียมไนเตรท (15-0-0) แมกนีเซียมไนเตรท (10-0-0) แมกนีเซียมซัลเฟตเฮปตร้าไฮเดรต (MgSO ₄ ･7H ₂ O) หรือแคลเซียมคลอไรด์ (CaCl ₂ ) รวมกับปุ๋ยฟอสฟอรัสเปอร์เซ็นสูง เช่น 13-13-13, 16-16-16, 20-20-20, 0-52-34, 9-19-34, 10-52-17 ควรแยกทดสอบอัตราการใช้ที่จะผสมในปริมาตรน้ำน้อยๆ ก่อน เช่น ผสมในแก้วน้ำหรือเหยือกน้ำ โดยลดทอนสัดส่วนผสมตามปริมาตรน้ำ เนื่องจากอาจเกิดการตกตะกอน หรือตกผลึกของปุ๋ย และพืชไม่สามารถใช้ประโยชน์ได้

ปุ๋ยธาตุหลัก (N-P-K) และธาตุรอง (Ca, Mg, S) หากผลรวมอัตราผสมปุ๋ยธาตุหลัก-ธาตุรอง เท่ากับ 175 กรัม หรือ ซีซี. ต่อน้ำ 20 ลิตรขึ้นไป ควรมีการทดสอบอัตราผสมรวมกับสารกำจัดศัตรูพืชและทดสอบพ่นพืชก่อน เนื่องจากอาจเกิดความเป็นพิษต่อพืชได้

ลำดับที่ 6: สารจับใบ (adjuvant)

สารจับใบ หมายรวมถึงสารดังต่อไปนี้ สารจับใบ (stickers) สารลดแรงตรึงผิว (surfactants) สารเปียกใบ (wetting agents) สารแพร่กระจาย (spreaders) สารเร่งซึม/สารแทรกซึม (penetrants) สารเสริมประสิทธิภาพ (adjuvants) สารเสริมฤทธิ์ (synergistic effect /activators) สารลดความเป็นพิษต่อพืชประธาน (safeners) สารลดฟอง (antifoam agents)

*หากไม่มีใช้ให้ข้ามไปลำดับถัดไป

**หากมีการใช้สารน้ำมัน เช่น ไวท์ออยล์ พาราฟินออยล์ มิเนอรัลออลย์ หรือปิโตรเลียมออยล์ ไม่ควรใช้สารจับใบ

ลำดับที่ 7: สารละลายน้ำมัน (emulsifiers)

คือผลิตภัณฑ์ที่มีตัวทำละลายเป็นสารอินทรีย์ (น้ำมัน) เช่น น้ำมันสกัดจากพืช (vegetable oil derived esters น้ำมันละหุ่ง น้ำมันปาล์ม น้ำมันถั่ว ฯ) ประเภทอะลิฟาติกไฮโดรคาร์บอน (พาราฟินออยล์ ปิโตรเลียมอีเทอร์) ประเภทอะโรมาติกไฮโดรคาร์บอน (เบนซีน โทลูอีน ไซลีน อีทิลเบนซีน คูมิน สไตรีน) เป็นต้น ผลิตภัณฑ์สารกำจัดศัตรูพืชเหล่านี้ เมื่อผสมน้ำจะได้เป็นสารละลายในน้ำมัน (emulsifiers) แบ่งออกเป็น 2 สูตรผสม คือ สูตรผสมสารละลายในน้ำมันเจือจาง และสูตรผสมสารละลายในน้ำมันเข็มข้น โดยเรียงลำดับการผสมดังนี้

ลำดับที่ 7.1: สูตรผสมสารละลายในน้ำมันเจือจาง มีสารออกฤทธิ์บางส่วนเป็นสารแขวนลอย หรือเสริมสารปรุ่งแต่งเพื่อลดความเป็นพิษโดยใช้น้ำ

ตัวย่อภาษาอังกฤษ ZW (Mixed Formulation of CS and EW) เป็นการผสมของสารกำจัดศัตรูพืชระหว่างสูตรผสม CS และ EW

ตัวย่อภาษาอังกฤษ ZE (Mixed Formulation of CS and SE) เป็นการผสมของสารกำจัดศัตรูพืชระหว่างสูตรผสม CS และ SE

ตัวย่อภาษาอังกฤษ OD (Oil-based Suspension Concentrates)

ตัวย่อภาษาอังกฤษ SE (Aqueous Suspo-emulsion)

ตัวย่อภาษาอังกฤษ EW (Emulsion, Oil in Water)

*เรียงลำดับก่อน-หลังของ โดยไล่จากอัตราใช้ต่ำสุดไปหามาก หากไม่มีใช้สูตรผสมใดให้ข้ามไปลำดับถัดไป

ลำดับที่ 7.2: สูตรผสมสารละลายในน้ำมันเข้มข้น

ตัวย่อภาษาอังกฤษ ME (Micro-emulsion)

ตัวย่อภาษาอังกฤษ EC (Emulsion Concentrates)

ลำดับที่ 8: น้ำมัน (Oils)

คือผลิตภัณฑ์ที่ใช้ทดแทนสารจับใบ โดยมีคุณสมบัติลดแรงตรึงผิวในลักษณะเคลือบใบและส่วนต่างๆ ของพืช เนื่องจากมีโครงสร้างโมเลกุลเคมีเป็นประเภทไขมันเช่นเดียวกับไขเคลือบผิวใบพืช เช่น ไวท์ออยล์ พาราฟินออยล์ vegetable oil derived esters และปิโตรเลียมออยล์ สารในกลุ่มนี้ผสมเป็นลำดับสุดท้ายเสมอ

ภาพรวมลำดับการผสมสารกำจัดศัตรูพืช ฮอร์โมน และอาหารเสริม

ผังตารางการผสมสารป้องกันกำจัดศัตรูพืชบางชนิด

รายละเอียดเพิ่มเติมตามหมายเลขที่กำกับบนผังผสมสารป้องกันกำจัดศัตรูพืช

1. อามีทราซ ผสมกับ มาเนบ, ซีเนบ และแมนโคเซบ ได้ แต่ผสมกับ ไทแรม ไม่ได้

2. คาร์บาริล ผสมกับ ไดเมโทเอต อาจเป็นพิษต่อถั่วเหลือง และมะเขือเทศได้, คาร์บาริล ผสมกับ ไดเมโทเอต หรือ มาลาไทออน อาจเป็นพิษต่อฝ้าย

3. คาร์บาริล ผสมกับ ปิโตรเลียม ออยล์ อาจเป็นพิษต่อแอปเปิ้ล

4. คาร์บาริล ผสมกับ แคปทาฟอล ทำให้ผลอ่อนมะเขือเทศเป็นจุดในช่วงฤดูร้อนหรือในช่วงมะเขือเทศขาดน้ำ

5. หลังพ่น กำมะถัน (ซัลเฟอร์ ผง) 2 สัปดาห์ จึงพ่น ไดโคฟอล ได้

6. ไดโคฟอล ผสม แคปแทน (ผง) ได้

7. อย่าผสม ไดเมโทเอต กับ ปิโตรเลียมออยล์ พ่นไม้ประดับ

8. มาลาไทออน ผสมกับ แคปแทน ในรูปผงเท่านั้น

9. หากผสม มาลาไทออน กับ ไอโพรไดโอน ควรใช้เครื่องพ่นที่มีระบบกวนในถัง และรีบพ่นทันที

10. อย่าผสม เบโนมิล กับ แคปแทน พ่นส้ม

11. เบโนมิล ผสมกับ มาเนบ และแมนโคเซบ ได้ แต่ไม่จำเป็นต้องผสม ไทแรม

12. ผสมสารจับใบตามอัตราที่ระบุบนฉลาก

13. ไทโอดิคาร์บ ผสมกับ คอปเปอร์ออกซี่คลอไรด์ ได้ แต่ต้องใช้ภายใน 6 ชั่วโมง

14. เฟนิโทรไทออน ผสม บอร์โดมิกซ์เจอร์ ได้ แต่ต้องรีบใช้ทันที

15. อย่าผสม ไอโพรไดโอน (สูตรน้ำ) กับ คอปเปอร์ออกซีคลอไรด์ พ่นมันฝรั่ง

16. อย่าผสมสารที่มีส่วนประกอบของทองแดง หรือคอปเปอร์ชนิดต่างๆ กับ ไทแรม

17. ฮอร์โมนพืช ที่เป็นสารประกอบ แนฟทาลีน อะซิติก, แนฟทาลีน อะซิทามีน และ ฟีน็อกซี ส่วนใหญ่ เช่น NAA สามารถผสมกับสารกำจัดแมลงและสารป้องกันกำจัดโรคพืชได้ ยกเว้นสารที่มีฤทธิ์เป็นด่างจัด หากจำเป็นต้องพ่น ควรพ่นฮอรโมนเหล่านี้แยก หรือใช้ตามคำแนะนำของผู้ผลิต

18. สารปฏิชีวนะ (สเตรปโตมัยซิน, แอกริ-สเตรป, แอกริมัยซิน) พ่นเดียวๆ มีประสิทธิภาพดีที่สุด แต่สามารถผสมกับ ไดเมโทเอต, แคปแทน และกำมะถัน (ซัลเฟอร์ ผง) ได้ แต่ห้ามผสมกับ บอร์โดมิกเจอร์ หรือสารที่มีฤทธิ์เป็นด่าง

19. ไวรัส NPV (Nuclear Polyhedrosis Virus) ผสมกับสารกำจัดแมลงได้ทุกชนิด

20. เชื้อแบคทีเรีย บีที (Bacillus thuringiensis) โดยส่วนใหญ่ผสมกับสารกำจัดแมลงและสารป้องกันกำจัดโรคพืชได้ และเมื่อผสมแล้วควรพ่นทันที แต่ห้ามผสมกับสารเหล่านี้ คือ อามีทราซ, อะซินฟอสเมทิล, แคปทาฟอล, ไดเมโทเอต, ไดโนแคป, ไอโซโปรคาร์บ, เฟนโทเอต, โฟซาโลน และบอร์โดมิกซ์เจอร์

21. สารป้องกันกำจัดศัตรูพืชข้างบนนี้ เป็นชื่อสามัญทั้งหมด

22. ผังข้างบนนี้ไม่ใช่เป็นการแนะนำให้ใช้ แต่เป็นเอกสารที่รวบรวมจากแหล่งข้อมูลต่างๆ การผสมสารบางอย่างอาจก่อให้เกิดอันตรายต่อมนุษย์ สัตว์และพืชได้

ข้อควรระวัง

1. การผสมสารป้องกันกำจัดศัตรูพืชต่างๆ อาจแตกต่างจากผังผสมนี้ เนื่องจากสูตรผสมของสารเหล่านั้น ควรปฏิบัติตามคำแนะนำของผู้ผลิต

2. อย่าผสมสารป้องกันกำจัดศัตรูพืชในน้ำที่มีสภาพเป็นด่างจัด หรือสารอื่นๆ รวมถึงปุ๋ยที่เมื่อผสมน้ำแล้วมีสภาพเป็นด่าง

ข้อควรปฏิบัติในการพ่นสารกำจัดศัตรูพืช

1. อ่านฉลากกำกับโดยตลอดให้เข้าใจก่อนใช้ และต้องปฏิบัติตามคำเตือนและข้อระวังโดยเคร่งครัด

2. การผสมสารเคมีกำจัดศัตรูพืช อย่าใช้มือผสมให้ใช้ไม้กวนหรือคลุกยาให้เข้ากัน

3. ถ้าหัวฉีดอุดตันอย่าใช้ปากเป่าหรือดูด ให้ใช้ลวดเล็กๆ เขี่ยสิ่งอุดตันออกหรือเปลี่ยนหัวฉีดใหม่

4. ก่อนฉีดพ่นสารเคมีกำจัดศัตรูพืชควรแต่งตัวให้มิดชิดเพื่อป้องกันไม่ให้ถูกละอองยา

5. ขณะฉีดพ่นสารเคมีกำจัดศัตรูพืช ควรอยู่เหนือลม และหยุดฉีดเมื่อลมแรง

6. อย่าสูบบุหรี่หรือรับประทานอาหาร ขณะใช้วัตถุมีพิษ

7. อย่าล้างภาชนะบรรจุหรืออุปกรณ์เครื่องพ่น ลงไปทางน้ำ เช่น บ่อ คลอง ฯลฯ

8. เมื่อเสร็จสิ้นการพ่นสารกำจัดศัตรูแล้ว ให้ถอดเสื้อผ้าที่ใส่ออกซักและอาบน้ำให้สะอาด

9. หยุดฉีดพ่นสารกำจัดศัตรูตามกำหนดก่อนเก็บเกี่ยวผลผลิต ตามที่ระบุในฉลาก

10. ถ้ารู้สึกไม่สบาย ให้หยุดฉีดพ่นสารกำจัดศัตรูพืชทันทีและรีบไปพบแพทย์ พร้อมภาชนะบรรจุและฉลาก

11. เก็บสารกำจัดศัตรูพืชไว้ในภาชนะเดิมเท่านั้น อย่าถ่ายภาชนะโดยเด็ดขาด

12. เก็บสารกำจัดศัตรูพืชไว้ในที่ปลอดภัย ห่างจากเด็ก สัตว์เลี้ยง อาหารและเปลวไฟ

13. ภาชนะบรรจุสารกำจัดศัตรูพืชเมื่อใช้หมดแล้ว ให้ทำลายและฝังดินเสีย

แหล่งสืบค้น:

มยุรี ชวนกำเนิดการ.2554.อินทรียสังเคราะห์ Organic synthesis.พิมพ์ครั้งที่ 1 (ฉบับปรับปรุงใหม่).ภาควิชาเคมี คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยรามคำแหง.สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยรามคำแหง.284 หน้า.

พิทยา สีสด และคณะ.2562.เคมีในชีวิตประจำวัน Chemistry in everyday life CMS 1004.พิมพ์ครั้งที่ 5.ภาควิชาเคมี คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยรามคำแหง.สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยรามคำแหง.420 หน้า.

สมพงศ์ จันทร์โพธิ์ศรี.2566.เคมีอินทรีย์ เล่ม 1.กรุงเทพฯ : คิว-เอ็ด พับลิชชิ่ง.472 หน้า.

Annemiek Schilder ^[1] .Effect of water pH on the stability of pesticides.Michigan State University Extension, Department of Plant Pathology - March 18, 2008.สืบค้นเมื่อ มี.ค.2566.

https://www.canr.msu.edu/news/effect_of_water_ph_on_the_stability_of_pesticides

Frederick M. Fishel and J. A. Ferrell ^[2] .Water pH and the effectiveness of pesticides.Publication #PI-156, Release Date: October 2, 2019, Reviewed At: October 25, 2022.สืบค้นเมื่อ มี.ค.2566.

https://edis.ifas.ufl.edu/publication/PI193

^[1] Dr. Schilder's work is funded in part by MSU's AgBioResearch. This article was published by Michigan State University Extension.

^[2] Frederick M. Fishel, professor, Agronomy Department, and director, Pesticide Information Office; and J. A. Ferrell, assistant professor, Department of Agronomy; UF/IFAS Extension, Gainesville, FL 32611.

เพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลดื้อยาแมลงข้ามกลุ่ม

Fri, 31 May 2024 15:17:39 GMT

รู้หรือไม่.? เพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลดื้อยาข้ามกลุ่ม.!!

ภายหลังการแพร่ระบาดครั้งใหญ่ในประเทศไทยของเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล (brown planthopper (BPH): Nilaparvata lugens Stal) ช่วงปี พ.ศ. 2552-54 ซึ่งเป็นการระบาดรอบใหญ่ครั้งที่ 4 ของประเทศไทย สร้างความเสียภายให้กับนาข้าวเขตภาคกลาง ภาคเหนืิอตอนล่างและภาคตะวันตกเป็นอย่างมาก

ช่วงนั้นเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลดื้อยาหลายชนิด สร้างความตื้นตัวให้กับนักวิชาการเกี่ยวกับการดื้อยาของแมลงเป็นอย่างมาก เป็นที่มาของฉลากยาแมลงที่พาดหัวฉลากยาว่า "ห้ามใช้ในนาข้าว"

ภายหลังไม่นานมีรายงาน การดื้อยาข้ามกลุ่มสารกำจัดแมลงของเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล ระหว่างกลุ่ม 4A กับ กลุ่ม 9 ซึ่งเป็นผลมาจากเพลี้ยดื้อยากลุ่ม 4 แล้วกระโดดข้ามไปดื้อยากลุ่ม 9 เกิดจากการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างของเอนไซม์ไซโตโครม พี450 ซึ่งมีประสิทธิภาพในการย่อยสลายยากลุ่ม 4 ได้ดี แต่เจ้ากรรมเอนไซม์ดังกล่าวกลับมีผลไปย่อยสลายยากลุ่ม 9 ได้ดีไปด้วย จึงเกิดการดื้อยาข้ามกลุ่มกลไกการออกฤทธิ์

หรือ.? เพลี้ยจักจั่นฝอยทุเรียนจะเป็นรายถัดไป เพราะเพลี้ยทั้งคู่อยู่ในอันดับเฮมิพเทอร่า (Hemiptera) เหมือนกัน

อ่านเพิ่มเติม… กลไกการดื้อยาข้าม

เพลี้ยหอยเกล็ดใต้ใบทุเรียน (รัสเซลล์)

Wed, 29 May 2024 04:50:06 GMT

เพลี้ยหอยเกล็ดรัสเซลล์.!! ในทุเรียน

เพลี้ยหอยสกุล Pit scale ศัตรูพืชที่สำคัญอีกชนิดของทุเรียนเล็ก

เพลี้ยหอยเกล็ดรัสเซลล์

ชื่อวิทยาศาสตร์: แอสเทอโรเลคาเนียม อันกูลาตั่ม ( Asterolecanium ungulatum Russell)

วงศ์ (Family): แอสเทอโรเลคาไนดี้ (Asterolecaniidae)

วงศ์ใหญ่ (Superfamily): คอกคอยดี้ (Coccoidea)

อันดับ (Order): เฮมิพเทอร่า (Hemiptera)

รูปร่างลักษณะ

เพลี้ยหอยที่พบบริเวณใต้ใบทุเรียนและบางครั้งแพร่ระบาดเพิ่มจำนวนประชากรเพลี้ยมากๆ จะพบตามกิ่งอ่อน-ยอดอ่อน โดยเฉพาะในทุเรียนปลูกใหม่ ถึงอายุ 2 ปี เพลี้ยหอยชนิดนี้มีลักษณะทรงกลม ลำตัวแบน หลังนูนขึ้นเล็กน้อย มีไขเคลือบลำตัวสีขาวใสปกคลุมลำตัว เมื่อมองด้วยตาเปล่าจะมีสีเหลือง ในระยะแรกลำตัวจะมองเห็นเป็นสีขาวขุ่นเนื่องจากยังไม่มีตัวอ่อนอยู่ใต้ท้อง แต่เมื่อไข่ฟักเป็นตัวอ่อนใต้ท้องตัวแก่วัยเจริญพันธุ์จึงเห็นเป็นสีเหลืองอ่อน

เพลี้ยหอยชนิดนี้ เป็นเพลี้ยหอยในสกุลเพลี้ยหอยเกล็ด (pit scale) ถูกจำแนกชนิดและตีพิมพ์ลงในเอกสาร "A classification of the scale insect genus Asterolecanium" ในปี ค.ศ. 1941 โดยหลุยส์ รัสเซลล์ หรือหลุยส์ รุสเซลล์ (Louise May Russell) รายงานฉบับนี้พบครั้งแรกที่หมู่เกาะชวาประเทศอินโดนีเซีย สิงคโปร์ บรูไน และมาเลเซีย ในประเทศไทยผู้เขียนพบครั้งแรกที่ จังหวัดชุมพร และสุราษฎร์ธานี ราวปี พ.ศ. 2560 ต่อมาพบในจังหวัดสมุทรสงคราม โดยเพลี้ยติดมากับต้นพันธุ์จากจังหวัดสุราษฎร์ธานี และต่อมาพบตามภาคตะวันออกบางพื้นที่ เพลี้ยหอยรัสเซลล์เป็นเพลี้ยที่อยู่ในวงศ์ใหญ่ (Superfamily) คอกคอยดี้ (Coccoidea) เช่นเดียวกับเพลี้ยแป้ง-เพลี้ยหอยชนิดอื่นๆ สำหรับชื่อ "เพลี้ยหอยรัสเซลล์" เป็นการเรียกชื่อเพื่อให้เกียรติแก่ผู้จำแนกชนิด (อย่างไม่เป็นทางการ)

ภาพ: เพลี้ยหอยเกล็ด A. ungulatum ดูดกินน้ำเลี้ยงจากใบทุเรียนมูซังคิง อายุต้น 5 ปีเศษ

ภาพ: เพลี้ยหอยเกล็ด A. ungulatum ดูดกินน้ำเลี้ยงจากยอดอ่อนและกิ่งก้านของทุเรียนอายุน้อย

การเข้าทำลาย

การทำลายของเพลี้ยหอยเกล็ด A. ungulatum ส่วนมากพบในต้นกล้าพันธุ์ทุเรียน และทุเรียนปลูกใหม่ อายุไม่เกิน 2-3 ปี แต่หากกำจัดไม่หมดหรือปล่อยปละอาจพบในทุเรียนอายุมากกว่านี้ได้ เพลี้ยหอยเข้าทำลายโดยดูดกินน้ำเลี้ยงอยู่บริเวณใต้ใบแก่ทุเรียน ทำให้หน้าใบเป็นจุดแต้มเหลืองกระจายทั่วใบ ทำให้ใบอายุสั้นลง ใบแห้งกร้านและหลุดล่วงในเวลาต่อมา หากเข้าทำลายตั้งแต่ระยะใบอ่อนหรือยอดที่เกิดใหม่จะทำให้ใบเหลืองหงิกงอ ในทุเรียนเล็กที่ขาดการดูแลเพลี้ยสามารถแพร่ขยายจำนวนและดูดกินน้ำเลี้ยงได้เกือบทั้งต้น

ในทุเรียนปลูกใหม่ พบว่า เพลี้ยหอยเกล็ดสามารถดูดกินน้ำเลี้ยงตามก้านใบอ่อนและกิ่งยอดอ่อน ทำให้กิ่งก้านใบอ่อนม้วนงอ ข้อสั้น ใบอ่อนหงิกงอม้วนลงและตามหน้าใบเป็นจุดสีเหลือง ต้นแคระแกร็น และชะงักการเจริญเติบโต

วงจรชีวิต

เพลี้ยหอยเกล็ด A. ungulatum ยังไม่พบรายงานการศึกษาวงจรชีวิต แต่หากอ้างอิงสกุลของเพลี้ยหอยเกล็ด แอสเทอโรเลคาเนียม (Genus: Asterolecanium) พบว่า เพลี้ยหอยในสกุลนี้หลายชนิดสามารถแพร่พันธุ์โดยไม่ต้องผสมพันธุ์ได้ (parthenogenesis) เช่น เพลี้ยหอยเกล็ดปุสทูเลนส์ ( A. pustulans )

เพลี้ยหอยเกล็ด A. ungulatum วางไข่และฟักเป็นตัวอ่อนอยู่ภายในใต้ท้องของตัวเต็มวัยเพศเมีย (วัยสืบพันธุ์) ตัวอ่อนที่ฟักออกมาของเพลี้ยสกุลนี้ส่วนใหญ่ตัวอ่อนเพศเมียจะมีช่วงวัยที่เป็นตัวอ่อน 3 ช่วง ส่วนตัวอ่อนเพศผู้ มี 5 ช่วงวัย

ตัวอ่อนวัยคลาน (crawlers): ตัวอ่อนวัยนี้จะมีขา 3 คู่ และคลานออกจากใต้ท้องตัวเต็มวัย เคลื่อนที่เพื่อหาจุดที่จะดูดกินน้ำเลี้ยงของพืช

ตัวอ่อนวัย 1-4 (instar 1 ^St - 4 ^th ): ตัวอ่อนวัยคลานเมื่อลอกคราบเป็นตัวอ่อนในวัยถัดไปจะมีขาหดสั้นลง ดังนั้น ตัวอ่อนในวัย 1-4 จะเคลื่อนที่ได้น้อยมาก และจะขยับตัวไปไม่ไกลจากจุดแรกที่เจาะดูดกินน้ำเลี้ยง

ตัวเต็มวัย หรือตัวแก่ /วัยเจริญพันธุ์ (Adults): เพศเมีย จะมีการฝั่งตัวลงไปในเนื้อเยื่อพืชเล็กน้อยและจะไม่เคลื่อนที่อีก ส่วนเพศผู้จะมีปีก

ภาพ: เพลี้ยหอยเกล็ด A. ungulatum และกลุ่มไข่กับตัวอ่อนที่อยู่ใต้ท้องตัวเต็มวัยเพศเมีย

การกำจัด

เนื่องจากเพลี้ยหอยเกล็ด A. ungulatum อยู่ตามใต้ใบและมีไขเคลือบลำตัว โดยไขเคลือบมีลักษณะเช่นเดียวกับไขขี้ผึ้ง ดังนั้น น้ำจะเกาะลำตัวเพลี้ยค่อนข้างน้อยหรือไม่ได้ การพ่นสารกำจัดแมลงที่เป็นสูตรผสมสารในรูปน้ำ ผง ยาเม็ด และน้ำเนื้อครีม จึงเป็นข้อจำกัดค่อนข้างมาก หากเลือกใช้สารกำจัดแมลงในรูปสูตรดังที่กล่าว มีความจำเป็นจะต้องใช้สารเคลือบผิวที่เป็นน้ำมัน (ออยล์: oils) ผสมร่วมด้วย เช่น ไวท์ออยล์ หรือพาราฟินออยล์ เพื่อเสริมการเคลือบไข ยืดเกาะและสารเข้าสู่ลำตัวของเพลี้ยได้ดียิ่งขึ้น

จากการติดตามสังเกตุและทดสอบซ้ำไปซ้ำมาหลายครั้งของผู้เขียน พบว่า สารกำจัดแมลง กลุ่ม 1B เช่น โพรฟีโนฟอส 50% (ชื่อการค้า เช่น พีโป้ ) ไดอะซินอน 60% และพิริมิฟอส 50% ให้ผลดีในการกำจัด ^[1] อัตราใช้ 350-400 ซีซี. ต่อน้ำ 200 ลิตร และควรพ่นเน้นไปที่ใต้ใบ นอกจากนี้ การใช้สารกำจัดแมลงกลุ่มกลไกออกฤทธิ์ยับยั้งการเจริญเติบโตของแมลง จะช่วยลดการแพร่ระบาดหรือกำจัดเพลี้ยได้ดียิ่งขึ้น เช่น สารกำจัดแมลง กลุ่ม 7C ได้แก่ ไพริฟรอกซิเฟน 10% (ชื่อการค้าที่ขึ้นทะเบียนและได้รับการรับรองจากกรมวิชาการเกษตร ^[2] ชื่อการค้า (ณ เดือน พ.ค.67) ได้แก่ แพ็คซิเฟน ) โดยใช้อัตรา 250-300 ซีซี. ต่อน้ำ 200 ลิตร สารกำจัดแมลงยับยั้งการเจริญของแมลงอีกกลุ่มที่พอใช้ได้ คือ กลุ่ม 16 ได้แก่ บูโพรเฟซีน 40% (ตัวอย่าง ชื่อการค้า เช่น แพ็คบูซิน ) อัตราแนะนำขั้นต้น 300 ซีซี. ต่อน้ำ 200 ลิตร ขึ้นไป ^[3]

เนื่องจากเพลี้ยหอยเกล็ด A. ungulatum ออกไข่และมีตัวอ่อนระยะแรกอยู่ใต้ท้อง จึงมีความจำเป็นต้องพ่นสารกำจัดแมลงซ้ำ 2-4 ครั้ง โดยพ่นทุก 10-14 วัน ต่อเนื่อง และหลังจากนั้นราว 1.5-2 เดือน ควรพ่นซ้ำอีก 2 ครั้งทุก 10-14 วัน

ข้อสังเกตุ: สารกำจัดแมลง กลุ่ม 4A และกลุ่ม 23 แม้จะมีคุณสมบัติดูดซึมที่ดี แต่ประสิทธิภาพในการกำจัดเพลี้ยหอย-เพลี้ยแป้งมักไม่ค่อยได้ผลตามที่คาดหวัง

^[1] โพรฟีโนฟอส, ไดอะซินอน และพิริมิฟอส มีกลิ่นฉุน หรือเหม็นค่อนข้างสูง

^[2] ไพริฟรอกซิเฟน 10% ปัจจุบันหลังมีกระแสในการป้องกันกำจัดเพลี้ยได้ดี จึงมีผู้จัดจำหน่ายนำสารดังกล่าวที่ไม่ได้รับการรับรองจากกรมวิชาการเกษตรมาจำหน่ายมากขึ้น

^[3] ข้อสังเกตุ สาร “ไพริฟรอกซิเฟน” มีประสิทธิภาพมากกว่า “บูโพรเฟซีน” ในการกำจัดเพลี้ยหอย-เพลี้ยแป้ง อาจเพราะมีการใช้สารกลุ่ม 16 กันมานานและมักใช้อัตราที่ต่ำกว่าอัตราแนะนำ (บูโพรเฟซีน 40% อัตราต่ำกว่าอัตราแนะนำ เช่น 100-200 ซีซี. ต่อน้ำ 200 ลิตร)

ภาพ: เพลี้ยหอยเกล็ด A. ungulatum ที่กำลังจะสิ้น ส่วนตัวอ่อนที่อยู่ใต้ท้องยังมีชีวิตเป็นปกติและคลานออกมาจากท้องตัวเต็มวัย

ภาพ: เชื้อราเหลืองเข้ากินซากและเจริญเติบโตในซากของเพลี้ยหอยเกล็ด A. ungulatum

แหล่งสืบค้น:

พิสูทธิ์ เอกอำนวย.2566.โรคและแมลงศัตรูพืชที่สำคัญ 2023 Diseases and Pests of Economic Importance Update 2023 edition.พิพิธภัณฑ์แมลงสยาม (Siam Insect-Zoo & Museum).พิมพ์ที่ บริษัทอมรินทร์พริ้นตอ้งแอนด์พับลิชชิ่ง จำกัด (มหาชน).1067 หน้า

Louise May Russell.1941.A classification of the scale insect genus Asterolecanium.Miscellaneous publication / United States Department of Agriculture, no. 424.Washington, D.C, U.S. Dept. of Agriculture, 1941.322 page.

IRAC.2019.Insecticide Mode of Action Training slide deck IRAC MoA Workgroup Version 1.0, April 2019.

(https://irac-online.org)

IRAC.2024.MODE OF ACTION CLASSIFICATION SCHEME VERSION 11.1, JANUARY 2024.

(https://irac-online.org)

โรคใบจุดสนิม/ใบจุดสาหร่าย

Tue, 28 May 2024 08:20:23 GMT

โรคใบจุดสนิม /โรคจุดสาหร่าย

โรคใบจุดสนิม หรือใบจุดสาหร่าย (algal spot) ไม่ได้เกิดจากเชื้อราที่เป็นสาเหตุโรคพืชแต่เกิดจากสาหร่ายสีเขียวกึ่งบก ปัจจุบันเป็นที่ยอมรับกันทั่วไปและเรียกชื่อเป็น "โรค คือ โรคใบจุดสนิม หรือโรคใบจุดสาหร่าย" ซึ่งสามารถเรียกได้ทั้ง 2 แบบ

สาเหตุ: สาหร่ายกึ่งบกสีเขียว

ชื่อวิทยาศาสตร์: ซีฟาลิวรอส ไวเรสเซนซ์ ( Cephaleuros virescens Kunze)

วงศ์: Trentepohliaceae

อันดับ: Trentepohliales

สาหร่ายสีเขียวจัดเป็นสาหร่ายปรสิต มีลำดับอนุกรมวิธานอยู่ในเป็นสาหร่ายที่อาศัยอยู่กึ่งบนบก (subaerial) ประกอบไปด้วยเส้นใย (filamentous cells) เป็นสายยาวหรือแตกแขนง (ramulus) และรวมตัวเป็นเนื้อเยื่อทัลลัส (thallus) สาหร่ายสกุลนี้พบบนพืชอาศัยบริเวณใบ กิ่ง หรือผล ในไม้ยืนต้นและไม้ผลเกือบทุกชนิด

สาหร่ายสีเขียว (ปรสิตพืช) เจริญอยู่ภายในชั้นคิวติเคิล อยู่ระหว่างชั้นอิพิเดอมิสและชั้นไขเคลือบผิวของพืช ไม่เจริญเข้าไปทำลายเนื้อเยื่อพืช แม้จะไม่ได้ก่อให้เกิดความเสียหายรุนแรงต่อพืชมากนัก แต่ก็มีผลเสียต่ออยู่บ้าง เช่น สาหร่ายปรสิตจะอาศัยน้ำและแร่ธาตุอาหารจากพืช หลั่งสารทุติยภูมิที่เป็นพิษ สูญเสียพื้นที่สังเคราะห์ด้วยแสงเป็นผลจากการบดบังของสาหร่ายปรสิต และทำให้ใบพืชมีอายุขัยใบสั้นลงกว่าปกติ

โรคใบจุดสนิม/ใบจุดสาหร่าย: จุดนูนสีขาวอมเทาและจุดสีน้ำตาลแดง

ตรงกลางจุดนูนที่เทามีสีเขียว ซึ้งเป็นระยะที่สาหร่ายกึ่งบกใช้แสงเพื่อการเจริญเติบโต

ลักษณะการเจริญของเส้นใยในระยะที่โรคจุดสาหร่ายเปลี่ยนเป็นสีน้ำตาล

ลักษณะการทำลาย

อาการเริ่มแรกของโรคใบจุดสนิม /ใบจุดสาหร่าย จะเป็นจุดเล็กๆ นูนขึ้นเล็กน้อย มีสีขาวปนเทา จุดเล็กๆ เหล่านี้จะขยายใหญ่ขึ้นในสภาพความชื้นสูงและได้รับแสงแดดอย่างเพียงพอ เมื่อสาหร่ายแก่ขึ้นจะเปลี่ยนเป็นสีเขียวก่อน ระยะนี้จะต้องการแสงแดดในการดำรงชีวิต ต่อมาจะเปลี่ยนเป็นสีน้ำตาลแดง (สีสนิม) เป็นระยะของการเกิดสปอร์หรือระยะขยายพันธุ์ ลักษณะเป็นขุยคล้ายกำมะหยี่สาหร่ายสีเขียวมีโครงสร้างเป็นเส้นใยยาวคล้ายเซลล์พืช เรียงต่อกันเป็นเส้นใยติดกันหลายเส้น ลักษณะของเส้นใยมีการเรียงตัวกันอย่างเป็นระเบียบ มีการแตกแขนงของเซลล์เจริญแผ่ออกจากจุดศูนย์กลางประกอบขึ้นเป็นเนื้อเยื่อเทียม ลักษณะจุดค่อนข้างกลม

การสืบพันธ์ มี 2 แบบ คือ

1. การสืบพันธุ์แบบไม่อาศัยเพศ (sporangia) สาหร่ายปรสิตจะสร้างเซลล์สืบพันธุ์แบบไม่อาศัยเพศซูโอสปอร์ (zoospore) บนก้านชูสปอร์ (sporaniophores) ที่อยู่ด้านบนทัลลัส การขยายพันธุ์สปอร์จะแพร่ไปตามลมและฝน

2. การสืบพันธุ์แบบอาศัยเพศ (gametangia) พบส่วนขยายพันธุ์นี้ กระจายอยู่ในทัลลัส มีลักษณะเป็นถุงค่อนข้างกลม ยาว 25-50 ไมครอน และกว้าง 17.5-35 ไมครอน พบอยู่แบบเดี่ยวๆ ในทัลลัสหรือใต้ทัลลัส มีสีเหลืองจนถึงสีส้มสด

โรคใบจุดสนิม/ใบจุดสาหร่าย บนใบทุเรียนระยะที่มีการแพร่กระจายของสปอร์สืบพันธุ์

โรคใบจุดสนิม/ใบจุดสาหร่าย ที่มีไลเคนเจริญอยู่ด้วย (คราบสีเขียว) แสดงถึงความชื้นในสวนที่มีมาก

โรคใบจุดสนิม/ใบจุดสาหร่าย บนใบทุเรียน

การแพร่ระบาด

แพร่ระบาดมากในช่วงฤดูฝนหรือแหล่งปลูกที่มีความชื้นสูง ทรงพุ่มหนาทึบ มักเริ่มจากใบเก่าของฤดูกาลก่อนหรือใบแก่ที่อยู่ในทรงพุ่มด้านใน สาหร่ายจะบดบังพื้นที่ใบสำหรับใช้ในการสังเคราะห์แสงและใบร่วงหล่นก่อนกำหนด ถ้าสาหร่ายขึ้นตามกิ่งจะสร้างรากเทียมชอนไชเข้าไปในเปลือก ทำให้กิ่งทรุดโทรม

การป้องกันกำจัด

หลังการเก็บเกี่ยวผลผลิต ควรตัดแต่งจัดทรงพุ่มและตัดแต่งกิ่งแขนงภายในทรงพุ่มออก เพื่อให้อากาศถ่ายเท ลดความชื้นภายในทรงพุ่มและให้แสงส่องถึง (ไม่ควรตัดแต่งกิ่งจนโล่งเกินไป) หลังจากนั้นจึงพ่นสารป้องกันกำจัดโรคพืช ด้วย กลุ่มสารประกอบคอปเปอร์ (กลุ่ม M01) เช่น คอปเปอร์ไฮดรอกไซด์ 77%, คอปเปอร์ออกซี่คลอไรด์ 85%, คอปเปอร์ออกซี่คลอไรด์ 24.6%+คอปเปอร์ไฮดรอกไซด์ 22.9%, คอปเปอร์ซัลเฟต (ไตรเบสิค) 34.5%, คิวปรัสออกไซด์ 86.2%, หรือบอร์โดมิกซ์เจอร์ 33.7% อัตรา 50-60 กรัม (หรือ ซีซี) ต่อน้ำ 20 ลิตร ควรผสมสารจับใบหรือสารลดแรงตรึงผิวร่วมด้วย พ่นอย่างน้อย 2-3 ครั้ง ห่างกัน ทุก 7-10 วัน

เมื่อเข้าฤดูฝนใหม่ๆ และหลังฤดูฝน พ่นป้องกันและกำจัดตามคำแนะนำข้างต้น 1-2 ครั้ง เพื่อลดการแพร่ระบาด

โรคใบจุดสนิม/ใบจุดสาหร่าย บนใบมะม่วง

โรคใบจุดสนิม/ใบจุดสาหร่าย บนใบมะนาว

โรคใบจุดสนิม/ใบจุดสาหร่าย บนใบพืชตระกูลส้ม-มะนาว

แหล่งสืบค้น:

นราสินี ถี่ถ้วน และอนุรักษ์ สันป่าเป้า. Cephaleuros virescens complex สาเหตุโรคจุดสาหร่ายในพืชอาศัยจำปีและจำปีสิรินธร.แก่นเกษตร 44 ฉบับพิเศษ 1 : (2559).หน้า 911-917.

นิพนธ์ วิสารทานนท์. 2542. โรคไม้ผลเขตร้อนและการป้องกันกำจัด มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์. 172 หน้า.

ยงยุทธ ธำรงนิมิต.2553.โรคไม้ผล.พิมพ์ครั้งที่ 2.กรุงเทพฯ.เกษตรสยามบุ๊คส์.136 หน้า.

พันธุกรรมกำหนดลักษณะพืช

Mon, 27 May 2024 10:07:29 GMT

พันธุกรรม (ยีน) กำหนดการแสดงออกของพืช

ภาพ: ใบชุดใหม่ของทุเรียนพันธุ์มูซังคิงที่มีขนาดใหญ่กว่าใบชุดเก่า หลังจากเปลี่ยนมาใส่ปุ๋ยสูตร 15-5-20 อาจเป็นเพราะมีฟอสฟอรัสตกค้างลดลงและจุลธาตุเป็นประโยชน์ต่อพืชมากขึ้น เป็นผลให้พืชได้รับจุลธาตุเพิ่มขึ้น

พันธุกรรม (ยีน) กำหนดการแสดงออกของพืช

ปัจจัยที่ควบคุมการเจริญเติบโตของพืช แบ่งออกได้เป็น 2 ปัจจัย คือ ปัจจัยภายใน และ ภายนอก ซึ่งเป็นตัวกำหนดการแสดงออกของสิ่งมีชีวิตรวมถึงพืช ในด้านรูปร่าง ขนาด ความสูง สีสัน รสชาติของพืช ว่าจะมีลักษณะเป็นเช่นไร

ปัจจัยภายใน คือ พันธุกรรม หรืิอยีน (genetic) เป็นตัวกำหนดพิกัดสูงสุดของลักษณะต่างๆ

ปัจจัยภายนอก จะเป็นตัวกำหนดว่า ลักษณะที่แสดงออกจะอยู่ในระดับใด

ตัวอย่าง พืชที่ปลูกในที่เดียวกันและดูแลเหมืิอนกัน ควรมีขนาดใบเท่ากัน แต่หากได้รับการใส่ปุ๋ยต่างสูตรกันจะมีขนาดใบที่แตกต่างกัน เช่น ต้นหนึ่งใส่ปุ๋ยสูตร 15 เสมอ ใบจะมีขนาดปกติตามที่เห็นทั่วไป แต่เมื่ออีกต้นใส่ปุ๋ยที่มีฟอสฟอรัส (P) ต่ำ ไนโตรเจน (N) และโพแทสเซียม (K) สูง ใบจะมีขนาดใหญ่ขึ้น เช่น สูตร 15-5-20 หรือ 21-4-21

เฝ้าระวัง หนอนกระทู้มังคุด-ทุเรียน

Mon, 27 May 2024 07:54:54 GMT

เฝ้าระวัง.. หนอนกระทู้ผักระบาดในมังคุด-ทุเรียน

เมื่อหลายปีก่อน (4-5 ปี) มีการรายงานและพบการระบาดของ หนอนเจาะสมอฝ้าย ในทุเรียน ทั้งจากภาครัฐและสื่อโซเชียล ตอนนั้นผมให้ความสนใจเป็นอย่างมาก เนื่องจากหนอนเจาะสมอฝ้ายเป็นหนอนที่มีความสามารถพัฒนาต้านทานสารกำจัดแมลงได้หลายชนิด (ดื้อยา) ในพืชปลูกหลายชนิดทั่วประเทศ ปี 2560 มีรายงานวิจัยทดสอบการดื้อยาของหนอนเจาะสมอฝ้ายที่เก็บหนอนมาจาก จ.กาญจนบุรี โดยการใช้สารกำจัดแมลงพ่นสัมผัสหนอนโดยตรงภายในห้องปฏิบัติการ (ห้องแล็ป) ผ่านไป 3 วัน พบว่า
1. แลมป์ดา-ไซฮาโลทริน 2.5% อัตรา 80 ซีซี ต่อน้ำ 20 ลิตร กำจัดหนอนได้เพียง 67-70%

2. อีมาแมกติน 1.92% อัตรา 20 ซีซี กำจัดหนอนได้ทั้งหมด

3. ลูเฟนนูรอน 5% อัตรา 40-60 ซีซี ต่อน้ำ 20 ลิตร กำจัดหนอนได้ราว 59-70% และต้องใช้อัตรา 80 ซีซี ต่อน้ำ 20 ลิตร จึงจะกำจัดได้ราว 80%

4. อินด็อกซาคาร์บ 15% อัตรา 15 ซีซี ต่อน้ำ 20 ลิตร กำจัดหนอนได้ทั้งหมด

จะเห็นได้ว่า อัตราการใช้สารกำจัดหนอนในห้องปฏิบัติการที่ได้ผลในการกำจัดหนอนมากกว่า 80% ขึ้นไป ของสาร แลมป์ดา-ไซฮาโลทริน 2.5% (หนอน 100 ตัว กำจัดได้มากกว่า 80 ตัว) ถือว่าเป็นอัตรายาที่ค่อนข้างสูง

ภาพ: หนอนเจาะสมอฝ้าย (หนอนวัย 3-4) ในพริก ถ่ายที่ จ.ศรีสะเกษ

ภาพ: หนอนเจาะสมอฝ้าย (หนอนวัย 5-6) ในพริก ถ่ายที่ จ.ศรีสะเกษ

หนอนเจาะสมอฝ้าย มีพฤติกรรมออกหากินทำลายพืชในช่วงกลางคืน ส่วนกลางวันจะหลบซ่อนตัว การพ่นสารกำจัดแมลงปกติทั่วไปสารมักไม่สัมผัสตัวหนอนโดยตรง เมื่อ 10 ปีก่อน ผมต้องเข้าสวนมะเขือเทศช่วง 19.00 น. เป็นต้นไป เพราะช่วงเวลานี้ชาวสวนกำลังพ่นสารหนอนเจาะสมอฝ้าย ดังนั้น จึงมีแนวโน้มเป็นไปได้สูงที่จะต้องใช้อัตราสารกำจัดแมลงมากกว่าอัตราทดสอบในห้องปฏิบัติการพอสมควร

พฤติกรรมที่ติดตัวหนอนเจาะสมอฝ้ายมาจากพืชชนิดอื่นและเกิดขึ้นกับทุเรียน

หนอนชนิดนี้มีนิสัย "เจาะทิ้งเจาะขวาง ไม่กินดอกหรือผลจริงจัง" ในแต่ละคืนหนอน 1 ตัว จะเจาะดอกหรือผลหลายดอก เหมือนที่ทำกับมะเขือเทศ พริก ดาวเรือง ดอกทานตะวัน กุหลาบ และพืชอื่นๆ อีกมาก

พฤติกรรมดังกล่าว ทำให้ดอกและผลอ่อนของทุเรียนเสียหายอย่างมาก แต่ไม่น่ากังวลมากนัก เพราะปัจจุบันเป็นที่แน่ชัดแล้วว่า หนอนเจาะสมอฝ้ายอาจไม่นิยมทุเรีบนเท่าไหร่ จึงพบการระบาดในทุเรียนบ้างเป็นครั้งคราว แต่อาจพบบ่อยในสวนทุเรียนที่อยู่ใกล้แหล่งปลูกพืชผัก มะเขือเทศ พริก กุหลาบ ทานตะวัน

ภาพ: หนอนกระทู้ผัก (หนอนวัย 2-3) ในพืชสกุลเผือก-บอน ถ่ายที่ จ.อุดรธานี

หนอนกระทู้ผัก

ได้มีโอกาสเห็นคลิปหนึ่งในโลกโซเชียล (เพจ fb: ยามทำเกษตรใจเกษม) ในคลิปมีหนอนกระทู้ผักเข้าทำลายใบแก่ของทุเรียน โดยกัดกินเนื้อเยื่อหน้าใบ ปกติเท่าที่สังเกตุตามแปลงทุเรียนภาคตะวันออกและใต้ มักพบหนอนชนิดนี้เลือกกินพืชอื่น เช่น บอน กล้วย ถั่ว และพืชอื่นๆ เป็นอุปนิสัยพักตัวขณะรอพืชอาหารหลักที่จะเริ่มเพาะปลูก พืชหลักใกล้แปลงปลูกทุเรียน เช่น ถั่วฝักยาว ถั่ว พริก มะเขือเทศ ผักใบชนิดต่างๆ เผือก มันเทศ ต้นกล้าปาล์มปลูกใหม่ ฯลฯ ซึ่งอาจเป็นไปได้ว่า พืชอาหารสำรองของหนอนชนิดนี้ขาดความสมบูรณ์หรือมีน้อย หนอนจึงเปลี่ยนพฤติกรรมกินพืชอาหารอื่นและเริ่มเข้าทำลายทุเรียน

ช่วงต้น-กลางเดือน พ.ค. 2567 พื้นที่ จ.นครศรีธรรมราช พบการแพร่ระบาดของหนอนกระทู้ผักเข้าทำลายมังคุด โดยกัดกินใบอ่อน ใบเพสลาด ดอกที่กำลังบาน และผลอ่อน จากการสอบถามโดยละเอียดพบว่า การเข้าทำลายรุนแรงมากและมีจำนวนประชากรหนอนค่อนข้างสูง โดยชาวสวนเล่าว่า ภายใน 1-2 คืน หนอนสามารถแพร่ระบาดและกัดกินใบอ่อนได้เกือบทั้งต้น ในช่วงกลางวันที่แดดจัดและอุณหภูมิสูงหนอนชนิดนี้จะหลบซ้อนตัวตามซอกกลีบดอกมังคุด

ภาพ: หนอนกระทู้ผัก (หนอนวัย 5-6) ในพืชผัก

ภาพ: หนอนกระทู้ผัก (วัย 5-6) ในกล้วย ถ่ายที่ จ.ตราด

หนอนกระทู้ผักน่ากังวลกว่าหนอนเจาะสมอฝ้าย.!!

หนอนกระทู้ผักถือได้ว่า "เป็นหนอนที่มีพฤติกรรมไม่เลือกพืชอาหารมากนัก" กล่าวคือ หนอนชนิดนี้มีความสามารถปรับตัวให้เข้ากับพืชอาหารได้กว้าง และมีพืชอาหารหลากหลายชนิดมาก จึงเป็นไปได้ว่าพืชอาหารเดิมที่ขาดความสมบูรณ์ ประกอบกับสภาพอากาศส่งผลให้หนอนปรับตัวเข้ากับพืชอาหารใหม่ได้เร็ว ต่อเมื่อปรับตัวเข้ากับพืชอาหารใหม่ได้ดี ในที่นี้คือ ทุเรียน และมังคุด อาจทำให้ต่อไปพบการแพร่ระบาดของหนอนกระทู้ผักบ่อยครั้งขึ้นและกลายเป็นศัตรูพืชหลักอีกชนิดของทุเรียน และมังคุด

หนอนกระทู้ผัก เป็นหนอนอีกชนิดที่ขึ้นชื่อในเรื่อง "การสร้างความต้านทานต่อสารกำจัดแมลง (ดื้อยา)" ถ้าเทียบหนอนที่มีความต้านทานต่อสารกำจัดแมลงให้มีระดับสเกลพลัง 1-5 เหมือนปีศาจไคจู จะเทียบได้ ดังนี้

หนอนกระทู้ข้าวโพด = ไคจู ระดับ 2.5-3

หนอนกระทู้ผัก และหนอนเจาะสมอฝ้าย = ไคจู ระดับ 3-4

หนอนกระทู้หอม และหนอนใยผัก = ไคจู ระดับ 4-5

ภาพ: หนอนกระทู้หอม /หนอนหลอดหอม /หนอนหนังเหนียว ถ่ายที่ จ.อุตรดิตถ์

ภาพ: หนอนใยผักระยะฟักออกจากใข่ใหม่ๆ (หนอนวัย 1-2) บนใบคะน้า ถ่ายที่ จ.กาญจนบุรี

ภาพ: หนอนใยผักระยะเจริญพัฒนาก่อนเข้าดักแด้ (หนอนวัย 5-6) พบในคะน้า ถ่ายที่ จ.กาญจนบุรี

ช่วง 3 ปีมานี้ (ผม) พบการระบาดของหนอนกระทู้ผักในต้นกล้าปาล์มปลูกใหม่บ่อยครั้งมากในพื้นที่ จ.นครศรีธรรมราช เนื่องจากพืชอาหารหลักในพื้นที่อาจมีการเพาะปลูกลดลง เช่น มันเทศ และพริก โดยหนอนกัดกินใบปาล์มจนโกร๋นภายในระยะเวลาอันสั้น การกำจัดยังสามารถเลือกใช้ อีมาแมกติน 5% อัตรา 20 กรัม ต่อน้ำ 20 ลิตร (ตัวอย่างชื่อการค้า เช่น ทาร์กี้ ) และ อินดอกซาคาร์บ 30% อัตรา 15-20 กรัม ต่อน้ำ 20 ลิตร

ข้อมูลเพิ่มเติม

หนอนกระทู้ผัก (Common cutworm)

ชื่อวิทยาศาสตร์: สโพด็อพเทอร่า ลิทัวร่า ( Spodoptera litura Fabricius)

วงศ์: น็อคทุยดี้ (Family: Noctuidae)

อันดับ: หนอนผีเสื้อ หรือเลพิด็อพเทอร่า (Order: Lepidoptera)

ตัวหนอนกระทู้ผักจะสังเกตุง่าย คือเมื่อหนอนแรกฟักจากไข่เป็นตัวอ่อน จะมีสีเขียวใส แล้วค่อยเปลี่ยนเป็นเขียวทึบ เมื่อตัวหนอนแก่มากขึ้นลำตัวจะมีสีน้ำตาลอมเทา มีเส้นพาดลำตัวตามแนวยาวของลำตัว ระยะนี้จะพบจุดแต้มตามลำตัวได้ แต่จุดสังเกตุสำคัญ คือตั้งแต่ระยะฟักเป็นตัวหนอนจะมีจุดสีดำข้างลำตัว 2 ฝั่ง บริเวญปล้องลำตัวข้อที่ 3 ฝั่งละ 1 จุด เมื่อตัวหนอนแก่และมีลำตัวสีน้ำตาลเทา จุด 2 จุดนี้ จะขยายยาวขึ้นเกือบพาดขวางลำตัว

หนอนเจาะสมอฝ้าย (Cotton bollworm)

ชื่อวิทยาศาสตร์: เฮลิคอเวอร์พ่า อาร์มิเจอร่า ( Helicoverpa armigera Hubner)

วงศ์: น็อคทุยดี้ (Family: Noctuidae)

อันดับ: หนอนผีเสื้อ หรือเลพิด็อพเทอร่า (Order: Lepidoptera)

เป็นหนอนที่มีพฤติกรรมดุร้ายและก้าวร้าวเช่นเดียวกับหนอนกระทู้ข้าวโพด เมื่อจับตัวหนอน ๆ จะกัดมือทันที ลักษณะของตัวหนอนจะคล้ายหนอนกระทู้ผัก หรือหนอนกระทู้หอมมาก แต่ปล้องแต่ละข้อของลำตัวจะแบ่งปล้องค่อนข้างชัดเจน และมีเส้นขนใสชัดมาก เมื่อตัวหนอนแก่ลำตัวจะเป็นสีน้ำตาลหรือสีน้ำตาลอมดำ หลังด้านบนมีแถบสีน้ำตาลอ่อนพาดตามแนวยาวของตัว และที่ด้านข้างลำตัวจะมีเส้นแถบสีเหลืองพาดตามแนวยาว

แหล่งสืบค้น:

ธีราทัย บุญญะประภา, พวงผกา อ่างมณี, สุภารดา สุคนธาภิรมณ์ ณ พัทลุง, สมศักดิ์ ศิริพลตั้งมั่น และสุชลวัจน์ ว่องไวลิขิต.รายงานความก้าวหน้า ความต้านทานของหนอนเจาะสมอฝ้าย, Helicoverpa armigera (Hubner) ต่อสารป้องกันกำจัดแมลงศัตรูพืชบนพื้นที่ปลูกมะเขือเทศที่สำคัญ Insecticide Resistance Level of Cotton Bollworn, Helicoverpa armigera (Hubner), on Important Tomato Cultivation Areas.รายงานผลงานวิจัยประจำปี 2560 สำนักวิจัยพัฒนาการอารักขาพืช กรมวิชาการเกษตร.หน้า 1187-1196.

กลไกออกฤทธิ์ยาแมลง ep.2

Sun, 26 May 2024 06:17:05 GMT

กลไกการออกฤทธิ์ของสารกำจัดแมลง ตอนที่ 2

ความต้านทานต่อสารกำจัดแมลง (ดื้อยา) แบ่งออกเป็น 3 ลักษณะ ดังนี้

1. ความต้านทานข้าม (Cross resistance)

ความต้านทานข้าม (Cross resistance)

เป็นกลไกความสามารถในการต้านทานสารกำจัดแมลงชนิดใดชนิดหนึ่งที่อยู่ในกลุ่มกลไกออกฤทธิ์ของสารกำจัดแมลง แล้วมีผลทำให้แมลงมีความสามารถต้านทานยาชนิดอื่นๆ ที่อยู่ภายในกลุ่มนั้นได้ ความต้านทานในลักษณะนี้จะมีกลไกการสร้างความต้านทานเพียงหนึ่งกลไกเท่านั้น หมายความว่า แมลงชนิดนั้นๆ มีกลไกต้านทาน (ด้ือยา) ต่อสารกำจัดแมลงหนึ่งชนิด แต่สามารถต้านทานสารชนิดอื่นภายในกลุ่มได้ แต่ไม่ต้านทานต่อสารกำจัดแมลงอื่นที่อยู่นอกกลุ่ม (ซึ่งจะกล่าวถึงการดื้อยานอกกลุ่มในหัวข้อความต้านทานถัดไป)

สาเหตุที่แมลงมีความต้านทานต่อสารกำจัดแมลงชนิดอื่นๆ ภายในกลุ่ม เป็นผลมาจากการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างโมเลกุลของจุดจับ (binding site) จนทำให้สารกำจัดแมลงที่อยู่ในกลุ่มเดียวกันไม่สามารถจับจุดดังกล่าวได้ เพราะ สารกำจัดแมลงที่อยู่ในกลุ่มเดียวกันจะมีโครงสร้างเคมีหลักเหมือนกัน ตัวอย่างเช่น

สารกำจัดแมลง กลุ่ม 5: มีโครงสร้างสารเคมี 1 ชนิด คือ สปินโนซีน (spinosyns) ซึ่งได้จากการหมักเชื้อจุลินทรีย์ประเภทแอคติโนมัยเซต (actinomycete) ชื่อ แซคคาโรพอลี่สปอร่า สไปโนซ่า ( Saccharopolyspora spinosa ) ที่อยู่ในดิน ได้สารสปินโนซีนออกมา มากกว่า 20 ชนิด แล้วนำไปสังเคราะห์ต่อเพิ่มเติม สารกำจัดแมลงที่อยู่ในกลุ่มสารเคมีสปีนโนซีน มีอยู่ 2 ชนิด คือ

1. สไปโนแซด (spinosad): เกิดจากสารสปินโนซีน ชนิด เอ (spinosyn type A) สูตรเคมี C ₄₁ H ₆₅ NO ₁₀ และชนิด ดี (spinosyn type D) สูตรเคมี C ₄₂ H ₆₇ NO ₁₀ ผสมกันในอัตราส่วน 17 ต่อ 3 ได้เป็นสารสปินโนซีน 2 ชนิดอยู่รวมกันเป็น spinos AD และเขียนใหม่ได้เป็น spinosad

2. สไปนีโทแรม (spinetoram): เกิดจากสารสปินโนซีน ชนิด เจ (spinosyn type J) สูตรเคมี C ₄₀ H ₆₃ NO ₁₀ และชนิด แอล (spinosyn type L) สูตรเคมี C ₄₁ H ₆₅ NO ₁₀ นำไปสังเคราะห์เพิ่มเติมได้เป็นสารอนุพันธ์ของสปินโนซีน ชนิด เจ และแอล ได้เป็นสาร spinetoram มีสูตรเคมี คือ C ₄₂ H ₆₉ NO ₁₀ หรือ C ₄₃ H ₆₉ NO ₁₀ (คาร์บอน (C) ต่างกัน 1 อะตอม)

กลไกออกฤทธิ์ของสารกำจัดแมลง แบ่งตามสรีระของแมลงศัตรูพืช เป็น 5 ระบบ คือ 1) ออกฤทธิ์ต่อระบบประสาทและกล้ามเนื้อ 2) ออกฤทธิ์ต่อระบบการหายใจระดับเซลล์ 3) ออกฤทธิ์ต่อระบบทางเดินอาหารส่วนกลาง 4) ออกฤทธิ์ต่อระบบการเจริญเติบโต และ 5) ยังไม่ทราบกลไกแน่ชัด

แมลงที่ต้านทานสารกำจัดแมลง กลุ่ม 5 เกิดจากกลไกความต้านทาน 2 สาเหตุ คือ

1) แมลงสังเคราะห์เอนไซม์ย่อยสลายสารกำจัดแมลงได้ดีขึ้น

2) เกิดการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างของจุดจับของสารกำจัดแมลง

ซึ่งกรณีสารกลุ่ม 5 การเปลี่ยนแปลงที่จุดจับพบบ่อยมากที่สุด โดยเกิดการเปลี่ยนแปลงโมเลกุลโปรตีนที่เป็นจุดจับ "ตัวคุมอัลโลสเตอริก ตำแหน่งวัน (allosteric modulator site I) หรืออีกชื่อ คือ มาโครไซคลิก แลกโตน (macrocyclic lactone site)" ของโปรตีนหน่วยย่อยอัลฟ่า (alpha subunit) ที่รวมตัวกับโปรตีนหน่วยย่อยอื่นๆ เป็นช่องผ่านตัวรับนิโคตินิกที่กระตุ้นการทำงานด้วยสารสื่อประสาทอะซีทิลโคลีน (nicotinic acetylcholine receptors: nAChR) เมื่อสารสไปนีโทแรมไม่สามารถจับที่จุดจับได้ สารสปีนโนแซดซึ่งมีโครงสร้างทางเคมีหลักเหมือนกันก็ไม่สามารถจับและออกฤทธิ์ได้เช่นกัน

ความต้านทานข้ามนี้ ยังมีผลต่อสารกำจัดแมลงที่มีโครงสร้างทางเคมีต่างกันด้วย เช่น สารกำจัดแมลง กลุ่ม 1A กับ 1B หรือ 3A กับ 3B

ภาพ: กลไกการทำงานของ "ช่องตัวรับนิโคตินิก ที่กระตุ้นการทำงานด้วยสารสื่อประสาท อะซีทิลโคลีน (nicotinic acetylcholine receptors; nAChR)", ช่องนี้เป็นกลุ่มของโปรตีนรวมตัวกันและเกิดช่องผ่านตรงกลาง แทรกตัวอยู่ในเยื้อหุ้มเส้นประสาท บริเวณส่วนหน้าโพสต์ไซแนปส์ติกนิวรอน ประกอบขึ้นจากโปรตีนหน่วยย่อย 5 หน่วย มี 4 ชนิด คือ หน่วยย่อยอัลฟ่า เบต้า แกมม่า และเดลต้า ซึ่งเป็นจุดที่สารสื่อประสาทเข้ามาจับ เพื่อกระตุ้นเปิดช่องให้ประจุไอออนบวกไหลเข้าสู่ภายในเซลล์ประสาท และเป็นจุดที่สารกำจัดแมลงเข้าจับเช่นกัน

สารกำจัดแมลง กลุ่ม 1 มีโครงสร้างสารเคมี 2 ชนิด คือ คาร์บาเมท จัดเป็นกลุ่ม 1A (สารในกลุ่มนี้ เช่น คาร์บาริล, เบนฟูราคาร์บ, ฟิโนบูคาร์บ ฯ) และ ออร์กาโนฟอสเฟต จัดเป็นกลุ่ม 1B (สารในกลุ่มนี้ เช่น ไดคลอวอส, โปรฟีโนฟอส, ไตรอะโซฟอส, พิริมิฟอส ฯ) แมลงที่มีความต้านทางสารกลุ่ม 1 เป็นผลมาจากเอนไซม์อะซีทิลโคลีนเอสเตอเรส (acetylcholine esterase) เกิดการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างทางเคมี ^[1] ซึ่งปกติเอนไซม์นี้จะ มีหน้าที่ย่อยสลายสารสื่อประสาทอะซีทิลโคลีน และสารกลุ่ม 1A และ 1B มีกลไกจับที่เอนไซม์นี้และหยุด/ยับยั้งการทำงานของเอนไซม์ แต่การเปลี่ยนแปลงโครงสร้างของเอนไซม์กลับทำให้เอนไซม์ดังกล่าวมีคุณสมบัติย่อยสลายสารกลุ่ม 1A และ 1B ได้

สารกำจัดแมลง กลุ่ม 3 มีโครงสร้างสารเคมี 2 ชนิดเช่นกัน คือ ไพริทรอยด์ /ไพริทริน จัดเป็นกลุ่ม 3A (สารในกลุ่มนี้ เช่น ไบเฟนทริน, ไซเพอร์เมทริน, แลมบ์ดาไซฮาโลทริน เดลต้าเมทริน ซีต้าไซเพอร์เมทริน ฯลฯ) และ ดีดีที จัดเป็นสารกลุ่ม 3B (สารในกลุ่มนี้ คือ ดีดีที [แบนทั่วโลก]) แมลงที่เกิดความต้านทานต่อสารดีดีที เกิดจากการกลายพันธุ์ของสารพันธุกรรม (ยีน) kdr ที่ควบคุมการแสดงออกของช่องผ่านศักย์ไฟฟ้าโซเดียม (voltage gated sodium channel) ทำให้เกิดความต้านทานต่อสารกลุ่มไพริทรอยด์ /ไพริทรินด้วย เพราะสารทั้ง 2 กลุ่ม ไม่สามารถจับที่จุดจับ "ตัวคุม (modulators) ของช่องผ่านศักย์ไฟฟ้าโซเดียม" ได้

ภาพจำลอง: กลไกการออกฤทธิ์ของสารกำจัดแมลง กลุ่ม 5 โดยจับที่ตัวคุมอัลโลสเตอริก ตำแหน่ง วัน ของช่อง nAChR ส่งผลให้ช่องเปิดตลอดวลาและประจุไอออนบวกไหลเข้าสู่เ้ส้นประสาท เกิดการกระตุ้นกระแสประสาทตลอดเวลา โดยกระแสประสาทนี้เกี่ยวข้องกับการหดตัวของกล้ามเนื้อ การกระตุ้นกระแสประสาทตลอดเวลา (hyperexcitation) ทำให้แมลงเป็นอัมพาต

อีกตัวอย่าง เป็นการสร้าง ความต้านทานข้าม แบบข้ามกลุ่มกลไกการออกฤทธิ์ เช่น เพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลในนาข้าว (brown planthopper (BPH): Nilaparvata lugens Stal) ในประเทศไทยพบการแพร่ระบาดรุนแรงมาก (ครั้งที่ 4) ในช่วงปี พ.ศ. 2552-2554 ภายหลังจากนั้นมีรายงาน การสร้างความต้านทาน (ดื้อยา) ข้ามกลุ่มสารกำจัดแมลง ระหว่างกลุ่ม 4A กับ กลุ่ม 9 และเพลี้ยจักจั่นฝอยทุเรียน (durian leafhopper: Amrasca durianae Hongsaprug) ^[2] แมลงทั้งคู่อยู่ในอันดับเฮมิพเทอร่า (Orde: Hemiptera) กลไกการสร้างความต้านทานต่อสารกำจัดแมลง กลุ่ม 4A ส่งผลให้เกิดความต้านทานต่อสารกลุ่ม 9 เนื่องจากกลไกความต้านทานนี้เป็นผลมาจากการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างของเอนไซม์ไซโตโครม พี450 ^[1] ซึ่งเป็นเอนไซม์ที่ใช้ย่อยสลายสารพิษได้อย่างกว้างขวางของแมลง (detoxification enzymes) ดังนั้น เมื่อแมลงสังเคราะห์เอนไซม์ดังกล่าวที่มีประสิทธิภาพในการย่อยสารกลุ่ม 4A ได้ดีและเกิดความต้านทานต่อสารกลุ่ม 4A เป็นผลให้เอนไซม์สามารถย่อยสารกำจัดกลุ่ม กลุ่ม 9 ได้ดีไปด้วย จึงเกิดความต้านทาน (ดื้อยา) ข้ามกลุ่มกลไกออกฤทธิ์ ^[3]

สาเหตุการต้านทานแบบข้าม

สาเหตุหลักมี 2 กลไก ตามที่ได้กล่าวข้างต้น คือ เกิดจากการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างทางเคมีของเอนไซม์ย่อยสลายสารกำจัดแมลงหรือสารพิษ ^[1] และการกลายพันธุ์ของจุดจับ นอกจากนี้ยังมีกลไกอื่นด้วย แต่ไม่เด่นและชัดเจนมากนัก มักเป็นปัจจัยเสริม คือ การลดการซึมผ่านของสารเข้าสู่ร่างกายของแมลงและพฤติกรรมบางประการของแมลงที่เตือนภัยให้แมลงหลบหลีกพืชที่มีการพ่นสารกำจัดแมลง

^[1] เอนไซม์ที่มีบทบาทสำคัญในการสร้างความต้านทาน คือ เอนไซม์ไซโตโครม พี450 (Cytochrom P450: Cty. P450) เอนไซม์ Cyt. P450 บางชนิดมีคุณสมบัติไม่เฉพาะเจาะจงในการจับและทำปฏิกิริยา ซึ่งปกติเอนไซม์แต่ละชนิดจะค่อนข้างเจาะจงในการทำปฏิกิริยา เมื่อเอนไซม์ Cyt. P450 ทำปฏิกิริยาย่อยสลายสารกำจัดแมลงใดได้ดีเป็นพิเศษ สารอื่นๆ ที่มีโครงสร้างเคมีหลักเหมือนกันก็จะถูกย่อยสลายไปด้วย จึงทำให้เกิดความต้านทานข้าม

^[2] ผู้เขียนตั้งข้อสังเกตุ: ช่วงปี พ.ศ.2563-2564 ในเขตพื้นที่ จ.นครศรีธรรมราช พบการแพร่ระบาดของเพลี้ยจักจั่นฝอยทุเรียนรุนแรงในหลายพื้นที่ โดยทั่วไปชาวสวนจะมีการใช้สารกำจัดแมลง กลุ่ม 4A กับเพลี้ยไก่แจ้ทุเรียนและเพลี้ยจักจั่นฝอยทุเรียนอย่างต่อเนื่อง ทั้งในลักษณะการพ่นป้องกันก่อนการระบาดและกำจัดเมื่อพบการแพร่ระบาด โดยที่ก่อนหน้าปีนั้นและช่วงปีดังกล่าว สารกำจัดแมลง กลุ่ม 9 แทบจะไม่เป็นที่รู้จักของชาวสวนและร้านค้าในพื้นที่เลย อีกทั้งในพื้นที่อื่นๆ ของประเทศเองก็แทบจะไม่พบการใช้สารกลุ่ม 9 ต่อเมื่อผมได้เริ่มแนะนำชาวสวนให้หันมาใช้สารกลุ่ม 9 กลับพบว่าอัตราขั้นต้นในการใช้กำจัดเพลี้ยจักจั่นฝอยต้องปรับอัตราการใช้เป็น อัตรา 15 กรัม ต่อน้ำ 20 ลิตร (จากเดิมที่สารกลุ่ม 9 ออกจำหน่ายในประเทศใหม่ๆ ใช้อัตรา 5 กรัม ต่อน้ำ 20 ลิตร พ่นกำจัดเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล) และในห่วงเวลาสั้นๆ ราว 2 ปี ทั้งที่มีการสลับกลุ่มสารออกฤทธิ์และการใช้ยังไม่เป็นที่แพร่หลาย กลับต้องเพิ่มอัตราเป็น 20 กรัม ต่อน้ำ 20 ลิตร และต่อมาต้องใช้สารกลุ่ม 9 ร่วมกับสารกำจัดแมลงกลุ่มอื่น

^[3] เอนไซม์ไซโตโครม พี450 เมื่อสามารถย่อยสลายสารกลุ่ม 4A และ 9 ได้ดี ดังนั้น จึงมีแนวโน้มที่จะย่อยสลายสารกลุ่ม 4C, 4D, 4E และ 4F ด้วย

2. ความต้านทานข้ามหลายกลไก (Multiple resistance)

ความต้านทานข้ามหลายกลไก (Multiple resistance) เป็นความสามารถต้านทานสารกำจัดแมลง ที่พบว่า แมลงชนิดหนึ่งสามารถมีกลไกต้านทานสารได้มากกว่า 1 กลไก คือ สามารถต้านทานกลุ่มสารกำจัดแมลงได้มากกว่า 1 กลุ่ม ในแมลงชนิดเดียว ความสามารถนี้ทำให้แมลงสร้างความต้านทานต่อกลุ่มกลไกการออกฤทธิ์ได้หลากหลายกลุ่มสาร

3. ความต้านทานข้ามเชิงลบ (Negative cross resistance)

ความต้านทานข้ามเชิงลบ (Negative cross resistance) เกิดจากแมลงชนิดใดชนิดหนึ่งสร้างความต้านทานต่อสารกำจัดแมลงกลุ่มหนึ่งแล้ว ความต้านทานดังกล่าว "กลับส่งผลเชิงลบต่อแมลง" กล่าวคือ เมื่อแมลงต้านทานสารกลุ่มหนึ่งแล้ว กลไกความต้านทานนี้ไปทำให้แมลงเกิดความอ่อนแอต่อสารกำจัดแมลงกลุ่มอื่น

ปัจจัยที่มีอิทธิผลต่อการสร้างความต้านทาน (ดื้อยา) ของแมลง

ความเร็วในการพัฒนาสร้างความต้านทานต่อสารกำจัดแมลงขึ้นอยู่กับหลายปัจจัยร่วมกัน ดังนี้

1. ความต้านทานเป็นสารพันธุกรรมเด่น (dominant gene): หากสารพันธุกรรม (ยีน) ที่แสดงออกถึงความต้านทานต่อสารกำจัดแมลงเป็นสารพันธุกรรมเด่น (ยีนเด่น) จะส่งเสริมให้แมลงสร้างความต้านทานได้เร็วกว่าปกติ

2. อายุของชั่วรุ่นหนึ่งๆ ของแมลง (generation): มีความสบสนกันมากในการนับช่วงอายุเพื่อสลับกลุ่มสารกำจัดแมลง ในการสลับกลุ่มนั้นมีการขยายความกันมากและแบ่งออกเป็น 2 แนวทาง คือ 1) การสลับกลุ่มสารตามวงจรชีวิตของแมลง /ชั่วอายุ (life cycle หรือ lifespan) และ 2) การสลับกลุ่มสารตามชั่วรุ่นของแมลง (generation) โดยสาระสำคัญทั้ง 2 แนวทาง ต่างมีจุดมุ่งหมายไปที่การสลับกลุ่มสารเมื่อแมลงเจริญวัยเป็นตัวเต็มวัย (วัยสืบพันธุ์ /ตัวแก่) ที่สามารถผสมพันธุ์และขยายจำนวนประชากรแมลงได้ ดังนั้น การอธิบายว่า "การสลับกลุ่มสารควรสลับตามวงจรชีวิตของแมลง" แลดูจะไม่ถูกต้องนัก เนื่องจากวงจรชีวิต จะหมายถึง ตั้งแต่เกิดถึงสิ้นอายุขัย ทั้งที่ในความหมายต้องการที่จะสื่อถึง เกิดถึงวัยสืบพันธุ์ ซึ่งจะตรงกับคำว่า "ชั่วรุ่น (generation)" มากกว่า

สำหรับแมลงที่มีชั่วรุ่นอายุสั้นเท่าไหร่ (เกิด-สืบพันธุ์) ในรอบปีหนึ่งๆ จะมีแมลงรุ่นต่างๆ ต่อปีมาก ส่งผลให้เกิดการพัฒนาหรือกลายพันธุ์ต้านทานต่อสารกำจัดแมลงได้เร็วยิ่งขึ้น ตัวอย่าง จำนวนชั่วรุ่นต่อปีของศัตรูพืช เช่น ไรแดงแอฟริกัน ตั้งแต่ระยะไข่ถึงตัวเต็มวัย ใช้เวลาราว 7-9 วัน ดังนั้น ในรอบ 1 ปี (365 วัน) จะมีไรแดงรุ่นลูกหลาน มากถึง 40-52 รุ่น หรือเพลี้ยไฟ ^[4] จากระยะไข่เจริญเป็นตัวเต็มวัย ใช้เวลาราว 14-17 วัน ดังนั้น ในรอบ 1 ปี จะมีรุ่นลูกหลาน มากถึง 21-26 รุ่น

3. การเคลื่อนย้ายของแมลง: การอพยพย้ายถิ่นของแมลงที่มีความแข็งแรงหรือความต้านทานเข้ามาในพื้นที่และผสมพันธุ์กับแมลงที่มีความแข็งแรงอยู่ก่อนแล้ว จะยิ่งส่งเสริมการพัฒนาความต้านทานได้เร็วยิ่งขึ้น ในทางตรงข้ามหากแมลงที่อพยพย้ายถิ่นเข้ามาเป็นประชากรแมลงที่มีความอ่อนแอย่อมทำให้รุ่นถัดไปมีความต้านทานต่อสารกำจัดแมลงลดลง

4. การคัดเลือกโดยสารกำจัดแมลง: ปกติในพื้นที่หนึ่งๆ จะมีประชากรแมลงที่มีความอ่อนแอและแข็งแรงต่อสารกำจัดแมลงปะปนกันไป การพ่นสารกำจัดแมลงจะเป็นการกำจัดแมลงอ่อนแอออกไป ส่วนแมลงที่แข็งแรงจะเล็ดลอดหลงเหลือและสืบพันธุ์ และถ่ายทอดพันธุกรรมที่แข็งแรงต่อไปยังรุ่นลูกหลาน ยิ่งมีแมลงอพยพเข้ามาเป็นแมลงที่มีความต้านทานร่วมด้วยจะยิ่งสร้างความต้านทานได้เร็วยิ่งขึ้น

^[4] อุณหภูมิที่สูงขึ้นส่งผลต่อการพัฒนาเจริญวัยของเพลี้ยไฟและแมลงอีกหลายชนิดให้เร็วขึ้น ในอดีตกล่าวกันว่า เพลี้ยไฟจากระยะไข่เจริญเป็นตัวเต็มวัย ใช้เวลาราว 19-21 วัน หรือมากกว่านี้

ตอนถัดไป: จะกล่าวถึงการระบาดเพิ่มของแมลงและไรศัตรูพืช และสารกำจัดแมลงที่มีแนวโน้มส่งเสริมการระบาดเพิ่ม

อ่านเพิ่มเติม.. กลไกออกฤทธิ์สารกำจัดแมลง ตอนที่ 1 (คลิ๊ก)

แหล่งสืบค้น:

IRAC.2019.Insecticide Mode of Action Training slide deck IRAC MoA Workgroup Version 1.0, April 2019.

(https://irac-online.org)

IRAC.2024.MODE OF ACTION CLASSIFICATION SCHEME VERSION 11.1, JANUARY 2024.

(https://irac-online.org)

เลิกจำแนกเชื้อรา "ราชั้นสูงและราชั้นต่ำ"

Wed, 22 May 2024 06:58:57 GMT

ถึงเวลาแล้วที่ควรเลิกจำแนกเชื้อราเป็น "ราชั้นสูงและราชั้นต่ำ" !!!

Martin (1965) จำแนกเชื้อราออกเป็น ราชั้นสูง (higher fungi) และราชั้นต่ำ (lower fungi) โดยอาศัยลักษณะของสปอร์ (spores) ในต่างประเทศการจำแนกลักษณะนี้ถือว่าตกยุคและไม่ค่อยกล่าวถึงกันแล้ว ปัจจุบันด้วยเทคโลโลยี่พันธุวิศวกรรมที่ก้าวหน้า จึงมีการใช้เทคนิคโมโนไฟโลเจเนติก (monophylogenetic) ตรวจสอบลักษณะทางพันธุกรรมและจำแนกเชื้อราออกเป็นอาณาจักรของราแท้จริง (true fungi) และสิ่งมีชีวิตคล้ายรา (funguslike organism) ประกอบด้วย

1. อาณาจักรโพรตีสต้า (Kingdom Protista) เป็นสิ่งมีชีวิตคล้ายรา มี 4 ไฟลั่ม ได้แก่ Plasmodiophoromycota, Dictyosteliomycota, Aerosiomycota และ Myxomycota

2. อาณาจักรโครมิสต้า (Kingdom Chromista /Straminopila) เป็นสิ่งมีชีวิตคล้ายรา มี 3 ไฟลั่ม ได้แก่ Oomycota, Hypochytridiomycota และ Labyrinthulomycota

3. อาณาจักรรา (Kingdom Fungi) เป็นราแท้จริง มี 4 ไฟลั่ม ได้แก่ Chytridiomycota, Zygomycota, Ascomycota และ Basidiomycota

(ที่มา: Alexopoulos, G.N. 1996. Introductory Mycology และ รศ.พิบูลย์ มงคลสุข, 2549)

กลไกออกฤทธิ์ยาแมลง ep.1

Tue, 21 May 2024 04:22:51 GMT

กลไกการออกฤทธิ์ของสารกำจัดแมลง ตอนที่ 1

ปัจจุบัน (พ.ศ.2567) สารกำจัดแมลง (insecticides) ได้จำแนกกลุ่มตามกลไกออกฤทธิ์ ณ จุดจับหรือตำแหน่งที่ออกฤทธิ์ (Mode of action / Site of action) โดยแบ่งออกเป็น 37 กลุ่ม กับอีก 7 กลุ่มที่ยังไม่ทราบกลไกที่แน่ชัด และในอนาคตน่าจะมีกลุ่มกลไกใหม่ๆ เพิ่มเติมออกมาอย่างแน่นอน ด้วยความก้าวหน้าทางวิทยาศาสตร์บวกกับการวิจัยค้นคว้าอย่างต่อเนื่องของบริษัทผู้ผลิตในต่างประเทศ เมื่อย้อนกับไปเมื่อราว 10 ปีก่อนหน้า (พ.ศ.2552-2555) นักวิชาการไทยและบริษัทผู้จำหน่ายสารกำจัดแมลงเริ่มตื่นตัวกับการจำแนกกลุ่มแบบใหม่ตามกลไกการออกฤทธิ์ที่ตำแหน่งต่างๆ ที่เล็กกว่าอวัยวะระดับเซลล์ ^[1] ซึ่ง ณ ปีนั้นมีกลุ่มเพียง 28 กลุ่ม และกลุ่มที่ยังไม่ทราบกลไกออกฤทธิ์อีก 3-4 กลุ่ม นอกจากสารกำจัดแมลงแล้ว สารป้องกันกำจัดโรคพืช (fungicides) และสารกำจัดวัชพืช (herbicides) ก็จำแนกกลุ่มตามกลไกการออกฤทธิ์เช่นเดียวกัน

^[1] อวัยวะระดับเซลล์ เป็นคำเปรียบเทียบเพื่อให้เข้าใจง่ายในบทความ ในทางวิชาการเรียกว่า “ออร์แกแนล (organelles)”

ภาพ: กลไกออกฤทธิ์ของสารกำจัดแมลง (อัพเดท พ.ค. 2568) แบ่งออกเป็นออกฤทธิ์ต่อระบบภายในแมลง 4 ประเภท และอีก 1 ประเภทที่ยังไม่ทราบ โดยทุกระบบภายในสามารถแบ่งเป็นจุดหรือตำแหน่งที่ยาออกฤทธิ์ได้ 37 ตำแหน่ง (37 กลุ่ม ยาแมลง) และที่ยังจำแนกตำแหน่งออกฤทธิ์ไม่ได้อีก 7 กลุ่ม

การจำแนกกลุ่มสารกำจัดแมลงตามกลไกการออกฤทธิ์ (Mode of Action: MoA)

เหตุที่มีการจำแนกกลุ่มใหม่ เป็นเพราะการสร้างความต้านทานของแมลง (resistance) หรือที่เรียกกันติดปากว่า "แมลงดื้อยา" โดยที่ในอดีตแม้มีคำแนะนำการใช้สารกำจัดแมลงสลับชนิดกัน เช่น คาร์บาริล สลับ เบนฟูราคาร์บ สลับ ฟีโนบูคาร์บ หรือสลับกลุ่มตามกลุ่มสารเคมี เช่น ฟิโนบูคาร์บ ซึ่งเป็นสารประกอบในกลุ่มสารเคมีคาร์บาเมท (carbamates) สลับ โปรฟีโนฟอส เป็นสารประกอบในกลุ่มสารเคมีออร์กาโนฟอสเฟต (organphosphates) ถึงกระนั้นก็ยังพบการสร้างความต้านทานของศัตรูพืช

หลักการกลไกการออกฤทธิ์ (Principle of Mode of action)

กลไกการออกฤทธิ์ในทางวิชาการ จะหมายถึง สารออกฤทธิ์ (สารกำจัดศัตรูพืช) เข้าไปจับกับโมเลกุลเป้าหมายภายในระดับเซลล์ (target site) เช่น เอนไซม์ (enzymes) โปรตีนตัวรับ (receptor proteins) ^[2] ทำให้เอนไซม์ไม่สามารถทำงานได้ตามปกติ เกิดภาวะล้มเหลวของกระบวนการต่างๆ ขึ้น ส่งผลให้ร่างกายเกิดความผิดปกติ เป็นอัมพาตและตายในที่สุด สารต่างๆ ที่เข้าจับโมเลกุลเป้าหมายได้จึงจะเป็นพิษต่อศัตรูพืช หากสารจับกับโมเลกุลเป้าหมายได้ลดลงจะทำให้ความเป็นพิษลดลงและควบคุมศัตรูพืชไม่ได้

^[2] โปรตีนตัวรับ (receptor proteins) เป็นกลุ่มโมเลกุลของกรดอะมิโนที่เชื่อมต่อกันหรือรวมกันเป็นโปรตีนที่มีหน้าที่เฉพาะ โดยแทรกตัวอยู่ในเยื่อหุ้มเซลล์ (cell mambrane) เช่น Ionic channel proteins เป็นโปรตีนที่ทำหน้าที่เป็นช่องผ่านของสารที่อยู่ภายนอกเซลล์ให้ไหลเข้าสู่ภายในเซลล์ จึงทำให้เยื้อหุ้มเซลล์มีคุณสมบัติคัดเลือกสารเข้า-ออกเซลล์ หรือ receptor proteins ที่ทำหน้าที่ตอบสนองต่อตัวกระตุ้นและสั่งการทำงาน เป็นต้น

ภาพ: ชนิดของโปรตีนเป้าหมายที่ยาแมลงเข้าไปจับ แล้วทำให้ระบบภายในแมลงล้มเหลว

การจับของสารกำจัดแมลงแต่ละกลุ่มจะมีความจำเพาะเจาะจงต่อโมเลกุลเป้าหมาย (target site) และจุดจับหรือตำแหน่งจับ (binding site) ที่แตกต่างกัน ซึ่งเป็นผลมาจากโครงสร้างของสารประกอบเคมีที่มีหมู่ฟังชั่นที่แตกต่างกัน หมู่ฟังชั่นทางเคมีที่รวมกันเป็นสารประกอบเคมีทำให้สารกำจัดแมลงมีความสามารถในการจับกับโมเลกุลเป้าหมายและจุดจับต่างกัน และคุณสมบัติของการมีขั้วประจุบวก/ลบของสารกำจัดแมลง (polarity) จะทำให้การจับมีประสิทธิภาพมากขึ้น

ตัวอย่าง: สารที่มีโครงสร้างทางเคมีต่างกัน แต่หมู่ฟังชั่นมีคุณสมบัติการจับโมเลกุลเป้าหมายและจุดจับเหมือนกัน จึงจำแนกเป็นกลุ่มเดียวกัน ได้แก่ สารไอโซโปรคาร์บ อยู่ในกลุ่มสารเคมีคาร์บาเมท และสารไดคลอวอส อยู่ในกลุ่มสารเคมีออร์กาโนฟอสเฟต ทั้ง 2 โครงสร้างสารเคมีมีจุดจับที่เอนไซม์อะซีทิลโคลีนเอสเทอเรส (Acetylcholinesterase; AChE) ซึ่งเป็นเอนไซม์ที่อยู่บริเวณช่องว่างระหว่างเส้นประสาท (synaptic cleft) ทำหน้าที่ย่อยสลายสารสื่อประสาทเพื่อลดระดับกระแสประสาท สารไอโซโปรคาร์บและไดคลอวอส จะมีความเจาะจงจับกับเอนไซม์ชนิดนี้ ทำให้เกิดความเป็นพิษและเอนไซม์ดังกล่าวไม่สามารถย่อยสารสื่อประสาท เพื่อลดระดับกระแสประสาทได้ โดยสารกำจัดแมลงทั้ง 2 ชนิด ได้รับการจำแนกกลุ่มตามกลไกออกฤทธิ์อยู่ในกลุ่ม 1A (คาร์บาเมท) และ 1B (ออร์กาโนฟอสเฟต) ตามลำดับ

ภาพ: ช่องโปรตีนตัวรับนิโคตินิกและเอนไซม์อะซีทิลโคลีนเอสเทอเรส ซึ่งอยู่บริเวณปลายเส้นประสาทส่วนรับ "โพสต์ไซแนปติกนิวรอน"

ภาพ: ตำแหน่งออกฤทธิ์ที่ยาแมลงกลุ่ม 1A และ 1B เข้าไปจับกับเอนไซม์อะซีทิลโคลีนเอสเทอเรส จนเอนไซม์ไม่สามารถย่อยสารสื่อประสาทอะซีทิลโคลีนได้ เป็นผลให้เกิดการกระตุ้นกระแสประสาทต่อเนื่องยาวนานและมากเกินไป (hyperexcitation) ทำให้แมลงเป็นอัมพาตและลาโลกแบบไม่สมัครใจ

ตัวอย่าง: สารที่มีโครงสร้างทางเคมีต่างกัน มีหมู่ฟังชั่นที่มีคุณสมบัติการจับโมเลกุลเป้าหมายเดียวกัน แต่จุดจับต่างกัน จึงจำแนกเป็นคนละกลุ่ม เช่น สารฟิโพรนิล อยู่ในกลุ่มสารเคมี ฟีนิลไพราโซล (phenylpyrazoles หรือ fiproles) จำแนกกลุ่มตามกลไกออกฤทธิ์อยู่ในกลุ่ม 2B และสารโบรฟลานิไลด์ อยู่ในกลุ่มสารเคมีเมต้า-ไดอะไมด์ (meta-diamides) จำแนกกลุ่มตามกลไกออกฤทธิ์อยู่ในกลุ่ม 30 โดยสารทั้ง 2 กลุ่ม จะจับกับโปรตีนตัวรับที่เป็นช่องผ่านของคลอไรด์ไอออนที่จะถูกกระตุ้นการทำงานให้เปิดช่องด้วยกรดแกมม่าอะมิโนบิวทิริก หรือเรียกสั้นๆ ว่า กาบา (GABA-gated chloride channel) ซึ่งช่องผ่านนี้อยู่บริเวณปลายตัวรับกระแสประสาท (postsynaptic neuron) ของเส้นประสาทส่วนรับ (dendrite) ซึ่งอยู่ระหว่างช่องว่างเส้นประสาท เพื่อรับกระแสประสาทจากเซลล์ประสาทก่อนหน้าและถ่ายทอดกระแสประสาทต่อไป โดยสารฟิโพรนิล จะเข้าไปจับภายในช่องผ่านทำให้ขัดขวางการไหลของคลอไรด์ไอออนเข้าสู่ปลายตัวรับกระแสประสาท (postsynaptic neuron) แม้จะมีสารสื่อประสาทกาบากระตุ้นการเปิดช่องผ่านก็ตาม การขัดขวางช่องผ่านทำให้ไม่เกิดการยับยั้งกระแสประสาทที่ส่งไปยังกล้ามเนื้อ กล้ามเนื้อจะหดเกร็ง เกิดภาวะเป็นอัมพาต (contractive paralysis) ส่วนสารโบรฟลานิไลด์ จะจับกับตัวคุมชนิด "อัลโลสเตอริก (allosteric modulator)" ทำให้ช่องเปิดตลอดเวลา เกิดการยับยั้งกระแสประสาทต่อเนื่องทำให้ไม่สามารถส่งกระแสประสาทได้ เป็นผลให้กล้ามเนื้ออ่อนแรง เกิดภาวะอัมพาตกล้ามเนื้ออ่อนปวกเปียก (flaccid paralysis)

ภาพ: ช่องโปรตีนที่กระตุ้นการเปิด-ปิดด้วยสารสื่อประสาทกาบา เป็นช่องทางไหลเข้าของคลอไรด์เพื่อยับยั้งกระแสประสาท ซึ่งช่องโปรตีนดังกล่าวอยู่บริเวณปลายเส้นประสาทส่วนรับ "โพสต์ไซแนปติกนิวรอน"

ภาพ: ช่องโปรตีนที่กระตุ้นการเปิด-ปิดด้วยสารสื่อประสาทกาบา ช่องทางไหลเข้าของคลอไรด์ (GABA-Gated Chloride Channel: GABA-Cl) โดยยาแมลงกลุ่ม 2B เช่น ฟิโพรนิล จะเข้าไปจับด้านในของช่องทำให้ขวางการไหลเข้าของคลอไรด์ และยาแมลงกลุ่ม 30 เช่น โบรฟลานิไลด์ และไอโซไซโคลซีเรม เข้าไปจับตัวคุมการเปิด-ปิดช่อง มีผลให้ช่องปิดจนคลอไรด์เข้าไม่ได้ จึงไม่เกิดการยับยั้งกระแสประสาท แมลงที่ได้รับสาร 2 กลุ่มนี้จะมีอาการชัก เกร็งและลาโลก

อีกตัวอย่างที่มีลักษณะคล้ายสารกำจัดแมลงกลุ่ม 2B และกลุ่ม 32 คือ สารกำจัดแมลงกลุ่ม 4A, 4C และ4D, กลุ่ม 5, กลุ่ม 14 และกลุ่ม 32 มีจุดจับที่ตัวรับช่องผ่านศักย์ไฟฟ้านิโคตินิกที่กระตุ้นการทำงานด้วยสารสื่อประสาทอะซีทิลโคลีน (nicotinic acetylcholine receptors: nAChR) โดยสารกลุ่ม 4 ทุกกลุ่มสารเคมี มีจุดจับที่ตัวคุม (modulator) โดยแย่งการจับกับสารสื่อประสาทอะซีทิลโคลีน สารกลุ่ม 5 และ 32 จับที่ตัวคุมชนิด "อัลโลสเตอริก (allosteric modulator)" ที่ตำแหน่ง 1 และ 2 ตามลำดับ (site I and II) ส่วนสารกลุ่ม 14 เข้าไปจับในช่องผ่านทำให้เกิดการขัดขวาง (blockers) การผ่านของไอออนประจุบวก เช่น โซเดียมไอออนประจุสองบวก (Na ⁺ ) หรือแคลเซียมไอออนประจุสองบวก (Ca ²⁺ )

ภาพ: ช่องโปรตีนตัวรับนิโคตินิก ที่กระตุ้นการเปิด-ปิดด้วยสารสื่อประสาทอะซีลทิลโคลีน (Nicotinic acetylcholine receptors: nAChR) เป็นช่องทางไหลเข้าของไอออนประจุบวก เช่น แคลเซียม และโซเดียม เพื่อกระตุ้นกระแสประสาทบริเวณปลายเส้นประสาทส่วนรับ "โพสต์ไซแนปติกนิวรอน"

ภาพ: ช่องโปรตีนตัวรับนิโคตินิก ที่กระตุ้นการเปิด-ปิดด้วยสารสื่อประสาทอะซีลทิลโคลีน (nAChR) โดยมียาแมลงกลุ่ม 4, กลุ่ม 5, กลุ่ม 14 และกลุ่ม 32 จับที่คนละตำแหน่งบนช่องโปรตีนดังกล่าว แม้เป็นช่องโปรตีนเดียวกันแต่ตำแหน่งจับต่างกันจึงแบ่งเป็นคนละกลุ่ม

นิยาม "ความต้านทานต่อสารกำจัดศัตรูพืช"

ความต้านทานต่อสารกำจัดแมลง (Insecticides resistance) หมายถึง การเปลี่ยนแปลงทางพันธุกรรม (ยีน: gene) หรือการกลายพันธุ์ (mutation) ของแมลง ที่ส่งผลให้สารกำจัดแมลงไม่สามารถควบคุมหรือกำจัดแมลงได้ ซึ่งการพ่นสารกำจัดแมลงจะเป็นการคัดเลือกแมลงที่มีความสามารถในการต้านทานต่อสารกำจัดแมลง เนื่องจากในจำนวนแมลงที่เข้าทำลายพืชผลจะมีแมลงบางตัวที่มีพันธุกรรมต้านทานสารกำจัดแมลงและเล็ดลอดมาได้ การใช้สารกำจัดแมลงกลุ่มเดิมซ้ำไปซ้ำมาจึงเกิดการคัดเลือกแมลงที่ต้านทานหรือส่งเสริมให้เกิดการกลายพันธุ์ต้านทาน แมลงดังกล่าวเมื่อผสมพันธุ์หรือออกลูกออกหลานจะถ่ายทอดลักษณะพันธุกรรมที่ควบคุมการแสดงออกของความต้านทานสารดังกล่าวได้

ภาพ: โปรตีนเป้าหมายที่ยาแมลงเข้าไปจับ โดยโครงสร้างของยาจะมีความจำเพาะต่อตำแหน่งที่จับเหมือนเอนไซม์ภายในร่างกาย โดยมี 2 ทฤษฎีเกี่ยวกับความจำเพาะ คือ ทฤษฏีแม่กุญแจ-ลูกกุญแจ และทฤษฏีการเหนี่ยวนำให้เหมาะสม ซึ่งปัจจุบันทฤษฏีหลังได้รับการยอมรับมากกว่า

ภาพ: การดื้อยาและการทนยาของแมลง เกิดมาจากตำแหน่งของโปรตีนเป้าหมายกลายพันธุ์จนยาแมลงจับไม่ได้ และแมลงสามารถสร้างน้ำย่อย (ดีท็อกซ์เอนไซม์) ย่อยยาแมลง ยาแมลงจึงไม่สามารถกำจัดแมลงได้

นอกจากการสร้างความต้านทานต่อสารกำจัดแมลงแล้ว แมลงยังสร้างความทนทานต่อสารกำจัดแมลง (insecticides tolerance) ซึ่งเป็นความสามารถของแมลงในทางสรีระวิทยาที่ทนต่อสารกำจัดแมลงได้มากขึ้น เช่น แมลงอาจมีความสามารถในการสังเคราะห์เอนไซม์ไซโตโครม พี450 (cytochrom P45O enzyme: Cyt. P450) เพิ่มขึ้น ซึ่งมีคุณสมบัติย่อยสลายสารกำจัดแมลงและขับออกจากร่างกาย ทำให้ความเป็นพิษของสารกำจัดแมลงลดลง

การเพิ่มอัตราการใช้สารกำจัดแมลงกับแมลงที่มีความทนทานจะช่วยกำจัดแมลงได้ดีขึ้น และการหยุดใช้สารบางชนิดที่แมลงมีความทนทานจะทำให้แมลงไม่สามารถถ่ายทอดความสามารถดังกล่าวให้กับรุ่นลูกหลานได้ ความสามารถทนทานกับความต้านทานต่อสารกำจัดแมลง อาจแบ่งความแตกต่างดังกล่าวได้ (อย่างง่าย) คือ หากเพิ่มอัตราขึ้น 1.1 เท่า จนถึง 8-9 เท่าของอัตราใช้ดั้งเดิมและสามารถกำจัดแมลงได้ดี จะถือเป็นความสามารถทนทาน ตัวอย่างเช่น เดิมเมื่อสิบกว่าปีก่อน ฟิโพรนิล 5% อัตราใช้กำจัดเพลี้ยไฟพริก (chili thrips) เท่ากับ 5 ซีซี. ต่อน้ำ 20 ลิตร ถ้าปัจจุบันอัตราเพิ่มขึ้น 8 เท่า (5 ซีซี. x 8 เท่า = 40 ซีซี.ต่อน้ำ 20 ลิตร) ยังกำจัดเพลี้ยไฟได้ดี จะถือว่าเพลี้ยไฟมีความสามารถทนทาน แต่หากเพิ่มอัตรามากกว่า 10 เท่าขึ้นไปจากอัตราดั้งเดิมและไม่สามารถควบคุมเพลี้ยไฟได้ แสดงให้เห็นว่าเพลี้ยไฟมีความต้านทานต่อสารกำจัดแมลง (ดื้อยา)

ซึ่งในส่วนของอัตราสารแนะนำดั้งเดิมอาจะต้องตรวจสอบจากข้อมูลเก่าๆ หรือจากผู้มีประการณ์

จบตอนที่ 1: ตอนถัดไปจะกล่าวถึงประเภทและกลไกความต้านทานต่อสารกำจัดแมลง

แหล่งสืบค้น:

IRAC.2019.Insecticide Mode of Action Training slide deck IRAC MoA Workgroup Version 1.0, April 2019.

(https://irac-online.org)

IRAC.2024.MODE OF ACTION CLASSIFICATION SCHEME VERSION 11.1, JANUARY 2024.

(https://irac-online.org)

ไส้เดือนฝอยทุเรียน ดับฝันทุเรียนปลูกใหม่

Thu, 16 May 2024 15:21:55 GMT

ไส้เดือนฝอยบุกทุเรียน.!! ภัยเงียบดับฝันทุเรียนปลูกใหม่

ศัตรูพืชที่ทวีความรุนแรงและแพร่ระบาดมากขึ้นในทุเรียนปลูกใหม่และแหล่งเพาะต้นกล้าทุเรียน

ใส้เดือนฝอย (Nematodes)

ใส้เดือนฝอย ถือเป็นศัตรูพืชที่สร้างความเสียหายให้กับพืชในระดับเศรษฐกิจอีกชนิดหนึ่ง เข้าทำลายรากพืช หัวและเหง้าที่อยู่ใต้ดิน ทำให้พืชมีลักษณะอาการคล้ายขาดธาตุอาหารเนื่องจากขาดธาตุและน้ำ ในบางพืชอาจรุนแรงจนทำให้ต้นเหี่ยวตายได้ เช่น พืชตระกูลแตง ไส้เดือนฝอยสร้างความเสียหายกับพืชปลูกมากกว่า 2,000 ชนิด เช่น ทุเรียน ชมพู่ หม่อน ลิ้นจี่ ลำไย กล้วย มังคุด เงาะ ฝรั่ง ท้อ น้อยหน่า ละมุด มะนาว ส้ม ส้มโอ มะละกอ องุ่น มะพร้าว หมาก ยูคาลิบตัส หน่อไม้ฝรั่ง ผักบุ้ง กะหล่ำปลี ผักกาดหอม แรดดิช ผักชี พริก พริกไทย มะเขือเทศ มะเขือยาว มะเขือเปาะ ยาสูบ กระเจี๊ยบเขียว แตงกวา แตงไทย เมล่อน แคนตาลูป บวบ มะระ ฟักทอง หอมแดง หอมหัวใหญ่ กระเทียม มันเทศ มันฝรั่ง พลู กวางตุ้ง กะหล่ำปลี คะน้า ข้าว ข้าวโพด ข้าวฟ่าง ถั่วเหลือง ถั่วเขียว ถั่วลันเตา สับปะรด อ้อย ตะไคร้ ชา กาแฟ มันสำปะหลัง เยอบีร่า บานชื่น ไม้ดอกไม้ประดับ และไม้ป่าหลายชนิด

ลักษณะทั่วไป

ไส้เดือนฝอย เป็นหนอนตัวกลม (round worm) และเป็นคนละชนิดกับไส้เดือนที่พบเห็นทั่วไป ไส้เดือนฝอยมีขนาดที่เล็กมากและส่วนใหญ่มองด้วยตาเปล่าไม่เห็น โดยมีขนาดลำตัวด้านกว้างน้อยกว่า 0.5 มิลลิเมตร ลำตัวใสและยาว ลักษณะรูปร่างเหมือนพยาธิที่ก่อโรคในคนและสัตว์ หรืออาจเปรียบได้ว่า "ไส้เดือนฝอย คือ พยาธิของพืช (Plant Parasitic Nematode)" ในทางวิชาการแม้สาเหตุผิดปกติของพืชจะเกิดจากไส้เดือนฝอย แต่ก็ถือเป็นโรคพืชชนิดหนึ่ง และเรียกอาการผิดปกตินี้ว่า "โรคไส้เดือนฝอยรากปม หรือโรครากปม"

ไส้เดือนฝอยมีทั้งเพศผู้และเพศเมีย ไส้เดือนฝอยรากปม ( Meloidogyne spp.) เพศเมียสามารถวางไข่ได้มากกว่า 100-250 ฟอง และมีการลอกคราบเพื่อเจริญวัย 3 ครั้งเป็นตัวเต็มวัยหรือตัวแก่ โดยใช้เวลาราว 15-25 วัน มีอายุตั้งแต่ 25-60 วัน ขึ้นอยู่กับชนิด สภาพภูมิอากาศและพืชอาหาร ไส้เดือนฝอยหลายชนิดสามารถสืบพันธุ์โดยไม่ต้องอาศัยน้ำเชื้อจากเพศผู้ได้ (parthenogenesis) บางชนิดลอกคราบจากวัยแรกภายในไข่เป็นวัยสอง แล้วจึงออกจากไข่ เช่น ไส้เดือนฝอยเรนิฟอร์ม ( Rotylenchulus reniformis )

การเข้าทำลายของไส้เดือนฝอย

ไส้เดือนฝอยเข้าทำลายส่วนที่อยู่ใต้ดินทั้ง ราก เหง้า และหัว โดยใช้ส่วนที่มีลักษณะเป็นเข็ม (stylet) แทงเข้ารากพืชแล้วปลดปล่อยเอนไซม์เพื่อทำลายผิวรากให้อ่อนนุ่มลง จากนั้นตัวอ่อนไส้เดือนฝอยจะชอนไชเข้าสู่รากพืชและดูดสารอาหารจากพืช การเจาะเข้าสู่รากพืชของไส้เดือนฝอยบางชนิด เมื่อเกิดรูแผลแล้วจะเป็นช่องทางให้ไส้เดือนฝอยตัวอื่นๆ ชอนไชผ่านรูนั้นด้วย ส่วนใหญ่ไส้เดือนฝอยจะก่อให้เกิดอาการรากเป็นปม เนื่องจากการแบ่งเซลล์ผิดปกติของรากส่วนที่ไส้เดือนฝอยฝังตัวอยู่ จึงขัดขวางการเคลื่อนย้ายของธาตุอาหารและน้ำ รากฝอยและรากขนมีปริมาณลดลง รากสั้น ทำให้พืชแสดงอาการคล้ายการขาดธาตุอาหาร ในระยะแรกส่วนเหนือดินของพืชจะแสดงอาการคล้ายขาดธาตุอาหาร โดยมักพบอาการใบเหลืองผิดปกติก่อน เช่น

1. อาการใบเหลืองหรือซีดขาวระหว่างเส้นใบ แต่อาการเหลืองระหว่างซีกซ้าย-ขวาของใบเหลืองไม่สมมาตรกันหรือต่างกัน

2. อาการใบเหลืองหรือซีดขาวที่เส้นกลางใบ

3. อาการใบเหลืองหรือซีดขาวที่เส้นใบย่อย

4. อาการใบด่าง ใบประด่าง ใบประเหลือง หรือเหลืองเป็นจ้ำๆ ตามหน้าใบ คล้ายอาการของโรคที่เกิดจากเชื้อไวรัส

ในพืชตระกูลแตง ใบที่อยู่ด้านล่างๆ จะแสดงอาการใบเหลืองคล้ายอาการขาดธาตุไนโตรเจนหรือโพแทสเซียม ต่อมาใบจะเริ่มเฉา ต้นเฉาคล้ายอาการขาดน้ำโดยที่ใบด้านบนอาจยังเขียวปกติ ใบล่างแห้งไหม้ ต่อมาจะยืนต้นตาย ในไม้ผลหากอาการรุนแรงอาจทำให้ใบซีดเหลืองหรือซีดขาว ต้นแคระเกร็น โตช้าและการแต่งกิ่งแขนงผิดปกติ ในฝรั่งจะก่อให้เกิดอาการใบเหลืองตามขอบใบและต่อมาจะกลายเป็นใบไหม้ แห้งกรอบและกิ่งแห้งตาย หากรุนแรงจะทำให้ฝรั่งยืนต้นตายได้

สำหรับในทุเรียน มักพบอาการที่ระบุทั้ง 4 ข้อด้านบนปะปนกันไปหรือมีอาการอย่างใดอย่างหนึ่ง ซึ่งขึ้นอยู่กับชนิดของไส้เดือนฝอยที่เข้าทำลาย กรณีที่เกิดอาการใบด่างเหลืองดังที่กล่าวอาจเป็นผลมากจากรากถูกทำลายให้เกิดแผลตามผิวราก เปลือกรากแตกเป็นแผลและเกิดอาการเน่า แต่หากรากทุเรียนมีอาการรากปมต้นทุเรียนจะแสดงอาการใบซีดเหลืองคล้ายอาการขาดปุ๋ย โดยในระยะแรกๆ ใบที่เกิดก่อนหรือใบด้านล่างจะเหลืองคล้ายขาดธาตุกำมะถันหรือไนโตรเจน ต่อมาใบอ่อนและใบด้านบนจะเหลืองซีด ใบเล็กและแคระเกร็น หลังจากนั้นจะใบเหลืองทั้งต้นและชะงักการเจริญเติบโต ผลของการเข้าทำลายของไส้เดือนฝอยที่รุนแรง ต้นทุเรียนมักไม่ตอบสนองต่อการใส่ปุ๋ย

“ความเสียหายที่เกิดขึ้นกับรากทุเรียนยังส่งผลให้เกิดช่องทางการเข้าทำลายซ้ำเติมของโรคพืช โดยเฉพาะเชื้อราไฟท็อปธอร่า และฟิวซาเรียม สาเหตุโรครากเน่าโคนเน่าและกิ่งแห้งตาย”

การแพร่ระบาดในทุเรียน

ไส้เดือนฝอยนั้นมีการกระจายตัวอยู่ทั่วไปทุกภูมิภาคของประเทศและทั่วโลก สำหรับประเทศไทยมีไส้เดือนฝอยที่จำแนกชนิดและพบในประเทศไทยมากถึง 138 ชนิด กระจายทั่วทุกภูมิภาค (สืบศักดิ์ สนธิรัตน, พ.ศ.2538) และคาดว่าน่าจะมีชนิดของไส้เดือนฝอยมากกว่าที่ได้จำแนกไว้แล้วอีกมาก อีกทั้งไส้เดือนฝอยแต่ละชนิดมีพืชอาหารค่อนข้างกว้างและมีพืชอาศัยที่เป็นวัชพืชหลายชนิด เช่น หญ้าข้าวนก ผักเบี้ย ขาเขียด เทียนนา หนวดปลาดุก แห้วหมู ก้ามกุ้ง สันตะวาใบพาย หญ้าตะกรัมและวัชพืชอื่นๆ

การแพร่ระบาดของไส้เดือนฝอยมักพบในทุเรียนปลูกใหม่ อายุ 1-3 ปี มากกว่าในทุเรียนอายุมาก แต่ก็พบการแพร่ระบาดในทุเรียนอายุมากได้เช่นกัน เพียงแต่อาการไม่รุนแรง ในแปลงเพาะพันธุ์ต้นกล้าทุเรียนที่พบการเข้าทำลายของไส้เดือนฝอยหากไม่รีบกำจัดแต่เนิ่นๆ หรือขาดประสบการณ์ในการสังเกตุลักษณะที่ปรากฏ อาจกลายเป็นแหล่งสะสมและแพร่กระจายไส้เดือนฝอย ในกรณีที่วางถุงเพาะต้นกล้าทุเรียนติดพื้นดินหรือมีการปูพื้น เมื่อราดน้ำชื้นแฉะหรือเอ่อล้นพื้นจะเป็นการส่งเสริมการกระจายไส้เดือนฝอยจากต้นที่ถูกทำลายไปสู่ต้นอื่นๆ จากประสบการณ์เคยพบอาการแพร่ระบาดของไส้เดือนฝอยในแปลงเพาะต้นกล้ารุนแรงโดยต้นกล้าแสดงอาการใบด่างมากกว่า 70% ของต้นกล้าทั้งหมด การวางต้นกล้าบนตะแกรงยกสูงจากพื้นจะช่วยลดการแพร่กระจายลงได้ (หากทำได้ แต่ต้นทุนตะแกรงจะสูงมาก)

ชนิดของไส้เดือนฝอยที่เข้าทำลายรากทุเรียน

สำหรับในประเทศไทย บัญชา ชิณศรีและคณะ (พ.ศ. 2564) รายงานว่า พบไส้เดือนฝอย 4 ชนิดที่เข้าทำลายต้นทุเรียนอายุน้อย ได้แก่ ไส้เดือนฝอยเรนิฟอร์ม ( Rotylenchulus spp.) ไส้เดือนฝอยรากข้าว ( Hirschmanniella spp.) ไส้เดือนฝอยรากปม ( Meloidogyne spp.) และไส้เดือนฝอยรากแผล ( Pratylenchus spp.) ส่วนสืบศักดิ์ สนธิรัตน (พ.ศ. 2538) รายงานชนิดของไส้เดือนฝอยที่พบเข้าทำลายทุเรียนไว้ถึง 27 ชนิด ดังนี้

1) Criconemella curvata

2) Criconemella onoensis

3) Criconemella sp.

4) Diphtherophora sp.

5) Helicotylenchus sp.

6) Hemicycliophora sp.

7) Hemicriconemoides cocophilus

8) Hirschmanniella mucronata มักพบอยู่ร่วมกับ H. oryzae

9) Hoplolaimus seinhorsti

10) Longidorus sp.

11) Meloidogyne javanica

12) Meloidogyne sp.

13) Paralongidorus sp.

14) Pratylenchus sp.

15) Pratylenchus brachyurus

16) Pratylenchus coffeae

17) Pratylenchus vulnus

18) Rotylenchulus reniformis

19) Rotylenchulus spp.

20) Scutellonema sp.

21) Trichodorus sp.

22) Tylenchorhynchus sp.

23) Tylenchulus semipenetrans

24) Tylenchulus sp.

25) Tylenchus spp.

26) Xiphinema radicicola Goodey

27) Xiphinema sp.

การป้องกันและกำจัด

สารกำจัดแมลงที่แนะนำ มีดังนี้

- สารกำจัดแมลง กลุ่ม 1A ได้แก่ เบนฟูราคาร์บ 20% อัตรา 40-60 ซีซี. ต่อน้ำ 20 ลิตร, ไทโอดิคาร์บ 75% อัตรา 50-60 กรัม ต่อน้ำ 20 ลิตร หรือ กลุ่ม 1B ได้แก่ ไตรอะโซฟอส 40% (ชื่อการค้า เช่น แพ็คฟอส, เอสโตฟอส ) อัตรา 40-50 ซีซี. ต่อน้ำ 20 ลิตร

- สารกำจัดแมลง กลุ่ม 2B คือ ฟิโพรนิล 5% อัตรา 50-60 ซีซี. ต่อน้ำ 20 ลิตร (ชื่อการค้า เช่น แพ็คโปนิล ) หรือ 25% อัตรา 10-12 ซีซี. ต่อน้ำ 20 ลิตร (ชื่อการค้า เช่น เมคเซนด์25 )

- สารกำจัดแมลง กลุ่ม 6 ได้แก่ อะบาเม็คติน อัตรา 50-60 ซีซี.ต่อน้ำ 20 ลิตร (ชื่อการค้า เช่น ไดเมทิน, อะบา24 )

- สารกำจัดแมลง กลุ่ม 23 ได้แก่ สไปโรเตตระเมท 15% OD และ 24% SC

- สารป้องกันกำจัดโรคพืช กลุ่ม 7 ได้แก่ ฟลูโอไพแรม 40% SC

สำหรับการป้องกันต้นกล้าทุเรียนที่เพาะในถุงเพาะ ใช้สารกำจัดแมลงตัวใดตัวหนึ่งตามข้างต้นผสมน้ำรดถุงปลูก โดยใช้น้ำปริมาตร 2 ลิตร ต่อต้น กรณีใช้อิมิดาคลอพริด 1% หว่านรอบโคนต้นให้ทั่ว อัตรา 15-20 กรัม ต่อต้น โดยรดยาหรือหว่านทุก 21-30 วันครั้ง

การป้องกันก่อนย้ายกล้าปลูก ใช้สารกำจัดแมลงตัวใดตัวหนึ่งตามข้างต้นผสมน้ำราดแปลงปลูกให้ชุ่มก่อนย้ายกล้า 14-21 วัน โดยใช้น้ำปริมาตร 2 ลิตร ต่อพื้นที่ 1 ตารางเมตร (ขณะราดดินควรมีความชื้นเล็กน้อย) กรณีใช้อิมิดาคลอพริด 1% หว่านรอบโคนต้นหรือรองก้นหลุม อัตรา 15-20 กรัม ต่อต้น และปฎิบัติเช่นนี้ซ้ำทุก 30 วัน จำนวน 4 ครั้ง หลังจากนั้นให้ปฏิบัติซ้ำทุก 3-4 เดือน จนต้นโตและมีระบบรากที่แข็งแรง

กรณีหลังปลูกทุเรียนไปแล้วและพบอาการโรคไส้เดือนฝอย ให้ใช้สารกำจัดแมลงตัวใดตัวหนึ่งตามข้างต้นผสมน้ำราดโคนต้นให้รอบทรงพุ่มและเลยออกมาเล็กน้อยราว 30-40 ซม. โดยใช้น้ำปริมาตร 2 ลิตร ต่อพื้นที่ 1 ตารางเมตร โดยราดทุก 7-10 วัน อย่างน้อย 2-4 ครั้ง (ขึ้นอยู่กับความรุนแรงที่เกิดขึ้น) หลังจากนั้นให้ราดซ้ำทุก 21-28 วัน จนกว่าอาการของโรคจะหมดไป และควรกระตุ้นการแตกรากใหม่เพื่อชดเชยรากที่เสียหาย โดยทำไปพร้อมๆ กับการกำจัดไส้เดือนฝอย

แหล่งสืบค้น:

บัญชา ชิณศรี ^[1] , ณัฐธิเดช บี่สา ^[1] , กนกทิพย์ ทะลือ ^[1] , พรทวัล พันธ์บุตร ^[1] และ กมลวรรณ พุทธวงค์ ^[1] .เคหการเกษตร.ปีที่ 45 ฉบับที่ 4 (เม.ย. 2564).หน้า 99-102.

สืบศักดิ์ สนธิรัตน.2538.ไส้เดือนฝอยศัตรูพืชในประเทศไทย Plant Parasitic Nematodes of Thailand.ภาควิชาโรคพืช คณะเกษตร มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์.พิมพ์ครั้งที่ 1. 275 หน้า.

^[1] ภาควิชาโรคพืช คณะเกษตร มหาวิทยาลัยเกษตร

ใบจุด-ใบไหม้ทุเรียน (โพมอฟซีส) ep.2

Mon, 13 May 2024 08:30:48 GMT

โรคใบจุด-ใบไหม้ในทุเรียนเชื้อราโพมอฟซีส ตอน 2 (การป้องกันกำจัด)

(Phomopsis leaf spot or leaf blight)

เชื้อรา: โพมอฟซีส ( Phomopsis durionis Syd, 1932 หรือ Phomopsis sp.)

จากบทความตอนที่แล้วได้กล่าวถึงถึงเชื้อราสาเหตุของโรค ลักษณะอาการและการเข้าทำลายแบบเชื้อแฝง ในบทความนี้จะแนะนำวิธีการป้องกันกำจัดโรคใบจุด แต่ก่อนที่จะแนะนำควรที่จะต้องศึกษาเรื่องชีววิทยาเบื้องต้นและผลของการใช้สารป้องกันกำจัดโรคพืชบางกลุ่มที่มีผลต่อการดื้อยาของเชื้อราโพมอฟซีสเสียก่อน

อ่านเพิ่มเติม: ลักษณะการเข้าทำลายและอาการเกิดโรคใบจุด-ใบไหม้ในทุเรียน (เชื้อราโพมอฟซีส ตอน 1)

ชีววิทยาของเชื้อราโพมอฟซีส

เชื้อราโพมอฟซีส เป็นเชื้อราสาเหตุก่อโรคพืชในพืชหลายชนิดและพบแพร่ระบาดไปทั่วโลก ลักษณะที่สังเกตุได้ง่ายไม่ว่าจะก่อโรคในส่วนใดของพืช คือ เม็ดจุดเล็กๆ สีดำพิคนิเดียม (pycnidium) ที่กระจายอยู่ทั่วไปในแผล ซึ่งเชื้อราจะสร้างขึ้นตลอดเวลา

สำหรับโรคผลเน่าทุเรียนที่เกืดจากเชื้อราโพมอฟซีส อาการผลเน่าจะพบว่าระหว่างร่องหนามเป็นสีดำเข้ม เนื่องจากพิคนิเดียมเจริญอยู่ระหว่างร่องหนาม แต่แผลเน่าไม่ฉ่ำน้ำเหมือนโรคผลเน่าที่เกิดจากเชื้อราไฟท็อปธอร่า ( Phytophtora palmivola ) ส่วนโรคผลเน่าแอนแทรคโนสที่เกิดจากเชื้อราคอลเล็ทโตทริคั่ม ( Colletotrichum spp.) จะมีลักษณะใกล้เคียงกัน

เชื้อราโพมอฟซีสในระยะเมเลมอร์ฟ (Teleomorph stage) จะสืบพันธุ์แบบอาศัยเพศโดยการสร้างแอสโคสปอร์ (Ascospores) และระยะแอนนามอร์ฟ (Anamorph stage) จะสืบพันธุ์แบบไม่อาศัยเพศ

แอสโคสปอร์จะถูกห่อหุ้มด้วยแอสคัส (ascus) เพื่อทำหน้าที่ป้องกัน และแอสโคสปอร์สามารถแพร่กระจายไปตามลมและฝนได้เป็นระยะทางไกล

โคนิเดียจะถูกห่อหุ้มด้วยพิคนิเดียม ซึ่งมีลักษณะเป็นจุดกลมเล็กๆ สีดำ พิคนิเดียมจะฝังลงไปในเนื้อเยื่อพืช มีขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 140-210 ไมครอน มีช่องเปิด (Ostiole) สั้นๆ โผล่พ้นเนื้อเยื่อออกมา ในสภาพความชื้นที่เหมาะสมโคนิเดียจะอาศัยลมหรือฝนในการแพร่กระจ่ายเชื้อ ส่วนต่างๆ ของพืชที่มีบาดแผล เช่น การตัดแต่งกิ่งหรือถูกแมลงทำลายและเกิดบาดแผลจะเป็นช่องทางเข้าสู่เซลล์พืชของโคนิเดีย แต่ถึงแม้บริเวณที่โคนิเดียตกสัมผัสกับพืชจะไม่มีบาดแผล โคนิเดียก็สามารถสร้างแอพเพรสซอเรียม (appressorium) เจาะแทงเข้าไปในเนื่อเยื่อหรือเซลล์พืชได้

นอกจากนี้พิคนิเดียมยังสามารถทนทานต่อสภาพแวดล้อมที่ไม่เหมาะสม ใบและผลทุเรียนที่เป็นโรคหากร่วงหล่นลงพื้นและไม่มีการเก็บไปฝั่งหรือเผาทำลาย จะกลายเป็นแหล่งสะสมของเชื้อรา

สารป้องกันกำจัดโรคพืชบางกลุ่มใช้ไม่ได้ผลกับเชื้อราโพมอฟซีส

พรศิริ บุญพุ่มและคณะ, 2562 ได้เปรียบเทียบสารป้องกันกำจัดโรคพืช คือ คาร์เบนดาซิม ^[1] กับสารชนิดอื่นๆ ในห้องปฏิบัติการทดลอง พบว่า conidia ของเชื้อราโพมอฟซีส ( Phomosis spp.) ดื้อสารคาร์เบนดาซิม ที่อัตราครึ่งหนึ่งของคำแนะนำ คิดเป็น 18.34% อัตราแนะนำบนฉลาก คิดเป็น 14.68% และที่อัตราเพิ่มขึ้นครึ่งหนึ่งของอัตราแนะนำ ^[2] คิดเป็น 8.26%

^[1] คาร์เบนดาซิม อยู่ในโครงสร้างสารเคมีเบนซิมิดาโซล (benzimidazole) กลไกการออกฤทธิ์อยู่ในสารป้องกันกำจัดโรคพืช กลุ่ม 1 เช่นเดียวกับโครงสร้างสารเคมีไทโอฟาเนท (thiophanate) ซึ่งโดยหลักการแล้วหากเชื้อก่อโรคดื้อสารตัวใดตัวหนึ่งในกลุ่มกลไกออกฤทธิ์ นั้นๆ เชื้อมีโอกาสจะดื้อสารอื่นๆ ในกลุ่มสารป้องกันกำจัดโรคพืชไปด้วย แต่การดื้อ (ยา) สารป้องกันกำจัดโรคพืชอาจแตกต่างกันไปตามโครงสารทางเคมีของแต่ละสาร

สารป้องกันกำจัดโรคพืช กลุ่ม 1 ประกอบไปด้วย

1. โครงสร้างสารเคมีเบนซิมิดาโซล ได้แก่ คาร์เบนดาซิม เบโนมิล และไทอะเบนดาโซล

2. โครงสร้างสารเคมีไทโอฟาเนท ได้แก่ ไทโอฟาเนท และไทโอฟาเนท-เมทิล
^[2] อัตราแนะนำ: ผู้เขียนเข้าใจว่าเป็นอัตราแนะนำบนฉลากคาร์เบนดาซิม (carbendazim) 50%

การป้องกันกำจัด

1. เศษซากของใบทุเรียนที่ร่วงหล่น หากพบว่ามีการติดโรคควรเก็บไปเผาทำลายหรือหากเผาไม่ได้ให้ขุดหลุมฝั่งที่ระดับความลึก 1-1.5 ม.

2. การใช้เชื้อราปรปักษ์ เช่น เชื้อราไตรโคเดอร์ ผู้เขียนไม่มีความรู้เรื่องปริมาณเชื้อที่เหมาะสมและอัตราที่เหมาะสมในการพ่นทางใบ แต่มีงานวิจัยหลายฉบับ รายงานว่า เชื้อราไตรโคเดอร์มา มีประสิทธิภาพในการยับยั้งเส้นใยของเชื้อราโพมอฟซีสในห้องปฏิบัติการได้ (ในจานอาหารเลี้ยงเชื้อ ซึ่งเชื้อราปรปักษ์และเชื้อก่อโรคสัมผัสกันโดยตรง) ผู้เขียนตั้งขอสังเกตุว่า เชื้อราไตรโคเดอร์มาในทางปฏิบิติภาคสนาม (พ่นทางใบในสวนทุเรียน) อาจไม่มีประสิทธิภาพเพียงพอที่จะยับยั้งเชื้อราโพมอฟซีสได้และเชื้อราไตรโคเดอร์มาเป็นเชื้อราที่อาศัยอยู่ในดิน (Soil borne fungi) อาจไม่สามารถมีชีวิตอยู่ในอากาศหรือบนต้นพืชได้นานเพียงพอที่จะยับยั้งเชื้อราก่อโรค

3. หากมีความจำเป็นต้องพ่นสารป้องกันกำจัดโรคพืช ควรพ่นสารที่มีฤทธิ์ดูดซึมร่วมกับสารป้องกันกำจัดโรคพืช กลุ่ม M03 เช่น แมนโคเซบ 80% (ชื่อการค้า เช่น พีเทน80 ), โพรพิเนบ 70% (ชื่อการค้า เช่น พีโคล70 ) อัตรา 40-60 กรัม ต่อน้ำ 20 ลิตร หรือ ซิงค์ไทอะโซล 20% อัตรา 40-50 ซีซี. ต่อน้ำ 20 ลิตร หรือกลุ่ม M04 ได้แก่ แคปเทน 50% อัตรา 40-60 กรัม ต่อน้ำ 20 ลิตร หรือกลุ่ม M05 ได้แก่ คลอโรทาโลนิล 50% อัตรา 30-40 ซีซี. ต่อน้ำ 20 ลิตร เพื่อป้องกันหรือชะลอการดื้อสารป้องกันกำจัดโรคพืช

สำหรับสารป้องกันกำจัดโรคพืชที่มีฤทธิ์ดูดซึม และอัตราแนะนำเบื้องต้น ^[3] ได้แก่

1. กลุ่ม 3 ได้แก่ เฮกซะโคนาโซล 5% (ชื่อการค้า เช่น วิวสต็อป ) อัตรา 30-40 ซีซี. ต่อน้ำ 20 ลิตร, ไดฟิโนโคนาโซล+โพรพิโคนาโซล 15%+15% (ชื่อการค้า เช่น พีมูเร่ ) อัตรา 15-20 ซีซี. ต่อน้ำ 20 ลิตร, โพรคลอราซ 45% (ชื่อการค้า เช่น โบแอ็ก ) อัตรา 15-20 ซีซี. ต่อน้ำ 20 ลิตร

2. กลุ่ม 11 เช่น ไพราโคสโตรบิน 25% (ชื่อการค้า เช่น แพ็คสโตรบิน ) อัตรา 10-15 ซีซี.ต่อน้ำ 20 ลิตร

3. กลุ่ม 11+3 ได้แก่ อะซอกซีสโตรบิน+ไดฟิโนโคนาโซล 20%+12.5% (ชื่อการค้า เช่น ทวินโป ) อัตรา 20-25 ซีซี. ต่อน้ำ 20 ลิตร

4. กลุ่ม 27+M03 ได้แก่ ไซมอกซานิล+แมนโคเซบ 8%+64% (ชื่อการค้า เช่น ดีโฟร่า ) อัตรา 25-30 กรัม ต่อน้ำ 20 ลิตร
*อัตราแนะนำอาจมีการเปลี่ยนแปลงตามสภาพความรุนแรงของโรค สภาพอากาศ ปริมาณน้ำฝน และอนาคตเชื้อก่อโรคอาจต้านทานสารได้มากขึ้น

**เมื่อพบการระบาดของโรคและมีความจำเป็นต้องพ่นสาร ควรพ่นสารอย่างน้อย 2-3 ครั้งห่างกัน 7-10 วัน (หากพบการระบาดรุนแรงควรพ่นทุก 5-7 วันครั้ง)

^[3] อัตราแนะนำมาจากผลการวิจัยสารป้องกันกำจัดโรคพืชต่อเชื้อราโพมอฟซีสที่เก็บตัวอย่างเชื้อจากทุเรียนในห้องปฏิบัติการภายใต้โครงการความร่วมมือระหว่างมหาวิทยาลัยแม่โจ้กับกลุ่มบริษัท แอ็กโกร (ประเทศไทย)

อ่านเพิ่มเติม: ลักษณะการเข้าทำลายและอาการเกิดโรคใบจุด-ใบไหม้ในทุเรียน (เชื้อราโพมอฟซีส ตอน 1)

แหล่งสืบค้น:

ปราโมช ร่วมสุข, รศ.ดร.สุมิตรา ภู่วโรดม, รศ.ดร.สมศิริ แสงโชติ, รศ.ดร.อิทธิสุนทร นันทกิจ, ดร.ยศพล ผลาผล, สุเทพ สหายา. การสร้างสวนทุเรียนมือใหม่สู่มืออาชีพ.พิมพ์ครั้งที่ 1.กรุงเทพฯ : ห้างหุ้นส่วนจำกัดเฟรม-อัพ ดีไซน์. 2561. หน้า 51-52.

นิรนาม. 2557. โรคผลไม้หลังการเก็บเกี่ยว.พิมพ์ครั้งที่ 1. สำนักวิจัยและพัฒนาวิทยาการเก็บเกี่ยวและแปรรูปผลิตผลเกษตร กรมวิชาการเกษตร. 129 หน้า.

พรทิพย์ วงศ์แก้ว. การชัดนำให้พืชสร้างภูมิคุ้มกันโรค. วารสารวิชาการเกษตร ปีที่ 7 เล่มที่ 1-3 มกราคม-ธันวาคม 2532. หน้า 84-91.

พรศิริ บุญพุ่ม, สมศิริ แสงโชติ และเนตรนภิส เขียวขำ. ประสิทธิภาพของสารเคมีกำจัดเชื้อราที่ใช้ทั่วไปในสวนทุเรียน และสารเคมีกำจัดเชื้อราอื่นๆ ต่อการเจริญของเชื้อรา Phomosis spp. สาเหตุโรคผลเน่าและโรคใบจุดทุเรียน.ว. วิทย. กษ. 50 : 3 (พิเศษ). 2562. หน้า 143-146.

วีระณีย์ ทองศรี และสมศิริ แสงโชติ. การเข้าทำลายแฝงของเชื้อรา Phomosis sp. สาเหตุโรคใบจุดของทุเรียน (Durio zibethinus Murr) พันธุ์หมอนทอง. วารสารเกษตรพระจอมเกล้า 34 : (1) . 2559. หน้า 59 - 67.

ยงยุทธ ธำรงนิมิต. 2553. โรคไม้ผล. พิมพ์ครั้งที่ 2.กรุงเทพฯ : เกษตรสยามบุ๊คส์. 136 หน้า.

รศ.ดร.นุชนารถ จงเลขา, กาญจนา วิชิตตระกูลถาวร, รัติกาล ธัญหล้า, ยอดชาย นิ่มรักษา, วิรัชนีย์ เต๋จ๊ะวันดี. การควบคุมโรคใบจุดใบไหม้ของสตรอเบอรี่โดยใช้จุลินทรีย์ปฏิปักษ์. มูลนิธิโครงการหลวง รายงานประจำปีตามโครงการวิจัย รหัสที่ 3060-3204 งบประมาณ 2543-2544.

Tongsri V., Songkumarn P, Sangchote S. Leaf spot characteristics of Phomopsis durionis on durion (Durio zibethinus Murray) and latent infection of the pathogen. Acta Universitatis Agriculturae et Silviculturae Mendelianae Brunensis.Vol. 64 No. 1. 2016. Pages 185-193.

Wikipedia contributors. "Dead arm of grapevine." Wikipedia, The Free Encyclopedia. Wikipedia, The Free Encyclopedia, 8 Aug. 2017. Web. 29 Dec. 2020.

ใบจุด-ใบไหม้ทุเรียน (โพมอฟซีส) ep.1

Mon, 13 May 2024 07:56:08 GMT

โรคใบจุด-ใบไหม้ในทุเรียนเชื้อราโพมอฟซีส ตอน 1 (การเข้าทำลาย)

(Phomopsis leaf spot or leaf blight)

สาเหตุเชื้อรา: โพมอฟซีส ( Phomopsis durionis Syd, 1932 หรือ Phomopsis sp.)

" โรคใบจุด" ในทุเรียนหรือกรณีที่พบอาการของโรครุนแรงจนแผลขยายขนาดกลายเป็นแผลใบไหม้อาจเกิดตามขอบใบหรือหน้าใบ จึงมักเรียกว่า "โรคขอบใบไหม้" จากเชื้อราโพมอฟซีส ( Phomopsis spp.) เป็นเชื้อราที่อยู่ในวงศ์ วอลซาซีอี้ (Family: Valsaceae) ไฟลั่ม แอสโคมายโคต้า (Phylum: Ascomycota)

เดิมในอดีตโรคนี้ไม่ค่อยได้รับความสนใจจากนักวิชาการเท่าใดนัก เนื่องจากเชื้อรามักทำลายใบแก่และอาการไม่รุนแรง จนต่อมาพบว่าเชื้อราทำให้มีอาการขอบใบไหม้ที่รุนแรงและใบได้หากปล่อยปละละเลย นอกจากนี้ยังเป็นอีกหนึ่งสาเหตุของโรคผลเน่าในทุเรียนหลังการเก็บเกี่ยว ^[1] การปล่อยปละละเลยใบที่เกิดโรคและร่วงหล่นสู่พื้นจะกลายเป็นแหล่งสะสมของเชื้อราทั้งบนต้นและเศษซากพืช (Source of inoculum)

อ่านเพิ่มเติม:การป้องกันกำจัดโรคโรคใบจุด-ใบไหม้ในทุเรียนเชื้อราโพมอฟซีส จากงานวิจัย (ตอน 2)

^[1] โรคผลเน่าหลังการเก็บเกี่ยว เป็นโรคที่เกิดขึ้นภายหลังการเก็บเกี่ยว โดยก่อนหน้านั้นจะไม่พบอาการของโรค ซึ่งอาการผลเน่าจะปรากฏเมื่อขนส่งถึงผู้จำหน่ายหรือผู้บริโภค เชื้อราโพมอฟซีส สามารถก่อให้เกิดโรคผลเน่าภายหลังการเก็บเกี่ยวในไม้ผลหลายชนิด เช่น มะม่วง มังคุด เงาะ ฝรั่ง ส้ม มะขาม ผลท้อ มะละกอ ถั่ว สตรอเบอร์รี่ นอกจากนี้ยังพบการเข้าทำลายของเชื้อราโพมอฟซีสที่ก้านดอก ดอกและผลอ่อนของทุเรียนอีกด้วย

ลักษณะอาการของโรค

อาการเริ่มแรกเกิดเป็นแผลจุดตายขนาดเล็ก (Necrotic spots) เส้นผ่าศูนย์กลางประมาณ 1 มม. มีสีน้ำตาลเข้มถุงดำหรือสีน้ำตาลอมแดง มีสีเหลืองล้อมรอบแผลคล้ายวงแหวาน (Yellow halo) ^[2] เมื่อแผลขยายขนาดขึ้นมาเล็กน้อยราวๆ 2-3 มม. ตรงกลางแผลจะเป็นแผลช้ำต่อมาจะเปลี่ยนเป็นสีขาว ขอบแผลมีสีน้ำตาลเข้มหรือสีน้ำตาลอมแดง ช่วงนี้รูปร่างแผลอาจมีรูปร่างกลมหรือหากแผลจุดแต่ละแผลอยู่ใกล้กันมากแผลที่ขยายขนาดขึ้นมาชนกันอาจทำให้มีรูปร่างไม่ชัดเจนในระยะนี้

ส่วนมากแผลจุดจะกระจายอยู่ทั่วไปบนใบและมักพบในใบแก่หรือบางครั้งพบในใบเพสลาดที่ถูกแมลงรบกวนหรือมีอาการขาดธาตุอาหาร ต่อมาเมื่อแผลขยายขนาดขึ้น อาจมีขนาดใหญ่กว่า 10-15 มม. ตรงส่วนกลางแผลจะมีสีขาวหรือสีขาวอมอมเทาชัดเจนขึ้น และมักพบจุดเม็ดเล็กๆ สีดำ (pycnidium) ^[3] ขนาดเท่าปลายเข็มหมุดกระจายอยู่ตรงการแผล

นอกจากนี้ยังพบแผลตามขอบใบด้วย เมื่อแผลขยายขนาดมาชนกันจนกลายเป็นแผลขนาดใหญ่ทั้งบนใบและขอบใบ แผลที่เกิดขึ้นจะส่งผลกระทบต่อกระบวนการสังเคราะห์แสงของพืชและใบมีอายุสั้นลง ใบร่วงหล่นก่อนครบอายุหรือรบกวนกระบวนการเมตาบอลิซึมภายในเซลล์ใบพืช

^[2] วงแหวนสีเหลืองรอบแผล Yellow halo คือ อาการเนื้อเยื่อเสียหายและเนื้อเยื่อตายของพืชที่เกิดมาจากเชื้อราสังเคราะห์สารพิษขึ้นมาและมีผลทำลายเซลล์หรือเนื้อเยื่อพืช เช่น เชื้อราโพมอฟซีส พาสพาวลี้ ( P. paspalli ) เมื่อเข้าทำลายธัญพืชจะสังเคราะห์สารพิษไซโตชาลาซิน (cytochalasins) และสารพิษดังกล่าวพบว่าเป็นอันตรายต่อผู้บริโภคด้วย
^[3] Pycnidium เป็นโครงสร้างที่หุ้มสปอร์ของเชื้อราที่อยู่ในระยะสืบพันธุ์แบบไม่อาศัยเพศ

การเข้าทำลายแบบเชื้อแฝง (Latent infection)

ความน่าสนใจของเชื้อราสาเหตุโรคใบจุดในทุเรียน หรือ โรคขอบใบไหม้ในทุเรียน คือ การเข้าทำลายพืชแบบเชื้อแฝงของเชื้อราโพมอฟซีส (Latent infection) ตัวอย่างในองุ่น ใบองุ่นจะปรากฎแผลจุดที่ใบหลังติดเชื้อราโพมอฟซีส วิติโคล่า ( P. viticola ) ประมาณ 21 วัน และที่ลำต้นจะปรากฎแผลหลังการติดเชื้อ 28 วัน วีระณีย์ ทองศรี และสมศิริ แสงโชติ (2559) ในใบทุเรียนที่ทำให้เกิดแผลโดยการกรีดและทำการปลูกถ่ายเชื้อราโพมอฟซีสจะเกิดแผลใบจุดบริเวณที่กรีดแผลหลังปลูกถ่ายเชื้อ 20 วัน และจะปรากฎแผลใบจุดใหม่หลังปลูกถ่ายเชื้อ 32 วัน ส่วนการปลูกถ่ายเชื้อราโดยพ่นสปอร์ของเชื้อราโพมอฟซีสบนหน้าใบ (Adaxial surface) และใต้ใบ (Abaxial surface) พบว่าการพ่นที่ใต้ใบทำให้ใบทุเรียนติดเชื้อได้มากกว่าและพบการเข้าทำลายของเชื้อราสูงสุดในสัปดาห์ที่ 4 และยังคงพบการเข้าทำลายของเชื้อราตลอด 8 สัปดาห์หลังการปลูกถ่ายเชื้อ แต่พบในปริมาณที่ลดลง

จึงพอสรุปได้ว่า การเข้าทำลายของเชื้อราโพมอฟซีสลักษณะแฝงในใบทุเรียนจะเริ่มปรากฎแผลจุดหลังติดเชื้อราว 28-32 วัน หากใบทุเรียนมีแผลอยู่ก่อนแล้วหรือมีอาการขาดธาตุอาหาร แผลจุดจะปรากฎหลังการติดเชื้อราว 21 วัน

การเข้าทำลายแบบเชื้อแฝงนี้อาจเป็นผลมาจากพืชสร้างภูมิต้านทานจากการสังเคราะห์สารไฟโตอะเล็กซ์ซิน (Phytoalexin) ซึ่งเป็นสารยับยั้งการเจริญของเชื้อราก่อโรคในระยะแรก ทำให้การเจริญของเชื้อราอยู่เฉพาะบริเวณใต้ชั้น epidermis โดยไม่มีการเจริญเข้าสู่ภายในเซลล์พืช จึงไม่ปรากฏอาการแผลจุดหรือแผลใบไหม้ จนกระทั้งเนื้อเยื่อและเซลล์พืชมีอายุมากขึ้นปริมาณสารไฟโตอะเล็กซ์ซินจึงลดลง เส้นใยเชื้อราจึงสามารถเจริญลุกลามเข้าสู่ภายในเซลล์ทำให้เซลล์พืชตายและปรากฏแผลขึ้น

อ่านต่อ: โรคใบจุด-ใบไหม้ในทุเรียนเชื้อราโพมอฟซีส ตอน 2 (การป้องกันกำจัด)

อ้างอิง:

Wikipedia contributors. "Dead arm of grapevine." Wikipedia, The Free Encyclopedia. Wikipedia, The Free Encyclopedia, 8 Aug. 2017. Web. 29 Dec. 2020.

เฝ้าระวัง เพลี้ยจักจั่นฝอยทุเรียน

Mon, 13 May 2024 07:11:12 GMT

เพลี้ยจักจั่นฝอยทุเรียน.!! ยอดอ่อนไหม้เหลือแต่กิ่งให้ดูต่างหน้า

เพลี้ยจักจั่นฝอยทุเรียน (Durian leafhopper)

ชื่อท้องถิ่นอื่นๆ: เพลี้ยจักจั่น เพลี้ยกระโดด เพลี้ยน้ำมัน

ชื่อวิทยาศาสตร์: Amrasca durianae Hongsaprug

วงศ์: ซิคาเดลลิดี้ (Family: Cicadellidae) , อันดับ: เฮมิพเทอร่า (Order: Hemiptera)

ยอดก้านธูป หรือยอดไม้กวาดในทุเรียน

ต้นทุเรียนที่มีกิ่งก้านบริเวณยอดหรือปลายยอดแห้งตาย มีลักษณะคล้ายก้านธูปหรือก้านไม้กวาด สาเหตุอาจเกิดได้จากหลายประการ อาทิ เกิดจากโรคกิ่งแห้งตาย (Fusarium die-back disease) อาการขาดธาตุแคลเซียมและโบรอนในช่วงอุณหภูมิสูง ความชื้นสัมพัทธ์ต่ำ หรือต้นทรุดโทรมหลังการเก็บเกี่ยว แต่ในที่นี้จะกล่าวถึงสาเหตุที่มาจาก "เพลี้ยจักจั่นฝอยทุเรียน"

อาการยอดแห้งตายคล้ายยอดไม้กวาดในทุเรียน ที่มีสาเหตุจากเพลี้ยจักจั่นฝอยทุเรียน (Durian leafhopper) บางพื้นที่เรียกเพลี้ยชนิดนี้ ว่า "เพลี้ยกระโดด" ที่ได้ชื่อนี้อาจเป็นเพราะชาวสวนสังเกตุพฤติกรรมการเคลื่อนไหวของเพลี้ยจักจั่นฝอยทุเรียน ที่มีลักษณะคล้ายการกระโดดไปด้านข้างเหมือนการเดินของ "ปู"

เพลี้ยจักจั่นฝอยทุเรียนเป็นแมลงศัตรูพืชที่อยู่ในอันดับ "เฮมิพเทอร่า" และ อยู่ในวงศ์เดียวกันกับเพลี้ยจักจั่นฝ้าย เพลี้ยจักจั่นชาสีเขียว เพลี้ยจักจั่นฝอยมะม่วง เพลี้ยจักจั่นช่อมะม่วง (เพลี้ยจักจั่นมะม่วง) เพลี้ยจักจั่นสีเขียวในข้าว เพลี้ยจักจั่นปีกลายหยักในข้าว เพลี้ยจักจั่นแดงในอ้อย และมีความใกล้ชิดทางชีววิทยากับเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล และเพลี้ยกระโดดหลังขาว ที่อยู่ในวงศ์เดลฟาซิดี้ (Family: Delphacidae) ดังนั้น แม้ในเชิงวิชาการจะยังขาดข้อมูลการศึกษาด้านชีววิทยาของเพลี้ยจักจั่นฝอยทุเรียนค่อนข้างมากแต่ก็พอจะอ้างอิงกับเพลี้ยจักจั่นชนิดอื่นได้

อาการยอดก้านธูปเนื่องจากเพลี้ยจักจั่นฝอยเข้าทำลาย

รูปร่างลักษณะ

เพลี้ยจักจั่นฝอยทุเรียน (Durian leafhopper) เป็นศัตรูพืชที่สร้างความเสียหายในระดับเศรษฐกิจ มีชื่อสามัญภาษาอังกฤษตามพืชที่พบหลัก คือ "ทุเรียน (Durian)" (ปัจจุบัน เพลี้ยชนิดนี้ยังไม่พบการเข้าทำลายในพืชอื่น) และชื่อตัวตามลักษณะการทำลาย คือ "leafhopper (ลีฟฮอพเพอร์)" ชื่อ leafhopper มาจากคำว่า "leaf" หมายถึง "ใบ" เป็นส่วนที่ถูกเข้าทำลายหลัก กับคำว่า "hopper" หมายถึง "ผู้กระโดด" ซึ่งเรียกตามลักษณะการเคลื่อนที่ของแมลงในวงศ์นี้หรือวงศ์ใกล้เคียง โดยมีลักษณะการเคลื่อนไหวแบบกระโดดเฉียงไปด้านข้างของลำตัวคล้ายปู นอกจากนี้ยังมีคำที่ใช้เรียกลักษณะอาการของใบพืชที่ถูกทำลายจากเพลี้ยเหล่านี้ ที่มีลักษณะไหม้คล้ายถูกน้ำร้อนลวก ว่า "hopper burn (ฮอพเพอร์เบิร์น)"

เพลี้ยจักจั่นฝอยทุเรียน ไม่ใช่แมลงศัตรูพืชที่พึ่งพบใหม่แต่เป็นศัตรูพืชที่พบมานานทุเรียน ในระยะ 5-6 ปีหลังมานี้เอง ที่พบว่า สร้างความเสียหายกับใบอ่อนทุเรียนมากขึ้น และมีรุนแรงมากกว่าเพลี้ยไก่แจ้ทุเรียน อีกทั้งเพลี้ยชนิดนี้ยังสร้างความทนทานต่ออัตราสารกำจัดแมลงมากขึ้น (Tolerance) ความต้านทานต่อสารกำจัดแมลงมากขึ้น (Resistance) และพบว่ามีสารกำจัดแมลงหลายชนิดที่มีผลต่อการระบาดเพิ่มขึ้น (Resurgence)

อาการยอดอ่อน-ใบอ่อนไหม้คล้ายถูกน้ำร้อนลวก เกิดจากน้ำลายที่เป็นเอนไซม์พิษ

รูปร่างลักษณะทั่วไปคล้ายคลึงกับเพลี้ยจั๊กจั่นฝอยมะม่วง เพลี้ยจักจั่นฝ้าย และเพลี้ยจักจั่นชาสีเขียว การจำแนกเพลี้ยจักจั่นฝอยทุเรียน โดยส่วนหัว (pronotum และ scutellum) เป็นสีน้ำตาลอ่อนอมเขียว บริเวณใกล้ขอบหน้าผากมีจุดดำ 2 จุด (ปลายส่วนหัว) และมีเส้นสีขาวเป็นรูปเครื่องหมายบวก (+) พาดยาวตรงกลาง scutellum และมีจุดสีน้ำตาลเรียงเป็นระยะ ปีกใสสีเขียวอ่อน กลางปีกค่อนไปทางด้านปลายมีจุดสีดำ 4 จุด เรียงพาดขวาง

รูปร่างลักษณะของเพลี้ยจักจั่นฝอยตัวเต็มวัย (ตัวแก่)

การทำลายและความเสียหาย

เพลี้ยจักจั่นฝอยทุเรียนทั้งตัวเต็มวัยและตัวอ่อนดูดกินน้ำเลี้ยงจากใบอ่อนและใบเพสลาดของทุเรียนโดยไม่ทำลายใบแก่ การดูดกินน้ำเลี้ยงของเพลี้ยจักจั่นแต่ละชนิดส่วนมากจะทำให้อาการใบไหม้ เพลี้ยจักจั่นทุกชนิดมีปากแบบเจาะดูด (piercing sucking type) การดูดกินน้ำเลี้ยงโดยการเจาะดูด ซึ่งไม่ทำให้เซลล์หรือเนื้อเยื่อใบพืชเสียหายมากนัก แต่ความเสียหายเกิดจากการใช้เอนไซม์ที่เป็นพิษในน้ำลายย่อยผนังเซลล์พืชทำให้ผนังเซลล์บางลงและแตก หลังจากนั้นของเหลวหรือน้ำเลี้ยงภายในเซลล์จะซึมออกมา อาการผนังเซลล์แตกนี้ทำให้เกิดอาการไหม้ "hopper burn" โดยปกติเพลี้ยจักจั่นฝอยมักดูดกินน้ำเลี้ยงบริเวณขอบใบมากกว่าเนื้อใบ อาการใบไหม้ระยะแรกมีลักษณะคล้ายถูกน้ำร้อนลวก ต่อมาเมื่อแผลไหม้เริ่มแห้งจะทำให้ขอบใบม้วนงอ หากถูกทำลายรุนแรงใบอ่อนจะร่วงหล่น การระบาดของเพลี้ยต่อเนื่องจะทำให้ใบอ่อนเกิดอาการไหม้รุนแรงทั้งต้นและใบร่วงเหลือแต่ก้าน ชาวสวนเรียกอาการทีเหลือแต่ก้านนี้ว่า "ยอดก้านธูป"

วงจรชีวิต

ยังไม่พบรายงานวงจรชีวิตของเพลี้ยจั๊กจั่นฝอยทุเรียน ดังนั้น จึงอ้างอิงวงจรชีวิตของ "เพลี้ยจั๊กจั่นฝ้าย" วงจรชีวิตมีดังนี้

1. ตัวเต็มวัยหรือตัวแก่ (adults): มีอายุเฉลี่ยราว 21-28 วัน แต่สามารถมีอายุได้นานถึง 53 วัน โดยเพศเมียมีอายุยืนยาวกว่าเพศผู้ ปกติเพศเมียมีสัดส่วนมากกว่าเพศผู้ 1.3 ต่อ 1 ตัว

2. ไข่ (eggs): ตัวเต็มวัยเพศเมียวางไข่เป็นฟองเดี่ยวในเนื้อเยื่อพืชตามเส้นใบ หรือบางครั้งวางไข่ที่ก้านใบอ่อนๆ เพศเมีย 1 ตัว วางไข่เฉลี่ย 15 ฟอง ไข่ใช้เวลา 4-7 วัน จึงฟักออกมาเป็นตัวอ่อน

3. ตัวอ่อน (nymphs): ตัวอ่อนเพลี้ยจักจั่นฝอยไม่มีปีก เมื่อแรกฟักจะมีระยางค์ที่ต่อมาพัฒนาเป็นปีกคล้ายลูกไก่ที่พึ่งฟัก ตัวอ่อนมีการเจริญเติบโต 5 วัย โดยการลอกคราบ (คล้ายปูนิ่มที่ลอกคราบเพื่อขยายขนาดตัว) เมื่อลอกคราบแต่ละครั้งลำตัวจะมีขนาดใหญ่ขึ้น ตัวอ่อนมีน้ำลายที่เป็นพิษเช่นเดียวกับตัวเต็มวัยและมีอายุเฉลี่ยตั้งแต่ฟักออกจากไข่จนเป็นตัวเต็มวัยราวๆ 7-21 วัน ขึ้นอยู่กับแหล่งอาหารและสภาพอากาศ

รูปร่างลักษณะของเพลี้ยจักจั่นฝอยตั้งแต่ฟักออกจากไข่จนถึงตัวเต็มวัย

เพลี้ยจักจั่นฝอยทุเรียน วางไข่ตามเส้นใบโดยเจาะวางไข่เข้าไปในเนื้อเยื้อใบอ่อน (แผลฉีกขาดตามเส้นกลางใบ เกิดจากตัวอ่อนฟักออกมาจากไข่)

แหล่งที่พบการระบาด

พบการแพร่ระบาดเป็นประจำเกือบทุกพื้นที่การเพาะปลูกทุเรียนโดยเฉพาะในฤดูแล้งหรือฝนทิ้งช่วง เช่น ภาคตะวันออก ภาคใต้ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ภาคตะวันตกและภาคกลาง ส่วนภาคเหนือและภาคเหนือตอนล่างพบการระบาดเป็นครั้งคราว

การป้องกันกำจัด (อัพเดทข้อมูล ณ พ.ค.2568)

1. เมื่อพบการเข้าทำลายของเพลี้ย ควรพ่นสารกำจัดศัตรูพืชต่อเนื่องอย่างน้อย 2 ครั้ง ทุก 5-7 วัน เช่น สารกำจัดแมลง กลุ่ม 29 ได้แก่ ฟลอนิคามิด 50% อัตรา 100-150 กรัม ต่อน้ำ 200 ลิตร หรือ กลุ่ม 9 ได้แก่ ไพมีโทรซีน 50% (ชื่อการค้า แพ็คโทรซีน ) อัตรา 200-250 กรัม ต่อน้ำ 200 ลิตร ผสมร่วมกับสารกำจัดแมลง กลุ่ม 3A ได้แก่ ไบเฟนทริน 10% อัตรา 250-300 ซีซี. ต่อน้ำ 200 ลิตร, อีโทเฟนพรอกซ์ 20% อัตรา 300-400 ซีซี. ต่อน้ำ 200 ลิตร หรือกลุ่ม 13 ได้แก่ คลอฟีนาเพอร์ 10%, 24% หรือ 40% อัตรา 400-600, 200-300, 100-150 ซีซี. (ตามลำดับ) ต่อน้ำ 200 ลิตร หรือกลุ่ม 1A เช่น แพคบีพี (ชื่อสามัญ: ฟิโนบูคาร์บ 50% ) อัตรา 350-400 ซีซี. ต่อน้ำ 200 ลิตร หรือกลุ่ม 1B ได้แก่ พีโป้ (ชื่อสามัญ: โปรฟีโนฟอส 50% ), ไดเมโทเอท 50% หรือ เฟนโทเอท 50% (ชื่อการค้า เช่น พีเอท50 ) อัตรา 350-400 ซีซี. ต่อน้ำ 200 ลิตร

*สารกำจัดแมลง กลุ่ม 3A ใช้ได้เฉพาะไบเฟนทริน เพอร์เมทิล และอีโทเฟนฟร็อก เท่านั้น เนื่องจากไม่มีไซยาไนด์เป็นองค์ประกอบในโครงสร้างทางเคมี

**กรณี พบการระบาดรุนแรงอาจผสมสารกำจัดแมลงดังกล่าวร่วมกับ สารกำจัดแมลง กลุ่ม 16 ได้แก่ บูโพรเฟซีน 40% (ชื่อการค้า เช่น แพ็คบูซิน ) อัตรา 300-400 ซีซี.ต่อน้ำ 200 ลิตร หรือ กลุ่ม 7C ไฟริพรอกซิเฟน 10% (ชื่อการค้า เช่น แพ็คซีเฟน ) อัตรา 300-350 ซีซี.ต่อน้ำ 200 ลิตร

***การผสม ไวท์ออยล์ หรือพาราฟินออยล์ ทดแทนสารจับใบจะช่วยให้กำจัดเพลี้ยได้ดียิ่งขึ้น ตัวอย่างชื่อการค้า เช่น เอนโดซ่า อัตรา 400-500 ซีซี. ต่อน้ำ 200 ลิตร หรือ เรดฮ็อท อัตรา 200-250 ซีซี. ต่อน้ำ 200 ลิตร

2. การป้องกันก่อนพบการเข้าทำลายในระยะใบเริ่มแตกใบอ่อน ควรพ่นป้องกันโดยใช้สารกำจัดแมลง ดังนี้

สารกำจัดแมลง กลุ่ม 4A ได้แก่ ไดโนทีฟูแรน 20% (ชื่อการค้า เช่น ฟูเรนโน่ ), ไทอะมีโทแซม 25%, อิมิดาโคลพริด 70% (ชื่อการค้า เช่น แพ็คมิดา70 ), อะซีทามิพริด 20% (ชื่อการค้า เช่น แพ็คมอร์ ) หรือ โคลไทอะนิดีน 16% อัตรา 150-200 กรัม ต่อน้ำ 200 ลิตร หรือไทอะโคลพริด 24%SC อัตรา 200 ซีซี. ต่อน้ำ 200 ลิตร หรือ

กลุ่ม 4C ได้แก่ ซันฟ็อกซาโฟล 50% อัตรา 150-200 กรัม ต่อน้ำ 200 ลิตร หรือ

กลุ่ม 4D ได้แก่ ฟลูไพราดิฟูโรน 20% อัตรา 150-250 ซีซี. ต่อน้ำ 200 ลิตร

*เลือกใช้สารตัวใดตัวหนึ่ง

แหล่งสืบค้น:

ธวัช ปฏิรูปานุสร และเพชรหทัย ปฏิรูปานุสร.2552.ศัตรูข้าวและศัตรูธรรมชาติในภาคเหนือตอนล่างและภาคกลางตอนบน.ศูนย์วิจัยข้าวพิษณุโลก สำนักวิจัยและพัฒนาข้าว กรมการข้าว.304 หน้า.

เอกสารประกอบการอบรมหลักสูตร.2559.การป้องกันกำจัดแมลงศัตรูไม้ผล และเทคนิคการพ่นสารที่เหมาะสม (รุ่นที่ 1).สำนักวิจัยพัฒนาการอารักขาพืช กรมวิชาการเกษตร.จัดทำโดย สมาคมกีฏและสัตววิทยาแห่งประเทศไทย.162 หน้า.

IRAC.2019.Insecticide Mode of Action Training slide deck IRAC MoA Workgroup Version 1.0, April 2019.

(https://irac-online.org)

IRAC.2024.MODE OF ACTION CLASSIFICATION SCHEME VERSION 11.1, JANUARY 2024.

(https://irac-online.org)

ไขขี้ผึ้งบนตัวเพลี้ยแป้ง คืออะไร

Mon, 13 May 2024 06:26:08 GMT

ไขขี้ผึ้งบนตัวเพลี้ยแป้ง (Powdery wax layer) คืออะไร..?

หรือชั้นไขขี้ผึ้งบนลำตัวเพลี้ยหอย คือ อะไร.?

ผงสีขาวบนตัวเพลี้ยแป้ง หรือชั้นไขขี้ผึ้งบนตัวเพลี้ยหอย ถ้าลองสังเกตุหรือทดลองนำน้ำมาหยดบนตัวเพลี้ยเหล่าจะพบว่า น้ำไม่เกาะติดลำตัวเพลี้ยแป้ง-เพลี้ยหอยเช่นกัน หากผสมสารกำจัดแมลงที่ไม่ใช่สูตรน้ำมัน (สูตร EC, EW, ME ฯ) พ่นเพลี้ยเหล่านี้ มักพบว่า "ไม่ค่อยได้ผล-กำจัดเพลี้ยแป้ง-เพลี้ยหอยไม่ได้" แต่พอผสมสารกำจัดแมลงที่เป็นสูตรน้ำมันกับได้ผลดีกว่า

แต่หลายครั้งต่อให้เป็นสูตรน้ำมัน "ก็ไม่ได้ผลดังความคาดหมาย" เหตุก็เพราะว่า ปริมาณความเข้มข้นของเนื้อสารกำจัดแมลงเข้าสู่ชั้นผิวหนังและลำตัวของเพลี้ยได้น้อย.!! ในระยะแรกๆ สารกำจัดแมลงดังกล่าวที่เข้าสู่ตัวเพลี้ยอาจใช้กำจัดได้ แต่เมื่อเวลาผ่านไปสารกำจัดแมลงที่เข้าสู่ตัวได้น้อยนิดนี้เพลี้ยสามารถสร้างความต้านทาน (ดื้อยา) ได้ง่าย ทั้งสารกำจัดแมลงบางกลุ่มยังส่งเสริมการแพร่ระบาดเพิ่ม ระบาดเร็วขึ้นและทวีจำนวนมากขึ้น เหตุการณ์นี้ไม่มีส่วนเกี่ยวข้องใดๆ หรือเป็นเพราะผู้ผลิตลดเปอร์เซ็นต์สารออกฤทธิ์หรือสารมีประสิทธิภาพลดลงโดยตัวสารเอง เพราะมีกฏหมายควบคุมอยู่.. (ยกเว้นยาที่จำหน่ายหลังร้าน ยาผีบอก และยาไม่มีทะเบียน)

เพลี้ยแป้งในผลน้อยหน่า

ไขขี้ผึ้งบนลำตัวเพลี้ย คือ อะไร.???

ไขขี้ผึ้ง (Powdery wax layer) คือ ชั้นไขขี้ผึ้งที่เกิดจากกระบวนการชีวสังเคราะห์ (biosynthesis) ของเพลี้ยแป้ง-เพลี้ยหอย รวมถึงแมลงหวี่ขาว เพลี้ยไก่แจ้หรือแมลงที่สร้างขึ้นมา โดยมีลิพิดเชิงซ้อน (lipid compound) เป็นโครงสร้างหลัก ซึ่งประกอบด้วย คิวติคูลาร์ไฮโดรคาร์บอน (cuticular hydrocarbons; CHCs), กรดไขมัน (fatty acid), เอสเทอร์ (esters), แอลกอฮอล์ (alcohols) และคีโทน10 (ketones10)

ในกระบวนการชีวสังเคราะห์ของเพลี้ยแป้ง-เพลี้ยหอย จะมียีน (gene) ที่ควบคุมการสังเคราะห์นี้ เรียกว่า “ยีน FARs (ยีนแฟทตี้เอซิล-โคเอ รีดักเทส; fatty acyl-CoA reductase gene)” ชนิดของยีน FARs ที่ได้รับการยืนยันแล้วมีถึง 17 ยีน เช่น PsFARs , PsFAR I , AmFAR1 , EpFAR , DmWP เป็นต้น

เพลี้ยแป้งบนกิ่งกาแฟ

โดยในเพลี้ยแป้งฝ้าย (Cotton mealybug หรือ Solenopsis มีชื่อวิทยาศาสตร์: Phenacoccus solenopsis Tinsley) หรือชื่ออื่น เพลี้ยแป้งจุดดำ, เพลี้ยแป้งโซเลนอฟซีส พบว่า ยีนส์ PsFARs มีบทบาทมากที่สุดในการควบคุมกระบวนการชีวสังเคราะห์ "คิวติคูลาร์ไฮโดรคาร์บอน; CHCs" ซึ่ง CHCs เป็นตัวที่สร้างความแตกต่างของไขแป้งขี้ผึ้งในเพลี้ยแป้งแต่ละชนิดมากที่สุด

ลิพิด (lipid) ที่สร้างเป็นชั้นไขขี้ผึ้งมีคุณสมบัติเด่นประการหนึ่ง คือ ไม่ชอบน้ำ (hydrophobic) หรือน้ำเกาะได้น้อยนั้นเอง เนื่องจากเป็นสารชีวโมเลกุลที่ไม่มีประจุขั้ว ทำให้ลิพิดไม่ละลายน้ำ สามารถทดสอบได้โดยเทน้ำลงแก้วแล้วตามด้วยน้ำมันพืช ตั้งทิ้งไว้ 5-15 นาที จะเห็นว่า "น้ำมันพืชแยกชั้นกับน้ำ"

ด้วยคุณสมบัตินี้ จึงทำให้สารกำจัดแมลงและน้ำสัมผัสหรือเกาะตัวเพลี้ยฯ ได้น้อยหรือไม่ได้เลย เราจึงต้องหาสารอื่นมาช่วยให้สารกำจัดแมลงเกาะลำตัวเพลี้ยฯ ให้ดียิ่งขึ้น เช่น สารจับใบชนิดไม่มีขั้วประจุ หรือสารประกอบน้ำมัน เช่น ไวท์ออยล์ และพาราฟินออยล์ เป็นต้น

เพลี้ยหอยรัสเซลล์อาศัยอยู่ใต้ใบทุเรียน

แหล่งสืบค้น:

Tong, H., Wang, Y., Wang, S. et al. Fatty acyl-CoA reductase influences wax biosynthesis in the cotton mealybug, Phenacoccus solenopsis Tinsley. Commun Biol 5, 1108 (2022).

https://doi.org/10.1038/s42003-022-03956-y

ไรศัตรูพืชมะพร้าวสร้างแผลเหวอะหวะ.!!

Sat, 11 May 2024 13:51:08 GMT

ไรศัตรูมะพร้าวน้ำหอม.. ภัยเงียบที่มองไม่เห็น

มะพร้าวน้ำหอม ถือเป็นอีกหนึ่งผลไม้เศรษฐกิจของประเทศไทยและเป็นผลไม้ที่มีความนิยมในตลาดโลก ทั้งตลาดบริโภคสดและแปรรูป เว็บไซด์ bangkoobiznews.com ระบุว่า ในปี 2563 มีการส่งมะพร้าวน้ำหอมส่งออกถึง 370 ล้านผล มีมูลค่ามากกว่า 8,000 ล้านบาท โดยมีคู่แข่งที่สำคัญ ได้แก่ ประเทศจีน ฮ่องกง มาเลเซีย สิงคโปร์ ไต้หวัน สหรัฐอเมริกา และเนเธอร์แลนด์

ตลาดส่งออกมะพร้าวน้ำหอมที่ดูสดใส จึงมีการขยายพื้นที่เพาะปลูกเพิ่มมากขึ้น ซึ่งดูจะสวนทางกับพื้นที่เพาะปลูกมะพร้าวกะทิที่ลดลง ซึ่งปัจจุบันประเทศไทยมีพื้นที่ปลูกมะพร้าวทุกชนิด ราว 1.3 ล้านไร่ (ปี 2532 มีเนื้อที่เพาะปลูกรวม 2.59 ล้านไร่) เมื่อการเพาะปลูกมะพร้าวมีความต้องการมากขึ้น สิ่งหนึ่งที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ คือ ปัญหาศัตรูพืช โดยในช่วงที่ผ่านมาศัตรูพืชที่เป็นปัญหาหลักคงหนีไม่พ่น "หนอนหัวดำมะพร้าว"

ในช่วง 4-5 ปีมานี้ มะพร้าวกำลังมีศัตรูหน้าใหม่ "ซึ่งไม่สามารถมองเห็นได้ด้วยตาเปล่า" กว่าจะรู้ตัว เปลือกของผลมะพร้าวก็เสียหายเป็นแผลเหวอะหวะและที่สำคัญหากระบาดรุนแรงจะทำให้จั่นมะพร้าวไม่ติดผลหรือผลอ่อนร่วงหล่น ซึ่งเป็นผลมาจาก "ไรศัตรูพืชเข้าทำลายผลอ่อนมะพร้าว"

"การเข้าทำลายของไรศัตรูพืชในระยะผลอ่อน จะพบรอยด่างขาวใกล้ขั้วผล"

ไรศัตรูมะพร้าว ที่เข้าทำลายผลมะพร้าว มี 3 ชนิด คือ

1. ไรสี่ขามะพร้าว (Coconut mite) ชื่อวิทยาศาสตร์: Aceria guerreronis (Keifer, 1965) อยู่ในวงศ์ไรสี่ขา (อีริโอไฟอิดี้ ; Eriophyidae) ลักษณะทั่วไปของไรสี่ขา คือ มีลำตัวคล้ายหนอน มีขา 2 คู่อยู่ด้านหน้า ตัวเล็กระดับไมครอนมองด้วยตาเปล่าไม่เห็น มีช่วงวงจรชีวิตราว 7-8 วัน

2. ไรสี่ขาโคโลเมรัส (New hebrides coconut mite) ชื่อวิทยาศาสตร์: Colomerus novahebridensis Keifer อยู่ในวงศ์ไรสี่ขา (อีริโอไฟอิดี้ ; Eriophyidae) เช่นเดียวกับไรสี่ขามะพร้าว มีช่วงวงจรชีวิตราว 7-8 วัน

3. ไรขาว เป็นคนละชนิดกับไรขาวพริกหรือไรขาวพริกที่พบทั่วไปในพืชอื่น มีชื่อวิทยาศาสตร์: Steneotarsonemus furcatus DeLeon อยู่ในวงศ์ไรขาว (ทาร์โซเนมิดี้ ; Tarsonemidae) จึงมักมีชื่อเรียกไรขาวในกลุ่มนี้ว่า Tarsonemid mite ในบราซิลมีรายงานการเข้าทำลายข้าวทั้งใบและเมล็ดข้าว ส่วนไรขาวพริก จะมีชื่อเรียกว่า Broad mite (ชื่อวิทยาศาสตร์: Polyphagotarsonemus latus )

"แผลที่เกิดจากไรสี่ขามะพร้าว (Coconut mite): เมื่อผลมีอายุมากขึ้นแผลจะมีขนาดใหญ่และมีร่องแผลลึก ปลายแผลด้านก้นผลจะเป็นรูปกระสวย"

"ไรสี่ขาโคโลเมรัส (New hebrides coconut mite): แผลมีขนาดกว้าง แต่ร่องแผลไม่ลึก ส่วนใหญ่แผลจะอยู่ค่อนมาทางก้นผล"

"ไรขาว Tarsonemid mite: แผลมีขนาดเล็กกว่าแผลที่เกิดจากไรสี่ขา ร่องแผลลึกและปลายแผลด้านก้นผลเป็นรูปปลายตัด"

ลักษณะการเข้าทำลาย

ไรศัตรูมะพร้าวที่เข้าทำลายผลจะเริ่มเข้าทำลายตั้งแต่เริ่มมีการติดผล ผลอ่อนและเข้าทำลายผลเกือบทุกผลในทะลาย บางครั้งพบว่าเข้าทำลายมะพร้าวตั้งแต่ระยะแทงจั่น ทำให้ดอกร่วงหล่น ไม่ติดผล ไรศัตรูมะพร้าวจะดูดกินน้ำเลี้ยงบริเวณใต้กลีบเลี้ยงของผล แผลระยะแรกมองดูคล้ายอาการแดดเลียใกล้บริเวณกลีบเลี้ยง ต่อมาเมื่อผลขยายขนาดขึ้นจะเห็นเป็นแผลแตกเป็นริ้วสีน้ำตาล เป็นแผลร่องลึก หากเข้าทำลายระยะผลอ่อนรุนแรง จะทำให้ผลชะงักการเจริญ ผลเล็ก ขนาดไม่ตรงตามความต้องการของตลาด ถ้าระบาดรุนแรงจะทำให้ผลร่วงหล่นเสียหายและผลที่ไม่ร่วงจะเล็กลีบไม่ได้ขนาดจนไม่สามารถจำหน่ายได้

"ลักษณะใบมะพร้าวที่ถูกไรแมงมุมฟิจิหรือไรแมงมุมเทียมปาล์มเข้าทำลาย"

นอกจากนี้ยังมีไรศัตรูพืชมะพร้าว อีก 2 ชนิด ที่เข้าทำลายใบ คือ

1. ไรแมงมุมเทียมปาล์ม (Palm false spider mite) ชื่อวิทยาศาสตร์ Raoiella indica Hirst อยู่ในวงศ์ไรแมงมุมเทียม (ทีนุยพาลพิดี้ ; Tenuipalpidae) ไรศัตรูพืชในวงศ์นี้มีลักษณะคล้ายไรศัตรูพืชในวงศ์ไรแมงมุมหรือไรแดง แต่มีลำตัวแบนและขาสั้นมาก ไรแมงมุมเทียมปาล์มจะเข้าทำลายอยู่ใต้ใบมะพร้าว ปาล์ม และพืชตระกูลปาล์ม-มะพร้าว ทำให้หน้าใบเป็นจุดสีซีดจาง
2. ไรแมงมุมฟิจิ (Fiji spider mite หรือ palm spider mite) ชื่อวิทยาศาสตร์ Tetranychus fijiensis Hirst อยู่ในวงศ์ไรแมงมุมหรือไรแดง (เตตระไนชิดี้ ; Tetranychidae) ไรชนิดนี้เข้าทำลายใต้ใบเช่นเดียวกับไรแมงมุมเทียมปาล์ม แต่พบได้น้อยกว่าและมักสร้างเส้นใยบางๆ เล็กน้อย เพื่อปกป้องไข่

การป้องกันและกำจัด

1. พ่นสารกำจัดไรศัตรูพืชป้องกัน ระยะมะพร้าวแทงจั่นถึงระยะผลอ่อน (เว้นระยะดอกบาน) เช่น ไดเมทริน (ชื่อสามัญ: อะบาเม็คติน 1.8%) หรือ อะบาเม็กติน 2.4% ทั้งคู่เป็นสารกำจัดแมลง กลุ่ม 6 พ่นในอัตรา 25-40 ซีซี. ร่วมกับ ไทอะมีทอกแซมตราเจ็ท (ชื่อสามัญ: ไทอะมีทอกแซม 25%, สารกำจัดแมลง กลุ่ม 4A) อัตรา 10-15 กรัม ผสมน้ำ 20 ลิตร พ่น 1-2 ครั้ง ทุก 10 วัน แล้วสลับกลุ่มยา เช่น แพ็คฟอส หรือ เอสโตฟอส (ชื่อสามัญ: ไตรอะโซฟอส 40%) หรือ พีโป้ (ชื่อสามัญ: โปรพีโนฟอส 50%) (สารกำจัดแมลง กลุ่ม 1B) อัตรา 30 ซีซี.ต่อน้ำ 20 ลิตร

2. หากพบร่องรอยการเข้าทำลายของไรศัตรูพืช ควรพ่นด้วยสารกำจัดไรศัตรูพืช เช่น

2.1 สารกำจัดไรศัตรูพืช กลุ่ม 21A ได้แก่ ไมท์ริดา (ชื่อสามัญ: ไพริดาเบน 13.5%) อัตรา 30-40 ซีซี. หรือ ฮาร์ฟไมท์ (ชื่อสามัญ: ไพริดาเบน 20%) อัตรา 15-20 กรัม หรือ เฟนไฟร็อกซิเมต 5% อัตรา 20-30 ซีซี. อัตราต่อน้ำ 20 ลิตร หรือ

2.2 สารกำจัดไรศัตรูพืช กลุ่ม 19 คือ อะมีทราซ 20% อัตรา 30-40 ซีซี.ต่อน้ำ 20 ลิตร

2.3 สารกำจัดไรศัตรูพืช กลุ่ม 12 ได้แก่ โพรพาร์ไกต์ 20%, 57% (ต้องใช้ด้วยความระมัดระวัง อาจมีผลกระทบต่อดอก) หรือ เฟนบูทาตินออกไซด์ 55% อัตรา 10-15 ซีซี.ต่อน้ำ 20 ลิตร เป็นต้น

*หมายเหตุ: ไรศัตรูพืช มีทั้งหมดด้วยกัน 4 วงศ์ ดังนี้

1. วงศ์ : ไรแดง หรือไรแมงมุม (Spider mite) ชื่อวงศ์เตตระไนชิดี้ (Tetranychidae)

2. วงศ์ : ไรแมงมุมเทียม (False spider mite) ชื่อวงศ์ทีนุยพาลพิดี้ (Tenuipalpidae)

3. วงศ์ : ไรขาว (Tarsonemid mite) ชื่อวงศ์ทาร์โซเนมิดี้ (Tarsonemidae)

4. วงศ์ : ไรสี่ขา (Eriophyid mite) ชื่อวงศ์อีริโอไพอิดี้ (Eriophyidae)

แม้ไรศัตรูพืชจะอยู่คนละวงศ์แต่สารกำจัดไรส่วนใหญ่สามารถใช้ร่วมกันได้ ยกเว้นสารกำจัดไรศัตรูพืช กลุ่ม 10 มีความเฉพาะเจาะจงกับวงศ์ไรแดง และสารกำจัดแมลง กลุ่ม 2B มีความเฉพาะเจาะจงกับวงศ์ไรขาว

แหล่งสืบค้น:

เอกสารวิชาการ.2559.การจัดการศัตรูมะพร้าว.สำนักวิจัยพัฒนาการอารักขาพืช กรมวิชาการเกษตร.หน้า 39-43.

กรุงเทพธุรกิจ.2564.“ส่งออก 'มะพร้าวน้ำหอม' พุ่ง 8 พันล้าน โตสวนโควิด-19”. กรุงเทพธุรกิจ มีเดีย จำกัด.bangkokbiznews.26 กุมภาพันธ์ 2564.Web. 1 กันยายน 2564. <https://www.bangkokbiznews.com/news/detail/924716>

CABI. “Aceria guerreronis (coconut mite)”. CAB International. CABI. Web. Sep 1, 2021. <https://www.cabi.org/isc/datasheet/109195>

CABI. “Steneotarsonemus furcatus”. CAB International. CABI. Web. Sep 1, 2021. <https://www.cabi.org/isc/datasheet/51721>

Denise Navia, Marta A. S. Mendes and Ronald Oehoa.“STENEOTARSONEMUS FURCATUS DE LEON (PROSTIGMATA: TARSONEMIDAE) INFESTING RICE CROPS IN BRAZIL”. Intemat. J. Acarol. Vol. 32, No. 2..Mar 17, 2009.Page 219-222.

Pavinee Noochanapai and Angsumarn Chandrapatya.2024.Morphology and Biology of Phyllocoptes azadirachtae Chandrapatya ( : Eriophyidae).Agriculture and Natural Resources – formerly Kasetsart Journal (Natural Science), Volume 038, Issue 4, Oct 04-Dec 04.Page 475-483.

PEDRO DE LA TORRE, LERIDA ALMAGUEL, ELEAZAR BOTTA E IDALIA CACERES. “Plant Hosts of Steneotarsonemus furcatus de Leon (Acari: Tarsonemidae) in Cuba”. Neotropical Entomology 34(3): May-June 2005.Page 517-519.

ออกซิน ลดการหลุดร่วงของดอก-ผลทุเรียน

Sat, 11 May 2024 04:21:29 GMT

ออกซิน.!! ฮอร์โมนพืชเพื่อลดการหลุดร่วงของดอกและผล (ทุเรียน)

ออกซิน เป็นฮอร์โมนพืชที่นิยมใช้ในทางการเกษตรมาอย่างช้านาน เพื่อควบคุมการเจริญเติบโตของพืชในหลายด้าน ปัจจุบันกระแสความรู้ความเข้าใจในการใช้ประโยชน์จากออกซินมีความสับสนอย่างมาก โดยเฉพาะการใช้เพื่อลดการหลุดร่วงของดอกและผลในทุเรียน

ออกซิน มีบทบาทสำคัญในทางการเกษตรในฐานะฮอร์โมนพืช หรือเป็นสารควบคุมการเจริญเติบโตของพืช ซึ่งมีบทบาทสำคัญ ดังนี้

1. ควบคุมการเกิดราก โดยกระตุ้นสร้างจุดเจริญของราก การใช้กับกิ่งปักชำหรือกิ่งตอนในไม้เนื้อแข็งจะต้องใช้ความเข้มข้นสูง ราว 4,000-20,000 ppm (มิลลิกรัมต่อลิตร) สำหรับกิ่งอ่อนหรือไม่มีเนื้อไม้ใช้ความเข้มข้น 500-2,000 ppm

2. ควบคุมการเกิดตาข้างหรือกิ่งแขนง เช่น ใช้ควบคุมการเกิดกิ่งแขนง กิ่งน้ำค้าง หรือกิ่งกระโดง เมื่อตัดยอดแล้วทาด้วยออกซินความเข้มข้น 40,000-50,000 ppm (สารเอ็นเอเอ 4.5% ไม่ต้องผสมน้ำ)

3. ส่งเสริมการเจริญเติบโตทุกส่วนของพืช ในลักษณะขยายขนาดในทุกทิศทาง

4. กระตุ้นการออกดอกในไม้ผลบางชนิด เช่น สับปะรด ใช้ในปริมาณเข้มข้นสูงเพื่อกระตุ้นเอทีลีน จึงเป็นผลทางอ้อม

5. ลดการหลุดร่วงขอใบ ดอก และผล ในไม้ผลบางชนิด เช่น มะม่วง ส้ม องุ่น ลางสาด โดยการชะลอการออกฤทธิ์ของกรดแอบไซซิก และควบคุมการเพิ่มปริมาณเอทีลีน

6. การเปลี่ยนเพศดอกเป็นดอกเพศผู้

7. การผลิตผลที่ไม่มีเมล็ดให้พัฒนาผลต่อไปได้ ซึ่งมักไม่ค่อยได้ผลหรือขาดประสิทธิภาพเมื่อเทียบกับฮอร์โมนพืชชนิดอื่น โดยมีรายงานใช้กับผลไม้ที่ไม่ได้รับการผสมเกสรหรือผสมเกสรไม่สมบูรณ์ เช่น สับปะรด สตรอเบอรี่ กล้วย และมะเขือเทศ

8. เพิ่มการติดผล ซึ่งผลไม้ที่ตอบสนองต่อการเพิ่มการติดผลจะเป็นผลที่มีเมล็ดมากในผล เช่น มะเขือเทศ พริก ส้ม ส้มโอ

9. ใช้เป็นสารกำจัดวัชพืชใบกว้างและกก สารที่มีฤทธิ์ออกซินสูง เช่น ทู,โฟร์-ดี (2,4-D) และ โฟร์-ซีพีเอ (4-CPA)

ชนิดของฮอร์โมนพืชออกซิน

ออกซิน สามารถแบ่งออกได้เป็น 2 ชนิด ตามแหล่งที่มา เช่น ออกซินที่พืชสังเคราะห์ขึ้น ส่วนใหญ่พบมากเป็นกรดอินโดล-3-อะซีติก (IAA) และ ออกซินสังเคราะห์ เช่น เอ็นเอเอ (NAA) ไอบีเอ (IBA) เป็นต้น หรือหากแบ่งตามการใช้งานจะสามารถแบ่งออกได้เป็น 2 ลักษณะเช่นกัน ดังนี้

1. ใช้เป็นสารควบคุมการเจริญเติบโตพืช ได้แก่

1.1 ไอเอเอ (IAA: Indole-3-acetic acid): ไอเอเอที่สังเคราะห์ขึ้นแม้มีคุณสมบัติและโครงสร้างทางเคมีเหมือนหรือใกล้เคียงกับไอเอเอที่พบในพืช แต่สารที่สังเคราะห์ขึ้นไม่มีความเสถียร การเก็บรักษายุ่งยากและมีราคาแพง จึงไม่นิยมใช้ในภาคปฏิบัติในสวนในไร่

1.2 เอ็นเอเอ (NAA: 1-naphthyl acetic acid): เป็นสารสังเคราะห์ที่มีฤทธิ์ของออกซิน มีคุณสมบัติที่เหมาะกับการใช้พ่นมากกว่าใช้กระตุ้นการเกิดรากแต่สามารถใช้ทดแทนไอบีเอในการเกิดรากได้

1.3 ไอบีเอ (IBA: 4-(indol-3-yl) butryric acid): เป็นสารสังเคราะห์ที่มีคุณสมบัติในการกระตุ้นการเกิดรากสูงกว่าเอ็นเอเอ แต่ประสิทธิภาพการใช้พ่นต่ำ ราว พ.ศ. 2552 เป็นต้นมา ยังไม่มีผู้จำหน่ายที่ขึ้นทะเบียนไอบีเอกับกรมวิชาการเกษตร ในอดีตไอบีเอที่นิยมใช้มากที่สุดมีชื่อการค้า ว่า รูทโกร และคาดว่าในอีก 1-3 ปี หลังจากนี้จะมีผู้จัดจำหน่ายที่ขึ้นทะเบียน

2. ใช้เป็นสารกำจัดวัชพืช ได้แก่

2.1 ทู,โฟร์-ดี (2,4-D: 2,4-dichlorophenoxy acetic acid): ห้ามนำมาใช้เพื่อเป็นสารควบคุมการเจริญเติบโตของพืช เนื่องจากมีฤทธิ์ของออกซินสูงมาก นิยมใช้เป็นสารกำจัดวัชพืช

2.2 โฟร์-ซีพีเอ (4-CPA: 4-chlorophenoxy acetic acid): มีฤทธิ์เช่นเดียวกับ ทู,โฟร์-ดี

ภาพ: สวนทุเรียนที่ อ.ฉวาง จ.นครศรีธรรมราช พ่นเอ็นเอเอ 4.5% อัตรา 60 ซีซี.ต่อน้ำ 200 ลิตร ประมาณ 4 ครั้ง ระหว่างช่วงเดือน ก.พ.-ต้น พ.ค. 2567 (ในสวนมีผลทุเรียนหลายรุ่น)

การใช้ออกซิน (NAA) ลดการหลุดร่วงของดอกและผลในทุเรียน

การหลุดร่วงของใบ ดอก และผล เป็นผลสืบเนื่องมาจากการสร้างชั้นแอบซิสชั่น (abscission layer) บริเวณข้อต่อส่วนต่างๆ ของพืช ชั้นดังกล่าวเกิดจากการรวมตัวกันอย่างหลวมๆ ของเซลล์พาเรนไคมา ซึ่งต่อไปจะพัฒนาเป็นชั้นแยกแซ็พพะเรชั่น (separation layer) โดยมีกรดแอบไซซิก (abscisic acid) เป็นตัวควบคุมหรือกระตุ้นการสร้างชั้นแอบซิสชั่น การหลุดร่วงที่เกิดขึ้นจะพบว่า บริเวณดังกล่าวมีปริมาณออกซินลดต่ำลง และมีปริมาณกรดแอบไซซิกกับเอทีลีนสูงขึ้น ดังนั้น การหลุดร่วงของดอกและผลจึงเกี่ยวข้องกับปริมาณออกซินที่ลดลงส่งผลให้มีปริมาณเอทีลีนเพิ่มขึ้น เอทีลีนจึงกระตุ้นการสลายชั้นแยกแซ็พพะเรชั่นทำให้ข้อต่อขั้วดอก-ขั้วผลแยกออกจากกัน

ในทุเรียนแม้ยังไม่มีงานวิจัยที่เกี่ยวข้องโดยตรงต่อการใช้ออกซินในการลดการหลุดร่วงของดอกและผล แต่ก็มีการใช้สารเอ็นเอเอ (NAA 4.5%) เพื่อลดการหลุดร่วงอยู่ก่อนแล้ว สำหรับในพืชอื่นมีรายงานการใช้เอ็นเอเอเพื่อลดการหลุดร่วงของดอกและผล ตัวอย่าง เช่น มะม่วง พ่นเอ็นเอเอความเข้มข้น 10-40 ppm หลังผลอายุ 5-6 สัปดาห์ พ่น 2 ครั้ง ห่างกัน 15 วัน หรือลางสาด พ่นเอ็นเอเอความเข้มข้น 100-400 ppm ระยะผลเริ่มเปลี่ยนเป็นสีเหลือง ช่วยลดการหลุดร่วงของผลลางสาด (สัมฤทธิ์, พ.ศ. 2557)

ในช่วง 2-3 ปีมานี้ มีการกล่าวถึงการพ่นออกซินในต้นทุเรียนอายุ 5-6 ปี ที่ให้ผลผลิตปีแรกเพื่อลดการหลุดร่วงของดอกและผลจะทำให้เมล็ดผลทุเรียนหยุดพัฒนา เมล็ดลีบหายไป (ไม่มีเมล็ด) ผลยังพัฒนาต่อไปได้จนถึงระยะเก็บเกี่ยว แต่เมื่อผ่าผลออกมากลับพบว่าผลทุเรียนไม่มีการสร้างเนื้อ เปลือกหนา หนามใหญ่ จึงก่อความกังวลต่อการใช้ออกซิน (NAA 4.5%) ในทุเรียน

รัชนี ฉัตรบรรยงค์ และคณะ (พ.ศ. 2563) ทำการศึกษาวิจัยผลของการใช้ฮอร์โมนพืชชนิดต่างๆ ต่อการเจริญพัฒนาของผลทุเรียนพันธุ์พวงมณี พบว่า มีการใช้ออกซินความเข้มข้นสูง (500 และ 1,000 ppm) 2 ครั้ง หลังดอกบาน 3 สัปดาห์ และ 6 สัปดาห์ ผลการศึกษาพบว่า ออกซิน ไม่ส่งผลให้ผลทุเรียนพันธุ์พวงมณีมีอาการเมล็ดลีบหาย เปลือกหนา หนามใหญ่และไม่มีเนื้อผลแต่อย่างใด

การใช้ออกซินเพื่อลดการหลุดร่วงของดอกและผลทุเรียน (โดยผู้เขียน)

แนะนำ พ่นออกซินก่อนที่จะมีการหลุดร่วงของผล หรือพ่นเป็นระยะๆ ทุก 19-21 วัน (สัมฤทธิ์, พ.ศ. 2557) โดยหากพ่นเป็นระยะๆ พ่นในช่วงดอกเริ่มบานราว 20-30% ต่อเนื่อง โดยใช้ เอ็นเอเอ 4.5% อัตรา 50-60 ซีซี.ต่อน้ำ 200 ลิตร (11-13 ppm) พ่นทุก 19-21 วัน

ในกรณีสภาพอากาศร้อนจัด แล้ง หรือมีฝนตกลงมาบ้าง และ/หรือ สภาพต้นไม่สมบูรณ์ ใบในทรงพุ่มน้อย อาหารสะสมไม่เพียงพอ พ่น เอ็นเอเอ 4.5% อัตรา 80 ซีซี.ต่อน้ำ 200 ลิตร (18 ppm) พ่นทุกๆ 19-21 วัน หรืออัตรา 60 ซีซี.ต่อน้ำ 200 ลิตร พ่นทุกๆ 14 วัน

สำหรับในภาวะวิกฤต เช่น ผลหลุดร่วงมาก อาจพ่นเอ็นเอเอ 4.5% อัตรา 80-100 ซีซี.ต่อน้ำ 200 ลิตร (18-22.5 ppm) พ่นต่อเนื่อง 2 ครั้ง ห่างกัน 12-14 วัน

“การใช้ฮอร์โมนพืชเสมือนดาบ 2 คม ใช้น้อยไม่เกิดผล-ใช้มากโทษอนันต์ และไม่มีสารใดเพียงชนิดเดียวให้ผลดีครอบจักรวาล การลดการหลุดร่วงของดอกและผลควรปฏิบัติควบคู่ไปกับการพ่นอาหารเสริม การใส่ปุ๋ยที่เหมาะสมและการจัดการอื่นๆ ประกอบ”

แหล่งสืบค้น:

เฉลิมชัย วงศ์วัฒนะ.ไม่ระบุปีพิมพ์.เอกสารคำสอน ฮอร์โมนพืช (Plant Hormones).รายวิชา ชว 456 (BI 456) ภาควิชาชีววิทยา คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ.136 หน้า.

พีรเดช ทองอำไพ.ไม่ทราบปีพิมพ์.สารควบคุมการเจริญเติบโต.ภาควิชาพืชสวน คณะเกษตร มหาวิทยาลัยเกษตร.หน้า 191-203.

รัชนี ฉัตรบรรยงค์ และคณะ.(วิจัย 2559-2563).ผลของ NAA, GA3, CPPU ต่อการผลิตทุเรียนพวงมณีเมล็ดลีบ.รายงานผลงานโครงการวิจัยและพัฒนาการเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตทุเรียนคุณภาพระยะที่ 2 (ปี 2559-2563) แผนงานวิจัยแผนบูรณาการวิจัยและพัฒนาไม้ผลเศรษฐกิจ.

ลิลลี่ กาวีต๊ะ และคณะ.2560.สรีรวิทยาของพืช.พิมพ์ครั้งที่ 4.กรุงเทพฯ.สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์.270 หน้า.

สมบุญ เตชัภิญญาวัฒน์.ไม่ทราบปีที่พิมพ์.สรีรวิทยาของพืช.ภาควิชาพฤกษศาสตร์ คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตร.สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์.237 หน้า.

สัมฤทธิ์ เศรษฐวงศ์.2557.การใช้ฮอร์โมนกับไม้ผล.พิมพ์ครั้งที่ 2.กรุงเทพฯ : เกษตรสยาม.144 หน้า.

รากไม่ได้ดูดน้ำ แต่น้ำเข้าสู่รากพืชเอง

Fri, 10 May 2024 08:12:47 GMT

รากพืชไม่ได้ดูดน้ำ.. แต่น้ำแพร่เข้าสู่รากพืชเอง.!!

น้ำที่แพร่เข้าสู่รากพืชนั้นโดยธรรมชาติแล้วจะมีธาตุต่างๆ ละลายเจือปนไปกับน้ำด้วยเสมอ ทั้งธาตุอาหารพืช (ปุ๋ย) และธาตุอื่นๆ รวมถึงธาตุบางธาตุที่เป็นพิษต่อพืช เช่น อะลูมินั่ม (Al ³⁺ ) การแพร่ของน้ำในดินจากที่หนึ่งไปยังอีกที่หนึ่งหรือจากรอบบริเวณเขตรากแพร่เข้าสู่รากพืชนั้น เกิดจากความต่างศักย์ของค่า water potential (WP) ของน้ำ

"เมื่อ น้ำกลั่นหรือน้ำบริสุทธิ์ มีค่า WP เท่ากับ 0 บาร์ ส่วนน้ำที่มีสิ่งเจือปนค่า WP จะติดลบ ยิ่งมีสิ่งเจือปนมากขึ้นค่าจะยิ่งติดลบมากขึ้น สิ่งเจือปน เช่น สารอินทรีย์ กรดฮิวมิค กรดฟลูวิก หรือธาตุต่างๆ"

การแพร่ของน้ำ เป็นการแพร่ออกไปแบบไม่มีทิศทางโดยแพร่จากบริเวณที่มีค่า WP ติดลบน้อยไปสู่บริเวณที่มีค่าติดลบสูงกว่า หรือจากบริเวณที่มีความเข้มข้นของสารเจือปนต่ำไปสู่ที่มีความเข้มข้นสูงกว่า โดยปกติแล้วน้ำที่อยู่ในดินจะมีค่า WP เปลี่ยนแปลงตลอดเวลา แต่โดยเฉลี่ยแล้วจะมีค่า WP ราว -0.05 บาร์ น้ำภายในรากพืชปกติจะมีค่า WP เท่ากับ -2.00 บาร์ และใบพืช -4.00 ถึง -15.00 บาร์ ยกเว้นกรณีหว่านปุ๋ยอัตราสูงและรดน้ำน้อยหรือดินขาดน้ำ

ดังนั้น น้ำในดินจึงแพร่เข้าสู่เซลล์ขนรากโดยอาศัยหลักการแพร่ของน้ำ มิใช่เกิดจากการดูดน้ำของพืช

น้ำแพร่เข้าสู่ภายในรากผ่านช่องว่างระหว่างเซลล์ไปตามผนังเซลล์แล้วเข้าสู่ท่อลำเลี้ยงน้ำ เรียกการแพร่ผ่านช่องว่างนี้ ว่า "วิถีอะโพพลาสต์ (apoplast pathway)"

ส่วนน้ำที่แพร่เข้าสู่ภายในเซลล์ของรากพืชผ่านเยื้อหุ้มเซลล์ เป็นการเข้าสู่เซลล์ในลักษณะออสโมซีส หลังจากนั้นจึงแพร่ผ่านเซลล์ถัดไปตามรูที่เชื่อมต่อกันของเซลล์จนเข้าสู่ท่อลำเลี้ยงน้ำ เรียกการแพร่ลักษณะนี้ ว่า "วิถีซิมพลาสต์ (symplast pathway)"

พืชขาดน้ำหรือที่กล่าวกันว่า "รากไม่ดูดน้ำ" จะเกิดขึ้นได้อยู่ 2 สาเหตุ

1. รากเสียหายจากการเกิดโรครากเน่าโคนเน่า หรือรากขาดจากกรณีอื่นๆ

2. ดินขาดน้ำ

แหล่งสืบค้น:

โลกเดือดทำโรคใบไหม้-แอนแทรคโนสปะทุ

Mon, 29 Apr 2024 08:35:06 GMT

หรือภาวะโลกเดือด.. ทำให้โรคใบไหม้แอนแทรคโนสปะทุ.!!

โรคใบไหม้แอนแทรคโนสในทุเรียน (Anthracnose leaf blight) มีสาเหตุเกิดจากเชื้อรา คอลเลทโททริคั่ม ( Colletotrichum spp.) โดยได้เขียนอธิบายไว้ในบทความ “โรคใบไหม้แอนแทรคโนส” แล้วนั้น มีอยู่ย่อหน้าหนึ่งระบุว่า

“โรคใบไหม้แอนแทรคโนสนี้พบได้ทั้งในฤดูฝนและฤดูแล้ง แต่จะเห็นอาการชัดเจนและรุนแรงมากในฤดูแล้ง โดยเฉพาะในระยะที่ทุเรียนกำลังออกดอกหรือติดผล”

ซึ่งตั้งแต่ต้นเดือนเมษายน 2567 เป็นต้นมา มีผู้แจ้งข่าวให้ทราบถึงอาการใบไหม้และทิ้งใบอย่างรุนแรงในหลายพื้นที่ ทั้งภาคตะวันออกเฉียงเหนือ (อีสาน) ภาคตะวันออก (จังหวัดระยอง จันทบุรี ตราด) ภาคตะวันตก (ป่าละอู จังหวัดประจวบฯ) รวมถึงภาคใต้ (จังหวัดชุมพร สุราษฎร์ นครศรีธรรมราช ตรัง) เมื่อพิจราณาจากภาพถ่ายและจากการสอบถาม พบว่า ส่วนใหญ่เป็นอาการใบไหม้ที่เกิดจากโรคแอนแทรคโนส

สถานการณ์ดังกล่าวชี้ให้เห็นว่า ภาวะอากาศร้อนจัด แดดแรงและประกอบกับสวนเป็นทุเรียนต้นสาว หรือสวนที่มีการตัดแต่งกิ่งและใบจนโปร่งโล่งมากเกินไป จะพบการปะทุของโรคแอนแทรคโนสอย่างรุนแรง บางต้นใบแก่หลุดร่วงราว 20-30% บางต้นใบแก่หลุดร่วงมากกว่า 80%-90% จนแลดูต้นจะหลงเหลือแต่ใบอ่อนและใบเพสลาด
โดยทั่วไปแล้ว มักจะเข้าใจกันว่าในช่วงฤดูแล้งและความชื้นสัมพัทธ์ต่ำ การแพร่ระบาดของโรคน่าจะลดลง แต่ในทางตรงกันข้ามโรคแอนแทรคโนสกับทวีความรุนแรงมากยิ่งขึ้น นั้นอาจเป็นเพราะสภาพอากาศลักษณะนี้ทำให้ใบเสื่อมสภาพเร็วกว่าปกติ โดยเฉพาะในสวนที่รดน้ำน้อย หรือขาดน้ำ และรวมไปถึงการกักน้ำเพื่อเตรียมทำดอกทุเรียน ส่งผลให้ระดับความเข้มข้นของสาร Phytoalexins ซึ่งเป็นสารยับยั้งเชื้อก่อโรคตามธรรมชาติของพืชลดลง เปิดโอกาสให้เชื้อราคอลเลทโตทริคั่มเข้าทำลายพืชได้ง่ายขึ้น

สำหรับสวนที่พบการแพร่ระบาดของโรคใบไหม้แอนแทรคโนส ควรเก็บใบที่ร่วงหล่นออกจากแปลงเพื่อลดการสะสมของเชื้อรา เนื่องจากเชื้อราอาจเข้าสู่ผลตั้งแต่ระยะก่อนเก็บเกี่ยวและติดไปกับผลในลักษณะเชื้อแฝง (latent infection) เมื่อผลสุกแก่จะเกิดอาการผลเน่าเมื่อถึงมือผู้จำหน่ายผลผลิตปลายทางหรือผู้บริโภค

เมื่อพบอาการของโรคใบไหม้แอนแทรคโนส ควรรีบพ่นสารป้องกันกำจัดโรคพืช โดยพ่นให้ทั่วทั้งทรงพุ่มทั้งด้านนอกและด้านใน ด้วย โบแอ็ก (ชื่อสามัญ: โพรคลอราซ 45% ) อัตรา 15-20 ซีซี. ต่อน้ำ 20 ลิตร ผสมร่วมกับสารป้องกันกำจัดโรคพืช กลุ่ม M3 เช่น พีเทน80 (ชื่อสามัญ: แมนโคเซบ 80% ) หรือ พีโคล70 (ชื่อสามัญ: โพรพิเนบ 70% ) อัตรา 40-60 กรัม ต่อน้ำ 20 ลิตร หรือสารกำจัดโรคชนิดสัมผัส โดยพ่นต่อเนื่อง ทุก 5-7 วัน จำนวน 2-3 ครั้ง

หลังจากโรคใบไหม้หยุดลุกลาม ควรพ่นสารป้องกันกำจัดโรคพืชต่ออีกระยะ เช่น สารกลุ่ม 11 ได้แก่ แบคซีน (ชื่อสามัญ: อะซอกซี่สโตรบิน 25% ) หรือ แพ็คสโตรบิน (ชื่อสามัญ: ไพราโคลสโตรบิน 25% ) และผสมร่วมกับสารกลุ่ม M3 ทุกครั้ง เพื่อลดหรือชะลอการดื้อยาของเชื้อรา

ลิงค์บทความ เรื่อง: โรคใบไหม้แอนแทรคโนสในทุเรียน

แหล่งสืบค้น:

วีระณีย์ ทองศรี และสมศิริ แสงโชติ. การเข้าทำลายแฝงของเชื้อรา Phomosis sp. สาเหตุโรคใบจุดของทุเรียน ( Durio zibethinus Murr) พันธุ์หมอนทอง. วารสารเกษตรพระจอมเกล้า 34 : (1) . 2559. หน้า 59 - 67.

โรคใบไหม้แอนแทรคโนส

Mon, 29 Apr 2024 04:56:13 GMT

โรคใบไหม้แอนแทรคโนสในทุเรียน (Anthracnose leaf blight)

สาเหตุ: เชื้อรา คอลเลทโททริคั่ม ( Colletotrichum spp.)

โรคแอนแทรคโนส หรือโรคปลายใบ-ขอบใบไหม้ ในทุเรียนที่เกิดจากเชื้อรา คอลเลทโททริคั่ม ซึ่งมีอย่างน้อย 3 ชนิด ที่ก่อโรคในทุเรียน ได้แก่ คอลเลทโททริคั่ม ซิเบทินั่ม ( C. zibethinusm ) คอลเลทโททริคั่ม ดูเรียนีส ( C. durionis ) และ คอลเลทโททริคัม โกลอีโอสปอริออยเดส ( C. gloeosporioides ) ซึ่งอาจทำให้ลักษณะอาการแผลใบไหม้แตกต่างกันบ้างเล็กน้อย

ลักษณะอาการ

อาการใบไหม้มักเริ่มจากปลายใบก่อน แต่ก็สามารถเกิดแผลไหม้ตามขอบใบและโคนใบได้เช่นกัน โดยแผลไหม้จะเริ่มจากริมขอบของใบเข้าสู่เนื้อใบ ในระยะเริ่มแรกบริเวณกลางแผลจะมีสีน้ำตาลอ่อนล้อมรอบด้วยแผลไหม้สีขาวอมเทา ถัดออกไปบริเวณขอบแผลจะมีลักษณะคล้ายถูกน้ำร้อนลวกและช้ำเป็นเส้นขอบของแผล แผลไหม้มีขนาดใหญ่มีรูปร่างของแผลโค้งงอกินเข้าไปในเนื้อใบ ในระยะนี้จะเริ่มสังเกตุเห็นตุ่มเม็ดสีดำเล็กๆ (acervulus) กระจายตามแผลไหม้เล็กน้อย ซึ่งภายในตุ่มเม็ดนี้จะห่อหุ้มส่วนสืบพันธุ์ที่เป็นโคนิเดีย (conidia) และโคนิไดโอพอร์ (conidiophores) โดยตุ่มเม็ดจะมีความคงทนต่อสภาพอากาศร้อน แห้งแล้งและสารป้องกันกำจัดโรคได้ดี ทำหน้าที่คล้ายแคปซูลแข็งปกป้องสปอร์ขยายพันธุ์

ระยะต่อมาบริเวณกลางแผลที่ไหม้นั้นอาจเปลี่ยนจากสีน้ำตาลอ่อนเป็นสีขาว หรือมีสีน้ำตาลเข็มขึ้นและแทรกด้วยสีขาวสลับอยู่ภายในแผล บริเวณขอบของแผลใบไหม้จะเริ่มเห็นเป็นเส้นขอบแผลเรียงซ้อนกันเป็นวงชัดเจนขึ้นและมีสีน้ำตาลอ่อนจนถึงสีน้ำตาลเข้ม เกิดตุ่มเม็ดสีดำกระจายทั่วไปบนแผลไหม้ ซึ่งตั้งแต่ระยะเริ่มพบอาการใบไหม้จนถึงระยะนี้กินเวลาสั้นมาก ต่อมาแผลไหม้จะขยายขนาดใหญ่ขึ้นกินเนื้อที่ใบมากกกว่าครึ่งใบ จากปลายใบหรือขอบด้านข้างของใบก็ได้ (ตามตำแหน่งที่เกิดแผลไหม้)

อาการใบไหม้ในช่วงเกิดโรคใหม่ๆ พบว่า ใบจะยังไม่หลุดร่วงจากต้น ต่อมาเมื่อใบไหม้เกิดการลุกลามกระจายในทรงพุ่มมากขึ้น ใบจึงเริ่มหลุดร่วงจากต้น ใบที่หลุดร่วงนี้หากปล่อยทิ้งไว้ใต้โคนต้นจะเป็นแหล่งสะสมของเชื้อราต่อไป เนื่องจากส่วนสืบพันธุ์สามารถอาศัยอยู่ในดินได้นานข้ามปี ในช่วงที่อากาศร้อนและแห้งแล้งการหลุดร่วงของใบจะเกิดขึ้นสูงมาก โรคจะลุกลามแผ่ขยายไปสู่ต้นใกล้เคียงได้อย่างรวดเร็ว บางครั้งการหลุดร่วงของใบอาจเกิดขึ้นมากกว่า 40-90% ของปริมาณใบแก่ที่มีอยู่บนต้น จากการสังเกตุ "ในสวนที่มีการระบาดของโรคแอนแทรคโนสรุนแรงในฤดูแล้ง พบว่า สามารถทำให้ใบแก่หลุดร่วงมากกว่า 80% ได้ภายใน 7-10 วัน"

ภาพ: อาการใบไหม้ในระยะแรกในใบทุเรียน แผลไหม้อาจเริ่มจากปลายใบหรือขอบใบและแผลขยายเข้าสู่เนื้อใบ

ภาพ: แผลใบไหม้ที่ขยายขนาดกินพื้นที่ใบมากกว่า 30-50% พบขอบแผลไหม้เป็นเส้นวงซ้อนทับกันและมีตุ่มเม็ดสีดำที่เป็น acervulus กระจายทั่วไป

การเข้าทำลายแบบเชื้อแฝง (Latent infection)

โรคแอนแทรคโนสที่เข้าทำลายทุเรียนส่วนมากจะพบอาการใบไหม้ที่ใบแก่มากกว่าใบอ่อนหรือใบเพสลาด ยกเว้นในมะม่วงจะพบอาการไหม้เป็นจุดดำและกลางแผลแตกทะลุกระจายทั่วหน้าใบของใบอ่อนและใบแก่ซึ่งเป็นโรคแอนแทรคโนสเช่นกัน สำหรับในทุเรียนอาการใบไหม้แอนแทรคโนสจะเกิดขึ้นกับใบแก่มากกว่าใบอ่อนนี้อาจเป็นผลมาจากลักษณะการเข้าทำลายของเชื้อราคอลเลทโททริคั่ม ที่เป็นแบบเชื้อแฝง เนื่องจากใบอ่อนจนถึงระยะใบเพสลาดของทุเรียนอาจมีการผลิตสาร Phytoalexins ในปริมาณสูง ซึ่งเป็นกำจัดเชื้อโรคตามธรรมชาติ เมื่อสปอร์เชื้อรางอกและแทงเข้าสู่ชั้นใต้ผิวใบบริเวณเนื้อเยื่อชั้นนอกสุด (epidermis) เส้นใยจะเจริญอยู่ในชั้นนี้และไม่เจริญเข้าสู่ภายในเซลล์พืช เพราะถูกยับยั้งโดยสาร Phytoalexins ที่อยู่ภายในเซลล์ จนกระทั่งเนื้อเยื่อพืชมีอายุมากขึ้นปริมาณของสาร Phytoalexins ลดลง เชื้อราจึงเจริญเข้าสู่ภายในเซลล์และสร้างความเสียหายทำให้เกิดอาการใบไหม้

ตัวอย่าง สาร Phytoalexins ที่พบในพริก เช่น สารแคพไซไดโอล (capsidiol) ที่มีมากในผลพริกที่ยังเป็นผลสีเขียว เมื่อผลพริกเริ่มเปลี่ยนสีจึงเกิดโรคแอนแทรคโนสหรือโรคกุ้งแห้ง ในพันธุ์พริกลูกผสมใหม่ๆ อาจพบโรคแอนแทรคโนสในระยะผลสีเขียวได้

โรคแอนแทรคโนสนอกจากก่อโรคปลายใบ-ขอบใบไหม้ในทุเรียนแล้ว ยังก่อโรคดอกเน่าและโรคผลเน่าหลังการเก็บเกี่ยว (Anthracnose fruit rot) ได้อีกด้วย โดยอาการผลเน่ามักพบเมื่อผลสุกแก่

การแพร่ระบาด

เชื้อราสาเหตุโรคแอนแทรคโนส สามารถแพร่ระบาดไปตามลม ติดไปกับน้ำและเข้าทำลายพืชเมื่อมีสภาพแวดล้อมเหมาะสม โรคนี้พบได้ทั้งในฤดูฝนและฤดูแล้ง แต่จะเห็นอาการชัดเจนและรุนแรงมากในฤดูแล้ง โดยเฉพาะในระยะที่ทุเรียนกำลังออกดอกหรือติดผล

การป้องกันกำจัด

1. ควรหมั่นสังเกตุอาการใบไหม้ที่เกิดจากโรคแอนแทรคโนสเป็นประจำ โดยเฉพาะในฤดูแล้ง

2. เมื่อพบอาการของโรคใบไหม้แอนแทรคโนส ควรรีบพ่นสารป้องกันกำจัดโรคพืช โดยพ่นให้ทั่วทั้งทรงพุ่มด้านนอกและด้านใน ด้วย โบแอ็ก (ชื่อสามัญ: โพรคลอราซ 45% ) อัตร า 15-20 ซีซี ต่อน้ำ 20 ลิตร ผสมร่วมกับสารป้องกันกำจัดโรคพืช กลุ่ม M3 เช่น พีเทน80 (ชื่อสามัญ: แมนโคเซบ 80% ) หรือ พีโคล70 (ชื่อสามัญ: โพรพิเนบ 70% ) อัตรา 40-60 กรัม ต่อน้ำ 20 ลิตร หรือสารกำจัดโรคชนิดสัมผัส โดยพ่นต่อเนื่อง ทุก 5-7 วัน จำนวน 2-3 ครั้ง

3. ใบที่หลุดร่วงจากการติดโรค ควรเก็บไปทำลายนอกสวน

4. หลังจากโรคใบไหม้หยุดลุกลาม ควรพ่นสารป้องกันกำจัดโรคพืชต่ออีกระยะ เช่น สารกลุ่ม 11 ได้แก่ แบคซีน (ชื่อสามัญ: อะซอกซี่สโตรบิน 25% ) หรือ แพ็คสโตรบิน ( ไพราโคลสโตรบิน 25% ) และผสมร่วมกับสารกลุ่ม M3 ทุกครั้ง เพื่อลดหรือชะลอการดื้อยาของเชื้อรา

แหล่งสืบค้น:

เฝ้าระวัง.!! เพลี้ยจักจั่นในส้มโอ

Sat, 27 Apr 2024 09:48:40 GMT

เฝ้าระวัง.!! แมลงศัตรูพืชอีกชนิดที่ควรเฝ้าติดตามในส้มโอ

เฝ้าระวัง.!! แมลงศัตรูพืชอีกชนิดที่ควรเฝ้าติดตามหลังเริ่มพบการแพร่ระบาดของเพลี้ยจักจั่นในส้มโอพันธุ์ทับทิมสยามและทองดี ในพื้นที่ จ.นครศรีธรรมราช

ในช่วง 2-3 ปีมานี้ ได้รับการแจ้งจากชาวสวนส้มโอพันธุ์ทับทิมสยาม และพันธุ์ทองดี ในเขตพื้นที่ อ.เมือง, อ.ปากพนัง, อ.เฉลิมพระเกียรติ, อ.หัวไทร จังหวัดนครศรีธรรมราช ถึงการแพร่ระบาดของเพลี้ยจักจั่นและสร้างความเสียให้กับใบส้มโอระยะใบอ่อนถึงใบเพสลาด ทำให้เกิดอาการใบเหลืองเป็นจ่ำๆ ใบบิดม้วนงองุ้ม หากเข้าทำลายตั้งแต่ระยะใบอ่อนเริ่มคลี่กางจะทำให้ใบหงิกงอ ใบเล็กไม่ขยาย ข้อใบสั้นคล้ายลักษณะก้านใบอ่อนเป็นพุ่มแจ้ พบระบาดมากในช่วงฤดูแล้ง หรือฝนทิ้งช่วงเมื่อส้มโอแตกใบอ่อน สามารถพบได้ทั้งส้มโอหลังปลูกจนถึงส้มโออายุมากกว่า 7 ปี นอกจากนี้ยังพบว่า เพลี้ยจักจั่นชนิดนี้สามารถอยู่ร่วมกันกับเพลี้ยได้ โดยไม่เป็นปรปักษ์ต่อกัน (จากการสังเกตุ)

เดิมเข้าใจว่าเพลี้ยจักจั่นที่แพร่ระบาดน่าจะเป็นเพลี้ยจักจั่นฝ้าย (Cotton jassid; ชื่อวิทยาศาสตร์ Amrasca biguttula Ishida) เนื่องจากในพื้นที่สวนส้มโอที่ปลูกใหม่มักมีการปลูกมะเขือแทรกระหว่างแถวส้มโอ ในบางพื้นที่มีสวนมะเขืออยู่ใกล้เคียงหรือมีมะเขือพวงแทรกเป็นพืชสวนครัว ซึ่งเป็นพืชอาศัยของเพลี้ยจักจั่นและมักพบการระบาดรุนแรงของเพลี้ยจักจั่นฝ้ายเป็นประจำในมะเขือ

แต่เมื่อวันที่ 25 พ.ค. 2567 ที่ผ่านมาได้เข้าสำรวจสวนส้มโอพันธุ์ทับทิมสยามตามปกติ พบการระบาดของเพลี้ยจักจั่นและเพลี้ยไฟอย่างรุนแรง และได้ถ่ายภาพเพลี้ยจักจั่นนำกลับมาตรวจสอบอย่างละเอียด พร้อมกับเปรียบเทียบกับภาพเพลี้ยจักจั่นในส้มโอที่เคยถ่ายไว้เมื่อ พ.ค. 2566 (ตอนนั้นสำรวจพบประปราย พบเพียง 2-3 ตัว ต่อส้มโอ 20-30 ต้น) พบว่า เป็นเพลี้ยจักจั่นชนิดเดียวกัน โดยมีดวงตาโตสีขาวขุ่นและเมื่อสังเกตุแผ่นสามเหลี่ยมที่ต่อจากส่วนหัวพบว่า มีเส้นแต้มสีขาวคล้ายอักษรตัวทีคู่ (TT) ประกอบกับส่วนปลายปีกไม่มีจุดแต้มสีดำ จึงสันนิษฐานว่า น่าจะเป็น “ เพลี้ยจักจั่นชาสีเขียว หรือในอีกชื่อ เพลี้ยจักจั่นละหุ่ง ”

เพลี้ยจักจั่นชาสีเขียว หรือ เพลี้ยจักจั่นละหุ่ง ชื่ออังกฤษ : Tea green leafhopper และ Castor bean leafhopper นอกจากนี้ยังมีชื่ออื่นๆ ในแต่ละภูมิภาคของโลกอีก เพลี้ยชนิดนี้มีชื่อวิทยาศาสตร์ที่พ้องชื่อกัน แต่ชื่อที่ได้รับการตีพิมพ์ล่าสุด คือ เอมโพแอสก่า โอนิกิอิ โดยคุณมัทซูดะ ( Empoasca onukii Matsuda) ชื่อพ้องอื่นๆ เช่น เอมโพแอสก่า ไวทีส ( Empoasca vitis Goethe) และชื่อที่ใช้กันมานานมากพร้อมนิยมในบ้านเรา คือ เจคอปเบียสก่า ฟอร์มอซาน่า ( Jacobiasca formosana Paoli)

เพลี้ยจักจั่นฝ้าย เพลี้ยจักจั่นฝอยทุเรียน และร่วมถึง เพลี้ยจักจั่นชาสีเขียว ล้วนเป็นแมลงในวงศ์ ชิคาเดลลิอี้ (Family: Cicadellidae) อันดับ เฮมิพเทอร่า (Order: Hemiptera) ดังนั้น การกำจัดจึงเหมือนๆ กัน เพียงแต่เพลี้ยจักจั่นฝ้ายและเพลี้ยจักจั่นชาสีเขียวไม่มีความต้านทานสารกำจัดแมลงเท่ากับเพลี้ยจักจั่นฝอยทุเรียน

การป้องกันและกำจัด

1. ควรจัดการสวนให้ส้มโอแตกใบอ่อน ให้พร้อมกันเพื่อการจัดการแมลงศัตรูพืชได้ง่ายและลดการแพร่ระบาดต่อเนื่อง เพราะการแตกใบอ่อนสะเปะสะปะ

โดยในระยะแรกหากสวนมีการแตกใบอ่อนไม่พร้อมกัน ควรใส่ปุ๋ยทางดินสูตรโยกหลัง เช่น 15-5-20 สำหรับดินเหนียว หรือ 15-5-25 สำหรับดินร่วนและดินทราย และพ่นอาหารเสริมทางใบ โดยใช้ปุ๋ยทางใบ เช่น 10-5-20, 15-5-25, 15-10-30 หรือ 9-19-34 รวมกับกรดอะมิโน (ตัวอย่าง เช่น แอทติโว อัตราใช้ 20-30 ซีซี. ต่อน้ำ 20 ลิตร) และธาตุรวม โดยพ่นทุก 7-10 วัน อย่างน้อย 45-60 วัน

หลังจากนั้นให้รดน้ำในปริมาณมาก รวมกับการใส่ปุ๋ยสูตรโยกหน้า-โยกหลัง เช่น 20-8-20, 21-3-21, 22-4-22 และพ่นทางใบกระตุ้นการแตกใบอ่อน-ยอดอ่อน ด้วยปุ๋ยทางใบ เช่น 13-0-46 หรือ 15-0-0 อัตรา 100-150 กรัม ต่อน้ำ 20 ลิตร ร่วมกับสาหร่ายทะเล (ตัวอย่าง เช่น สาหร่ายทะเลเกรดพรีเมี่ยมที่มีไซโตไคนินสูง อย่าง เอซตราโต้ อัตราใช้ 15-20 ซีซี. ต่อน้ำ 20 ลิตร) และธาตุรวม โดยพ่นต่อเนื่องกัน 2 หรือ 3 ครั้ง ทุก 5-7 วัน

2. เมื่อพบการระบาดของเพลี้ยจักจั่นชาสีเขียว ควรพ่นด้วย ไบเฟนทริน 10% (สารกำจัดแมลง กลุ่ม 3A: ยากลุ่มนี้ส่งเสริมการระบาดเพิ่มของแมลงหลายชนิด ยกเว้น ไบเฟนทริน, อิโทเฟนฟร็อก และเพอร์เมทริน) ใช้อัตรา 25-30 ซีซี. ต่อน้ำ 20 ลิตร ผสมร่วมกับยากลุ่มอื่น เช่น

สารกำจัดแมลง กลุ่ม 1 ได้แก่ ฟิโนบูคาร์บ 50%, โพรฟีโนฟอส 50% หรือ โอเมโทเอต 50% ใช้ในอัตรา 30-40 ซีซี. ต่อน้ำ 20 ลิตร ต่อน้ำ 20 ลิตร หรือ

สารกำจัดแมลง กลุ่ม 4 เช่น ไดโนทีฟูเรน 20%, อิมิดาโคลพริด 70% หรือ อะซีทามิพริด 20% ใช้ในอัตรา 10-15 กรัม ต่อน้ำ 20 ลิตร หรือ

สารกำจัดแมลง กลุ่ม 9 ได้แก่ ไพมีโทรซีน 50% ใช้ในอัตรา 10-15 กรัม ต่อน้ำ 20 ลิตร

สารกำจัดแมลง กลุ่ม 29 ได้แก่ ฟอร์นิคามิด 50% อัตรา 5-10 กรัม ต่อน้ำ 20 ลิตร

แหล่งสืบค้น:

https://idtools.dpi.nsw.gov.au/keys/cicadell/species/evitis.htm

https://plantwiseplusknowledgebank.org/doi/10.1079/pwkb.species.20862

สัดส่วนปุ๋ย N-P-K ที่เหมาะสมต่อพืช

thirasak.chuchoet@gmail.com (Thirasak Chuchoet) — Thu, 08 Feb 2024 11:58:12 GMT

สัดส่วนปุ๋ย N-P-K ที่เหมาะสมต่อพืช..?

ก่อนอื่นต้องทำความเข้าใจก่อนว่าในแต่ละช่วงการเจริญเติบโตของพืชจนถึงให้ผลผลิต พืชไม่ได้ต้องการธาตุอาหารเพียงธาตุใดธาตุหนึ่ง แต่ต้องการทุกธาตุในสัดส่วนที่แตกต่างกันไป ซึ่งสัดส่วนของแต่ละธาตุมีหลักการมาจากการวิเคราะห์ปริมาณธาตุอาหารที่พบในพืช โดยการนำส่วนต่างๆ ของพืชไปอบแห้งก่อน (หลักการเดียวกับการวัดเปอร์เซ็นต์แป้งในผลทุเรียน) เราจึงเรียกปริมาณธาตุอาหารที่ตรวจวัดนี้ว่า"ปริมาณธาตุอาหารในน้ำหนักแห้งของพืช"

ธาตุอาหารพืช (ปุ๋ย)

ธาตุอาหารพืช คือ ธาตุต่างๆ ที่พืชต้องการเพื่อการเจริญเติบโต การได้รับธาตุหนึ่งธาตุใดในปริมาณที่น้อยกว่าความต้องการของพืชจะมีผลโดยตรงต่อพืช ตั้งแต่ขนาดของพืชเล็กผิดปกติ การเจริญเติบโตชะงักงัน ใบบิด ม้วนงอ ใบเหลือง หรือการออกดอก-ติดผลลดลง หากพืชขาดธาตุใดในระดับวิกฤติต่อเนื่องอาจทำให้พืชทรุดโทรมและตายได้ นอกจากการได้รับธาตุอาหารไม่เพียงพอแล้ว การได้รับธาตุอาหารมากเกินไปก็ส่งผลให้เกิดความเป็นพิษต่อพืชเช่นกัน ความเป็นพิษนี้มักเกิดขึ้นได้ง่ายกับธาตุอาหารที่พืชมีความต้องการน้อยหรือธาตุที่พบในพืชน้อย เช่น
ฟอสฟอรัส (P) จัดเป็นธาตุอาหารหลัก พบในพืชราว 0.1-0.25% ตัวอย่างปุ๋ยที่อาจก่อให้ใบมีอาการแห้งกร้านและใบเสื่อมอายุเร็ว เช่น 0-52-34, 10-52-17 ที่ใช้พ่นทางใบอัตราสูงๆ (100-150 ก./20 ลิตร) และพ่นต่อเนื่อง

แมกนีเซียม (Mg) จัดเป็นธาตุอาหารอง พบในพืชราว 0.1-0.2% ตัวอย่างปุ๋ยที่อาจก่อให้ใบมีอาการแห้งกร้านและใบเสื่อมอายุเร็ว เช่น แมกนีเซียมซัลเฟต อัตรา 50-100 ก./20 ลิตร และพ่นบ่อย

จุลธาตุ (จุลธาตุทุกตัวรวมกันพบในพืชราว 0.5% หรือน้อยกว่านี้ บางธาตุอาจพบน้อยกว่า 0.002-0.0001%) ตัวอย่างปุ๋ยที่อาจพบความเป็นพิษ เช่น ซังค์ซัลเฟต, คอปเปอร์ซัลเฟต, โซเดียมบอเรต, กรดบอริก, เหล็กซัลเฟต, แมงกานีสซัลเฟต เป็นต้น พวกนี้หากใช้ในอัตราสูงๆ อาจทำให้ใบไหม้ได้

สัดส่วนปุ๋ยไนโตรเจนต่อฟอสฟอรัสต่อโพแทสเซียม (N:P:K)

สัดส่วนปุ๋ยที่เหมาะสมต่อพืชได้มาจากผลวิเคราะห์ปริมาณธาตุอาหารที่พบในน้ำหนักแห้งของเนื้อเยื้อพืช ซึ่งเป็นหลักการที่มีมาช้านานหลายสิบปี อาจย้อนหลังไปได้นานมากกว่า 50 ปี ค่าวิเคราะห์ปริมาณธาตุอาหารในพืชแล้วนำมาแปลงเป็นสัดส่วนปุ๋ย N:P:K เป็นที่ยอมรับกันในหมู่นักวิทยาศาสตร์ทั่วโลก โดยมีหลักการดังตัวอย่างปริมาณไนโตรเจน ฟอสฟอรัส และโพแทสเซียม ในทุเรียน ดังนี้

ปริมาณธาตุไนโตรเจน ฟอสฟอรัส และโพแทสเซียมที่พบในเนื้อเยื่อทุเรียน

1. ไนโตรเจน (N) พบปริมาณโดยเฉลี่ย ราว 2% หรือ 20 กรัมในน้ำหนักแห้ง 1,000 กรัม

2. ฟอสฟอรัส (P ₂ O ₅ ) พบปริมาณโดยเฉลี่ย ราว 0.35-0.58% หรือ 0.35-0.58 กรัมในน้ำหนักแห้ง 1,000 กรัม

3. โพแทสเซียม (K ₂ O) พบปริมาณโดยเฉลี่ย ราว 1.8-3.0% หรือ 18-30 กรัมในน้ำหนักแห้ง 1,000 กรัม

การคำนวณสัดส่วนปุ๋ย N:P:K โดยนำธาตุที่พบน้อยที่สุดมาเป็นตัวหาร ซึ่งในที่นี้คือ ฟอสฟอรัส (0.47%) จะได้ดังนี้

1. ไนโตรเจน: (N 2%)/(P ₂ O ₅ 0.47%) = 4.25

2. ฟอสฟอรัส: (P ₂ O ₅ 0.47%)/(P ₂ O ₅ 0.47%) = 1.00

3. โพแทสเซียม: (K ₂ O 2.4%)/(P ₂ O ₅ 0.47%) = 5.10

ดังนั้น จะได้สัดส่วนปุ๋ย N:P:K เท่ากับ 4:1:5 ปัจจุบันสูตรปุ๋ยที่มีความใกล้เคียงสัดส่วนนี้ ได้แก่

สัดส่วนปุ๋ย 3:1:4 เช่น ปุ๋ยสูตร 15-5-20
สัดส่วนปุ๋ย 3:1:5 เช่น ปุ๋ยสูตร 15-5-25

ในไม้ผลระยะที่ผลกำลังสร้างเนื้อหรือขยายขนาดผลอาจพบปริมาณโพแทสเซียมสูงถึง 3.5% ดังนั้น สัดส่วนปุ๋ยที่เหมาะสมจึงเท่ากับ 3:1:5 เช่น ปุ๋ยสูตร 15-5-25 นอกจากนี้ การปรับสัดส่วนสูตรปุ๋ยตามสภาพสวนและระยะการพัฒนาของผลก็มีความสำคัญ เช่น มีฝนตกชุกในช่วงผลกำลังขยายขนาดผล พืชจะได้รับไนโตรเจนจากฝนสูงอาจต้องปรับสัดส่วนโพแทสเซียมให้สูงขึ้น เช่น สัดส่วน 2-1-5, 3-1-7 ได้แก่ ปุ๋ยสูตร 14-7-35, 15-5-35 เป็นต้น หรือในช่วงระยะก่อนการเก็บเกี่ยวก็สามารถปรับมาใช้สัดส่วนนี้ได้เช่นกัน

N:P:K เท่ากับ ใบ ดอก และผล จริงหรือไม่ ..?

การเรียนการสอน หรือคำกล่าวที่ว่า ไนโตรเจน (N) คือ ใบ, ฟอสฟอรัส (P) คือ ดอก และโพแทสเซียม (K) คือ ผล เป็นคำกล่าวที่ได้รับการถ่ายทอดกันมานานจนทำให้คนทั่วไปจดจำฝั่งใจว่า "เอ็น พี เค (N:P:K) เท่ากับ ใบ ดอก และผล" ผู้เขียนตั้งข้อสังเกตุว่า เหตุที่มีการสอนสืบเนื่องกันมาในลักษณะนี้ เป็นเพราะเมื่อในอดีตความก้าวหน้าทางวิชาการในประเทศไทยยังมีไม่มากนัก ประกอบกับเพื่อให้เกษตรกรจดจำง่าย แต่เป็นการถ่ายทอดที่ผิดพลาด เช่นเดียวกับคำกล่าวที่ว่า "ปุ๋ยฟอสฟอรัส (P) ทำหน้าที่สร้างตาดอกในไม้ผล-ไม้ยืนต้น หรือแม้กระทั้งในไม้ดอกและพืชผักให้ผล" จนทำผู้คนฝั่งใจว่า "อยากได้ดอกต้องใส่ปุ๋ยฟอสฟอรัสสูง ไนโตรเจนต่ำ เช่น ปุ๋ยสูตร 8-24-24, 9-24-24, 9-25-25, 0-24-24, 7-21-21 และขนานนามปุ๋ยสูตรดังกล่าวเป็น ปุ๋ยเร่งดอก "

บทบาทและหน้าที่ (อย่างย่อ) ของธาตุอาหารหลักในทางวิชาการ มีดังนี้

ไนโตรเจน

เป็นองค์ประกอบของกรดอะมิโน โปรตีน ดังนั้นจึงเป็นทุกส่วนของพืช ตั้งแต่ ราก กิ่ง ลำต้น ใบ ดอก และผล
เป็นองค์ประกอบของกรดนิวคลีอิก และนิวคลีโอไทด์ มีบทบาทสำคัญในระยะการแบ่งเซลล์ของพืช ในระยะการแตกใบอ่อนและการพัฒนา ระยะแตกตาดอก หลังผสมเกสรถึงระยะผลอ่อน บางพืชจะแบ่งเซลล์มากตั้งแต่ช่วงพัฒนาดอกถึงระยะขยายขนาดผล (ในผลที่มีการพัฒนาแบบดับเบิ้ลซิกมอยด์)
เป็นองค์ประกอบของคลอโรฟิลล์
เป็นองค์ประกอบของเอนไซม์ (สังเคราะห์ขึ้นจากกรดอะมิโน) มีหน้าที่ควบคุมหรือกระตุ้นกระบวนการเมตาบอลิซึมของสิ่งมีชีวิตทุกชนิด
เป็นองค์ประกอบของโคเอนไซม์ ช่วยในการทำงานของเอนไซม์
เป็นองค์ประกอบของฮอร์โมนพืชบางชนิด

ฟอสฟอรัส

เป็นองค์ประกอบของน้ำตาลฟอสเฟต หรือสารให้พลังงาน (กรดอะมิโน+ฟอสเฟต+น้ำตาลไรโบส) เช่น ATP, ADP และ NADP
เป็นตัวเชื่อมกรดนิวคลีอีก นิวคลีโอไทด์
เป็นองค์ประกอบของโคเอนไซม์บางชนิด
เป็นองค์ประกอบของกรดไฟติคและฟอสโฟลิพิด

* บทบาทบางประการของฟอสฟอรัสต่อการพัฒนาดอก คือ ส่งเสริมการพัฒนารังไข่ของดอก และมีธาตุอื่นๆ เกี่ยวข้องด้วยอย่างมาก

** ในหนังสือเกี่ยวกับธาตุอาหารจะเน้นบทบาทของฟอสฟอรัสในด้านการเป็นสารให้พลังงานเพื่อแจกจ่ายไปใช้ในกระบวนการเมตาบอลิซึม (ATP, ADP และ NADP) เพียงแต่ปริมาณความต้องการฟอสฟอรัสมีน้อยมากเมื่อเทียบกับธาตุหลักและธาตุรองบางตัว

โพแทสเซียม

กระตุ้นหรือเป็นตัวปลุกฤทธิ์ของเอนไซม์มากกว่า 60 ชนิด
เกี่ยวข้องกับการเปิด-ปิดปากใบและการสังเคราะห์แสง
เกี่ยวข้องกับการเคลื่อนย้ายน้ำตาล และสารอาหารอื่นๆ จากใบแก่ไปยังส่วนต่างๆ ของพืช
เกี่ยวข้องต่อกระบวนการเมตาบอลิซึมในการสังเคราะห์กรดอะมิโน
ความคุมแรงดันภายในเซลล์ ทำให้เซลล์เต่ง

* บทบาทที่เกี่ยวข้องต่อการพัฒนาคุณภาพของผล คือ การเคลื่อนย้ายน้ำตาลจากใบแก่ไปสะสมที่ผลหรือในหัวของพืชหัว

จากบทบาทของธาตุหลักจะเห็นได้ว่า แต่ละธาตุจะมีความสัมพันธ์ซึ่งกันและกัน จะมีธาตุหนึ่งธาตุใดอยู่เดียวๆ ไม่ได้ ดังนั้น การใส่ปุ๋ยแก่พืชจึงมีความจำเป็นที่จะต้องการควบคุมสัดส่วนของธาตุอาหารให้เหมาะสม โดยพิจารณาจากผลวิเคราะห์ปริมาณธาตุอาหารในพืชประกอบ และ N:P:K ไม่ใช่ ใบ ดอก และผล ประกอบกับไม่มีเอกสารวิชาการเล่มใดในโลกระบุว่า "ฟอสฟอรัส (P) ทำหน้าที่สร้างตาดอก" ยกเว้น เอกสารหรือโบว์ชัวร์ของผู้ผลิตและผู้จัดจำหน่ายปุ๋ย

ตัวอย่างภาพประกอบ "ปริมาณความต้องการธาตุอาหารของมะเขือเทศ (พืชให้ผล)" จะพบว่า ในช่วงแรกของการปลูกในระยะสั้นๆ มะเขือเทศจะต้องการไนโตรเจนสูงกว่าโพแทสเซียม โดยที่มีความต้องการฟอสฟอสต่ำมากเมื่อเทียบกับไนโตรเจน โพแทสเซียม และแคลเซียม เมื่อมะเขือเทศเจริญเติบโตขึ้น (เริ่มมีใบแก่มากขึ้น) จะพบว่ามะเขือเทศมีความต้องการโพแทสเซียมที่สูงขึ้น และสูงมากกว่าไนโตรเจนไปตลอด ในขณะที่ฟอสฟอรัสแม้มีความต้องการเพิ่มขึ้นตามการเจริญเติบโตของมะเขือเทศ แต่ก็ไม่ได้ต้องการมากไปกว่าแคลเซียม แม้ในช่วงที่จะสร้างตาดอกหรือออกดอก"

สำหรับในไม้ผลและพืชอื่น ความต้องการฟอสฟอรัสก็ไม่ต่างอะไรกับมะเขือเทศ เพียงแต่ปุ๋ยสูตรสำเร็จรูปที่มีจำหน่ายในปัจจุบันยังไม่สามารถหาสูตรที่มีฟอสฟอรัสต่ำๆ ตามระดับปริมาณที่พืชต้องการได้ แต่สูตรที่มีอยู่ เช่น ปุ๋ยสูตร 15-5-20, 15-5-25, 15-5-35, 14-7-35 สัดส่วนฟอสฟอรัสนี้ก็เหมาะสมแล้ว เผื่อความสูญเสียที่จะเกิดขึ้นเมื่อหว่านลงดิน เนื่องจากธาตุฟอสฟอรัสที่อยู่ในรูปปุ๋ยทุกชนิดเป็นสารประกอบ "ไดฟอสเฟตเพนตะออกไซด์ (P ₂ O ₅ )" เมื่อหว่านปุ๋ยฟอสฟอรัสลงดินและได้รับความชื้นจากน้ำจะแตกตัวเป็นสารประกอบ ฟอสเฟต (PO ₄ ^- ) , ไฮโดรเจนฟอสเฟต (HPO ₄ ^2- ) หรือ ไดไฮโดรเจนฟอสเฟต (H ₂ PO ₄ ^- ) ซึ่งจะขึ้นอยู่กับความเป็นกรด-ด่างของดิน (pH) สารประกอบฟอสเฟต ทั้ง 3 รูปนี้ จะทำปฏิกิริยากับธาตุที่มีไอออนประจุบวกได้ง่ายและรวดเร็ว เช่น แคลเซียม แมกนีเซียม สังกะสี เหล็ก แมงกานีส และทองแดง ทำให้เกิดการตกตะกอนอยู่ในรูปที่พืชแทบจะใช้ประโยชน์ไม่ได้หรือใช้ประโยชน์ไม่ได้เลย

อีกประการ คือ ยังไม่มีผลวิเคราะห์ปริมาณธาตุอาหารในพืชฉบับใดที่รายงานผลวิเคราะห์ธาตุฟอสฟอรัสมีปริมาณสูงกว่า หรือเท่ากับธาตุไนโตรเจนและโพแทสเซียม ซึ่งสอดคล้องกับงานวิจัยเรื่อง "ความต้องการธาตุอาหารและการแนะนำปุ๋ยในทุเรียน" และ "การจัดการธาตุอาหารและการเพิ่มประสิทธิภาพของปุ๋ยในสวนทุเรียน" โดย รศ.ดร.สุมิตรา ภู่วโรดม และคณะ ปี (พ.ศ. 2544 และ 2547 ตามลำดับ) ซึ่งมีการเก็บตัวอย่างใบทุเรียนนำไปวิเคราะห์หาปริมาณธาตุอาหารหลังมีการใส่ปุ๋ยสูตร 15-15-15 (ระยะทำใบทุเรียน เตรียมต้น) ปุ๋ยสูตร 8-24-24 (ระยะก่อนออกดอก) และปุ๋ยสูตร 12-12-17 (ระยะเลี้ยงผล) โดยรายงานว่าผลวิเคราะห์ปริมาณธาตุอาหารในใบทุเรียน ระหว่างช่วงเดือน ต.ค.-ธ.ค. ปี 2544 (เป็นช่วงที่มีการใส่ปุ๋ยสูตร 8-24-24 ก่อนออกดอก) มีธาตุไนโตรเจน (N) 1.96-2.24%, ฟอสฟอรัส (P) 0.18-0.35% และ โพแทสเซียม (K) 1.77-2.36%

แหล่งสืบค้น:

ปฐพีวิทยาเบื้องต้น.2548.คณาจารย์ภาควิชาปฐพีวิทยา ภาควิชาปฐพีวิทยา คณะเกษตร มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์.พิมพ์ครั้งที่ 10.กรุงเทพฯ : สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์.547 หน้า.

ยงยุทธ โอสถสภา.2558.ธาตุอาหารพืช.พิมพ์ครั้งที่ 1.กรุงเทพฯ : สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์.548 หน้า.

สุมิตรา ภู่วโรดม และคณะ.2544.รายงานวิจัยฉบับสมบูรณ์ โครงการ ความต้องการธาตุอาหารและการแนะนำปุ๋ยในทุเรียน.ชุดโครงการ "ไม้ผลและผลิตภัณฑ์จากผลไม้" สนับสนุนโดยสำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.).196 หน้า.

สุมิตรา ภู่วโรดม และคณะ.2547.รายงานวิจัยฉบับสมบูรณ์ โครงการ การจัดการธาตุอาหารและการเพิ่มประสิทธิภาพของปุ๋ยในสวนทุเรียน.ชุดโครงการ "ไม้ผลและผลิตภัณฑ์จากผลไม้" สนับสนุนโดยสำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.).196 หน้า.

mardubai-by-james-thirasak

เอกสารดาวน์โหลดการใช้สารกำจัดศัตรูพืชทุเรียน

เอกสารดาวน์โหลดธาตุอาหารพืชและการลำเลียง

เอกสารดาวน์โหลด "ธาตุอาหารพืชและการลำเลียงภายในต้นพืช"

เอกสารดาวน์โหลด เทคนิคการฟื้นต้นถึงการสร้างดอกทุเรียน

เอกสารดาวน์โหลด "เทคนิคฟื้นต้น-สร้างดอกทุเรียน ในสภาพอากาศแปรปรวน"

กลไกออกฤทธิ์ยาแมลง กลุ่ม 1

กลไกออกฤทธิ์ยาแมลง กลุ่ม 1

สารกำจัดแมลง (Insecticide)

กลุ่ม 1 : ออกฤทธิ์ต่อระบบประสาทและกล้ามเนื้อ (Nerve and Muscle action)

กลไกยับยั้งเอนไซม์อะซีทิลโคลีนเอสเทอเรส (AChE inhibitors)

ยาในกลุ่ม 1 แบ่งออกเป็น 2 กลุ่มย่อย คือ กลุ่ม 1A สารประกอบคาร์บาเมท และกลุ่ม 1B สารประกอบออร์กาโนฟอสเฟต

คลิก.. ดูข้อมูล " รายชื่อกลุ่มยาแมลง "

โดยปกติหลังจากแมลงได้รับยาที่ออกฤทธิ์ต่อระบบประสาทจะลาโลกแบบไม่สมัครใจภายใน 1-3 วัน

ยาในกลุ่ม 1 แบ่งออกเป็น 2 กลุ่มย่อย คือ กลุ่ม 1A สารประกอบคาร์บาเมท และกลุ่ม 1B สารประกอบออร์กาโนฟอสเฟต

คลิก.. ดูข้อมูล " รายชื่อกลุ่มยาแมลง "

โรคราปื้นดำบนผลมะม่วง (Fruit Footy Blotch)

โรคราปื้นดำบนผลมะม่วง (Fruit Footy Blotch หรือ Sooty Blotch)

ลักษณะอาการ (Symptoms)

อาการของโรคราปื้นดำจะปรากฏเด่นชัดบนผิวของผลมะม่วง มีลักษณะสำคัญคือ

เชื้อก่อโรค (Causal Organisms)

การจัดการโรค (Disease Management):

กลไกออกฤทธิ์ยาแมลง กลุ่ม 14

กลไกออกฤทธิ์ยาแมลง กลุ่ม 14

สารกำจัดแมลง (Insecticide)

กลุ่ม 14 : ออกฤทธิ์ต่อระบบประสาทและกล้ามเนื้อ (Nerve and Muscle action)

กลไกขัดขวางตัวรับนิโคตินิกอะซิทิลโคลีน (Nicotinic acetylcholine receptor (nAChR) channel blockers)

ยาในกลุ่มนี้ที่มีจำหน่ายในประเทศไทย มีเพียงชนิดเดียว คือ คาร์แทปไฮโดรคลอไรด์ (Cartap hydrochloride)

คลิก.. ดูข้อมูล " ประโยชน์ สูตรยาที่มีจำหน่ายและอัตราการใช้ "

โดยปกติหลังจากแมลงได้รับยาที่ออกฤทธิ์ต่อระบบประสาทจะลาโลกแบบไม่สมัครใจภายใน 1-3 วัน

เรื่องควรทราบเกี่ยวกับกลไกออกฤทธิ์ยาแมลง-ยาไร

เรื่องที่ควรทราบเกี่ยวกับกลไกออกฤทธิ์ของสารกำจัดแมลงและไรศัตรูพืช

นิยามและความหมายคำศัพท์ที่เกี่ยวข้อง

กลไกออกฤทธิ์ (Mode of Action ตัวย่อ MoA)

โปรตีนที่เป็นเป้าหมาย (Target site): โปรตีนที่เป็นเป้าหมายของสารกำจัดแมลง เช่น

- ช่องกาบาคลอไรด์ (GABA-gated Chloride channel ตัวย่อ GABA-Cl )

- ช่องกลูตาเมตคลอไรด์ (Glutamate-gated Chloride channel ตัวย่อ Glu-Cl )

- ช่องโซเดียมไอออน (Sodium channel หรือ Voltage-dependent sodium channel ตัวย่อ Na⁺ Channel )

- ช่องแคลเซียม-โพแทสเซียมปั้ม (Calcium-activated potassium channel ตัวย่อ KCa2 )

- โปรตีนขนส่งเวสิเคิลอะซิทิลโคลีน (Vesicular acetylcholine transporter ตัวย่อ VAChT )

- ตัวรับนิโคตินิกอะซิทิลโคลีน (Nicotinic acetylcholine receptor ต่อย่อ nAChR )

- ตัวรับฮอร์โมนจูเวไนล์ (Juvenile hormone receptor ตัวย่อ JHR )

- ตัวรับทีอาร์พีวี (Transient Receptor Potential Vanilloid ตัวย่อ TRPV )

- ตัวรับแคดฮีรีน (Cadherin protein receptor ตัวย่อ CPR )

- ตัวรับเอคไดโซน (Ecdysone receptor ตัวย่อ EcR )

- ตัวรับออคโตพามีน (Octopamine receptor ตัวย่อ OcR )

- ตัวรับไรยาโนดีน (Ryanodine receptor ตัวย่อ RyR )

- เอนไซม์อะซิทิลโคลีนเอสเทอเรส (acetylcholinesterase ตัวย่อ AChE )

- เอนไซม์ไคติน ซินเทส 1 (Chitin Synthase 1 ตัวย่อ CHS1 )

- เอนไซม์เอทีพี ซินเทส (ATP synthase)

การเป็นพิษของสารกำจัดแมลง

ยากลุ่ม 19: อะมิทราซ ทางเลือกสลับยาไร

ยากลุ่ม 19: อะมิทราซ ทางเลือกสลับกลุ่มยาไร.!!

กลไกออกฤทธิ์ของสารกำจัดไรศัตรูพืช (Mode of Action; MoA)

กลุ่ม 19: สารกำจัดไรศัตรูพืช

คุณสมบัติ

ประโยชน์และการใช้

อัตราการใช้:

กลไกการออกฤทธิ์ (Mode of Action; MoA)

กลไกการดื้อยา (Resistance)

ATP สารให้พลังงานขับเคลื่อนพืช-เพิ่มผลผลิต

"เอทีพี (ATP)" สารให้ให้พลังงานขับเคลื่อนพืช-เพิ่มผลผลิต

Sorbitol sugar กุญแจสำคัญสู่พลังงาน ATP เพื่อการพัฒนาดอกและผลทุเรียนที่สมบูรณ์และลดการหลุดร่วง

ATP​ กุญแจสำคัญสู่ผลผลิตคุณภาพ

Sugar จากการสังเคราะห์แสงสู่การผลิต ATP

1. ปฏิกิริยาแสง (light reaction)

2. ปฏิกิริยาคาร์บอน (carbon reaction)

ซอร์บิทอล พลังงานทาง (ต้อง) เลือกสำหรับทุเรียน

ซูก้าร์บีท น้ำตาลซอร์บิทอลเข้มข้น

เจาะลึกกระบวนการสร้างพลังงาน ATP จากซอร์บิทอล

ขั้นตอนที่ 1: ไกลโคไลซีส (glycolysis)

ขั้นตอนที่ 2: ออกซิไดซ์สารไพรูเวต (Pyruvate oxidation)

ขั้นตอนที่ 3) วัฏจักรเครบส์ (Krebs cycle)

ขั้นตอนที่ 4) ถ่ายทอดอิเล็กตรอน (e ¯ ) และสร้างพลังงาน ATP

สรุป​ ซอร์บิทอล​ 1 โมเลกุลสามารถให้พลังได้ถึง​ 30-32 ATP ดังนี้ คือ

ATP พลังงานขับเคลื่อนการพัฒนาดอกและผลทุเรียน

ATP พลังงานขับเคลื่อนดอกและผลทุเรียน

การจัดการสวนควบคู่​กับพลังงาน ATP

[เพิ่มเติม]

ผสมปุ๋ยเกล็ดใช่เอง.!! สูตรสะสมอาหาร-บล็อกใบอ่อน

ATP กุญแจสำคัญสู่ผลผลิตคุณภาพ

สรุป ซอร์บิทอล 1 โมเลกุลสามารถให้พลังได้ถึง 30-32 ATP ดังนี้ คือ

การจัดการสวนควบคู่กับพลังงาน ATP

ปุ๋ยแมกนีเซียมไนเตรท 10-0-0

ปุ๋ยแมกนีเซียมไนเตรท ; สูตรโครงสร้าง Mg(NO₃)₂

แมกนีเซียมซัลเฟตเฮพตะไฮเดรต

แมกนีเซียมซัลเฟตเฮพตะไฮเดรต ; สูตรโครงสร้าง MgSO₄•7H₂O