โรคใบไหม้แอนแทรคโนส

Thirasak Chuchoet • April 29, 2024

โรคใบไหม้แอนแทรคโนสในทุเรียน (Anthracnose leaf blight)

    สาเหตุ: เชื้อรา คอลเลทโททริคั่ม​ (Colletotrichum​ spp.)

    โรคแอนแทรคโนส หรือโรคปลายใบ-ขอบใบไหม้ ในทุเรียนที่เกิดจากเชื้อรา คอลเลทโททริคั่ม​ ซึ่งมีอย่างน้อย 3 ชนิด ที่ก่อโรคในทุเรียน​ ได้แก่ คอลเลทโททริคั่ม​ ซิเบทินั่ม​ (C. zibethinusm) คอลเลทโททริคั่ม​ ดูเรียนีส ​(C.​ durionis) และ คอลเลทโททริคัม​ โกลอีโอสปอริออยเดส (C. gloeosporioides​) ซึ่งอาจทำให้ลักษณะอาการแผลใบไหม้แตกต่างกันบ้างเล็กน้อย

ลักษณะอาการ

    อาการใบไหม้มักเริ่มจากปลายใบก่อน แต่ก็สามารถเกิดแผลไหม้ตามขอบใบและโคนใบได้เช่นกัน โดยแผลไหม้จะเริ่มจากริมขอบของใบเข้าสู่เนื้อใบ ในระยะเริ่มแรกบริเวณกลางแผลจะมีสีน้ำตาลอ่อนล้อมรอบด้วยแผลไหม้สีขาวอมเทา ถัดออกไปบริเวณขอบแผลจะมีลักษณะคล้ายถูกน้ำร้อนลวกและช้ำเป็นเส้นขอบของแผล แผลไหม้มีขนาดใหญ่มีรูปร่างของแผลโค้งงอกินเข้าไปในเนื้อใบ ในระยะนี้จะเริ่มสังเกตุเห็นตุ่มเม็ดสีดำเล็กๆ (acervulus) กระจายตามแผลไหม้เล็กน้อย ซึ่งภายในตุ่มเม็ดนี้จะห่อหุ้มส่วนสืบพันธุ์ที่เป็นโคนิเดีย (conidia) และโคนิไดโอพอร์ (conidiophores) โดยตุ่มเม็ดจะมีความคงทนต่อสภาพอากาศร้อน แห้งแล้งและสารป้องกันกำจัดโรคได้ดี ทำหน้าที่คล้ายแคปซูลแข็งปกป้องสปอร์ขยายพันธุ์

    ระยะต่อมาบริเวณกลางแผลที่ไหม้นั้นอาจเปลี่ยนจากสีน้ำตาลอ่อนเป็นสีขาว หรือมีสีน้ำตาลเข็มขึ้นและแทรกด้วยสีขาวสลับอยู่ภายในแผล บริเวณขอบของแผลใบไหม้จะเริ่มเห็นเป็นเส้นขอบแผลเรียงซ้อนกันเป็นวงชัดเจนขึ้นและมีสีน้ำตาลอ่อนจนถึงสีน้ำตาลเข้ม เกิดตุ่มเม็ดสีดำกระจายทั่วไปบนแผลไหม้ ซึ่งตั้งแต่ระยะเริ่มพบอาการใบไหม้จนถึงระยะนี้กินเวลาสั้นมาก ต่อมาแผลไหม้จะขยายขนาดใหญ่ขึ้นกินเนื้อที่ใบมากกกว่าครึ่งใบ จากปลายใบหรือขอบด้านข้างของใบก็ได้ (ตามตำแหน่งที่เกิดแผลไหม้)

    อาการใบไหม้ในช่วงเกิดโรคใหม่ๆ พบว่า ใบจะยังไม่หลุดร่วงจากต้น ต่อมาเมื่อใบไหม้เกิดการลุกลามกระจายในทรงพุ่มมากขึ้น ใบจึงเริ่มหลุดร่วงจากต้น ใบที่หลุดร่วงนี้หากปล่อยทิ้งไว้ใต้โคนต้นจะเป็นแหล่งสะสมของเชื้อราต่อไป เนื่องจากส่วนสืบพันธุ์สามารถอาศัยอยู่ในดินได้นานข้ามปี ในช่วงที่อากาศร้อนและแห้งแล้งการหลุดร่วงของใบจะเกิดขึ้นสูงมาก โรคจะลุกลามแผ่ขยายไปสู่ต้นใกล้เคียงได้อย่างรวดเร็ว บางครั้งการหลุดร่วงของใบอาจเกิดขึ้นมากกว่า 40-90% ของปริมาณใบแก่ที่มีอยู่บนต้น จากการสังเกตุ "ในสวนที่มีการระบาดของโรคแอนแทรคโนสรุนแรงในฤดูแล้ง พบว่า สามารถทำให้ใบแก่หลุดร่วงมากกว่า 80% ได้ภายใน 7-10 วัน"

ภาพ: อาการใบไหม้ในระยะแรกในใบทุเรียน แผลไหม้อาจเริ่มจากปลายใบหรือขอบใบและแผลขยายเข้าสู่เนื้อใบ

ภาพ: แผลใบไหม้ที่ขยายขนาดกินพื้นที่ใบมากกว่า 30-50% พบขอบแผลไหม้เป็นเส้นวงซ้อนทับกันและมีตุ่มเม็ดสีดำที่เป็น acervulus กระจายทั่วไป

การเข้าทำลายแบบเชื้อแฝง (Latent infection)​ 

    โรคแอ​นแ​ทร​คโ​นส​ที่เข้าทำลายทุเรียน​ส่วนมากจะพบอาการใบไหม้ที่ใบแก่มากกว่าใบอ่อนหรือใบเพสลาด ​ยกเว้นในมะม่วงจะพบอาการไหม้เป็นจุดดำและกลางแผลแตกทะลุกระจายทั่วหน้าใบของใบอ่อนและใบแก่ซึ่งเป็นโรคแอนแทรคโนสเช่นกัน สำหรับในทุเรียนอาการใบไหม้แอนแทรคโนสจะเกิดขึ้นกับใบแก่มากกว่าใบอ่อนนี้อาจเป็นผลมาจากลักษณะ​การเข้าทำลายของเชื้อราคอลเลทโททริคั่ม​ ที่เป็น​แบบ​เชื้อแฝง เนื่องจากใบอ่อนจนถึงระยะใบเพสลาดของทุเรียนอาจมีการผลิตสาร Phytoalexins ในปริมาณสูง ซึ่งเป็นกำจัดเชื้อโรคตามธรรมชาติ เมื่อสปอร์เชื้อรางอกและแทงเข้าสู่ชั้นใต้ผิวใบบริเวณเนื้อเยื่อชั้นนอกสุด​ (epidermis) เส้นใยจะเจริญ​อยู่ในชั้นนี้​และไม่เจริญเข้าสู่ภายในเซลล์พืช เพราะถูกยับยั้งโดยสาร Phytoalexins ที่อยู่ภายในเซลล์ จนกระทั่งเนื้อเยื่อพืชมีอายุมากขึ้นปริมาณของสาร Phytoalexins ลดลง เชื้อราจึงเจริญเข้าสู่ภายในเซลล์และสร้างความเสียหายทำให้เกิดอาการใบไหม้ 

   ตัวอย่าง สาร Phytoalexins ที่พบในพริก เช่น สารแคพไซไดโอล (capsidiol) ที่มีมากในผลพริกที่ยังเป็นผลสีเขียว เมื่อผลพริกเริ่มเปลี่ยนสีจึงเกิดโรคแอนแทรคโนสหรือโรคกุ้งแห้ง ในพันธุ์พริกลูกผสมใหม่ๆ อาจพบโรคแอนแทรคโนสในระยะผลสีเขียวได้

    โรคแอนแทรคโนสนอกจากก่อโรคปลายใบ-ขอบใบไหม้​ในทุเรียนแล้ว ยังก่อโรคดอกเน่าและโรคผลเน่า​หลังการเก็บเกี่ยว (Anthracnose fruit rot​) ได้อีกด้วย โดยอาการผลเน่ามักพบเมื่อผลสุกแก่

โรคใบไหม้แอนแทรคโนสในทุเรียน (Anthracnose leaf blight) ทำให้เกิดอาการใบไหม้รุนแรงโดยเฉพาะในฤดูแล้ง และสามารถทำให้เกิดอาการใบหลุดร่วงได้มากถึง 40-90% ของใบแก่

การแพร่ระบาด

    เชื้อราสาเหตุโรคแอนแทรคโนส สามารถแพร่ระบาดไปตามลม ติดไปกับน้ำและเข้าทำลายพืชเมื่อมีสภาพแวดล้อมเหมาะสม โรคนี้พบได้ทั้งในฤดูฝนและฤดูแล้ง แต่จะเห็นอาการชัดเจนและรุนแรงมากในฤดูแล้ง โดยเฉพาะในระยะที่ทุเรียนกำลังออกดอกหรือติดผล

การป้องกันกำจัด

    1. ควรหมั่นสังเกตุอาการใบไหม้ที่เกิดจากโรคแอนแทรคโนสเป็นประจำ โดยเฉพาะในฤดูแล้ง

    2. เมื่อพบอาการของโรคใบไหม้แอนแทรคโนส ควรรีบพ่นสารป้องกันกำจัดโรคพืช​ โดยพ่นให้ทั่วทั้งทรงพุ่มด้านนอกและด้านใน ด้วย โบแอ็ก (ชื่อสามัญ: โพรคลอราซ 45%) อัตรา 15-20 ซีซี ต่อน้ำ 20 ลิตร ผสมร่วมกับสารป้องกันกำจัดโรคพืช กลุ่ม M3 เช่น พีเทน80 (ชื่อสามัญ: แมนโคเซบ 80%) หรือ พีโคล70 (ชื่อสามัญ: โพรพิเนบ 70%) อัตรา 40-60 กรัม ต่อน้ำ 20 ลิตร หรือสารกำจัดโรคชนิดสัมผัส โดยพ่นต่อเนื่อง ทุก 5-7  วัน จำนวน 2-3 ครั้ง 

    3. ใบที่หลุดร่วงจากการติดโรค ควรเก็บไปทำลายนอกสวน

    4. หลังจากโรคใบไหม้หยุดลุกลาม ควรพ่นสารป้องกันกำจัดโรคพืชต่ออีกระยะ เช่น สารกลุ่ม 11 ได้แก่ แบคซีน (ชื่อสามัญ: อะซอกซี่สโตรบิน 25%) หรือ แพ็คสโตรบิน (ไพราโคลสโตรบิน 25%) และผสมร่วมกับสารกลุ่ม M3 ทุกครั้ง เพื่อลดหรือชะลอการดื้อยาของเชื้อรา

แหล่งสืบค้น:

    นิพนธ์ วิสารทานนท์. 2542. โรคไม้ผลเขตร้อนและการป้องกันกำจัด มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์. 172 หน้า.

    ปราโมช ร่วมสุข, รศ.ดร.สุมิตรา ภู่วโรดม, รศ.ดร.สมศิริ แสงโชติ, รศ.ดร.อิทธิสุนทร นันทกิจ, ดร.ยศพล ผลาผล, สุเทพ สหายา. การสร้างสวนทุเรียนมือใหม่สู่มืออาชีพ.พิมพ์ครั้งที่ 1.กรุงเทพฯ : ห้างหุ้นส่วนจำกัดเฟรม-อัพ ดีไซน์. 2561. หน้า 51-52.

    นิรนาม. 2557. โรคผลไม้หลังการเก็บเกี่ยว.พิมพ์ครั้งที่ 1. สำนักวิจัยและพัฒนาวิทยาการเก็บเกี่ยวและแปรรูปผลิตผลเกษตร กรมวิชาการเกษตร. 129 หน้า.

    พรทิพย์ วงศ์แก้ว. การชัดนำให้พืชสร้างภูมิคุ้มกันโรค. วารสารวิชาการเกษตร ปีที่ 7 เล่มที่ 1-3 มกราคม-ธันวาคม 2532. หน้า 84-91.

    พรศิริ บุญ​พุ่ม, สมศิริ แสงโชติ​ และเนตรนภิส เขียวขำ. ประสิทธิภาพ​ของสารเคมีกำจัดเชื้อราที่ใช้ทั่วไปในสวนทุเรียน และสารเคมีกำจัดเชื้อราอื่นๆ ต่อการเจริญของเชื้อรา Phomosis spp.​ สาเหตุโรคผลเน่าและโรคใบจุดทุเรียน.ว. วิทย. กษ. 50 : 3 (พิเศษ). 2562. หน้า 143-146.

    วีระณีย์ ทองศรี และสมศิริ แสงโชติ. การเข้าทำลายแฝงของเชื้อรา ​​Phomosis sp.​ สาเหตุโรคใบจุดของทุเรียน (Durio zibethinus Murr) พันธุ์หมอนทอง. วารสารเกษตรพระจอมเกล้า 34 : (1) . 2559. หน้า 59 - 67. 

    ยงยุทธ ธำรงนิมิต. 2553. โรคไม้ผล. พิมพ์ครั้งที่ 2.กรุงเทพฯ : เกษตรสยามบุ๊คส์. 136 หน้า.

By Thirasak Chuchoet • December 2, 2025
เอกสารดาวน์โหลด "การใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืชอย่างเหมาะสมและปลอดภัย และการป้องกันกำจัดโรค แมลงและไรศัตรูพืชในทุเรียน"
By Thirasak Chuchoet • December 2, 2025
เอกสารดาวน์โหลด "ธาตุอาหารพืชและการลำเลียงภายในต้นพืช"
By Thirasak Chuchoet • December 2, 2025
เอกสารดาวน์โหลด "เทคนิคฟื้นต้น-สร้างดอกทุเรียน ในสภาพอากาศแปรปรวน"
ยาแมลง กลุ่ม 1 ออกฤทธิ์โดยเข้าจับกับเอนไซม์อะซิทิลโคลีนเอสเทอเรสและมีผลยับยั้งการทำงานของเอนไซม์
By Thirasak Chuchoet • June 11, 2025
ยาแมลง กลุ่ม 1 กลไกออกฤทธิ์โดยเข้าจับกับเอนไซม์อะซิทิลโคลีนเอสเทอเรสและมีผลยับยั้งการทำงานของเอนไซม์ ทำให้แมลงชักกระตุกและลาโลก
โรคราปื้นดำบนผลมะม่วง เป็นโรคที่พบได้ทั่วไปในแหล่งปลูกมะม่วง โดยเฉพาะอย่างยิ่งในสภาพแวดล้อมที่มีความ
By Thirasak Chuchoet • June 3, 2025
โรคราปื้นดำบนผลมะม่วง เป็นโรคที่พบได้ทั่วไปในแหล่งปลูกมะม่วง โดยเฉพาะอย่างยิ่งในสภาพแวดล้อมที่มีความชื้นสูง โรคนี้แม้จะไม่ทำให้เนื้อผลมะม่วงเน่าเสียโดยตรง แต่ส่งผลกระทบต่อคุณภาพภายนอกของผล
คาร์เทปไฮโดรคลอไรด์ กลไกออกฤทธิ์ต่อระบบประสาทและกล้ามเนื้อ ทำให้กล้ามเนื้ออ่อนแรง เป็นอัมพาต
By Thirasak Chuchoet • May 28, 2025
สารกำจัดแมลงกลุ่ม 14 มีจำหน่ายเพียงสารเดียว คือ คาร์เทปไฮโดรคลอไรด์ กลไกออกฤทธิ์ต่อระบบประสาทและกล้ามเนื้อ ทำให้กล้ามเนื้ออ่อนแรง คุมควบกล้ามเนื้อไม่ได้ นำไปสู่ภาวะเป็นอัมพาตอ่อนแรง (Flaccid Paralysis) และลาโลกไป
เรื่องราวเกี่ยวกับคำศัพท์และความหมายของกลไกการออกฤทธิ์ของสารกำจัดศัตรูพืช เพื่อให้เกิดความเข้าใจ
By Thirasak Chuchoet • May 27, 2025
เรื่องราวเกี่ยวกับคำศัพท์และความหมายของกลไกการออกฤทธิ์ของสารกำจัดศัตรูพืช เพื่อให้เกิดความเข้าใจมากขึ้นในการศึกษาเรื่องกลไกออกฤทธิ์
กลไกออกฤทธิ์ (Mode of Action) ของยากลุ่ม 19 ทำให้ไรเกิดอาการตื่นตัว ใจเต้นแรง สั่นและความดันขึ้นสูง
By Thirasak Chuchoet • April 29, 2025
ยากลุ่ม 19: อะมิทราซ ทางเลือกสลับกลุ่มยาไร.!!
    ATP: Adenosine Triphosphate เป็นสารชีวเคมีที่กักเก็บและปลดปล่อยให้พลังงานสูงที่สำคัญต่อพืช
By Thirasak Chuchoet • April 25, 2025
ATP หรือ “เอทีพี” ย่อมาจาก อะดีโนซีนไตรฟอสเฟต (Adenosine Triphosphate) เป็นสารชีวเคมีที่กักเก็บและปลดปล่อยให้พลังงานสูงที่สำคัญต่อการเจริญเติบโตและให้ผลผลิตของพืชทุกชนิด
แจกสูตร ผสมปุ๋ยเกล็ดพ่นทางใบโดยใช้แม่ปุ๋ยดวงตะวันเพชร สูตรสะสมอาหารก่อนเปิดตาดอกและสูตรเบรกใบอ่อน
By Thirasak Chuchoet • April 23, 2025
แจกสูตร.!! ผสมปุ๋ยเกล็ดพ่นทางใบโดยใช้แม่ปุ๋ยดวงตะวันเพชร สูตรสะสมอาหารก่อนเปิดตาดอก และสูตรเบรกใบอ่อน-บล็อกใบอ่อน